aast fräislound is ne region in läichsaksen aast fräislound lait an ju noudsee twiske do flusse oamse un elbe twiske do aastfräiske ailounde un dät fäästlound rakt et dät wattenmeer wääd n uur flus in aast fräislound is ju weser in ju tied fon ju fräiske fraiegaid wieren do aast fräiske gaue meeglid in dän upstalsboom buund in dät jierhunnert is ju fräiske sproake toun grooten deel ferswuunen tougunsten fon dät platdüütske in dät wääste wuude in do säärken noch loange holloundsk preeted wült ju reformation in aast fräislound ne groote betjuudenge hiede foarallen in oamde ätter dän ferljus fon ju fräiske fraiegaid wuude aastfräislound n lound in dät hillige roomske riek bit tou in dät jier hiede carl edzard cirksena neen bäidene do der aast fräislound äärwje kuuden un ju groafskup wuude prüüsk in dät noude fon dän hüütige loundkring fräislound un wilhelmshoawen trände dät jeverlound sik in fon ju groafskup aastfräislound in dät jier koom jeverlound definitiv unner oldenbuurichske heerskup in dät suude fon dän hüütige loundkring fräislound wuude ju fräiske weede uursproangelk fon fräisen besiedeld man wuude in dät jierhunnert fon do groafe fon ooldenbuurich iennuumen uut dät un dät jierhunnert uurlääwerde uurkunden wiese foarallen kontakte fon seelterlound ätter dät noude wai sproakelke ärwäägengen läite sluute ap ne besiedelenge foar dät jierhunnert fon ju oamsemundenge häär siet waas seelterlound unner munsterske härskup bit as et tou ooldenbuurich koom bit in dät middeloaler waas dät fräiske butjadingen praktisk ne fräie buurerepublik un as deel fon dän gau rüstringen meeglid fon do fräiske seelounde eer et ätter ferlustrieke slachte tiedwiese fon dän fräie riekstääd bremen un uuteendelk fon do groafen fon oldenbuurich uurmästerd wuude dät lound wursten wuude in fon bremen äroberd do naiste kringe un meenten wäide tou aast fräislound reekend iendeeld ätter historiske region dät rakt neen ferwaltengseenhaid man ferskeedene organisatione sunt in dän fräiske räid sektion aast fertreeden in aast fräislound wäd platt un hoochdüütsk boald fröier wuude allerwaiens in aast fräislound aastfräisk boald dät oolde aastfräisk is däälich bloot noch uurlääwerd in seelterlound wier do ljuude dät seelterfräiske baale moin is dät algemeene gröitwoud in aast fräislound dät wäd uk smiddeeges un säiwends bruukt egoal wäkke sproake me boalt die aastfoan dt ostermoor uk bäärselder foan lait aastelk ju seelter äi mäd swonnebierich un gans seelterlound ap ju eene un ju söiste mäd bäärsel un harkebrääch ap ju uur siede in wät däälich die loundkring kloppenbuurich is die hooge foan fon fröier is däälich bit ap eenige räste oudrain hier fiende sik däälich do täärpe kamperfeen un elisabethfeen truch die aastfoan bie skäddel un seedelsbierich gungt siet ju ouljelaitenge fon ju nwo fon wilhelmshoawen ätter dät ruhrgebied die aastfoan is ätter ju lääste iestied in n tiedruum fon bit jiere äntsteen dät honnelde sik uum n klassisk halloosjeglääsfoarmich apwölbeden alleene truch deelsleeke spieseden ombrotrophen neerstofäärmen oligotrophen un suuren kusten hooch blw rienfoan mäd n stikstofgehalt beleeken ap koolenstof nc wäid prozent un n ph wäid fon bit ju natüürelke eedbildjende vegetation bestuud uut eedmoase wulgäärse un heedekruudgewoakse dissen hoochfoan die der in oard fon n ful sainen swom aan buppe dät gruundwoaterniveau lääsende oainen foanwoaterspeegel apwiesde stuude as alle hoochfoane nit mäd dät gruundwoater in ferbiendenge un beloangede an do hoochste steeden ne tjukte fon meter ju ärsluutenge fon do hooge foane fäng oun ätter dän jierigen kriech as do holtfoorroate knapper wuuden un in dät min bebuskede noudwääste fon dät lound weegen ju woaksende befoulkenge moor fjuurenge nöödich wuude die stiegende befoulkengsdruk waas somäd uurseeke fon ju grootflächige ouwoaterenge un ju ärsluutenge fon do hooge foane do hooge foane wuuden eerste bloot fon do raante uut ougreeuwen ne loundwirtschaftelke ärsluutenge binne dän foan kuude infoulge fon dän hoogen fuchtegaidgehalt soloange nit truchfierd wäide bit effektive äntwoaterengsferfoaren tou ferföigenge stuuden me kon do fjauer soarten fon foankultivierenge in hiere uutwirkengen noch goud in elisabethfeen wierkanne foar dän baubegin fon dän hunte oamse kanoal un ju dan foulgjende kolonisation fon dän aastfoan wuude die foan fon do buuren uut do uumelääsende täärpe toun deel truch eedgreeuwen of truch foanbroundkultuur oudrain ätter uurflächlike ouwoaterenge truch litje sloote un lichte beoarbaidenge wuude dät foarsäine gestrich in de foarjier in bround stikt ju ääske mjuksede dän foan so kuude hier anspruchsloose boukete däie do so äntsteene flächen spaale wieren smäl un uunwirtschaftelk do sunt deelwiese däälich noch ap koarten tou sjoon ju toueerst in hollound mäd grooten ärfoulch anwoande feenkultuur aaskede ne stäärke woaterousenkenge tou dissen swäk wuude mäd dän bau fon dän hunte oamse kanoal leeter deelwiese uumbenaamd in elisabethfeenkanoal ounfangd die kanoal geen midde truch dän groote foan uum n uumfangrieken eedoubau truch do siedler muugelk tou moakjen ju schematiske parzellenapdeelenge is däälich noch beesiedich fon dän elisabethfeenkanoal goud tou ärkannen dät statte un druugede eed wuude mäd eedmutten in naibie lääsende stääde transportierd un deer ferkooped ju düütske hoochfoankultuur löösde ju foanbround un feenkultuur ou betinged truch ju äntwikkelenge fon dän mineroalmjuks truch den chemiker justus von liebig deer die foan as buppe beschrieuwen stäärk suur reagierde wuude ju buppere eedloage fon cm tjukte bit ap ph apkalked do failjende neerstoffe wuuden in foarm fon mineroalmjuks toufierd ätter dän twäiden waareldkriech genöigede ju ärdraachsfäiegaid fon gruunde do der truch ju düütske hoochfoankultuur eepensleeten wuuden wieren nit moor do stiegene ansprüche ju do äntwikkelde soundmiskkultuur betjoonde sik ne domoals moderne technik wierbie dät eed un die mineraliske gruund mäd hälpe fon damp un weendeplouge fermisked wuuden dit fierde besunners in dän middelste deel fon dän aastfoan tou ne boudemstruktuur ju der ne ferbeeterde woaterfierenge un djappere bewuttelenge fon do kultuurplonten muugelk moakede ju londskup fon dän fröiere aastfoan wuude truch do iengriepe fon dän moanske radikoal ferannerd wülst ju bouketenkultuur un ju düütske hoochfoankultuur truch ju deelwiese äntwoaterenge bloot toun uutdruugjen un uurflächliche mineralisierenge fon ju boudemuurfläche fierden wuude truch ju holloundske feenkultuur fluks ju substanz fon dän natuurruum fon dän hooge foan wächhoald ju soundmiskkultuur fierde wäil nit toun substanzferljus man truch dät djoope uumplöigjen mäd angriep fon do woater truchläitende soundloagen is an dän foan älke gruundloage äntleeken somäd sunt in älke fal in dän raantberäk noch flächen deer do sik in dän sin fon dän natuurschuts renaturierje lieten ju uurlondskup is uunäntkuumboar ferlädden in dän seelterlounder aastfoan wäd neen eed moor oubaud do eedferoarbaidjende bedrieuwe do deer fröier in dän aastfoan wieren sünt der aal nit moor dät wieren afrikoa is n waarelddeel mäd millione quadratkilometer un millione ljuude juu loundskup fon noudafrikoa is tou n grooten deel juu wüüste sahara suudelk fon disse wüüste is n uurgongsgebiet juu sahelzoone deerätter is me in ne savanne uum dän äquator hääruume rakt dät troopisken rienwoold suudelk deerfon is dät wier druuger mäd savannen wüüsten as juu wüüste kalahari un juu wüüste namib un in deele fon dät lound suudafrikoa ook gemäitiged klima die grootste bierich fon afrikoa hat kilimandscharo un is meter hooch die nil is mäd km nit bloot juu loangste äi fon afrikoa man ook fon juu ganse äide as amateurbeende dt amateurbänder beteekent me do frequenzberäkke do der foar dän amateurfunk fräiroat sunt do beende wäide ätter ju woogenlaangte fon do frequenze benaamd ju woogenlaangte kricht me uut ju division fon ju luchtgauegaid m s truch ju frequenz in hertz biespilswiese stoant dät meter beend foar dän beräk fon sowät bit khz un dät meter beend foar dän beräk fon bit khz do eerste amateurfunkbeende wuuden internationoal in dät washingtoner oukuumen fon as deel fon dät internationoale fiermäldeferdraach do funkamateure toudeeld ju amateurfunkferoardnenge ferloowet amateurfunkbedrieuw ap foulgjende frequenze tousätselke nutsengsbestimmengen kuut tou bewilligengs un laistengsklasse sjuch amateurfunktjuugnis uursät uut dät in n ounfang fon dät radio kuud älk noch moakje wät er wüül dät roate fluks zivilljuude do der fersoachten uur dät näie medium sik enuur tou beloangjen dät annerde sik as in dän eerste waareldkriech die wäid fon radio as kontaktmiddel hääruutkoom ätter dät bruukte me n lizenz foar oaine seendengen as dan die rundfunk sik äntwikkelde noom ju fluks do maast oainde woogenlaangten loangwoogen lw un middelwoogen mw foar sik in besleek so wuuden do funk amateure ferband ätter do kuutwoogen kw un deer leeter uk wier ap gans smälle frequenz beende nu is dät je so dät ju ferspreedenge ap lw un mw gungt mäd boudemwoogen dät sunt woogen do der mee beegje mäd dät uurflak fon de waareld ap bääste gungt dät ap lw man ap mw wäd dät al ouswäkked uur laangere oustande un ap kw is dät al gans läip daach fersoachten do amateure mäd hiere litje fermuugen ap kw kontakte uur laangere oustande tou lääsen un wan do seekkundige ljuude uk kwieden dät et nit kuude daach geenen do amateurferbiendengen immer fääre in n dezember wuuden do eerste moaked ap meter mäd n n fermuugen fon watt leeter wuuden ap fuul kuutere woogen ferbiendengen laid mäd fuul litjere fermuugen dat qsl heert tou ju q kode fon do amateure auger elektrone spektroskopie aes is ne analysemethode fon uurflächen mäd hälpe fon auger elektrone wan me in vakuum ne materioalprobe bestroalt mäd primäre elektrone mäd ne energie fon sun bit kev dan soant dät materioal sälwen wier elektrone uut do sekundäre elektrone hääbe aal grööten fon energie man deertwiske dwo wäkke skäärpe spitsen apfaale do sonaamde auger elektrone do auger elektrone hääbe ne energie ju der bestimd wäd fon do elemente in dät materioal fon ju probe gjuchts is dät effekt skizzierd foar n molekül mäd twäin boane sukke boane hääbe ne foar älk element charakteristiske energie wan nu dät molekül fon n primärelektron träfd wäd dan kon een fon do bee binnere elektrone rood ne haagere energie kriege un deertruch in n haageren boan broacht wäide ätter ne bestimde tied faalt dät dan in sin oolde boan tourääch ounroat mäd n pieler un ne loose blaue steede wierbie dan ne energie fräiwäd juust gliek an dät unnerskeed in energie fon do bee boane ju energie wäd dan meedeeld pieler mäd krulle an wier n uur elektron wät dan as auger elektron uutsoand wäd un uk ne loose steede bääte lät auger doaten wäide gewöönelk roat as spektra in oulatte foarm dät is gjuchts roat foar kooper nitride dät rakt ne kloore spitse foar stikstof n ap ev kooper häd fuul moor elektrone in fuul moor boane un rakt also fuul moor spitsen nämmelk bie ev mäd two litjere un bie ev auger elektrone uut djappere loagen ferljoose hiere charakteristiske energie truch steeten juun haager lääsende atome do analysierboare elektrone stamme deerhäär uut do buppeste bit nanometer also bit atomloagen deeruum is aes foarallen ne uurflächen technik truch sputter ätsjen in vakuum konnen oawers loagen wächhoald wäide so dät me djapper meete kon so konnen ganse djupte profile ärheelden wäide wan anwoand in n raster elektronemikroskop konnen uk bielden kartierengen fon ju ferspreedenge fon bestimde elemente uur ne probe moaked wäide bie kev primärenergie un n litjen stroom is die stroal so fien dät me deerbie ne aplöösenge fon um kriege kon ju grootste geföilegaid fon bit atom prozent kricht me bie grattere stroome un dän gehalt an n bestimd element kon in n präzisionsfaktor two bestimd wäide deermäd is aes fuul beeter tou tjouen as sekundär ione massen spektroskopie sims man deerjuun fuul minner geföilich baden würtembierich düütsk baden württemberg wäästfräisk baden wrtemberch is n buundeslound in dät suudwääste fon düütsklound dät buundeslound häd ne uurfläche fon km un häd ienwoonere ju haudstääd is stuttgart baden würtembierich wäd begränsed fon dän swaits in dät suude frankriek in dät wääste un fon do düütske buundeslounde rhienlound pfalz hessen un bayern foar dät wäästelke scheed un deelwiese uk foar dät suudelke scheed is die rhien äntscheedend dät swotte woold is dät bierichlound aastelk fon dän rhien baden würtembierich deelt dän bodensee un do alpen mäd dän swaits ju donau fangt oun in baden würtembierich tichtebie donaueschingen baden würtembierich häd fjauer regierengsbetsirke do der mädununner loundkringe hääbe un njuugen kringfräie stääde ju banneetel urtica dioica häd baadenhiere an do bleede an dän top fon sun baadenhier sit ne litje wierhoake wan me deeran kumt dan hoaket die wierhoake in de häid un bräkt die knop fon dät baadenhier ou un kumt ne miskenge fon miegelkesüüre acetylcholine histamine serotonine un n noch nit indentifizierden stok ätter buuten wät n baanerch geföil ap de häid rakt un leeter blädderen reeke kon ju histamine suurget deerfoar dät do hiergefeete sik ferwiedje ju miegelsüüre stäkt truch äätek uur ju steede tou wrieuwen wäd dän kalk aplöösd un uur stoffe wäide fertäänd un ferljoose hiere oarbaidsoamkaid ieuwenske af in de naite fon banneetele woakse maasttied wül suurke riesenpintje af gundelkruud wierfon dät sap dät bie wrieuwen fräi wäd juust sun effekt häd as äätek do buppergruundske paate fon de banneetel änthoolde fuul vitamin a en c un uk kumt vitamin d foar un iersen un mineralen bit an kieselsuur kalium un nitroat kon in ju plonte sitte ju banneetel is ne heelplonte dät barock is een stil epoche in ju geskichte fon do kunste un duurde sowät fon tou tou dät stuude unner dän ienfloud stuude fon juunreformation ap ju gäistelke un absolutismus ap ju waareldske ieuwene dät ferkloort wildääge uk ju baldoarige prunksucht ju in do ferskeedene kunste tou uutdruk kumt in ju bieldende kunst is die stil känteekend truch uurmäitige fersierenge uum ju bewäägenge tou akzentuierjen mäd faawen fersierenge un dät lucht skaad effekt in ju baukunst sunt swierde fassoadenfoarmen apfaalend deer ju epoche uurigens uk hieren noome fon häd barock lat sik ou fon een portugiesisk woud foar uunräägelmäitich foarmde poarele un waas uurspröängelk een skäildwoud bekoande moalere sunt t b pieter pauwel rubens rembrandt van rijn johannes vermeer jan steen frans hals pieter claesz willem claesz heda francisco de goya caravaggio diego rodrguez de silva y velzquez annibale carracci bekoande bieldehauere sunt t b gian lorenzo bernini franz ignaz günther balthasar permoser egid quirin asam andreas schlüter un georg raphael donner bekoande architekten sunt gian lorenzo bernini francesco borromini johann dientzenhofer johann bernhard fischer von erlach joseph anton feuchtmayer guarino guarini gottfried heinrich krohne baldassare longhena johann balthasar neumann andreas schlüter dominikus zimmermann ju barock musik wäd känteekend truch dän typiske generoalbass af basso continuo uk ju oper kumt in ju barock tied ap bekoande komponisten sunt claudio monteverdi heinrich schütz jan pieterszoon sweelinck girolamo frescobaldi giacomo carissimi johann heinrich schmelzer jean baptiste lully arcangelo corelli diderik buxtehude henry purcell georg philipp telemann carl heinrich graun johann adolph hasse johann sebastian bach antonio vivaldi georg friedrich händel pieter hellendaal ju barocke litaratuur is besunners ätter dän trüütichjierige kriech känteekend truch dät betoacht weesen deer ap dät me stierwe mout un dät aal fergungt deer konnen gruundferskeedene foulgen uut häärlaitet wäide ju berliner muure trände fon dän august bit tou dän november wääst un aast berlin fonnunner ju berliner muure waas km loang un n paat fon dät düütsk düütske skeed ju berliner muure waas dät bekoandste symbol fon dän koolde kriech un ju deelenge fon düütsklound bie ju berliner muure sunt sun fluchtlinge uum t lieuwend keemen berlin waas ne enklave in aast düütsklound ju der ätter dän twäide waareldkriech in fjauer sektore ferdeeld wuude un ferwalted wuude fon dät fereende köönichriek do fereende stoaten frankriek un ju sowjet union ju sowjet union fersoachte gans berlin binne hier ienfloudgebiet tou kriegen un isolierde ju stääd fon bit tou truch ferkier fon un ätter berlin uut dät wääste tou blokkierjen ätter ju gruundenge fon wääst un aast düütsklound ddr in ron ju ekonomiske äntwikkelenge fon dät wääste un dät aaste uutnonner wääst düütsklound en wääst berlin kreegen finanzielle hälpe fon do alliierde man aast düütsklound en aast berlin moasten wiergoudmoakengs betoalengen an ju sowjet union moakje truch ju ienfierenge fon ju planekonomie äntwikkelde ju ekonomie sik loangsoamer un roate dät min uutwoal in produkte wüült do maaste bewoonere fon wääst berlin utwoal un luxus genouch hieden ju muure is baud fon ju ddr ap aastdüütske gruunde die bau fon ju muure hied moorere swäkke ju skuul relativ goud ärleekene ljuude mäite do der ätter wääst berlin un wääst düütsklound wüülen deer kuuden goud uutbildede fäkljuude fuul haagere loone fertjoonje as in aast düütsklound un deertruch äntstuud n groot gebräk an fäkkundig personal fon ddr standpunkt waas dät wächluuken fon uutbilded personal ne subsidion an dät riekere wääst düütsklound deer ieuwenske looken fuul aast düütske wäch uum politiske gruunde wät ne äntfoulkenge roate ne uur gruunde waas dät in aast düütsklound dät ieten subventierd wuude un deertruch fuul billiger waas as in wääst berlin ju foulge waas dät äärmere wääst berlinere in aast berlin ienkoopjen geenen wiertruch ieten mangel äntstuuden ap e duur wuud ju groote taal fluchtelinge ne wuudelke truuenge foar dät foutbestounden fon ju ddr ju uuttoach fon oarbaidskräfte betjutte ne gigantiske ädderläitenge foar ju ekonomie uk wuud ju politiske stabilität fon dät lound gefäärded ju sozialistisk eenhaidspaatäi düütsklounds sed kuud ju oaine befoulkenge stuur leeuwe läite in dän ärfoulch fon ju sozialistiske sälskup wan älke mound duusende moanskene wächlooken dät ddr regime löägende dan uk dät ju muure deer was uum ju oaine befoulkenge binne do loundesgränsen tou hoolden un naamde ju ju antifaszistiske skutsmuure mäd as siel ju kapitalistisk faszistiske truuenge tou mäiten in dät jier beslooten walter ulbricht un die sowjetfierder nikita chruschtschov dät loosloopen n eende tou moakjen in dän noacht fon n ap n august wuude ounfangd mäd dät bauen fon ju berliner muure in tied fon eenige wieke wuud ne sweerbewachte betong hindernis apsmieten uum wääst berlin tou ap soogen steeden wuuden truchgongsposte eepenlät ju muure wuude fon ju aast düütske skeedpolitsai sweer bewacht do stromme wachtere moakeden bielden fon älke bewäägenge bietiede sogoar fonnonner ju muure waas uk fersäin mäd stiekelwier do skeedwachtere hieden befeel tou skjooten ap ljuude do der fersoachten uur dät skeed tou gungen dät betjutte nu nit dät neemens moor tou fluchtjen fersoachte in do bolde trüütich jiere dät ju berliner muure bestuude sunt ferskeedene fersäike moaked wuuden uut ju ddr tou äntkuumen deerbie sunt skätsengswiese sun twohunnert ljuude doodkeemen two un n hoolich jier bleeuw ju muure fääst fersleeten deerätter geen ju bie litjen n bitje eepen foar besäikere uut dät wääste do eerste poor jiere fon hier bestounden waas ju muure noch goarnit fulkeemen dät roate noch fuul goate un swäkke steeden do der fluks truch ärfienderiske aast berlinere fuunen wuuden in n anfang kuud me eenfach ätter dät wääste fluchtje truch do finstere fon do huuse do der juust ap dät skeed stuuden mäd ienwillenge fon do bewoonere in n ferloop fon do jiere wuuden oafte spektakuläre fersäike moaked uur ju muure tou kleeuwen tou fljoogen un deer unner truuge tou greeuwen ljuude betoachten aal muugelkhaide deer truuge tou kuumen toun biespil bakke unner woaine un uunsichtboare bierichruume in frachtwoaine so fierde toun biespil n aast berliner mäd n sköifel twäärs truch ju muure un uk wuuden tunnele unner ju muure greeuwen as ju muure aal ouskräkkender wuude kuuden wäkke ljuude dät geföil fon ienspeerd tou sitten stuur ferdreege un kreegen meelasje mäd n syndrom dät muurekroankhaid naamd wuude as propaganda instrument kuud dät wääste ju muure oawers goud bruuke folsälwen dieden do wäästdüütske dät maaste deermäd so wuude in dät sicht fon do ddr skeedwachtere ne groote bielde apstoald fon aan fon hiere kollegen die der uutbüülde ätter wääst berlin an ju muure wuude n toankmoal apgjucht foar do do der uumekoomen bie hiere fluchtfersäike as offere fon dän stalinismus die amerikaanske präsident john f kennedy koom ätter berlin dän juni wier hie sien solidarität betjuugde mäd do ienwoonere fon berlin truch tou roupen ich bin ein berliner fuul leeter ap n juni ruup präsident ronald reagan fon n platfoarm mäd uutsicht ap ju muure dän sowjet präsident michail gorbatsjow ap ju muure tou sljuchtjen un in uurel jier died dät wuudelk sowied kuume dät duurde uur jiere eer do ienwoonere fon dät aastblok ju muure sljuchteden ap n moai knipten ungariske skeedwachtere n gat in dät skeed juun aastriek disse eepenge in dät skeed feruurseekede in gjucht kuute tied ne uutströömenge fon duusende permanente feriengungere in kuute tied roat dät ne wuudelke foulkerwonderenge via ungarn ieuwen leeter uk via dät tschechiske prag un deerätter uk truch uur goate in dän iersene foarhong uk ju fierenge fon ju ddr ju kuut deerfoar noch grootsk dät fjautigjierige bestounden fon dän sozialistiske hailstoat fierd hiede moast do skeede eepenje dät eende fon ju muure un deermäd fon ju ddr waas uunouweendboar ju berliner muure fäl ap n november günter schabowski aan fon do haagere paatäifierdere in ju ddr heelt an n ounfang fon ju äiwend ne besunnere prässekonferenz dät was een eensich geböärnis deeruum dät hie kloor waas sunner bedingengen in foaruut froagen fon journalisten tou beoantwoudjen dät waas naan bruuk in ju ddr journalisten kreegen altied in t foarne fon ju kommunistiske paatäi tou heeren wät jo fräigje skuulen sälwen froagen betoanke waas ferbeeden in eenigermäite breeken düütsk stoalde n italienisken journalist ne froage uur ne näie raiseräägelenge foar ddr burgere wier fuul kritik ap keemen waas schabowski roat ne komplizierde oantwoud wieroun hie ju politik fon ju paatäi ferdäägende man ap eenmoal kwad hie do man däälich is sowied iek weet ne äntskeedenge träfd wie hääbe besleeten dät älke ddr burger uur dät skeed duur fluks deerap koom ju froage wanner disse räägelenge in kraft treeden died schabowski bleederde in sien poapiere keek eenigermäite hälpeloosich ätter sien mee oarbaidere un kwad dan dät jält sowied ik weet fon nu ou ju ferbiesterenge waas groot hied schabowski nu wuudelk meend dät dät skeed twiske aast un wääst düütskland eepen waas of luurde as gewöönelk bie ju sozialistiske eenhaidspaatäi düütsklounds sed ne needer unner dät gäärs un goolt dät bloot foar ljuude do der ju ddr foar altied ferläite wüülen of daach foar älk also uk foar burgere do der bloot ieuwen in wääst düütsklound kiekje wüülen wo groot ju ferbiesterenge waas wiesde sik ap dät wäästdüütske fiersjoon in ju näis seendenge fon soogen uure koom schabowski s meedeelenge ap ju prässekonferenz eerste as säkste an de riege eerste uum oachte wuude düütelk wät passierd waas ju ddr moaket dät skeed eepen mäldede die ättergjuchtenspreeker fon ju deegesskau aan fs reporter stuud foar ne noch altied hermetisk ousleetene muure un kwad n bitje bestat also wan iek dät goud begriepe skäl ju muure noachich eepen gunge in massen looken do aast düütske ätter ju muure uum tou kiekjen of jo wuudelk ätter wääst berlin kuuden do skeedwachtere wieren juust so ferbluffed as aal do uur uk gjuchtlienjen fon buppen koomen nit moor jo wisten nit wät jo moakje skuulen juust so min as ju armee un ju stilkene tjoonst dät stasi unner druk fon do massen geenen do skeeduurgonge toulääst eepen ferbiesterd ronnen do aast berlinere ätter ju uur siede fon dät skeed wier jo mäd biefal begröited wuuden ju nationale foulksarmee nva häd geneemigenge fräiged dät skeed tou ferdäägenjen man dät eensichste wät him ienwilliged wuude waas dät bewoakjen fon hieren oainen stutspunkt dän jo deerap bie dai un noacht bewoakeden monk n groot foulksfäst häkkede älk die der dät wüül n stuk betong uut dät bauwierk dat him sofuul äiländ moaked hiede dän uur dai spriek helmut kohl tou ju berliner befoulkenge hie ruup ju befoulkenge ap rauelk tou blieuwen die aproup waas nit bloot gjucht an do ddr burgere man uk an dän sowjetfierder gorbatsjow dät waas ju froage wo ju sowjet union ap dän fal fon ju muure reagierjen diede maar moskou liet al fluks määrke nit iengriepe tou wollen dät skeed waas definitiv eepen un ju muure waas faalen die fal wuude wienachten fierd mäd n konzert unner fierenge fon leonard bernstein binne een jier waas ju wierfereenigenge fon düütsklound deer in dät jier wuuden bolde aal räste fon ju muure oubreeken un wuuden brokken as andänken ferkooped eenige uurräste stounde däälich noch deer wierunner ju gedenkstätte berliner mauer un ju east side galery ju muure stuude in gansen ap gruunde fon ju ddr do oarbaidere do ju muure bauen dieden doarsten jo nit ap wääst berliner gruunde kuume dät hiet in praxis dät me faktisk al in ju ddr waas wan me fon dät wääste häär ätter ju muure ron wässies noomen dät nit tou haate as me sjo kon an graffiti ap ju muure n uur tiedferdrieuw waas dät smieten fon blikdöisen un uur ougefal uur ju muure man gans sunner gefoar waas dät nit aast düütske skeedwachtere kuuden truch litje pouten in ju muure an ju wäästsiede kuume un do wässies ouweere of fäästnieme sowied bekoand is dät man säilden geböärd besunner waas dät lenn tjokaant dät tou ju ddr heerde man bloot fon wääst berlin häär tougängelk waas deeruum dät ju muure via ju ebertsträite uum disse timpe tou baud waas die muure waas km loange deerfon liech km direkt in aast berlin un km in dät aastdüütske bezirk potsdam die taal döödelke offere bie ju berliner muure is nit kräkt bekoand ne studie koom tou n taal fon offere do der twieuwelloos identifizierd wäide kuuden un fälle wier noch twieuwel uur waas an ju siede fon dät aast düütske regime fällen döödelke offere truch fjuurgefächte mäd hälpere fon fluchtlinge uurigens skäl me betoanke dät et loange tied binne europa bruuk waas ap illegale skeeduurgungere tou sieljen uurräste fon ju muure sunt säilden bie check point charlie is ne fräilucht bielde uutstaalenge n aantje fääre in ju bernauer sträite stoant een fon do lääste uurräste fon ju muure mäd do goate do der in sloain wuuden sunt deer juunuur stoant dät dokumentations zentrum deer wier ju muure oubreeken is häd me ap wäkke steeden steene laid dät ju oolde sträkke goud tou sjoon is uk twiske brandenburger poute un rieksdai ätter ju düütske wierfereenigenge sunt do unnerskeede twiske wääst un aast düütskland wäil minner wuuden man noch nit fluks ferswuunen ju oarbaidsloosegaid in aast düütskland is noch relativ hooch wüülst in ju fröiere ddr foar älk ne oarbaidssteede deer waas dät tourääch ferloangjen ätter ju goude oolde tied is bekoand unner dän noome ostalgie ju ostalgie belukt sik moor ap dät uursichtelke lieuwend un do produkte uut ju ddr tied as ap ju uunfräiegaid un ju muure wan seelterlound wuudelk tou ju comitia sygeltra heerde dan skuul ju besiedelenge dt besiedlung fon dät suude häär keemen weese in touhoopehong mäd ju daach fräiske sproake fon do seelter wäd dan ju konzeption fon hümlingfräisen nöödich sello kramer häd wiesd dät die noome fon seelterlound uk ruumte foar n uur apfoatenge rakt wierbie besiedelenge uut dät noude muugelk blift deerbie skäl dan in betracht nuumen wäide dät do fräiske kustenstrieke in dät middeloaler tou do tichtst befoulkede gebiete fon europa heerden slicher van bath ff n besiedelenge loangs do honnelsweege ätter dät binnenlound kuud deerbie muugelk weese dät deerbie uk ienfloude fon t suude häär aptrieden waas fielicht deeran outouleesen se anm dät do allere seelter buurenhuuse fon skeen niedersaksisken typ sunt wan uk ätter näiere ansichte do fräiske huuse eerste fuul leeter deeruut äntsteen sunt fgl t b van der veen man in sproakelke apsicht häd dät noude wonnen un sik soogoar heelden ätterdät in dät eegentelke aastfräislound ju fräiske sproake fon dät läichdüütske fertroangen waas sello meende dat do amtelke foarme fon do seelter täärpnoomen ap ne originoal düütske befoulkenge wise se man as wie leeter kramer sjo läite do sik goud uut ooldfräiske foarme ouleede doo düütske familiennoomen se as uk dät saksiske loundgjucht se sunt fielicht eerste äntsteen as do seelter in seelterlound woonden suudelke ienfloud in do loundnoomen wiest kramer do geskichtelke wällen läite us gans in tjuustergaid uur ju besiedelengstied fon seelterlound an ju foarm fon dät seelter woud jool rad is oawers ättertouwiesen dät dät seelterske sik al fon dät aastfräiske ouskat hiede foar ju besiedelenge fon noudfräislound also foar ju midde fon dät alfte jierhunnert n wiederen iendruk kuud wonnen wäide uut ju ferspreedenge uur europa fon do noomen doo uureenstämme mäd do seelter täärpnoomen boukeläsk roomelse hollen un skäddel sjuch koarte disse noomen heere tou do maast foarkuumende noomentypen un uut hiere ferspreedenge is mäd foarbehoold outouleeden dät ne wälle fon kolonisatione sik fon dät muudegebiet fon de oamse häär also uum oamde tou ätter dät binnenlound wai bewääged hääbe kuude ju ferspreedenge fon do noomen stimt tou n grooten deel mäd do hoohaidsgebiete fon do frankiske un angelsaksiske rieke in dät njuugende jierhunnert bie glieke äntstoundenge fon aal do täärpe un stääde waas dan ap ne äntstoundenge fon do seelter täärpe in dät bit dät jierhunnert tou sluuten uum ju tied wäd disse oart noomen uk tou n eersten moal naamd uur dät oaler fon do säärken ferglieke trenkamp anm bjunt molinia caerulea woakst wüüld in de foan un heede an gruppen fröier in de bouketetied wuuks bjunt an de kaante fon de bouketenäkker un wuud mäind un as hoo ferfodderd aan buur kwad wan uus bäiste bjunt freeten häbbe dan wippet de köätel an de hielde bjunt is n goud fodder foar jungbäiste säägen un skäipe do stängele wäide bit cm loang ticht an de wuttele sunt aan bit träi knätte dan is de ganse hoolm glääd deer wuuden uut do loangste un tjukste hoolme do bjuntbäiseme moaked do saach man fröier in alle huuse bie dät eepene fjuur stounden de bjuntbäisem bie dät eepene fjur de heedebäisem in de köäkene un stoowe un de riesebäisem ap e toal dät waas t aal moor bäiseme roat et toufoarne nit kooped wuuden neen bäiseme do wuuden sälwen moaked do boone phaseolus so as dät woud däälich maasttieds bruukt wäd sunt n sleek fon leguminosen do uurspröängelk uut amerikoa twiske n und s foarkoomen dät rakt sowät soogentich oarde fon düssen sleek in suudamerikoa rakt ju archäologie tjuuchnis dät ju meene boone phaseolus vulgaris al uum foar kristus ounbaud wuude dät waas also juust in ju tied as do ljuude in suudamerikoa mäd ju buuräi begonnen neolithiske revolutsjoon ätter ju äntdäkkenge fon amerikoa truch do europäere wuuden do boone ätter europa broacht wäkke deerfon wäide as ietelweeren ounbaud do wichtichste sunt in seelterlound two oarde mäd unnerskeedelke soarten ätter ju anweendenge snippelboone un iensätboone dät woud seelterske woud boone kumt uut ooldfräisk bne un fääre so as me dät rekonstruierd fon ooldgermanisk baun düt germaniske woud häd sik in masse germaniske sproaken ärheelden so as düütsk bohne uur middelhoochdüütsk bne fääre ooldhoochdüütsk bna ängelsk bean uur ooldängelsk ban iesloundsk baun uur ooldnoudisk baun so is dät goud ättertouwiesen een indogermaniske wuttel is wät stuurer tou fienden juust düsse plonten do wie däälich deer mäd beteekenje kuuden oaber eer ju äntdäkkenge fon amerikoa goarn t meend weese uumdät dät do hier noch nit roate dät woud boone wuude also foar äänelke leguminosen so as ju hangsteboone vicia faba bruukt eerste leeter wuude dät ap dän sleek phaseolus uurdrain die däälich so tou tällen dän prototyp fon dät deerstoalt wät wie mäd boone meene brasilien is n lound in suud amerikoa ju haudstääd is brasilia un die präsident is sänt jair bolsonaro stound juli brasilien is mäd millionen km dät grootste lound fon suud amerika dät is die haaldeel fon dän kontinent ap t tichteste besiedeld is dät in t aaste oun e kuste fon e atlantik dät waas ieuwen dät eerste wät fon do kolonioalisten roaked wuude groote deele fon ju befoulkenge hääbe foaroolden do uut europa un asien ienwonnerd sunt of uut afrikoa as sklouen ferslieped wuuden ju grootste rulle hääbe do portugiesen spield deeruum is dät portugiesiske bit däälich tou amtssproake n grooten deel fon dät lound lait in ju amazonas niede dät grootste rebät fon tropisken rienwoold ap ju äide bekoand is oaber uk dät die rienwoold truch dät foardrieuwen fon siedelengen un groot industrielle buuräi ätter t wääste moor un moor fernäild wäd besunners loangs do äien wier me mäd ju uurbeer moakenge licht beginne kon in dän uurwoold rakt dät toumäts noch indioaner foulke do lieuwje as fröier un aleer deelwiese totoal uunkontaktierd fon ju äiwendloundske sivilisatsjoon jo wäide oafter betruued of sogoar bekamped fon mafiöse koppele un uk fon konzerne do do räistoffe fon dän uurwoold uutroowje wollene brasilien wäd begränsed fon groote stääde in brasilien sunt al in hieden portugal un spanien unner fermiddelenge fon poabst alexander vi dän ferdraach fon tordesillas ousleeten die ferdraach äntheelt ju deelenge fon do interessens sphären in suudamerikoa spanien kreech dän wäästelke deel fon suudamerikoa portugal een noch unbekoand rebät in t aaste wier däälich brasilien lait bedingenge waas dät do ienheemske aal tou dät katoolske kristendum bekierd wäide skuulen ap dän april loundede die portugiesiske seefoarder pedro lvares cabral tichte bie ju steede wier däälich porto seguro lait un noom dät lound foar ju portugiesiske kroune in besit do portugiesen dreeuwen doomoals honnel mäd do indioanere do deer woonden man do frantsoosen interessierden sik nit foar dän ferdraach dän do spaniere un portugiesen sleeten hieden jo hieden uk interessen in dät rebät biespilswiese honnelden jo mäd do tupinamb uum roodholt tou kriegen un gruundeden deerfoar uk litje deelläitengen uum do frantsoosen uuttousteeten begonnen uk do portugiesen europäere ätter brasilien tou seenden in wuude so salvador da baha de todos os santos däälich salvador da bahia ju haudstääd fon oun wuuden indioanere uut dät binnelound ätter ju kuste wai broacht do ap do sukkerroor plantoasjen oarbaidje moasten masse fon düsse indioanere stoorwen deels apgruunde fon ju hädde oarbaid deels truch ferfoulgenge deels uumdät jo do europäiske kroankhaide nit ferdreege kuuden ju ferläddene oarbaidskrääft wuude ätters truch sklouen uut afrikoa ärsät bis broachten do portugiesen dät heele lound faktisk unner hiere kontrolle in hieden sik do niederloundere tichte bie ju steede wier däälich recife lait deellät un in t jier unner ju fierenge fon johann moritz von nassau siegen düsse ounbau rebätter ärooberd do dan noch insen kuut apblöiden bit tou stuude die noudaaste foaraaln dät rebät uum pernambuco unner niederloundske kontrolle in ju slacht fon guararapes wuuden do niederloundske troppen in t sälge jier äntskeedend sloain un wier ferdrieuwen as in t jierhunnert dät bääterlound fon bandeirantes expetitsjoonen ärfoarsked wuude un ieuwenske uur boudemskätte uk gould un diamanten fuunen wuuden äntwikkelden sik rieke barockstääde man swotte sklouen do wächronnen wieren gruundeden uk eenfache täärpe sonaamde quilombos fon deer uut brieken apstounde juun dän rassismus uut sodät me bit aal do quilombos wier fernäilde dät roate moor sukke apstounde in t jierhunnert tou e glieke tied roate dät skändoal mäd spanien uumdät do exkursionen dät wäästelke skeed fääre uutdienden as in dän ferdraach fon tordesillas foarsäin waas fuul moor betjuudenge kreech brasilien in t jier as die portugiesiske hoaf die in foar napoleon sien troppen uut lissabon fluchted waas in t brasilioanske rio de janeiro ounkoom touhoope mäd dän köönichshoaf siedelden masse kunstlere wietenskuppere un oadlige ätter brasilien uur dät wirtskuppelke un kulturelle lieuwend wuude in foart broacht so gungt ju brasilioanske nasjonoal bibliotäike ap bestounde tourääch do dät portugiesiske köönichshuus meebroachte in wuude brasilien amtelk mäd portugal gliek stoald dät roate nu een fereend köönichriek fon portugal brasilien un do algarven ju haudstääd wuude dät brasilioanske rio de janeiro man in t portugiesiske muurlound roate dät probleme wilst die köönich wäch waas ap dän august briek in portugal ju liberoale revolutsjoon uut do portugiesen hieden niks juun ju monarchie man jo wüülen een konstitutsjonelle monarchie also een köönichriek mäd ne ferfoatenge un jo wüülen twäidens dät die köönich wier in portugal sit un nit in brasilien deeruum saach sik die köönich in t jier twoangen ätter portugal tourääch tou gungen un ferliet rio de janeiro as die köönich nu uut brasilien wäch waas ruup sin ooldsten suun die krounprins dom pedro de alcntara ap dän september in so paulo ju brasilioanske uunouhongegaid uut ap n oktober wuude hie tou n kaiser päiter i benaamd ju krounenge waas ap dän dezember fon dät sälge jier me kon sik goud foarstaale dät die prins ju uunouhongegaid mäd sin foar ouboald hiede do spoanske kolonien in suudamerikoa ferkloorden riegenwiese hiere uunouhongegaid un wan nu brasilien ätter ju liberoale revolutsjoon fon portugal wier tou een kolonie degradierd wäide skuul moaste die portugiesiske köönich ju sälge suurge hääbe truch ju uunouhongegaid unner heerskup fon dän portugiesiske krounprins kuude brasilien foar dät portugiesiske köönichshuus heelden wäide man foar dät portugiesiske parlemänt nit die köönich bestroawede sin suun uk nit hie soande neen suldoaten uk dät troonfoulgegjucht liet hie him in ärkoande hie sogoar ju brasilioanske uunouhongegaid oun ju haudstääd fon dät uunouhongige brasilien waas eerste uk noch rio de janeiro ap dän august ferkloorde sik uruguay uunouhongich fon brasilien uumdät die kaiser bielitjen autoritärer wuude wuuden do hoopengen fon do brasilioanere ap een beetere toukumst litjer ap dän april tonkede päiter i ap druk fon dät parlemänt ou sin suun skuul insteede fon him kaiser wäide man die moaste noch fon uur politikere fertreeden wäide uumdät hie noch nit fuljierich waas ap dän juli wuude die fjautienjierige wäänt foartiedich foar fuljierich ferkloord een jier leeter waas ju krounenge hie häärskede as kaiser päiter ii noch bit uur dät lound ap dän november roate dät aan militär putsch wierbie ju monarchie fernäild wuude un die kaiser päiter ii in t exil gunge moaste do putschisten hieden een foulks oustämmenge uur ju stoatsfoarm ploand man ju wuude eerste moor as hunnert jiere leeter truchfierd ju näie stoats oardenge waas de jure een republik man de facto waas dät een tied loang moor sowät as een oligarchie al in wuude in ju ferfoatenge fäästskrieuwen dät een näie haudstääd wät moor in e midde fon t lound baud wäide skuul uum ju äntwikkelenge fon dät binnelound tou stäärkjen do groote oolde stääde sunt ja aal bloot loangs ju kuste man dät skuul noch bienaist soogentich jiere duurje eer ju ploanstääd braslia in t jier ienwäid wäide kuude as in do koafje priese ienbrieken fierde getlio vargas bekoand as baabe fon do äärme aan apstound oun un wuude so präsident in do eerste mounde fon sien regierengs tied groide ju brasilioanske wirtskup baldoarich in wuude ju heerskup fon vargas as wäilwollenden diktoator fäästskrieuwen in ferkloorde hie ap druk fon do usa dän kriech juun do oaksen moachte hie soande ju fora expedicionria brasileira mäd mon ätter italien wai ju wuude junner biespilswiese in ju slacht uum monte cassino iensät ätter dät eende fon dän twäiden waareldkriech wuude vargas fon ju armee ousät man al fieuw jiere leeter koos him dät foulk wier foar n präsident uumdät sik do usa juun ju sosjoalistiske politik fon brasilien stoalden un in e foulge politisk gjuchts stoundende ljuude un uk ju armee vargas sin räächträäd aaskeden broachte sik vargas in t jier sälwen uume vargas sin ätterfoulger juscelino kubitschek suurgede mäd hälpe fon ju partido trabalhista brasileiro ptb foar näie buutloundske investoren do ju brasilioanske wirtskup in do leete er jiere sjuunelk foaroun broachten in begon läiweloa ju oarbaid bie dän bau fon ju ploande haudstääd ap dän april wuude ju näi baude haudstääd braslia dan uk ienwäid in wuude dan uk jnio da silva quadros foar n präsident kädden ätterdät hie sien boantje in uurnoom fersoachte hie ju ouhongegaid fon do usa tou minnerjen un ju defizitäre stoats huushollenge tou fäästigjen ätter n poor mounde in t boantje tried hie wier ou sin ätterfoulger wuude die vize präsident joo goulart uk goulart waas in ju befoulkenge striedich ap dän meerte moakede dät militär aan putsch un sätte joo goulart ou dät waas die begin fon eenuntwintich jiere militär diktoatuur tiedwiese waas dät besunners läip demokratie roate dät nit moor wuddelk man zensuur politiske skeenmoakenge fuul paatäien doarsten nit moor ountreede uut ferskeedene timpen fon ju sälskup fon studenten fon oarbaidere un fon katoolske gäistelke roate dät protest deerjuun daach roate dät in do er jiere aan grooten wirtskupsgroi uumdät monken do buutloundske investitsjoonen uk masse uut düütsklound koom wuude so paulo bie wäkke as grootste düütske industrie stääd buute fon düütsklound bekoand tou begin fon do er jiere wuude ju militär diktoatuur wät sinniger dät roate minner repressionen un uumdät nu daach noch een wirtskupskrise waas un jo nit wisten wät jo dwo skuulen hääbe do dan in wier fräi kjoose lät sänt düsse tied is wier demokratie in brasilien daach is dät lound nit fräi fon probleme dät rakt fuul probleme biespilswiese wäide do gjuchte fon wieuwljuude un indioanere wier un wier ferseerd uk uum korruptsjoon rakt dät toumäts skändoal dät waas uk ju uurseeke foar ju ousättenge fon ju präsidentinne dilma rousseff in man deermäd is dät as dät skient uk nit beeter wuuden dät bretoniske brezhoneg is ne insel keltiske sproake ju der trots ju klassifikation daach ap dät fäästlound boald wäd disse sproake äntstamt also nit dät galliske man is eer äntsteen uut do brythoniske sproaken foarallen uut dät korniske leeter koomen do bretone ätter dät fäästlound bit jierhunnert un deerbie noomen jo hiere sproake mee wierbie jo uk noch eenige elemente uurnoomen fon dät in gallien domoals noch sporadisk boalde galliske in dit gestrich fon asterix wäd uk noch gallo boald ne litje sproake ju der fon dät latienske oustammen däd un also romanisk is just as dät frantsööske dät bretoniske waas ju sproake fon do hooge ljuude bit dät jierhunnert wierättter die oadel dät ätter hiere meenenge stilfullere frantsööske as standoardsproake uurniemen diede as schrieuwene sproake wuude in ju bretagne ju der bit in dät jierhunnert altied ne gewisse uunouhongegaid hiede dät latienske ferwoand man ou dät jierhunnert uurwon hier uk dät frantsööske dät bretoniske wäd däälich noch fon sun bit ljuude boald un fersteen fuul minner as do ljuude do dät in kuuden dät is je so dät ju sproake maast noch fon do allere ljuude boald wäd un dät ju also fon uutstierwen betruued wäd fääre kon me noch bemäärke dät uum älkuneen in ju bretagne bretonisk koande un bolde dän haaldeel fon ju befoulkenge bretonisk baalen diede ju taal gungt noch altied stoadich tourääch daach rakt dät noch immer ne interessante literatuur ap bretonisk dät bretoniske is ju eensichste keltiske sproake ju der bit ap däälich nit eepentelk anärkoand is dät frantsööske gesäts kwäd daach ju sproake fon de republik is frantsöösk dät bretoniske häd dialekte bulgarien is n lound in suudaast europa ju haudstääd is sofia un die präsidänt fon ju republik is sänt georgi parvanov bulgarien wäd begränsed fon die hoochste bierich fon dät lound is die musala m do grootste äien fon bulgarien sunt donau iskar mariza un struma der lieuwje uungefeer millione ljuude in bulgarien ju befoulgenstichte lait bie ienwoonere km ätter ju foulkställenge sunt fon ju befoulkenge etniske bulgaren sunt türken roma un noch wät litjere gruppen bulgarisk is ju offizielle sproake ieuwenske ju offizielle loundsproake rakt et türkisk romani un armenisk dät bruttoinloundsprodukt pro kop waas in in waas fon ju ganse wirtskaft loundwirtskaft industrie un tjoonste aan buundesstoat in do fereende stoaten fon amerikoa uk kuut us buundesstoat ängelsk u s state is aan deelstoat do fereende stoaten sunt aan föderoalen stoat mäd hoast füüftich deel souveräne oankelde deelstoaten do eerste buundesstoaten sunt in truch ju us ferfoatenge uut do kolonien foargeen foaraaln truch dät foarsteeten ätter t wääste man uk truch dän louisiana purchase dän bietreed fon ju republik texas un ju uumewonnelenge fon hawaii un alaska in buundesstoaten koomen deer noch masse moor bietou touhoope mäd dän buundesdistrikt un do buute rebätte bilgje do buundesstoaten dät stoats rebät fon do fereende stoaten fjauer stoaten kentucky massachusetts pennsylvanien un virginia hääbe ju formelle beteekenge commonwealth sunner dät deer moor gjuchte of plichten uut äntstuuden uurs as do commonwealth territorien puerto rico un noudelke marioanen cajun frantsöösk bietiede naamd louisiana regional frantsöösk is een fon tjo variatäte of dialekte fon ju frantsööske sproake do der foarallen boald wäide in dän u s stoat louisiana foarallen in do suudelke meenten uur louisiana frantsööske dialekte sunt napoleonic frantsöösk un colonial of plantation society frantsöösk do der foarallen boald wäide in orleans st bernard st tammany st charles st john the baptiste jefferson west bton rouge pointe coupe avoyelles st mary iberia assumption un st landry meenten cajun frantsöösk is nit dätsälge as louisiana creole gewöönelk wäd ounnuumen dät cajun frantsöösk bolde gans stamt fon akadisk frantsöösk so as dät boald wuude in ju frantsööske kolonie akadien wät liech in wät nu do kustenprovinze sunt fon kanada un in dän u s stoat maine cajun unnerskat sik fon frantsöösk in uutsproake woudskat un intonation in unner dän frantsoosen un indioanekriech wuude sowät fon ju akadiske befoulkenge fon ju kanadiske provinz nova scotia deportierd in wät oafte naamd wäd ju groote ferdrieuwenge moonige fon do siedelden sik wier an in louisiana un gruundeden deer hiere kultuur un sproake truch ju akadiske sproake stamt cajun uursproangelk fon do dialekte fon anjou un poitou in frankriek sjuch poitevin saintongeais disse äärwe had wäkke archaiske woude in dät dialekt bääte lät t b crevette gernoat wäd uutspreekena as chevrette mäd de tied wuude cajun ju fäästigede sproake fon fuul meenten in louisiana wäästelk fon ju mississippi äi cajun wuud nit bloot boald fon cajun ljuude man uk fon uur ethniske gruppen do der woonden in akadisk besiedelde gestriche kreolen indianiske ethniske gruppen as do houma chitimacha bayougoula tunica biloxi atakapa opelousa okelousa un avoyel leerden truch dät touhoope woonjen in do suudelke meenten fon louisiana eendelk uk dät cajun frantsööske dialekt wäkke kreole un indiane boalden al frantsöösk eer do akadier in louisiana kuumen dieden die uutdruk cajun wäd wäil oulat fon ju ängelske uutsproake fon dät frantsööske woud acadien wäkke cajuns naame sik cadiens of cadjins ap frantsöösk ju eerste skrieuwwiese is oulat fon ju frantsööske skrieuwwiese acadien un ju twäide is ne annaierenge ju der frantsööske phonetik bruukt bie ju uutsproake in cajun frantsöösk cadien is ju frantsööske skrieuwwiese ju do cajun akademiker ap ljooste bruuke cajun is n ängelsk woud wier jo nit fuul fon hoolde dät haudgestrich wier cajun frantsöösk boald wäd naame do acadiana nit tou fertuuskjen mäd acadia wiermäd dät gestrich in kanada un maine meend wäd wier akadisk frantsöösk boald wäd cajun gestriche bildje bietiede partnerskuppe mäd akadier in kanada do der frantsööske koastere seende uum ju sproake in de skoule tou unnergjuchten in publizierde jules o daigle n katoolsken gäistelke dät eerste woudebouk fon dät cajun frantsööske cajun french dictionary and phrasebook by clint bruce and jennifer gipson isbn hippocrene books inc tonnerre mes chiens a glossary of louisiana french figures of speech by amanda lafleur isbn renouveau publishing a dictionary of the cajun language by rev msgr jules o daigle m a s t l isbn swallow publications inc cajun self taught by rev msgr jules o daigle m a s t l isbn swallow publications inc language shift in the coastal marshes of louisiana by kevin j rottet isbn peter lang publishing inc conversational cajun french i by harry jannise and randall p whatley isbn the chicot press ju cajun musik is n musikstiel die fon do uut kanada ferdrieuwene akadier frantsoosen ätter louisiana broacht wude dät is uursproangelk foulksmusik uut frankriek ju moanskelke stämme waas dät wichtichste instrument man deerieuwenske wuud klatsked tikked un rattersked mäd do hounden mäd lätsen mäd waaskbreede un wät et man roate jo bruukten uk sälwen moakede instrumente do der ätter een fjoole lieten fon hiere noabere in kanada koomen deer uk ängelske un keltiske ienfloude oane un leeter in louisiana uk jazz blues un soul man ap ju uur siede koom uk ju bie jazz ferbeedene kwätskeboode in bruuk un noch däälich spielje harmonikas un akkordeone een groote rulle n computer is n apparoat dät ätter n program doatäie feroarbäidet fuul computere sunt digitoal man et rakt uk analoge computere die eerste computer waas kloor ap n dezember die z fon konrad zuse man deeruum dät die twäide waareldkriech waas un düssen z bie n bombardement fernichted wuude waas dät nit bie älkuneen bekoand deeruum wuude toacht dät die eniac computer fon do fereende stoaten die eerste ächte computer waas do amerikoaner hääbe dän computer fääre äntwikkeld daach roate et ätter dän twäide waareldkriech ferskeedene soarten computere dät rakt noch nit fuul offizielle seelterfräiske computer begriepe man in dät seelterfräiske wäd uk uut dät düütske of ängelske uursät un dan hat ne ängelske mouse ap seelterfräisk muus fuul begriepe sunt also uut uur sproaken häär uurnuumen wuuden n compjuterspil of video spil is n spil wierbie die spieler interaktiv beleeken is mäd n gamepad wiertruch ne visuelle interaktion ap dät bieldskerm kumt et rakt ferscheedene mediums wiermäd man n compjuterspil spielje kon fröier kuud dät mäd n spilcompjuter of n persöönelke compjuter un dät wäd uk spield mäd pda s handy s un litje dreegboare spilcompjutere bie näie kommerzielle spiele is dät wichtichste dät visuelle effekt fon dät spil microsoft mäd ju xbox un sony mäd ju playstation sunt gjucht bekoand bie uur spiele is ju äntwikkelenge fon bloot dät spieljen wichtich gameplay ne uursicht fon compjuterspiele mäd biespiele fon bekoante tittele die gregorioanske kalänner däälich uus maastbruukten kalänner is ne ferbeeterde ouwonnelenge fon dän julioansken kalänner ju in t jier truch poabst gregor xiii ounoardend wuude uurloang häd hie ap ju grootste betjuudenge fon aal do kalänner systeme roaked ju kalännerreform waas wichtich uumdät die julioanske kalänner apgruunde fon ju läppere skalt räägelenge fon tied tou tied moor un moor ouweek fon do astronomiske geböärnisse ätter do sik n kalänner gjuchte skäl die kalänner skuul wier duurhoaft in t lood weese uurspröängelk wuude deer uur ättertoacht dät hie sik ferhoolde skuul as in t jier f kr oun tou paasjen do begon dät foarjier ap n meerte in ju toulääst uumesätte foatenge skuul die kalänner sik äänelk ferhoolde as in dät jier uumdät domoals ap t konzil fon nicäa ju bereekenge fon t paaske doatum ferienbeerd wuude die begin fon dät foarjier liech in al ap dän meerte in dän oktober wuuden tjoon deege wächlät uum wier ap dän wonskeden stound tou kuumen un kalänner korrektuuren uumesät uum uurloang ap dän stound tou blieuwen uumdät die sundai oaber foar dän kristelke gloowe wichtich is wuude ju tällenge fon do wiekendeege nit unnerbreeken in dän julioansken kalänner wuude deer mäd reekend dät dät sunnenjier deege duurt deeruut foulget dät me aan skaltdai in fjauer jiere bruukt ju toal deer ju reekenge fon uutgungt is oaber nit besunners niep die gregorioanske kalänner reekent nieper mäd jiere dät wuude so uumesät dät maasttieds dät sätgjucht fon een skaltjier in fjauer jiere fääre jält man nit wan ju jierstoal sik sunner räst truch hunnert un deertou oaber nit truch fjauerhunnert deele lät somäd wieren do jiere un ätter dän gregorioansken kalänner neen skaltjiere do jiere un wieren wäkke uumdät dät oaber noch jiere duurde bit ätter dän ploan in dät näie sätgjucht ounwoand wuude slingert die begin fon dät foarjier twiske dän un dän meerte un lait in n truchsleek also ap dän meerte dät is aan dai eerder as me dät hääbe wüül man touminst däd sik dät nit moor uurloang ferskuuwe tou ju bestimmenge fon dät paaske doatum wäd die moune sirkel bruukt ätter dän do mounephasen ätter jiere aaltied wier ap dän sälgen dai faale deertruch wuuden litje failere moaked uumdät die sirkel nit heel niep is uum dän gregorioansken kalänner beeter mäd do mounephasen outoustämmen wuude fäästlaid dät die dai fon ju foarjiers fulmoune insen in jiere uum aan dai foarlaid wäide mout ju diode is n elektrisk bauelement mäd twäin anslusse dät ju elektrizität bloot in eene gjuchte truchlät moakje wie ne tänne loage p typ hoolichlaiter ap ne loage n typ dan äntstoant ap dän uurgong af junction fon do bee ne speerloage ju sonaamde pn barriere dät kumt deerhäär dät fon ju n typ siede bloot elektrone truch ju speerschicht wollen dan uur soarten rakt dät nit in n typ un fon ju p typ siede bloot goatere dät hat dät ju elektrizität man in eene gjuchte truch ju speerloage wol sluute wie dän plus pool fon n batterie an ap ju p typ siede dan lukt dät do elektrone fon ju n typ siede truch ju speerloage dan uungliek lukt sik an un deeruum dät wie dan fonsälwen tou glieke tied dän minus pool fon de batterie ap ju n typ siede ansleeten hääbe wäide do goatere fon ju p typ siede deerhäär leeken in dän uur wai truch ju speerloage also truch ju speerloage lapt dan n elektrisken stroom ju diode stoant in ju foudels gjuchte traale wie nu ju batterie uume die minus pool an je p typ siede dan wäide do elektrone fon ju n typ siede truch ju speerloage oustat juustgliek as do goatere fon ju p typ siede dan lapt neen elektrisken stroom ju diode stoant in ju speer gjuchte sun struktur mäd two loagen un ne speerloage hat ne diode dät ganse sjucht oafte uut as ne litje röire mäd two träide ne diode häd ju uuterst nutselke oainskup dät ju de elektrizität man ätter eene siede wai laitet do wäide deeruum oafte anwoand sjuch bie gliekgjuchtenge wan n diode in de foudelsgjuchte stoant dan stoant deeruur daach noch ne bestimde sponnenge ju sonaamde speerloage sponnenge ju bedrächt bie silizium dioden sowät v man bie do sonaamde schottky dioden bolde v ne diode kon in ju foudelsgjuchte uk nit aal stroome ferdreege die maximoal toulätte stroom lait twiske eenige tjaaner ma un ferscheedene tjaaner ampre ouhongjende fon dän dioden typ bie grattere stroome gungt ju diode stukken in ju speergjuchte lapt truch n diode uk altied noch n litjen stroom die sonaamde speerstroom maasttied in ne grööte fon een a ju toulätte sponnenge in ju speergjuchte is uk nit gliek foar älke diodentyp un lait twiske eenige tjaaner un moor as duusend volt do fräisen düütsk die friesen aastfräisk niederdüütsk de freesen sunt ne politiske paatäi in aast fräislound ju paatäi is ap dän juni gruunded wuuden un wol in n januar dän woal in läichsaksen meemoakje in un koom dät friesisches forum touhoupe in aast fräislound om uur ne politiske paatäi tou baalen fräindäi dän meerte is der n träffen in dät aast fräiske hesel weesen uur ju struktur fon de paatäi jo hääbe bie dät upstallboom träffen fon n moai sik sälwen foarstoald as politiske paatäi an n juni waas ju paatäi offiziel gruunded wuuden un deer wuud ferspreeken dät jo dän lounddaiwoal fon in läichsaksen meemoakje wollen ju dröiselke turdus dt echte drosseln is n sleek fon do sjungfuugele wierfon do heemske oarde ap seeltersk aal ferskeedene noomen hääbe wan me n dröiselkestrik moakje wol dan nimt me n wülgene jädde un moaket deerfon n bail dan stat me ap bee siede n gat mäd n soaks truch dän bail un lukt dät lid deertruch un stoalt et ap dan mout me unner do liede mäd n soaks wier n gat steete truch dän bail un lukt dan dröiselkebäie mäd n steel deertruch wan nu die fuugel kumt un bikket do bäie dan stat er dän kop truch do liede un bie t wächfljoogen lukt dät lid tou un die fuugel is fangd dröiselken rakt dät in afrikoa amerikoa asien un europa fon doo europäiske oarde rakt dät fieuw in seelterlound hier is ne fullständiche lieste fon aal doo dröiselke oarde doo et ap juu waareld rakt ju duusendtakke achillea millefolium hat so ätter dät gjucht ferdeelde bläd wiertruch dät lät as wan dät uut gjucht fuul litje bleedere bestoant ju plonte kumt algemeen foar in europa un noud amerikoa un häd n apaaten röäk die latienske noome is oulat fon achilles die ju duusendtakke mäd sien heer meenoom tou behonnelenge fon kriechswuunden ju plonte wäd bit cm hooch un bildet unnergruundsk wuttelstokke foar vegetative ferspreedenge ju duusendtakke bloit fon juni bit november mäd wiete bit rosa litje bloumen ju kumt foar ap neerrieke ferstöörde gruunde un ap broakäkkere ju kon goud druuchte ferdreege ju duusendtakke is ne heelplonte deenemäärk is n skandinavisk lound in noud europa ju haudstääd is kopenhagen kbenhavn un ju köönigin fon ju parlamentariske monarchie is siet margrete ii fon do lieuwt dät grootste deel in do stääde ju befoulkengstichte waas km deenemäärk do färöer un grönlound deele touhoope dän offitsiellen noomen köönichriek deenemäärk deenemäärk un do färöer heere tou europa grönlound heert tou noudamerikoa deenemäärk is siet meeglid in ju nato un siet n januoar in ju europäiske union do autonome gebiete grönlound un do färöer hääbe oaine flaggen oaine amtsproaken un heere tou ju nato man nit tou ju eu dät deenske muurlound häd ne fläche fon km un bestound uut dät hoolichailound jutlound do tjo groote ailounde fünen seelound un lollound un moor as litjere ailounde alleenich jutlound häd ne loundgränse mäd düütsklound suudelk fon ju gränse woont ju deenske minderhaid noudelk fon ju gränse woont ju düütske minderhaid dät foulk do dänen skällen in dät jierhunnert uut schonen wai ätter jütland un ap ju wäästelke aastseeailounde wier ju uur germaniske stämme fertroangen hääbe keemen weese in dät jierhunnert fereeniget gorm die oolde n poor litje köönichrieke unner sien heerskup sien suun harald blautusk noom uum dän kristelke gloowe an bit as knut die gruute stoorf geloang do deenske köönige ju ärooberenge fon wiede deele fon do britiske ailounde norwegen un suudjutlound bit tou fääre in dät jierhunnert wuuden u a ju dänen sweden und norweger as wikinger beteekend do in gans europa kolonien gruunded hääbe un honnel dreeuwen man uk fuul lounde un loundstrieke plunnerden un kriege fierden ätter ne kuute fase fon swäkte begon mäd waldemar i n näien apstiech groote deele fon do suudelke küstenregione fällen an deenemäärk sogoar estlound die besit fon do gebiete häd nit loange duurd as do düütske deenemäärk in bie bornhöved deelhäuen estlound in an do düütske gebiete ferkooped wuude un deenemäärk ju foarheerskup fon ju hansa in ju aastsee anärkanne moaste do deenske härskere gjuchteden hieren blik bloot ätter dät noude wuuden deenemäärk norwegen ieslound sweden un finlound in ju kalmarer union fereend ju unner deenske foarheerskup stuud die ferbuund existierde bit sweden sin uunouhongegaid wieruume hääbe wüül bit in dät jierhunnert bleeuwen do uutnunnersättengen mäd sweden bestimmend deer do bee köönichrieke uum ju buppeheerskup in skandinavien um dän baltisken ruum kampeden schonen blekinge un hallound deele fon dät sweden fon däälich wieren dät eegentelke häärkumstgebiet fon do dänen un fällen eerste in an sweden dät gäistelke lieuwend fon ju tied waas fon ju reformation bestimd wuuden ju in fon christian iii ienfierd wuude frederick iii ärsätte in dät bestoundende woalköönichdum truch ne äärwmonarchie do reformminister johann hartwig ernst von bernstorff johann friedrich struensee un andreas peter von bernstorff modernisierden dät lound twiske un in dän sin fon ju apkloorenge wierbie foar allen dingen ju buurebefräienge fon wichtich waas unner ju napoleoniske tied blift deenemäärk bit tou dän twäide seeslacht fon kopenhagen näitroal kooperierde deerätter mäd frankriek un moaste ätter dän deelgong fon frankriek al in dän free fon kiel hälgelound an grootbritannien un norwegen an sweden outreede do färöer ailounde ieslound bit gräinlound un deensk westindien bit ferbleeuwen oawers bie deenemäärk ju deenske natsionoalbeweegenge un do liberalen kreegen in do er jiere moor ienfloud die eerste släswiekske kriech waas fon bit in disse kriech stuude släswiek holsteen mäd unnerstütsenge fon prüüsen juunuur deenemäärk do denen kuuden dän kriech winne un deertruch bleeuw ju eider ju suudgränse fon deenemäärk die twäide släswiekske kriech begon in twiske dän düütsken buund un deenemäärk ditmoal wonnen do düütsken un in dät jier koom släswiek mäd holsteen bie dät düütske riek in dän eersten waareldkriech bleeuw deenemäärk neutroal wuude ne foulksstämmenge heelden in släswiek wierbie do ljuude tälle kuuden of do bie deenemäärk of düütsklound heere wollen dät noudelke deel fon släswiek koom bie deenemäärk un dät suudelke deel koom bie düütsklound disse gränse bestound däälich noch altied ätter dän twäiden släswiekske kriech bleeuw deenemäärk neutroal un wüül neutroal blieuwe in dän twäiden waareldkriech ap n april wuude dät lound fon düütskloun besät un bleeuw bit tou dät eende fon dän twäiden waareldkriech unnner düütske kontrolle in do jiere ätter dän twäiden waareldkriech wuude europa ideologisk apdeeld twiske wääst un aast da ju befoulkenge un do foulksfertreedere nood hieden foar ju sowjetunion koom deenemäärk touhoope mäd norwegen in ju nato leeter wuude deenemäärk uk meeglid in ju europäiske union un do fereende natione dät stoatsgebiet fon deenemäärk uumfoatet sunner färöer ailounde un gräinlound ne fläche fon kwadroatkilometer deermäd is dät lound gratter as ju swaits un do niederlounde man litjer as estlound deenemäärk häd fon noud ätter suud ne loange fon km un fan aast ätter wääste ne loange fon km noudelkste punkt fon dät lound is grenen die suudelkste punkt lait bie gedser in dät suude fon t ailound falster dit punkt is uk die suudelkste punkt fon gans skandinavien wäästelkste punkt is blvandshuk in jütlound die aastelkste punkt lait bie do aateailounde deensk ertholmene kilomter noudaastelk fon bornholm ju grootste äi is die gudenen mäd km die hoochste punkt is die mllehj bierich in de naite fon skanderborg mäd meter ju kuste fon dät heele lound is sowät km loang deenemäärk wäd biskadt fon dät skagerrak in et noude dät kattegat un sweden in dät aaste ju aastsee un düütsklound in dät suude un ju noudsee in dät wääste mäd dät noudelke deel fon jütlound un do ailounde is deenemäärk dän uurgong fon middeleuropa ätter skandinavien et rakt ailounde do gratter as m sunt weerfon benaamd un bewoont sunt dät grootste ailound fon deenemäärk is seelound mäd km vendsyssel thy lait in noudjütlound un is mäd km dät twäidgrootste ailound fon deenemäärk vendsyssel thy is oaber mäd two brääge mäd dät fäästlound fon jütlound ferbuunen un deeruume nit altied as ailound woarnuumen dät träädgrootste ailound is fünen mäd km die litje belt tränt jütlound fon fünen die groote belt tränt fünen fon seelound ju trääde seesträite in ju region is die öresund twiske seelound fon ju suudspitse fon sweden ju öresundbrääch is siet juli ju fääste ferkiersferbiendenge ätter sweden ju haudstääd un grootste stääd fon deenemäärk is kopenhagen uur stääde do moor as hääbe sunt aarhus odense un aalborg sjuch uk lieste fon stääde in deenemäärk ätter häd deenemäärk sik tou een konstitutionelle monarchie äntwikkelt bie ju jungste ferfoatengsreform in t jier wuude dät parlamentariske prinzip in t gruundgesäts apnuumen un deertruch kon uk een wieuw ap dän deensken troon kuume die köönich of köönigin is haupt fon stoat un nimt bloot repräsentative funksionen woar apstuuns is dät köönigin margrethe ii haupt fon stoat ju moaked dät siet formel lait ju uutfierende gewalt bie de deenske köönigin in ju praxis wäd ju truch dät kabinet uutfierd mäd dän ministerpräsidänt deensk statsminister as uppermon disse wäd ätter konsultatsionen fon do politiske paatäie truch de köönigin benaamd ju benaamenge wäd definitiv wan die regierengssjef neen duudelke moorhaid in dät parlamänt juun sik häd dit negative parlamäntarismus bepeelt dät deenske ferfoatengslieuwend siet dät deenske parlamänt folketing reeket do gesätse woalt un kontrolliert ju regierenge bit waas dät folketing bloot een fon do two koomere fon dän deenske rieksdai dät landsting waas ju eerste koomer foardät do parlamäntsgesätse in kraft treede konnen mout de köönich disse formel toustämme ju regierenge mout kriechsferkloorengen un free oukuumen altied fon dät parlamänt bestätigje läite ju legislatuurperiode duurt fjauer jiere dät parlamänt häd sitte do direkt fon do buurger woald wäide do jier oold of oolder sunt do autonome buutengebiete färöer un gräinlound hääbe älk two sitte in dät parlamänt dät hjesteret seeltersk hoochste räid is deenemäärks buppeste appellinstanz in zivil un stroafseeke dän räid ferhondelt uurdeele un protsässe fon do bee loundgjuchte as uk fon do see un hondelsgjuchte ju ferfoatenge garandiert ne direkte überprüfung truch dän hoochste räid wan aan fereen truch parlamäntgesäts unner twoang aplööst wäd do deenske striedkrafte sunt do striedkrafte fon dät köönichriek deenemäärk un gräinlound do deenske striedkrafte sunt uk ferdäägenengsapdreege ap do färöer un ap gräinlound die köönich of ju köönigin is de jure upperbefeelhääber fon do striedkrafte nu is dät köönigin margrethe ii in ju praxis häd die feräägenengsminister disse apgoawe militäär uppermon is die forsvarschefen in dän rang fon generoal of admiroal siet april rakt et aan gemeensoamen fierengsstoab vaernestabe fon aal do deelstriedkrafte mäd dät hööftkwattier in karup die streitkräfte bestehen aus den teilstreitkräften dät heer hren mäd aktive soldoate ju marine svrnet kongelige danske marine mäd aktive soldoate dät luchtwoapen flyvevbnet mäd aktive soldoate un ju heemweer hjemmevrnet mäd deeltiedsoldoate deertou rakt et noch weerplichtige soldoate deenemäärk wuude meeglid in ju europäiske meenskup ätter ju deenske ferfoatenge mout älke uurdrächt fon souveränitätsgjuchte truch ne foulksoustämmenge äntskät wäide ju deenske befoulkenge häd fieuw fon sukke oustämmengen häiwed waas een moorhaid fon ju befoulkenge bie een referendum juun dän eu ferdraach fon maastricht in t jier roate dät fonnäien een referendum mäd moorere opt outs in ju weerskup un wäärengsunion sicherhaid un ferdäägenengspolitik justiz un binnenpolitik un ju eu burgerskup do diskussionen uur do opt outs beginne uk oafte fonnäien uumdät do juun een wiedere eu integration wierke mäd dät fon krääft wäiden fon dät eu reformferdraach wäide jo fergratterd foar do naiste jiere skällen mooi referenden kuume do do eenpelde politiske gebiete truchtoufieren dät deenske parlamänt häd in april foar dän ferdraach fon lissabon stämd deenemäärk waas siet t begin fon ju nato in t jier uk meeglid in disse organisation un dät meeglidskup wäd fon een groot deel fon ju befoulkenge stöänt in ju fräie määrked wirtskaft fon deenemäärk rakt et fuul loundwirtskaft litje bedrieuwe n gouden lieuwendstandard un n stuuren wikselkuurs uunouhongich fon dän hondel mäd uur lounde deenemäärk eksportiert ieten un energie deenemäärk häd neen skeelden bie uur lounde ju munte fon deenemäärk is ju deenske krone deensk danske krone ju koppeld is mäd ju euro ätter dät ermii ju munte is juust gliek mäd krone foar een euro in deenemäärk is dät stjuurjäild foar produkte uk foar bouke un ieten dän stjuur foar dän gehalt is ap minste foar woaksene groote bedrieuwe in deenemäärk sunt a p moller maersk gruppe maersk internationoal transport lego schitterbusse bang olufsen hi fi apparoaten carlsberg bier vestas wiendmäälnen lundbeck un novo nordisk do grootste ailounde un jütlound sunt mädnunner truch brääge ferbuunden die sontbrääch uur de sont ätter sweden die groote beltbrääch uur dän groote belt twiske sjellound un füün un do litje beltbrääge uur dän litje belt twiske füün un jütlound ju grootste toachorganisatsion is danske statsbaner foar persoone un fracht man et rakt uk uur litje toachorganisatsione fon do deenske stääde häd bloot kopenhagen ne u boan scandinavian airlines system sas is ne wichtige interskandinaviske un internationoale fluchsälskup die fluchhoawen fon kopenhagen kastrup lufthavn is dän grootste fluchhoawen fon skandinavien ju fääre ätter do färöer wäd fon smyril line moaked ätter fereeniged köönichriek un norwegen fiert dfds un scandlines fiert ätter düütsklound un sweden ap n januoar hiede deenemäärk ienwoonere deerfon weeren etniske dänen persoone keem uut dät buutenlound persoone un weeren bäidene fon do immigranten fon aal do immigranten en hiere bäidene häd ungefeer een träädel ne wäästelke bäätergruunde un two träädel häd ne nit wäästelke bäätergruunde in suudjutlound rakt et een düütske minnerhaid ju befoulkengstichtegaid is ferskielt geografisk in aastdeenemäärk woonje moanskene pro km wäästelk fon dän grooten belt woonje ungefeer moanskene pro km in ju haudstääd kopenhagen lieuwje juust moor as million sowät een füüftel von ju ganse befoulkenge fon ju befoulkenge woont in do stääde bolde een füüftel fon ju befoulkenge is unner jiere oold een füüftel is jier of oolder un moor as aan haaldeel is jier et rakt moanskene uut moor as ferskedene lounde do in deenemäärk lieuwje weeren do grootste befoulkengsgruppen do türken düütske iraker ljuude uut libanon pakistaner bosnier rumänen somalier un iraner moor as moanskene sunt in gräinlound gebooren un ap do färöer foar roate et nit fuul immigration ätter deenemäärk man in do er er jiere roate et relativ fuul immigration bie do immigranten roate et foarallen oarbaidere un fluchtlenge do oarbaidere un fluchtlenge maast monljuude heelden uk wieuw un bäidene mee ätter deenemäärk dät roate uk fuul studänte do ätter deenemäärk keemen do in hiere oaine lound nit so eenfach studierje kuuden foar fluchtlenge is dät däälich nit moor so eenfach uum ätter deenemäärk tou gungen deerfoar rakt dät nu moor immigration fon buutenlounder uut dän rest fon ju eu foarallen uut düütsklound un polen uur dän tuume wäch roate dät moor as million dänen in dät jierhunnert man ju agrarkrise fon dät leete middeloaler dän swotten dood un uur kroanhaide redutsierten ju befoulkenge deertruch roate dät eerst wier in dät jierhunnert moor as million dänen ju eerste foulkställenge gungt wieruume ätter dät jier bie disse foulkställenge roate dät ungefeer dänen fon ätter hiede ju befoulkenge sik ferträiedubbeld ätter statistik skäl ju deenemäärk in dät jier ungefeer ienwoonere hääbe dät sunt moor as däälich do dänen bildje dan fon ju befoulkenge do immigranten un hiere bäidene ungefeer fon do immigranten un hiere bäidene kuume dan uut nit wäästelke lounde ju deenske toal is ju amtsproake un wäd uural in dänemark baald et rakt masse dialekte un do konnen unnerdeeld wäide in tjo haudgruppen stdansk dansk un jysk färöersk gräinloundsk un düütsk sunt minnerhaidstoale ju ängelske toal häbbe fuul dänen as twäide toal leerd do dänen sunt ätter ferskeedene unnersäikengen wierbie gesuundhaid wäilfoart un bildengssysteem unnersoacht wuuden do glukkelkske moanskene ap ju ganse waareld in t deenske gruundgesäts wäd ju goddestjoonstfraiegaid garandiert fon ju deenske befoulkenge waas in t jier meeglid in ju evangelisk lutherske deenske säärke jiere deerfoar waas dät ätter unnersaikengen sjucht siksäärm as gloowige juust minner as aan haaldeel betrachtet sik as religiös un een poor sunt gjucht religiös truch ju touniemende immigration uut muslimlounde is dän islam mäd million muslime ju twäidwichtichste religion wuuden do uur religione is ju roomsk katoolske säärke mäd meeglide do tjuugen jehovas mäd foulgere juuden baptiste ju pfingstbeweegenge häd foulgere un et rakt ungefeer mormonen dan rakt et noch uur säärkemeenskuppe mäd älk sowät meeglide hieden neen religion un seech siksäärm as ateist die maast bekoande skrieuwer uut ju deenske literatuur geskichte is hans christian andersen filme in ju deenske sproake rakt et fuul foar so n litje sproakgebiet in toun biespil sunt filme ap deensk moaked wuuden musik in ju oaine sproake is uk gans beljoowed toun biespil do deenske rappere nik jay is bie dät joungfoulk gjucht populär in deenemäärk rakt et fieuw kulturelle waareldäärwgoudsteeden die dom in roskilde dät slot kronborg in helsingr do runensteene grääfhöäwel un säärke fon jelling christiansfeld ne siedlenge fon ju herrnhutiske brdremenighed un ju parforce jaachtloundskup noudseelound düütsklound bundesrepublik deutschland is n lound in middel europa ju haudstääd is berlin un die buundeskansler fon ju republik is sänt angela merkel düütsklound is sänt meeglid in ju roat fon europa un sänt fon ju nato aast düütsklound waas fon bit meeglid fon dät warschaupakt düütsklound is uk n meeglid in ju europäiske union sänt is düütsklound meeglid fon do fereende natione dät hillige roomske riek kon me betrachtje as dät eerste düütske riek äntsteen uut dän aastelke deel fon dät frankiske riek in wuude die noome fon dät hillige roomske riek annerd tou dät hillige roomske riek fon ju düütske nation loang deerätter wuude düütsklound twiske un fon do frantsoosen besät ätter dät kongräs fon wien keem n twäiden fersäik uum do düütske lounde tou fereenigjen in dän düütske buund in dän buund wieren ferskeedene stoaten mäd fuul oainständegaid ätter n düütsk deensken kriech fon dän prüüsisk aastriekske kriech fon un dän düütsk frantsööske kriech fon wuude in dät düütske kaiserriek gruunded otto von bismarck wuude die eerste riekskansler in däneerste waareldkriech kampet dät düütske kaiserriek mäd aastriek ungarn bulgarien un dät osmaniske riek juun do alliierde in ferljust düütsklound un ju tied fon de weimarrepublik begint ju weimarrepublik waas ne freeloose tied in düütsklound deer waas nit fuul oarbaid un düütsklound kuude sien skeeld an do uur lounde nit berappe ju nsdap fon adolf hitler wuude bie do woalen fon ju grootste politiske paatäi in dät düütske parlament een jier leeter kuude hitler diktator fon düütsklound wäide die weimarrepublik wuude nazi düütsklound in dän twäide waareldkriech sunt ungefeer million moanskene stuurwen in hiede hitler bienaist gans europa äroberd ätter dän slacht uum stalingrad un d day kuude nazi düütsklound do alliierde nit moor aphoolde düütsklound waas so as gans europa stukken un ju stroafe waas ju besättenge truch ju sowjetunion in dät aaste aast düütsklound un truch do alliierde in dät wääste wääst düütsklound truch do sponnengen twiske dät aaste un dät wääste begon direkt ätter dän twäide waareldkriech die koolde kriech do sponnengen twiske ju sowjetunion un dät wääste wuuden gans stäärk as in ju berliner muure baud wuude ätter dän fal fon ju muure in wuuden do two düütsklounde fereeniged ap dän oktober ätter ju wierfereenigenge wuude berlin ju haudstääd fon dät näie düütsklound siet dän januoar häd die buundsrepublik düütsklound mäd alwen uur lounde fon ju europäiske union dän euro ienfierd düütsklound is een fon do grootste lounde in europa dät wäd in dät noude begränsed fon ju noudsee un ju baltiske see un in dät suude fon do hooge bierge fon do alpen hoochsten top ju zugspitse ap m twiske do bierge un ju see rakt dät groote woolde in midde düütsklound un dät ganse platte lound in dät noude düütsklound häd uk groote deele fon europa s grootste äien so as dän rhien ju donau un ju elbe düütsklound wäd begränsed fon in düütsklound woonje ungefeer million moanskene ju sproake ju man ap maaste bruukt is dät hoochdüütske et rakt uk noch deensk noudfräisk seelterfräisk un sorbisk as anärkoande sproaken in ju praxis is dät läichdüütske platdüütske ne wichtige sproake apstuuns sunt do näiste paatäie in dän düütsken buundesdai fertreeden cdu csu spd fdp die linke un bündnis die grünen dät rakt in düütsklound buundeslounde of deelstoate dät bruttoinloundsprodukt pro kop waas in in waas fon ju ganse wirtskaft loundwirtskaft industrie un tjoonste eed dt torf wuude greeuwen foar oaine fjuurenge un tou n ferkoop däälich wäd dät wäil maasttieds industriell moaked toun biespil in n wäästfoan af aastfoan eerste wuude oubunked dät hat dät me ju buppeste loage fon de foan dät bunkeed of grieseed ougreeuwen diede un do bunkstukke in dät oolde eedgrääb smeet eerste dan koom me ap dan eegentelke foan wan me foar dän froast tou fuul oubunked hiede dan ferfroos die blootlääsende foan tou smuus wät nit bruukt wäide kuude dät waas träiderch taaks un dät taaks wuud wäil fon do wänte rooked bit jo der sljucht fon wuuden foar dät greeuwen wuud dät eedgrääb ju putte mäd dän m loange stok oumeeten in bratte fon m sooden sun eedmuure hat woodenje of boank foar älke lichtenge steede wier me gräft waas n greeuwer die waas dan eerste mäd dän stikker tougong eerste stikkede hie dät in e bratte fon do sooden un dan miet er dät ou ap laangte fon do sooden sun cm deerätter wuud mäd de stikker deer bääte loangs stikked un dan koom die joager dät waas n holtenen spoade mäd n lieken steele deer wuud mäd unner loangs stat un dan klappeden se dät so ap de koare ap of eerste ap dät holt twäin sooden geenen ap n joager deer heerde uk noch n kruumen joager tou die noom man wan man do unnerste sooden noom ju unnerlichtenge dät buppeste eed waas hoolich gries un swot un wuude splinteed naamd dät unnerste waas aal swoteed dät waas dät bääste eed dät eedgreeuwen fröier dät waas n stuure oarbaid an dän waal kippe anbunkje apbreeke aphaue aplääse bältje boank m bunkeed n bunkstukke pl buppelichtenge f deeran kippe deerjuun haue eed n eedbält m eedgrääb n eedkoare f eedputte f eedwoain m fläie foan m foarbunkje glaise pl greeuwe griepe grieseed m groote ringe f gruundsoode m holt n hooldaiwierksbält m ienlääse in de lääge kippe joager m kiploore f kippe kläm n kop m kruume joager m leeger n lieke joager m litje ringe f loage f oubunkje oumeete oundoabe m ounlääse oustikje plonke f prikke f rim n ringe f ringje sätfuurke f sätte skäärsoode m skuuwe sleek n sleekfäild n smuus m soode eed m splinteed n spreedenje f stikje stikker m stok m stuuke m stuukje suchje swoteed n truchfläie truchringje unnerlichtenge f uumekippe uumesloo uurlääse uutkoarje uutsuchje waal m waalje wächkoarje woodenje f deerätter wuud dan dät eed fon dän koarder mäd de sätfuurke ap de koare sät un wächbroacht ätter dat sleek mäd de koare dät waas tjukseljen un dan moasten deer immer plonken wailaid wäide dät dät koarrääd je nit ounsakjen diede ätter sowät moakeden se glaise do bauden se sukke litje kiplooren eedwoaine sun woain deer geenen sooden ap in two riege koom dät dan ap dän woain un dan suchede die deermäd wäch un dan wuud eerste n loage leeger laid twäin sooden apnunner un dan koom deer aan skäärsoode twäärs uur un deer wuud dät eed mäd dän woain juun uumekipt dan stuud dät so hoolich skeeuw ap dät waas maastens räägel die dät kuude die gruuf n hoolich daiwierk deeges dät sunt eegentelk stok un n stok dät sunt füüftien sooden hooch un sooden in de bratte deer uurhäär oafte däd me dät mäd träi mon die eene bunket foar un ätter die uur däd dät greeuwen un die trääde mout dät eedsuchjen je moakje dät sleek häd n laangte fon stok foar älke fout m jüpte wan dät eed in dät sleek andruuged waas moaste dät apbreeken wäide dan wuud die eerste soode foarwäch nuumen un wuud deer buppe ap laid die twäide die trääde un die fjoode uk noch un wan dät dan sowied andruuged waas dan wuud dät in n waal moaked dan wuuden immer twäin sooden ieuwenskenunner laid un dan aan deer twäärs foar so geen dät bit die waal sun meeter hooch waas un wan dät dan druugede dan wuud dät läiger wan dät dan noch nit goud waas dan wuud dät uk noch wäil moal truchfläid aal wo dät weeder waas wan dät gans wäite jieren wieren dan wuud dät insteede fon waald uk stuuked foar sun stuuke wuud ounfangd mäd fjauer sooden in fjauerkaant mäd groote ruumten deertwiske dät dät hol waas un die wiend deer truch kuude dan wuud so immer haager baud bit n gouden meeter noch eenfacher wieren ringe twäin sooden ieuwenskenunner mäd twäin deer twäärs ap uk wier mäd twiskenruumten dät apbreeken wuud maast fon wieuwljuude däin älken mäiden deerwai wan dät eed druuch waas dan wuude bäälted dan wuude n kring moaked foar n fjoodendeels daiwierksbäält of n hoolwen daiwierksbäält un hoolwe daiwierksbäälte moasten genau sooden hooch weese un dan mäd n truchmäite fon n stok loang do bäälte wuuden dan ferkooped leeter wai dieden se t an n waggon lääwerjen un dan fierden se dät mäd n grooten woain mäd de hoangst uut de foan bie de boan stuuden dan ställoasjen deer geen dät dan so bie uumhooch dan dieden se dät eed in sukke kroiten do wuuden mäd twäin mon drain en deer geenen se dan sun ställoasje mäd hooch un kipten dät in dän waggon oun un dan wuud deer noch sun hööchte uurfläid dan moast die waggon puund weege däälich wäd dät eed maast mechanisk greeuwen un dan feroarbaided tou eedmul de torfstreu t b in dät mulfabrik bie roomelse dät fint ferweendenge as gruundferbeeternge bie tuunkeräie in medizin un kosmetik un dan as aktivkoole un sogoar tou textilien ap youtube sünt fuul fideos uur ju traditionelle un ju moderne maskinelle eedgreeuweräi tou fiende hier ne uutwoal eer as do transistore un hoolichlaiter dioden roate dät elektrone röire foar eenige speziel anweendengen wäide do noch bruukt die eenfachste is ju diode ju der in prinzip bestoant uut ne gloilaampe mäd ne apaate platte deeroane ju anode die glöinige gloiträid soant elektrone uut do truch ju anode apfangd wäide ju koolde anode kon neen elektrone uutseende un also kon die stroom man een kaante uut loope ferstäärkje kon mäd ne triode ju häd twiske anode un gloiträid n roster gitter wiermäd die anodenstroom be ienflouded wäide kon uum die ienfloud fon ju anode litjer tou moakjen kon twiske roster un anode noch n skiermroster stoald wäide un so kricht me ju tetrode do lääste elektrone röire hieden twiske skiermroster un anode noch n brämsroster montierd do hieten dan ju pentode n chemisk element is n element dät nit mäd ne gewöönelke chemiske methode in litjere paate tou ferdeelen is n element is apbaud uut atome n element unnerschat sik fon uur stoffe chemiske ferbiendengen also deertruch dät et bie ferdeelen bit ap dät litste daach sien oainskuppe behaalt deerjuun sunt aal ferbiendengen apbaud uut moorere elemente do oainskuppe fon n element wäide bestimd truch sien atomtaal dät is ju taal fon protone in sien atomkääden do atomtaale loope fon bie woaterstof bit bie uran dät gewicht fon een atom atommasse wäd bestimd fon do protone touhoope mäd do neutroale neutrone wan me ju atommasse fon woaterstof ap definiert dan häd uran ne atommasse fon uungefeer buppe uran rakt dät noch swarrere elemente man do äntstounde bloot bie käädenreaktione un klinge ätters wier ou so dät do in ju fräie natuur bolde nit bestounde do wäide nit stabil naamd uk rakt et bie älke element sunnerfoarme isotope do der moor of minner neutrone hääbe fon do isotope rakt et uk wier stabile un instabile sun element is also ne moangelse fon isotope deeruum sunt do atommassen uk neen ganse heele taale do oainskuppe fon do elemente annerje sik ouhongich fon ju atomtaal in bulgefoarm wät uutdrukt wäd in ju periodiske tabelle deer sjucht me t b alkalimetalle as lithium atomtaal natrium un kalium edelgase as helium neon argon do agressive halogene as fluor chlor bromium do metalle kooper säälwer un gould estlound eesti dt estland is n lound in europa ju haudstääd is tallinn un die präsidentin fon ju republik is siet kersti kaljulaid estlound is litjer as läichsaksen die hoochste bierich fon dät lound is die suur munamägi m ju grootste äi fon estlound is die narva dät grootste meer is die peipsi järv tou dät lound heere moor as ailounde estlound wäd begränsed fon dät bruttoinloundsprodukt pro kop waas in in waas fon ju ganse wirtskaft buuräi industrie un tjoonste estlound häd ienwoonere deerfon woonje in ju haudstääd tallinn fon do ienwoonere sunt esten is rusk un sunt uurswäkke dät estniske is ju offizielle sproake in estlound dät ruske is ju grootste minderhaidssproake ju etymologie befoatet sik deermäd outouleeden wier uus woude häärkuumen dwo foar do groote sproaken as dät düütske is dät in wieduut do maaste fälle al oarich uutsoacht wuuden en fäästlaid in etymologiske woudebouke foar do litjere sproaken mäd uutnoame fon t b dät hümlingske is dät oawers nit so foar fuul fräiske un uk wäkke seelter woude bestounde oawers al sunnerstudien foar dät wäästfräiske kon me deerfon fuul bienunner fiende bie spenter un foar dät noudfräiske bie löfstedt un besunners regionoalwoude fint me bie book fääre rakt dät oafte uk kuute etymologiske bemäärkengen in algemeene woudebouke as foar dät seelterske in do al ärschienene beende fon dät nsw deerbie honnelt sik dät dan uum kuute ferwiese ätter uur sproaken wierbie do ferhältnisse oafte noch goarnit uutoarbaided wuuden sunt bie ju etymologiske beschrieuwenge bruukt me bestimde teekene as do behonnelde woude wäide scheeuw stoald un ju betjuudenge twiske fääre wäide sproakoukuutengen ferwoand do woude sunt ap ferscheedene wiesen in ju sproake keemen hier betrachtje wie toueerst ju ouleedenge fon äärfwoude anhound fon eenige biespiele wo me deerbie ferfoart wollen wie hier wiese anhound fon ju woudgruppe uum ätter nach in jusälge betjuudenge fiende sik in uur sproaken eng after noudfräisk mooring eefter föhr efter sylt eeer un uk noch ooldfräisk efter deermäd lät ju etymologie genöigend ärkläärd wan me bloot ap seeltersk ne äntwikkelenge ft tt ounnieme kon ap wäästfräisk hat efter oawers bääte hinter hinten wäil in ansluutenge ap ndl nnd achter wiertou dan uk wäil nhd after bäätere heert me mout dan wäil ounnieme dät et hier ne betjuudengsäntwikkelenge roat häd dät seelter woud bääte foar hinter hinten is düütelk ap n uur wiese bilded an ju strukeljer foarm bääfte kon me sjo dät et hier uk ne äntwikkelenge ft tt roat hääbe kon wie konnen deeruum rauelk ounnieme dät dätsälge woud is as ooldfräisk bi efta mäd jusälge betjuudenge dät lät ap efter sunner r uutgong man insteede deerfoar ne foarsilwe bi seeltersk be dätsälge woud is dan wäil middelniederloundsk bachten hinter in ju glieke betjuudenge fiende wie ängelsk behind mäd wäil jusälge foarsilwe man mäd ne stamsilwe as in nhd hinter as trääde in disse woudgruppe wollen wie ätters nachher behonnelje dät sjucht uut as ätter uutgong s ap noudfräisk rakt et deerfoar mooring eeftert föhr eftert sylt eeerst also mäd uutgong t of st dät is ne säildene bildenge un as muugelke gruundfoarm lait deer ap de hounde ooldfräisk efter thet wierbie dät th sik dan tou s äntwikkeld häd as algemeen ap amringer noudfräisk wan dät in dit woud daach t häd eftert resultierjende foarm waas dan efter set mäd muugelke wiedere äntwikkelenge tou efterst fgl syltersk eeerst eftert eeftert of efters ätters uum dät sluutend tou moakjen bruukt me eegentelk noch uur biespiele fon th s ap seeltersk insteede foar ätters kweede wäkke seelter ättens of äffens deerfoar kuud me dan as gruundfoarm ounnieme ooldfräisk eften ieuwenske efter ätter dät et dät uk wuudelk roat häd wäd woarschienelk uut ooldängelsk ftan uut eften thet kuud sik dan as buppe ättens äntwikkelje wierbie ju ieuwenskefoarm äffens wiest dät uk ne äntwikkelenge ft ff muugelk waas ju ouleedenge hierbuppe is noch man provisorisk eegentelk schuul die etymologe noch fääre gunge un bekiekje wo dät in aal sproaken sit un wo do seelter foarme tou dät ganse biedreege uum so ätter dän uurgermaniske un fielicht sogoar dän indogermaniske wuttel tou kuumen so kon me t b fersäike ättertougungen wo ju wiksel fon do uutgonge in ätters un ättens sik ferhoolde tou do in hoochdüütsk hinter un hinten bie dät alles schällen dan do räägele fon ju luudgeschichte un ju betjuudengsleere beoachted wäide europa is n eurasisken subkontinent die in dät eeuwendloundiske toanken daach moor as n kontinent beteekend wäd dät is in dät wääste kulturäl un historisk feronkerd is europa häd ne fläche fon mio km un is deermäd ätter australien die twäidlitste kontinent mäd uungefeer mio ljuude do deer lieuwje häd et oawers moor ienwoonere as australien noud of suudamerikoa europa gränset in dät suude an dät middelmeer in dät wääste an dän atlantik in dät noude an ju arktis un dät skeed in dät aaste is nit gans fäästlaid deer rakt dät diskussione man maastens wäide dät gebierge ural mäd glieknoomigen flus ural as kaspisk meer dän kaukasus un ju swotte see as natüürelk skeed juun asien nuumen europa bestoant däälich politisk uut souveräne stoate europa häd mäd mio ienwoonere ätter asien un afrikoa die träädgrootste befoulkengstaal fon aal kontinente un heert tou do ticht besiedelde deele fon de waareld ju befoulkengstichte is in n truchsleek ienwoonere km ap hoochste is ju in wääst middel un suudeuropa in gjuchte noude un aaste wäd ju läiger fuul europäiske lounde oarbaidje nu touhoope in ju europäiske union moor as prozent fon do ienwoonere baale indogermaniske sproaken ap maaste ferbrat sunt slawiske germaniske un romaniske sproaken uk griechisk albanisk do baltiske un keltiske sproaken un romani heere tou do indogermaniske sproaken nit indogermanisk sunt baskisk ungarisk estnisk finnisk samisk samojedisk kalmukisk tursk un wäkke kaukasus sproaken ju europäiske union of eu is ne internationoale organisation ju der bestoant uut europäiske stoaten dät is ne politiske un wirtskaftelke union mäd millionen ienwoonere ju europäiske union häd soogen institutione ätter dän twäide waareldkriech wüülen do lounde fon europa freedelk touhoope lieuwje un sik ekonomisk stöäne in lait die franktsööske buutenminister robert schuman n politisken un wirtskaftelken plan foar europäiske touhoopoarbaid foar in äntskeede düütsklound do niederlounde italien belgien frankriek un luxembuurich sik tou dät stiftjen fon ju europäiske koole un stäil meenskup eksm in unnerteekenje do meeglid stoaten dän ferdraach fon room tou dät stiftjen fon ju europäiske wirtskaftelke union ewu un ju europäiske atommeenskup euratom nu wäd dät ne europäiske meenskup foar koole stäil un foar dän honnel mäd euratom skuul ne meenskuppelke äntwikkelenge tou freedelke nutsenge fon atomenergie statfiende in wuude dän fusionsferdraach teekend deertruch wuuden eksm ewu un euratom orgoane fon do europäiske meenskuppe em in dät jier mäd dän ferdraach fon maastricht wuud die noome fon do europäiske meenskuppe annerd tou europäiske union eu mäd dät unnerteekenjen fon dän ferdraach waas dät nit bloot moor ne politiske un wirtskaftelke union koole stäil un hondel man uumfoatede ju uk seeken as ne meenskuppelke wäärenge justiz buutenpolitik un seekerhaidspolitik die ferdraach fon maastricht wuude in annerd truch dän ferdraach fon amsterdam un in dät jier truch dän ferdraach fon lissabon sietdäm fedraach fon amsterdam treede ju tjo suulen struktuur in krääft mäd dät schengen uureenkoomen sunt do skeede twiske do meeglid stoaten eepen do moanskene konnen nu fräi raisje fon dät eene meeglid lound tou dät uur meeglid lound sunner uutwies in kriege meeglid lounde ne meenskuppelke munte mäd dän noome euro an n dezember wuude die ferdraach fon lissabon fon do eu regierengsleedere teekend die ferdraach uurnoom n groot deel fon dän eu ferfoatengsferdraach die der in referenden in frankriek un niederlound ouliend wuuden waas insteede fon dän eu un ewu ferdraach tou ersätten wuuden do ferdraage bloot annerd een fon do seeken in dän ferdraach fon lissabon waas ju gjuchtelke fusion fon eu un ewu do meeglid stoaten fon ju europäiske union hääbe mädnunner n gruundgebiet fon km un dät roate uungefeer millione ienwoonere in mädnunner ferträt ju europäiske union ju grootste ökonomie fon de waareld dät soogende grootste territorium fon de waareld mäd n antaal ienwoonere ap steede tjo ju europäiske union wäd begränsed fon uur lounde ju europäiske union häd meeglid stoaten foar do gebiete do der ouhongich sunt fon eu meedglid stoaten rakt dät besunnere räägelengen do stoaten do der jädden meeglid wäide moaten in ju eu sunt kandidoat meeglid stoaten deerbie wäd dän unnerskeed moaked twiske do kandidoate un muugelke kandidoate kosovo is nit fon aal do eu meeglid stoaten anerkoand deertruch häd kosovo ne besunnere rulle wan me ju europäiske union as ne eenhaid betrachtet dan häd ju eu die grootste wirtskaft fon de waareld mäd n brutobinnenloundskprodukt fon millione usd in me ferwachtet dät ju wirtskaft fon ju eu woakse skäl wan deer noch moor lounde meeglid wäide ju wirtskaft fon do näie meeglid stoaten is stuuns oaber gammelch ju eu häd n meenskuppelken binnenmäärked un siet rakt et dän euro as ju meenskuppelke wäärenge fon do grootste bedrieuwe ap de waareld hääbe hieren sit in ju eu n binnenmäärked is n gebiet wier et neen skeede rakt as et sik uum weere oarbaidssäikende moanskene tjoonstlaistengen of kapitoal honnelt ju europäiske union bildet touhoope mäd ieslound liechtenstein un norwegen fereenigd in ju europäiske fräihonnelassoziation dän europäiske wirtskaftsruum mäd ju swaits teekende ju eu soogen bilateroale ferdraage ju eu häd uk ne oaine tolunion in dät gebiet wäd neen tol fräiged ju europäiske tolunion häd een meenskuppelk toltarif mäd lounde fon buuten ju eu ieuwenske ju europäiske tolunion existiert ne apaate tolunion fon ju eu mäd andorra san marino un ju turkäi faawen af klöäre sunt optiske oainskuppe wier dät ooge fon n moanske neen struktuur ärkanne kon heel niep nuumen sunner deerap tou kiekjen wo ljoacht af junkelch dät is fäästlaid wäd dät truch ju buulgenloangte fon t ljoacht un fon fiene nit sjoboare ärkanboare struktuuren do dät ljoacht fon bistimde buulgenloangte touräächsmiete un dan in düsse faawe ärskiene haudfaawen sunt uut disse haudfaawen kon me fuul miskje dät sunt noch man min man wan me ferskeeden fuul fon älke faawe niemen däd sjucht me uk dät do resultoate aal n bitje ferskeeden sunt mäd swot un wiet kon me regulierje wo ljoacht af dunker me ju faawe jädden hääbe mai swot un wiet sunt niep nuumen neen gjuchte faawen deeruum dät swot niks uurs betjut as so junkelch dät dät nit moor junkelger gungt un wiet so ljoacht dät dät nit moor ljoachter gungt do fereende arabiske emiroate is n lound in asien ju haudstääd is abu dabi un die präsident fon ju federation is siet scheich khalifa bin zayed al nahayan die stoat fon do fereende arabiske emiroate lait an ju aastelke kuste fon ju arabiske hoolfinsel an dän persiske gulf do fereende arabiske emiroate wäide begränsed fon ätter jierhunnerte fon konflikte moakje düsse emiroate in dät jierhunnert touhoopeoarbaid mäd groot britannien do emiroate wäide wier n oainen stoat mäd säks emiroate in kumt dät soogende emiroat by ju union in moakje do fereende arabiske emiroate dän kriech in dän persiske gulf mee soogen emiroate foarmje ju union ju union rakt neen demokratisk systeem man die lieuwendsstand is aan fon do bääste ap de äide scheich zayed bin sultan al nahyan waas die präsident fon ju union siet ju stiftinge fon ju union bit tou hie doodgeen ap dän november sin suun khalifa bin zayed al nahayan häd him ätterfoulged do fereende arabiske emiroate hääbe ätterfoulgjende fierdeege do fereende stoaten fon amerikoa äng united states of america kuut usa de vereinigte staaten in amtelke kuute foarm fereende stoaten un nit amtelk oafte amerikoa naamd äng america sunt ne buundesrepublik in noudamerikoa do sänt buundesstoaten umfoatet mäd ju buundesstoat hawaii un litje buutengebiete hääbe ju uk n deel in ozeanien die presidänt fon do fereende stoaten fon amerikoa is joe biden dät gebiet wier däälich do fereende stoaten sunt waas fröier bewoond fon indioaner in hääbe trättien stoaten sik uunouhongich moaked fon groot britannien man dät waas die begin fon dän amerikoanske uunouhongichkaidskriech juun groot britannien in dän näie stoat sunt do gruundgesätse uurnuumen wuuden un in dät jier roat et ne regierenge in dät jierhunnert wuude die unnerskeed twiske do noudelke un do suudelke stoaten gratter t b uur ju sklaaweräi weegen do groote unnerskeede fäng die burgerkriech oun die burgerkriech häd bit tou duurt wierbie do noudelke stoaten sieget hääbe in dät jierhunnert hääbe do fereende stoaten dän eerste un twäide waareldkriech meemoaked ätter dän twäide waareldkriech sunt do fereende stoaten n grootmacht wuuden bit tou touhoupe mäd ruslound man ätter dät sljuchtjen fon ju berliner muure un dät be eendjen fon dät warschaupakt alleenich sänt sunt do fereende stoaten ju eenigste grootmacht ap ju waareld do naiste stoaten sunt mädnunner do fereende stoaten bie ju uunouhongichkaidsärkläärenge fon roate et bloot stoaten ju ferspreedenge fon radiowoogen ängelsk wave propagation beskrift dät raisepaad fon elektromagnetiske wällen ju ferspreedenge fon radiowoogen gungt bie groote woogelaangten t b m lw foarallen truch ju boudemwooge ju der mee beeget mäd ju äid uurfläche deerbie äntstoant n sicheren uurdraach mäd immer jusälge stäärkte bie kuutere woogen as mw t b m is ju boudemwooge al fuul swäkker un is die uurdraach nit immer gliek deeruum toachten do geleerden fröier dät do noch kuutere woogen wäidloos wieren un daach kuuden do funkamateure deermäd kontakt uur groote oustande moakje sogoar uur de ganse waareld un dät lääste skuul gans uunmuugelk weese dan do radiowoogen bewäägje liekuut juust as lucht man wät do geleerden domoals noch nit wisten waas dät sik uum uus waareld tou ionisierde loagen befiende do heaviside loagen mädnunner ju ionosphäre naamd do loagen reflektierje speegelje do radiowoogen tourääch ätter ju äid uurfläche man deeruum dät do loagen so hooch sitte beloanget sun reflektierde ruumtewooge ju äide eerste ap grooten oustand fon dän seender so rakt dät n gestrich wier ju boudenwooge al tou nul ouswäkked is un ju ruumtewooge noch nit lounded dät hat ju doode zone dät oardige is nu dät ju ruumtewooge uk wier fon ju äiduurfläche uumhooch reflektierd wäd un dan fuul fääre wier juun de ionosphäre kumt un dan unner gunstige uumstände konditione nochmoal wier fääre ätter de äide touräächsoand wäd ap ju wiese kon me bie goude konditione uum de ganse waareld tou kuume nu is dät je so dät ju ionisierenge fon do heaviside loagen gjucht stäärk be ienflouded wäd fon sunnenskien deeruum annert sik ju reflektierenge in dän loop fon dän dai un uk in dän loop fon do jierestiede je moor do loagen beskienen wäide je haager do frekwenzen sunt do der reflektierd wäide un also bruukt wäide konnen dät is uutdrukt in bielde wier me an ju buppeste kurve sjo kon wo ju hoochst bruukboare frequenz muf uur n ätmäil ferlapt uursiede jält je moor sunnenstroalenge binne kumt je moor wäide do radiowoogen absorbiert in do unnerste heaviside loagen deertruch annert sik uk ju läichst bruukboare frequenz luf uur dän dai wät anroat is mäd ju unnerste kurve dät hat also dät ätter disse bielde snoagens uum uure ferkier muugelk is twiske un mhz un m beende un deeges uum uure twiske un mhz un fielicht m beende noch fuul moor nimt ju absorption tou bie röntgen stroalenge x ray event as toun biespil apträt bie sunnenfläkken deer kon ju luf kute tied haager wäide as ju muf wiertruch dan ieuwen neen ferkier moor muugelk is fading swund is ju ärskienenge dät radio signoale wächsakje un dan oafte gans ferswiende dät kon truch röntgen stroalenge as buppe beskrieuwen man dät is uk muugelk wan n bestimd signoal die ämfanger loangs twäin ferskeedene weege beloanget wiertruch ju phase nit gliek is interferenz deertruch kon ju stäärkte loangsoam man uk gans gau ap un deel gunge dät kon toun biespil ap kw foar signale uut australien man uk kon interferenz aptreede twiske ruumtewooge un boudemwooge as me ap mw oafte an ju kuute kaante woarnieme kon besunners in n suumer die ferstäärker dt verstärker is ne reewe ju wät litjes besunners ne litje elektriske sponnenge uumesätte kon tou wät gratteres ju foulgjende teekenge rakt n eenfach schema fon n transistor ferstäärker ju iengongssponnenge wäd toufierd twiske basis un nul wült ju uutgongssponnenge ounuumen wäide an dän kollektor wierstand r n emitter wierstand r kon touföiged wäide uum dän stroom truch dän emitter tou begränsjen un die iengongsstroom ap ju basis läiger tou moakjen die kondensator links lät wäil ne wikselsponnenge truch man neen glieksponnenge dät is also n wikselsponnengsferstäärker toun biespiel foar audio musik usw r un r suurgje deerfoar dät ju basis ju goude glieksponnenge kricht deeruum dät die basisstroom ib fuul litjer is as die kollektorstroom ice is ju ferstäärkenge sowat gliek an r r ju fjauerpunktsmeetenge is ne methode tou dät meeten fon dän spezifiske elektriske wierstand fon materialien truch benutsenge fon apaate punkte foar stroom un sponnenge spielt also ju kontaktwierstand neen rulle gewöönelk wäd die elektriske stroom i toufierd twiske do bee buuterste punkte un wäd ju sponnenge v meeten twiske do binnerste punkte wan nu die oustand twiske twäin apfoulgjende punkte immer gliek s is un dät materioalmuster is fuul tjukker as s dan foulget v i rho pi s is dät deerjuun ne tänne loage mäd ne tjukte t ju der fuul litjer is as s dan jält v i rho ln pi t wierbie rho die spezifiske wierstand is in ohm cm wan ju sponnenge roat wäd in volts die stroom in ampere un do oustande s un t in cm in twiskefälle wierbie also t nit nit fuul litjer of gratter is as s skäl me n korrektion anweende ju juust as do bee buppestoundene formeln mäd integroalreekenge bereekend wäide kon ju fjauerpunktsmeetenge wäd däälich foarallen anwoand ap hoolichlaiter materioale man waas al loange wai ju methode tou dät meeten fon dän äidwierstand so oarbaidet n fjauertaktmotor sjuch ju bielde gjuchts die motor wäd eerste fon de hounde of fon n anläiter elektromotor tougong broacht dan troalt sik ju oakse kurbelwelle un ju bewäägenge wäd fon ju drieuwstange of pleuelstange ljoachtgräin uurbroacht ap dän kolwe die der dan in dän zylinder ap un deel schuft buppe sjo wie links dät uutläit ventil un gjuchts dät ienlät ventil do bee ventile wäide wikselwiese fon n nubbeloakse nockenwelle eepen stat deelstat twiske do bee is ju stikkäärse zündkerze ju der ap ne bestimde tied elektriske hoochsponnenge kricht fon do fjauer sleeke fon dän kolwe is also man aan produktiv deertruch schokket die motor sik uum dän moor gliekmäitich loope tou läiten ferwoant me fjauer zylindere do der wikselwiese dän oarbaidstakt hääbe zylindermotor do fjuurenboome pinus sunt n sleek fon do näddelboome die der moor as hunnert oarde uumfoatet do oafte tou fienden sunt un do der wäkke nutselke oainskuppe hääbe do kuume foarallen foar in kallere regione as in do bierge un in skandinavien in seelterlound sunt do besunners benutsed wuuden uum dät sluup un waaisound fäästtoulääsen do ferskeedene fjuurenboome sunt truchuut as boome mongs oawers uk as struuke tou fienden jo wäide normoal bit tou meeter hooch die grootste fjuurenboom ap de waareld wuud meeter hooch wät oawers uungewoond is ju oard pinus sylvestris is truch ju forstwirtskup aan fon do maast foarkuumende boom oarde in düütsklound floaks dt flachs waas n wichtigen gruundstof foar linnen floaks wuud ferbaud ap do tjaasken dät bruukt me eerste as gäärslound dät dät jood uutstäärft dan wäd dän uumebreeken un bikked häkked un deerätter aided dan wäd dät mäd do hoske deeltreeden un wäd lien säided un slurrred ounaided dät floaks mout oafte jut wäide bit et riep is un apleeken uutrieten wäide kon deerbie wäd dät dan in biende laid do ätters in rjoomele buunden wäide dät sunt tänne jierwen of bünnele do rjoomele wäide toun ätterriepjen in fjaueren hokked is dät goud rieped dan wäd dät ätter huus hoald aidje aphokje apluuke apsätte apstuukje ätter huus hoalje ätterriepje biende biende pl bikje bolle pl boolje f boote m boote pl broake f broakje bünnel pl buuke m f buukje buunde pl deeltreede deerap täärske diesene f diesenstok m druugje fiene hietsele f floaine f floakssträi n foan m gäärslound n gäärslound uumebreeke groawe hietsele f hädbroake f hädbroakje häddele pl häide f häkje hietsele f hietselje hietselstoul m hokje holt n holtene pänne f holtene skeeden pl iersenen skeeden pl jierwen pl juude lien n lien säidje liensäid n luuke määrke pl näddelen pl ounaidje plattreede plonke f reete f reetedobbe f ribbelappe f ribiersen n ribje riepele f riepelje rjoomele pl rootje rubbich säidje säidkoppe pl skeeden pl skeenigje skieuwelse f skieuwen pl sleegel m sliebroake f sliebroakje slurje sniedbroake f spreede steele f strieke f stukke pl stuuke f täärske tienden pl tienden pl tjaaske f toal m tou fjaueren hokje troite f troitje uumebreeke uutriete wonne f deer fangt dan eerste dät riepeljen oun uum do bolle säidkoppe deer outoukriegen deertou wäide do rjoomele truch do tienden fon ju riepele leeken ju der apstoald is ap n ploanke ju der ap two booljene lait deerätter wäide do bolle druuged un toarsken un wäd dät fräikeemene liensäid in de wonne skeeniged do häddele dät floakssträi wäd in boote buunde buunden un dan in de reete däin deertou wäide do in de foan in ju reetedobbe oundäin un dan kuume stukke seeden deerappe dät do goud wäit wäide dät hat rootje un dät is n prootsäs uum dät skil fon dän holtene kääden tou löösen deertou oaint sik dät suure foanwoater ap bääste dät rootjen duuret moorere wieke un deerätter wäide do boote ap gäärslound aphokked apstuuked un dan ätters uumekierd wier apstuuked is dät n bitje druuch dan wäide älkemoal twintich boote in rjoomele buunden dan wäd dät eerste ap e toal troited ju troite is n blok mäd ne steele un unner is ju rubbich dät hat dät ju deer määrke häd so wäd die holterge kääden fon dät floaks al n bitje platsloain dät kon uk truch buukjen mäd ne buuke of truch deerap tou täärsken mäd ju floaine ätters gungt et dan ätter ju broake uk hädbroake naamd ju häd n sleegel die der bääte troalt ap ne holtene pänne die sleegel häd two skeeden do der paasje twiske do tjo holtene skeeden fon dät gestäl me lait nu do häddele floaks ap do unnerste skeeden un bewääget dan die sleegel deel soo dät dät holt in do häddele breeken wäd un toun deel as skieuwelse häärunner faalt ju oarbaid hat broakje dan gungt et ätter ju sliebroake of sniedbroake ju häd iersene skeeden un deer wäd dät floaks dan twiske truch leeken sodät bie dät sliebroakjen noch fuul moor skieuwelse hääruut kumt dät lääste kumt dan noch deeruut bie dät ribjen wiertou me ne leederne ribbelappe ap de kniebele nimt un deerap ju strieke floaks mäd de hounde unner dät ribiersen truch lukt dan kumt noch dät hietseljen uum kuute eende deeruut tou hoaljen deertou wäd ne stuke floaks dät sunt hier two strieken fon dät ribjen ap do tienden näddelen fon ju groawe un ju fiene hietsele sloain do der ap dän hietselstoul montierd sunt dät ougefal hat häide deerätter is dät floaks kloor un kon dät in e diesene sprat wäide dät hat dät dät gans foarsichtich ap dän diesenstok troald wäd un deermäd kon dät dan tou dät wäil gunge toun spinnen mäd foanwoaterspeegel wäd de woaterstand fon dän hooge foan beteekent die der äänelk as n ful sainen swom aan buppe dät gruundwoaterniveau lääsenden oainen woaterspeegel apwiest die hooge foan stoant in juunsats tou dän läige foan nit mäd dät gruundwoater in ferbiendenge hie kon in gestriche mäd ne woateruuntruchläitende loage bie n fuchtich klima äntstounde un deerbie fon ju midde in de hööchte woakse so dät n halloosjeglääsfoarmigen moorere meter hoogen stoapel fon loagen änstoant die woaterspeegel fon n hoogen foan fint sik dan ainewaine in hööchte fon ju buppeste loage die eegentelke gruundwoaterspeegel lait deerbie unner ju woateruuntruchläitende loage in juunsats deertou sunt läige foane biespilswiese bie ju ferloundenge fon näärstofrieke meere woaterpoule äntsteen in seelterlound uk in dät läige lound bie de äi do wäide fon gruundwoater un fljooten woater fersuurged un paasje sik hier uumgestrich bolde fulständich an jo hääbe deeruum naan oainen woaterspeegel foan foankultivierenge frankriek is n lound in wääst europa ju haudstääd is paris un die präsident fon ju republik is siet franois hollande die hoochste bierich fon dät lound is die montblanc m do grootste äien fon frankriek sunt schelde loire maas un rhne frankriek häd ne fläche fon km paris is ju grootste stääd man do metropoolregione lyon marseille lille toulouse bordeaux un nice hääbe uk moor as je een millione ienwoonere uur groote stääde sunt nantes straasbuurich rennes un grenoble frankriek wäd begränsed fon do gränsen fon dät moderne frankriek sunt äänelk tou do gränsen fon dät oolde gallien wier do keltiske gallier woond hääbe julius caesar fon dät roomske riek äroberde gallien in dät jierhunnert un do gallier nuumen ju roomske sproake latiensk gruundsleek foar dät frantsööske un kultuur uur dät kristendum wuude in dät un jierhunnert die näie gloowe in dät un jierhunnert wieren so fuul ljuude kristelk dät hironimus fon stridon skreeuw dät gallien fräi fon häresie waas in dät jierhunnert sunt germaniske gruppen uur dän rhien ätter gallien keemen foarallen franke wierfon leeter dät woud francie keem fon alle germaniske foulksgruppen fon ju groote foulkewonderenge wieren et do franke do as eerste dän kristelke gloowe uurnuumen hääbe in dät leete middeloaler hieden do fräisen un saksen gans fuul meelasje deerfon do karolingere härskeden bit uur frankriek dan wuude hugo capet köönich fon frankriek twiske un waas frankriek bie fjauer kjuustoage deerbie truch hiere normandiske häärkuumen regierden ängelske köönige groote deele in dät wääste fon frankriek ätter dän dood fon köönich philips iv in ferloosen do ängelske hiere gjuchte ap de frantsööske troon ju befoulkenge fon frankriek waas in ju tied fjauermoal gratter as ju ängelske man do wieren militär stäärker man ätter dän hunnertjierige kriech ferloos änglound aal sien gjuchte ap dät fäästlound bloot calais bleeuw bit tou ängelsk in dät jierhunnert keem dät frantsooske köönichskup mäd ludwig xiv ap sin hööchtepunkt dät geen uk so mäd ju frantsööske sproake in dät un jierhunnert ju wuude in literäre sälsskuppe un ju ferwaltenge bruukt in dät leete jierhunnert hiede frankriek gjucht fuul kolonien in noud un suud amerikoa afrikoa un asien ätter ju frantsööske revolution fon wuude frankriek ne republik ju frantsööske republik bleeuw nit loange wült in napoleon i ju macht kreech napoleon wuude leeter kaiser fon dät eerste frantsööske riek in wuude napoleon in ju slacht bie waterloo sloain ju wäästfront fon dän eerste waareldkriech waas foar n grooten deel in dät noud aaste fon frankriek die stried in do skütsgreeuwe waas ju grootste massensloachtenge in ju frantsööske geskichte die twäide waareldkriech waas uurs do kuude düütsklound in moai juni fon frankriek in n poor wieke äroberje der lieuwje uungefeer millione ljuude in frankriek juli keltisk un latinsk mäd teutonisk slavisk noud afrikoansk indochinesisk baskiske minnerhäid frantsöösk is ju offizielle sproake minnerhaidssproaken sunt niederloundsk in dät noudwääste bretonisk in dät wääste katalanisk un baskisk in dät suude frankriek is meeglid in ju nato ju europäiske union un do fereende natione dät bruttoinloundsprodukt pro kop waas in in waas fon ju ganse wirtskaft loundwirtskaft industrie un tjoonste dät frantsoosenkruud galinsoga parviflora dt kleinblütiges knopfkraut is ne tuunplonte un stamt uut peru dät jood mäd do litje blöiten wäd tou min beoachted as do frantsoosen dät man eerste in hiere botanske tuun in paris in hiere kollektion apnuumen hieden do waas t al tou leet ju fermeerenge geen truch dät säid so gau dät et in n poor jier in gans europa tou fienden waas et is n lastich jood un wan man deer niks juun däd dan kon man in fieuw bit tjoon jier dän tuun man lääse läite wil et alle kultuuren uunmuugelk moaket et is tou ferglieken mäd kop un klooderluuse wan deer niks juun däin wäd dan kriege se do moansken unner as do suldoaten dät in polen un ruslound blouked hääbe kumt man in sun tuun die al fon dät jood uurronnen is dan wäd aan fertäld dät deer niks moor juun tou moakjen is kumt man aber in dän noaber sin tuun deer fint man nit een plonte deer wäd aan fertäld dat dit lastige frantsoosenkrud licht tou ferhinderjen un uk licht wäch tou kriegen is dät lait an do ljuude eerstens mout man dän wille hääbe et tou fernäilen un twäidens mout man wiete wo sik dät fermeert dät jood vermeert sik bloot truch säid ju plonte an sik häd neen kwiekewuttele un ferfjust alle wintere wan wie nu appasje dät deer neen said oufaalt dan is t uute mäd ju plonte galinsoga is ne troopenplonte un woakst bie uus nit in de foarjier eerst wan dät weeder woorm wäd fangt dät säid oun tou kienjen un woaksen in de eerste tied ätter dät kienjen is deer noch neen gefoor sogau aber ju eerste blöite sik wiesed dan mouden do junge plonten bie druuch weeder juust as uurs jood loos skrabbed wäide bie fuchtich weeder aber jut af unnergreeuwen un ap n steede broacht wäide wier se nit fääre woakse konnen häd dät frantsoosenkruud aber eerste uurhound nuumen dan nimt man de saise un mäint alles ou lai et mäd de fuurke ap de koare un brangt et in t eedgrääb af ap ne steede tou ferbaadenjen is sun steede nit tou fienden brangt man et bie do bäiste in de weede deer kon dät säid touken suumer wul kienje man nit woakse wil dät n häkfruchtplonte is un ap gäärslound uumekumt ätter de foarskrift skäl et cm begreeuwen wäide wan man betoankt dät dät säid bit jier kienfähig is mout et uk wuudelk so joop in de gruund dät et bie dät greeuwen af foolgjen nit wier ätter buppen kumt dät lound mout fluks uumegreeuwen af foolged wäide dät do noch in de gruund ferblieuwene plonten nit wier toun blöien kuume konnen touken jier mout alles in riege plonted aw säided wäide um dät lound gans skeen tou hoolden fon alles jood däd man dät alle jiere so dan mäd de tied is alles säid kiend un vernäild wan man it uk gjucht drok häd so duurt man daach nit een jier ju galinsoga plonte wier blöie läite dan ju fermeerenge kumt bloot truch säid wüüld woaksend is dät frantsoosenkruud n neophyt ju ooldenbuurgiske regierenge häd sik deermäd befoated un anoardnengen uutroat dät et un wo et bikämped wäide skäl man galinsoga blöit lustich fääre un kummert sik nit deeruum wil ju politsai sik deer uk nit uum kümmert wan dät nit uurs wäd dan mout älk sik sälwen hälpe ferdrain wäd dät säid truch staalemjuks fon sukke buuren do dät oumäinde blöiende frantsoosenkruud eenfach ap de hoage smiete truch gärtnereien un boomskoulen do dät uunkruud lustig blöie läite in n august is et tied ättertoukiekjen wier et blöit wan t blöit is t uk fluks riep do blääden fon do plonte kon mon iete friedrich paulsen bädden in langenhorn sleeswik dän juli stuurwen berlin steglitz dän august waas n noudfräisken philosoph un pädagoge sien oolden wieren buurenljuude paul frerck un christine ketelsen fon dät füüfte lieuwendsjier ou koom hie in ju täärpsskoule un dan in ju skoule fon dän koaster sönke brodersen die föärderde paulsen mäd alle kräfte un so kuud hie dan in dät christianeum in altona deerätter studierde hie in erlangen bonn un berlin wier hie n buutengewöönelken posten kreech as professor in philosophie un pädagogik in foulgede hie eduard zeller ätter as professor in ju moroalphilosophie in berlin hie waas die grootste fon do sköilkere fon gustav theodor fechner wäls doktrin fon panpsychismus hie groote betjuudenge roate truch sien einleitung in die philosophie aploage man hie geen fuul fääre as fechner in dät hie fersoachte ne epistemologiske deerstaalenge tou reeken fon dät wieten fon dät psychophysiske wan hie uk kant sien hypothese anärkoande dät wie truch innerelk geföil us bloot bewust sunt fon dän seelentoustand so meende hie daach dät dit bewustweesen n wieten is fon dät dingen sälwen wier sik kant juun sätte ju seele is deerätter ne praktiske realität ju paulsen mäd schopenhauer betrachtede as bekoand truch ju wille man disse is naan rationellen wonsk neen uunbewuste irrationelle wille un uk neen bewuste intelligente wille man n instinkt ne wille tou lieuwjen zielstrebigkeit oafte unnerbewust ziele ferfoulgjend man sunner deeruur ättertoutoanken disse apfoatenge fon wille wan uk beständich un mäkkelk foar ju algemeene these skäl düütelk unnerskat wäide fon ju gewöönelke betjuudenge fon wille dät is rationell begierjen paulsen is bolde beeter bekoand truch sien apluukende skrifte as as n süüweren philosoph sien geskichte des gelehrten unterrichts is ne oarbaid fon grooten wäid frysln is die wäästfräiske noome foar fräislound un so uk die offizielle noome fon ju niederloundske provinz fräislound frysln häd sun ienwoonere haudstääd is ljouwert leeuwarden ap niederloundsk in ju ganse provinz is ju fräiske sproake dät wäästfräiske ieuwenske dät niederloundske ju offizielle sproake uungefeer ljuude baale düt noch as eerste sproake un wisse uur ljuude baale dät uk aal deege amelound flielound skylge un schiermönkooge sunt do wäästfräiske ailounde do tou ju provinz frysln heere do tjoon grootste stääde in ju provinz fräislound ätter antaal ienwoonere sunt ap n januoar in dän wääst fräiske lounddai is et siet so ferdeeld ju fräisensäärke san michele dei frisoni as uk san michele in sassia of santi michele e magno kakka is ne säärke in room ju säärke stoant an dän houk fon do sträiten largo degli alicorni un via del s uffizio juunuur dän päitersplats fluks bie vatikanstääd wierfon ju ne exterritorioale zone is me fint dät truch op ju groote sträite borgo santo spirito ju trappe aptougungen truch dät häk un dan links ou ju fräisensäärke is baud juun aan fon do roomske bierge dän janiculus die der gränset an dän päitersplats tonk hiere loage is ju bewoard blieuwen as in dät jierhunnert aal gebäude do der unner an dän bierich stuuden oubreeken wuuden foar dän bau fon ju päiterssäärke ap gruund fon hieren eensichoardigen geskichtelken wäid is ju säärke fon ju unesco touföiged an ju lieste fon dät waareldäärwe wier nu ju säärke fon do fräisen stoant woonde tweelichhunnert jiere häär ju fräiske kolonie älk die der uut uus geegend ätter room koom liet sik deer deel deer wuud ne muure uumetou baud un sietdän roat dät in room ju skola fon do fräisen uk uur foulkere hieden sun betsirk fon ju originelle litje säärke ju tou ju siedlenge heerde is noch niks wierfuunen ju skäl fon kriechsgewalt fernäild wuuden weese wie wieten dät ju deer waas un dät ju n patroon hiede michael die ärtsängel die der room insen fon dän päst befräid häd leeter kreech ju n twäiden patroon bietou sänt magnus n hälgen biskup die hier toufällich loundede fieuwhunnert jiere ätter sin dood fuuls tou iewerge fräisen hieden nämmelk sien reliquien mee ätter fräislound nieme wüüld man deer is n sköätel foar strieken wuuden un do reliquien bleeuwen in room in ju säärke ju der sietdän n dubbelden noome kreech säärke fon michael un magnus dan is ju näie säärke baud wuuden gratter un flugger as ju eerste säärke weesen hääbe mout dät waas n romanisken bau mäd oolde pielere un n fluggen campanile klokkentouden die klokkentouden kon me noch altied bekiekje man ju säärke sjucht nu gans uurs uut as wan ju baud wuude fon wuude ju säärke tou n tjoskiepigen pielerbasylika uumebaud un in dät njuugentiende jierhunnert wuud dät binnere uk noch so iengriepend annerd dät bloot litje eenpeldhaide dät oaler noch apwiesen dwo in dät linke siedenskip fint sik dät grääf fon dän moaler anton raphael mengs ju fräisensäärke is siet ju eepentelke säärke fon do holloundske un wäästfräiske katoolske in room fräisen aastelk fon ju oamse skällen deer fröier uk waileeken weese deerap wiest uk wai dät ju foar ne bestimde tied in dät middeloaler dän noome hiede fon san michele in sassia dät is sänt michael in sachsen die wäästfräise loadewyk damsma häd foar ju säärke in jiere middeloalerlike steene sammeld uut säärken fon aal do fräiske lounde doo wuuden in ne muure in ju fräisensäärke ienmuurd uut seelterlound sunt steene fon klaaster un roomelse deerbie dät sunt do ächte uuroolde steene fuunen bie de kapälle un bie de säärke dät fräiske dt friesisch is ne wäästgermaniske sproake wier uk dät seelterske tou heert bit in dät säkstienste jierhunnert waas dät fräiske ju eepentlike sproake fon ferwaltenge un gjucht in do fräiske kustenlounde twiske dät vlie in t wääste un ju weser in t aaste ätters is ju sproake in aastfräislound uutstuurwen man in seelterlound is ju an t lieuwend blieuwen ju fräiske sproake fon wangerooge is eerste in do füüftiger jiere uutstuurwen ieuwenske dät seelterske rakt dät noch two uur fräiske sproaken so wäd dät wäästfräiske boald fon sowät twäin träädel fon do ienwoonere fon ju holloundske provinz frysln noudfräisk wäd boald fon sun ljuude in noud fräislound ap ju wäästkuste fon släswiek holstein do fuugele sunt een klasse fon loundwierbeldierte do aan snoabel hääbe buppedät fuggen un juuken do der uut do foarnste liedmoate bilded sunt fuugele lääase oaiere do maaste oarde konnen uk fljooge uumdät do fuugele fon do dinosauriere oustomje jält ju traditsjonelle apdeelenge twiske fuugele un reptilien nit moor as korrekt fuulmoor sunt do fuugele as een unnerkategorie binne do sauropsiden tou ferstounden do uk do dierte uumfoatje do aleer in dät paraphyletiske taxon fon do reptilien touhoopefoated wuuden ju wietenskup fon do fuugele is ju ornithologie wie reeke hier ne alfabetiske lieste sunner ounspröäk ap fulstoundegaid buuk finke doabeschieter bauerke baumontje doole gäise wüülde gous gant häächakster huchepucher holtakster kudderhoone kudderhanne läiwerke lüünik näddelköönich reeger fisk schiet spächt spräie waldsnäppe die fäild effekt transistor dt feldeffekttransistor is n bauelement dät ne elektriske sponnenge ferstäärkje kon wan me ne pn barriere in ju speergjuchte sät dan äntstoant in dät hoolichlaiter materioal ne loage sunner leedengsdreegere ju sonaamde speerloage feräärmde loage in sun loage is also neen laitenge die effekt wäd ferwoand in dän fäild effekt transistor fet die fet is faktisk n gjucht tänne steeuwe hoolichlaiter materioal mäd ap älke eende n kontakt ju source wälle s un die drain ouflus d naamd hoolwais twiske do kontakte sit ap älke siede n pn barriere mäd n ansluutenge dät gate ju poute g gewöönelk läite do speerloagen gries in ju bielde fon dät gate ne fräie ruumte gräin sodät twiske source un drain n stroom loope kon wäd oawers ap dät gate ne sponnenge in de speergjuchte sät dan wäide do speerloagen tjukker uum sik bie ne bestimde sponnenge tou berüürjen dan kon twiske source un drain also naan stroom moor loope ap ju wiese kon die drain stroom gjucht stäärk truch ju gate sponnenge be ienflouded wäide gans wichtich is dät ap ju gate barriere altied ne sponnenge in ju speergjuchte stoant wiertruch dät gate in prinzip neen stroom houget dät is fuul gunstiger as bie dän gewöönelken transistor deeruum dät ju basis deer altied wät stroom nöödich häd deeruum dät bie disse speerloage fet af jfet ängelsk junction fet altied noch wät speerstroom truch ju gate barriere lapt is uk noch n uur soarte fet uutfuunen deer sit twiske ju gate ansluutenge un ju gate barriere ne tänne isolations platte mäd as foulge dät wuddelk goarnaan gliekstroom lapt dät is die isolierde gate fet af igfet in ne bestimde uutfierenge uk wäil mosfet metall oxyd fet foar do schaltbielden kiekje bie transistore gallisk dt gallisch is ne keltiske sproake ju der bit sowät ä chr boald wuude in gallien frankriek un anlääsende gestriche bit tou n rhien ju is foarallen bekoand uut hunnerte fon inskrifte in steen in keramiske potte un uur reewen un ap munten un uur metallene deele lood un in aan fal zink do eerste galliske inskrifte datierje al fon dät säkste jierhunnert foar christi gebuurt un sunt in lepontisk wät bietiede betrachted wäd as n gallisk dialekt jo sunt fuunen in gallia cisalpina dät is noud italien un wieren skrieuwen in ne foarm fon dät oold italiske alphabet inskrifte in griechiske lättere fon dät trääde jierhunnert f chr sunt fuunen bie do mündengen fon ju rhone leetere inskrifte ätter chr sunt maast in latienske lättere in ju tied waas gallien al fon do roomske besät un wuude ju sproake toun deel fon dät latienske fertroangen leeter as do franke koomen ferswoont ju gans gregor fon tours skreeuw in dat säkste jierhunnert dät wäkke ljuude in sien gestrich noch gallisk baale kuuden deeruum dät do inskrifte maast n magisken charakter hääbe dät sunt goude of sljuchte wonske is oafte nit licht tou ferstounden wät meend is deeruum lät ju galliske sproake sik man toun deel rekonstruierje ätter ju bielde gjuchts ju geologie is ju leere fon dän apbau un fon ju äntwikkelenge fon ju äide as biespil wäd hier die seelter gruund behonneld touhoopefoatenge die unnergruund fon seelterlound is paat fon ju aast wääst ferloopende hunte leedoa läichte in ju sik doalsound ouleegerd häd ap dät doalsound is ne bit njuugen meeter tjukke hoochfoanloage woaksen ju bloot unnerbreeken wäd fon dät noud suud ferloopende doal fon ju seelter äi un fon do beglaitende soundduune twiske ju aastfräisk ooldenbuurchske geest mäd tweelich bit achttien meeter hööchte in t noude un ju kloppenbuurger geest un dän hümling mäd fjautich bit füftich meeter hööchte in t suude lait ju hunte leedoa läichte do geestgebiete sunt gruundmoränen fon do glitskere do in ju saale iestied gans noud düütsklound bedäkten charakteristisk foar ju londskup sunt do smällere läichten do fon noudaast bit suudwääst in de geest uutsleepen sunt un wier däälich do woaterloope as oouwe markaa un die buppeloop fon de söiste hieren wai fiende do haagere rääge lääse deerbie oafte tjoon meeter af moor buppe do läichten deerbie is dät gans ouflakked un ourunded truch froast un rien as do glitskere sik tourääch looken man dät klimoa noch tou koold waas foar plontenwuuks periglazial jusälge wällige struktur fint sik in dän mäd foan bewoaksene unnergruund fon ju hunte leedoa läichte wan deer do hööchten uk man sun een bit uurel meeter buppe do flakke läichten utkiekje die fuul litjere hööchte unnerskeed wäd ärkläärd truch ne tjoon bit twintich meeter tjukke loage fon doalsound talsand ju in de hunte leedoa läichte ju eegentelke gruundmoräne oudäkt do doalsounde änthoolde fereenpeld fiene kiesloagen fon noudiske häärkumst uk fint me ap ferskeedene djüpten loagen mäd plontenräste do toun deel sogoar fon twiske do iestiede stamme interglazial un hier un deer uk ouleegerengen fon stilstounden woater in seelterlound fint me uk leem dät ap aastersiede djapper sit as ap wäästersiede an n geestraant also in t suude fon seelterlound is dät doalsound fon ouspäild geestmaterioal uurleegerd deer rakt et soogoar nute groote steene do me uurs in dät oolde doalsound nit fint ju uurfläche fon dät doalsound faalt fon fjauer bit fieuw meeter in t suude bit tou twoo meeter in t noude ou deertou faalt ju licht ou ätter t wääste in foulge deerfon hääbe do woaterloope in ju hunte leedoa läichte as loangholter djoop seelter äi un söiste hiere gjuchte fon suudsuudaast ätter noudnoudwääst daach rakt et stukke do der uurs loope as in de äi bie hollen filicht dät me deer dän ienfloud fon dät unnergruund profil noch sjucht foar dät die plontenwuuks apkoom spielde die wiend noch ne groote rulle wierbie dät sound tou räägen un dääken uumleegerd wuude bie do woaterloope wuud dät sound soogoar tou hooge duunen bit alwen meeter apwaaid do in seelterlound aal ap aastersiede fon ju äi lääse wierjuun dät lound ap wäästersiede moor utwaaide läichten ausblasungsmulden apwiest fgl wöhrmann deeran kon me sjo dät maast wäästwiende härsked hääbe dät haagere sound bie do woaterloope ärkläärt sik deertruch dät dät woater dät sound fon buppen meenoom bit twäin meeter tjukke loagen hääbe sik ap ju wiese ouleegerd in t noude loope do woaterloope uut in ju leedoa ju ätter t wääste gungt un bie lier as n meeter breeden stroom in ju groote oamse uutlapt ätter ju lääste iestied wuud dät lound eerste tou n tundra leeter uurlook ju sik mäd dannene un riesenboome in ju waarmere tied deerätter koom in t binnenlound dät eeken miskwald ap in ju woorme tied wuud ju fuchtegaid in disse geegend immer gratter foarallen as weegen dät smilten fon dät ies ju noudsee äntstuude unner do umstande fängen do eedmoase oun tou woaksen do bildeden tjukke ploastere do do boomwuttele ferstikten do boome geenen dood un fällen uum un wuuden unner dän woaksende foan begreeuwen in uus tied wäide foarallen do wuttele as sienstubben in de foan wierfuunen immer wuks näi moas ap do hoolich ferrootede räste fon do oolde plonten wiel do foanloagen dät woater goud fäästhoolde kuuden wuuks die foan buppe ju uumgeegend uut in foarm fon n halloosjeglääs in de döise bie skäddel is ju ap wäkke steeden soogen bit njuugen meeter tjuk alleweegense rakt et two soarten fon eed dät allere swoteed un dät jungere grieseed deertwiske lait n düütelken skeedhorizont dät soonaamde splinteed die unnerskeed kumt wäil deerhäär dät dät swoteed in ne fuul waarmere periode woaksen is un deertruch loangsoamer wuuks un moor ferrooted is leeter mäd dät grieseed waas dät köiler un fuchtiger un geen dät woaksen gauer bie do woaterloope kuud die foan nit woakse weegen do soundduunen uut truch dät woater immer wier ounfierd geestmaterioal uk waas deertruch ju gruunde tou riek an neerstoffe dätsälge hied me uk an dän geestraant wier neen ächten hoochfoan woakse kuude deeruum fint me in t suude fon disse geegend do heedefoane wiertou in seelterlound die swoote faan un die fäddenbiergsfaan sudelk fon oouwe un markaa heere do läichten bie do woaterloope sunt uungliek breed ju läichte fon de seelter äi is ap breedste bie hollen bolde km un in t noude man ap uur steeden as bie näiwal un strukelje kumt ju hooge soundgruunde bolde fluks an t woater hääroun in do läichten äntstuud niedefoan wierap sik do mäide äntwikkelden truch ju leedoa hieden äbbe un floud fräien tougong wät bit tou strukelje schwalb af soogoar roomelse m ma tou määrken waas deertruch wuude foarallen in t noude fruchtboaren sliek ouleegerd deeruum ferträtte dät do seelter uk nit aaltoufuul as in n winter truch stau groote flächen in gans seelterlound unner woater stuuden as leeter do foane ouwoaterd wuuden wuud dät läpper dan do kreegen joo insteede foar sliek dät suure foanwoater uk waas dät gans lastich dät in t noude uk in n suumer bie hooch woater do mäide apmoal unner loope kuuden dät dät hoo wäch dreeuw aal disse floude foonten hier eende as in dät leedoa speerwierk bie lier toustande koom ätter mien oarbaid p kramer lound un noomen die saterfriesischen orts und flurnamen beend text mildaam s schwalb behnen hanenkamp george bernhard depping waas n fransoose die der dät seelterlound besäiken diede unner ju fransööske besättenge sien beskrieuwenge fon do seelter luuden in dät fransööske kon gjucht nutselk weese uum ju uuutsproake fon domoals ättertougungen as besunneres rakt hie dät uus foar ououse babe da dou best in himel gehelliget werde dhn nama to kououme ous dhn rkh dhn wille gchio io in himel also ook op er ide ououse dai like brood rkh ous huth oun vergef ous ououse schelde as so wy vergeven ououse schelder oun fuihr ous nigh ihn versikoungh oun erloes ous won allem euel nit alles is seeltersk as huth vergef man nigh insteede foar nit roate dät uk noch bie minssen germanisk dt germanisch is ne sproakgruppe ju der heert tou dät indogermaniske tou dät germaniske wäide do ätterstoundene unner sproakgruppen reekend ju roode lienje rakt dät scheed twiske noud un wäästgermanisk ju ooldst bekoande germaniske ienschrift wuud funen bie negau in aastriek ap n hälm die deer funen wude stoant n täkst die der datierd wäd twiske dät twäide jierhunnert foar kristus un dät eerste jierhunnert ätter kristus in ne nouditalieniske schrift is schrieuwen hargasti teiwa ju ooldst bekoande germaniske ienschrift ju in runen schrieuwen is stoant ap aan fon doo gallehus houdene uut dät füfte jierhunnert op dän houden stoant uursät in latinske schrift ek hlewagastir holtijar horna tawido iek hlewagast fon dät täärp holt hääbe dän houden moaked seelterlound häd fröier fielicht heerd tou ju comitia sygeltra daach spräkt fuul foar ne besiedelenge fon dät noude häär ju tied fon besiedelenge kon lääse in dät alfte jierhunnert ju ooldste uurkunde stamt uut seelterlound hied goude kontakte ätter dät noude man uk ätter dät suude wai in dät jier wäd dät fon dän groaf fon tecklenbuurich an munster uurdrain man in ju tied wäide uk do aastfräiske ienfloude gratter seelterlound hied noch loange ne bestimde oainständegaid un kreech uk noch ne sunnerloage truch honnel un skipfoart al siet foont die lutterske gloowe iengong in seelterlound wät duurde bit die seelter honnel profitierde eerste fon ju frantsööske besättenge man koom leeter toun stilstand dät broachte äärmoud bit in näiere tied uur ärwäärbswällen fuunen wuuden touhoopefoatenge uut dät un dät jierhunnert uurlääwerde uurkunden wiese foarallen kontakte fon seelterlound ätter dät noude wai sproakelke ärwäägengen läite sluute ap ne besiedelenge foar dät jierhunnert fon ju oamsemundenge häär siet waas seelterlound unner munsterske härskup bit as et tou ooldenbuurich koom siedenuumere beluuke sik ap kramer wan nit uurs anroat ap gruund fon dän noome fon seelterlound wäd wäil ounnuumen dät dät lound fröier tou ju uum suugel sögel ap n hümling tou situierjende comitia sygeltra heerde seelterlound skuul dan uk fon dät suude häär besiedeld wuuden weese in touhoopehong mäd ju daach fräiske sproake fon do seelter wäd dan ju konzeption fon hümlingfräisen nöödich sello unner noomen n s hääbe ik wiesd dät die noome fon seelterlound uk ruumte foar ne uur apfoatenge rakt wierbie besiedelenge uut dät noude muugelk blift deerbie skäl dan in betracht nuumen wäide dät do fräiske kustenstrieke in dät middeloaler tou do tichtst befoulkede gebiete fon europa heerden slicher van bath ff n besiedelenge loangs do honnelsweege ätter dät binnenlound kuud deerbie muugelk weese dät deerbie uk ienfloude fon t suude häär aptrieden waas fielicht deeran outouleesen se anm dät do allere seelter buurenhuuse fon skeen niedersaksisken typ sunt wan uk ätter näiere ansichte do fräiske huuse eerste fuul leeter deeruut äntsteen sunt fgl t b van der veen man in sproakelke apsicht häd dät noude wonnen un sik soogoar heelden ätterdät in dät eegentelke aastfräislound ju fräiske sproake fon dät läichdüütske fertroangen waas sello meende dat do amtelke foarme fon do seelter täärpnoomen ap ne originoal düütske befoulkenge wiese se man as wie leeter s sjo läite do sik goud uut ooldfräiske foarme ouleede do düütske familiennoomen se as uk dät saksiske loundgjucht se sunt fielicht eerste äntsteen as do seelter in seelterlound woonden uur ju suudelke ienfloud in do loundnoomen sjuch s do geskichtelke wällen läite uus gans in tjuustergaid uur ju tied fon ju besiedelenge an ju foarm fon dät seelter woud jool rad is oawers ättertouwiesen dät dät seelterske sik al fon dät aastfräiske ouskat hiede foar ju besiedelenge fon noudfräislound also foar ju midde fon dät alfte jierhunnert rhammar f n wiederen iendruk kuud wonnen wäide uut ju ferspreedenge uur europa fon do noomen do uureenstämme mäd do seelter täärpnoomen boukeläsk roomelse hollen un skäddel koarte s disse noomen heere tou do maast foarkuumende noomentypen un uut hiere ferspreedenge is mäd foarbehoold outouleeden dät ne wälle fon kolonisationen sik fon dät muudegebiet fon de oamse also uum oamde emden ätter dät binnenlound wai bewääged hääbe kuude ju ferspreedenge fon do noomen stimt tou n grooten deel mäd do hoohaidsgebiete fon do fränkiske un angelsaksiske rieke in dät njuugende jierhunnert bie glieke äntstoundenge fon aal do täärpe un stääde waas dan ap ne äntstoundenge fon do seelter täärpe in dät bit dät jierhunnert tou sluuten uum ju tied wäd disse oart noomen uk tou n eersten moal naamd kramer uur dät oaler fon do säärken ferglieke tr anm dät eerste moal in ju geskichte heere wie wät uut seelterlound in n uurkunde fon wieroun bookeläsk n unner do fräiske johanniterkommenden täld wäd ur in wäd ju skoankenge fon n stuk foan in baalenje an dät aastfräiske klaaster langen beuurkunded ur dät leeter in dän dullert unnergeene klaaster kricht in jusälge buurskup noch moal ein stucke phanes dar man eede uppe graven mach wiermäd tou glieke tid in n uurigens läichdüütsken text do ooldste belääse fon do seelter woude foan moor un eed torf fuunen wäide ur fgl kramer fort in wuud ne foar sowät trüütich jiere an dät klaaster däine skoankenge fon n stuk foan beuurkunded deeruum dät uur ljude to scarle dät hääbe wollen ur ätter friedländer ur skäl deeruum uk die foan in scarle lääsen hääbe wierfoar hie wäil beleeken ap dän oustand fon langen litje skäddel kleinscharrel bie tjootern ounnimt man deer ju uurkunde fon heer johan curet to ramslo apstoald is waas dät wäil eer skäddel in seelterlound in dät jier beanspruchje eenige baalenjer n stuk foan dät fon hiere oolden an dät klaaster langen skoankt wuude jo wuuden oawers fon dän gjuchter herman ter molen ter oyta ait in t uungjucht sät ur tou n sälgen slus kumt her ageld kerchere to uthende junuur eenige uur baalenjer ur disse uurkunden wiese uus oarich goude kontakte mäd aastfräislound dät me oawers leeter do foane wier hääbe wüül kon deerap wai tjuude dät do oarich moor wäid wuuden wieren fielicht truch ju fon dät klaaster in gratteren uumfang tougong sätte eedgreeueräi ätter t suude hääbe wie n tjuugnis fon minner früntelke ferhooldnisse as do gemeene buuren fon skäddel betjuuge hiere roowtoage juun lampeken in merne ienstaale tou wollen engelke merne is wäil marren bie lindern rü register s uum noch mornen lc in hat et ju skäddeler meente af säärke häd siet moanskentoanken dän roagentjaande in grootenging uk bie lindern wi dät tjut wäil ap oolden honnelskontakt wai fielicht sunt jo do seelter jäild skeeldich weesen so wäd uk ju familie blok in hollen al un mäd dän tjaanden tou bäärsel beloand rü un dät wai un wier twiske noude un suude behärsket uk in n ounfang ju politiske geskichte fon seelterlound dät wäd as sagelterland naamd in n uurkunde fon n okt he fgl sello f as een fon do lounde do fon groaf nicolaus fon tecklenburg an dän biskup fon münster uurdrain wuuden deer wäd ounnuumen sello ff fr dät seelterlound laangere tid tecklenburgisk hoohaidsgebiet weesen is as uk ju noaberstääd ait friesoythe man weegen ju isolierde loage skäl die tecklenbuurger ienfloud littik weesen hääbe do seelter betoalden bloot n greeuwenskät fon tonne butere in ju tuusterge tid um sunt düütelk do aastfräiske ienfloude gratter wuuden as die aastfräiske hauptling widzel tom brok bie n träffen in tjootern detern doodsloain wäd wäide do seelter as deedere naamd sello ivff ff widzel häd seelterlound wäil ärooberje wüüld daach fiende wie al ap n moai dät sagharderland as besiegler fon ne uurkunde wieroun hovetlinge unde meynheyt des ghansen landes to ostvreslande do hansestääde toutälle fääre do vitalienbruure seeroowere nit moor tou hälpen ur noch wäd segelterland rq tou do fräiske seelounde täld man leeter heere wie niks moor fon politiske ferbiendengen mäd dät noude do seelter hieden wäil do münsterske biskuppe as goude loundesheeren ärkoand unner munsterske härskup kuud seelterlound noch loange ne bestimde oainständegaid bewoarje foarallen do bie hettema he roate uurkunden wiese ne ganse riege fon fersäiken ap uum disse oainständegaid ientoudomjen in disse stried wude dät seelter loundgjucht ap skrift stoald sello ätter dät loundgjucht heff se wuud seelterlound ferwalted fon tweelich burgemästere fjauer uut älk fon do trjo säspele strukelje roomelse un skäddel ap fäästeläiwends täisdai beekensdai af ap näijier se wuuden älke jier säks näie burgemästere wääld ap n säärkhoaf in roomelse ätter engelke waas ju gjuchtsferfoatenge skeen fräisk man ätter sello saksisk ätter siebs sa läite sik deeruut man min slusse uur ju oustammenge fon do seelter luuke ne sunnerloage kreech seelterlound truch honnel un skipfoart wierbie toueerst eed torf wäil ju hauptrolle spielde leeter wuuden weegen dän diekbau in aastfräislound uk flintsteene uut dän humling wichtich deer ieuwenske wäide noch uur artikkele naamd as kolonioalweere un soalt st schwalb side häd an hound fon skattengsregistere dän ferloop fon do ienwoonertaale fon eenige täärpe in un uum seelterlound ferglieked deerbie wiesde sik dät fon bit ju befoulkenge fon roomelse mäd tounuumen hiede wüült ju fon lohe an de söiste bolde glik bleeuwen waas bie glieke uutgongsbedingengen hieden buutendät do seelter täärpe al sowät säksmoal sofuul huushollengen as do täärpe an de söiste deeruut wiest sik ju wichtige rulle fon honnel un skipfoart deertruch koanden do seelter ju groote waareld wät sik wiest uut fjauer seelter studente in rostock schulte f un dän geleerde hinrich scheeve uum ni noch in hat et dasz die saterlander als mit wenigen ackerbow versehen tag und nacht beständig mit ihren bothen auf den wässeren und in fremden landen fahren dadurch ihr brod und onera publica loundeslasten gewinnen mueszen und also dem exerciren nicht wie andern beijhause seijende beerbte abwarten konnen he un in dät jier hat et die schiffahrt ist ihr eigentlicher gelderwerb in scharle hat jeder saterländer ein auch zwei boote auf diesen schaffen sie waaren den flu hinauf hoche intwiske bleeuw seelterlound foar ju butewaareld uunbekoand wät me sjucht an ju ferteekenge ap oolde koarten s daach waas seelterlound nit gans ousleeten un so foont uk dän lutterske gloowe iengong al in rakt dät teekene deerfon wi un as die katoolske gloowe wier in dät amt kloppenbuurich ienfierd wäd fiende sik in seelterlound träi lutterske preetjere ju rekatholisierengs oarbaid stokkede oawers al in as die jierige kriech uutbriek noch immer wäd fertäld fon do mansfäilder do in n dezember uur dän befäärsenen foan in seelterlound ountroangen un deer skräkkelk huuseden trf ni m f in hat et dät dät säspel strukelje bolde äntfoulked is br noch bit mouten lutterske preetjere in hiere amt blieuwen weese wi fon bit roat dät pestoor manegolt foar gans seelterlound ju säärke waas oawers wäil so ferwuuden dät hie dät nit bewaltigje kuude so wuuden fon bit in skäddel bit jesuiten ätter seelterlound soand deerätter koomen wier waareldsgäistelke uur n foulge fon ju rekatholisierenge bie n tjootern in fäl ju konkurrenz fon dän holloundske honnel wäch weegen ju frantsööske besättenge deer deerfon skäl die seelter honnel juust as die fon oamde profitierd hääbe kalma dät wuud minner as napoleon in ju blokkade juun änglound ienfierde so waas die honnel al bolde tou eende as ju frantsööske okkupation foulgede ni deermäd koom uk n eende an ju seelter sälwenferwaltenge un kreech älke täärp n maire in wuud dät seelter archiv mäd iekemäiten un gesätsbouke eepentelk ferkooped as do frantsoosen wier ferdrieuwen wuuden toachten do seelter dät jo hiere fräiegaid wier kriege skuulen m man intwiske wieren jo in foulge fon dän rieksdeputationshauptslus al mäd ait un kloppenbuurich an ooldenbuurich keemen un do ooldenbuurger wieren deer nit mäd ienfersteen im jahre zog ein kleines miverständni indem nämlich eine etwas freye reklamation ihrer vermeinten rechte für empörung angesehen wurde ihnen ein militair commando zu welches aber bald wieder abzog ni uk s ätter ju frantsööske tied bloide ju honnel nit wier ap br wäil uk deeruum dät aastfräislound dän ienfier fon eed mäd n sweeren tol belaide br deertruch koom seelterlound in groote äärmoud do seelter geenen deeruum bie sumerdai as mäddere holloundsgungere ätter do rieke kloaigruunde fon groningen un wäästfräislound ls b uk koom dät tou ne gewaltige uutwonnerenge ätter amerikoa louisville cincinnati br eerste juun wuud dät wier beeter as eedhonnel un skipfoart wier aplieuweden truch do näie kanoale noch beeter wuud dät truch dän gebruk fon kunstmjuks un ju foan kultiwierenge uum koomen näie sträiten u r un wuud ju iersenboan truch seelterlound in bedrieuw nuumen ls gesina siemer oktober in roomelse august in ait wuuks in roomelse ap as dochter fon dän smid nikolaus siemer fon siemer kon me kweede dät ju as eerste in dät seelterske dichtede ju beginde mäd dichtjen wierbie ju ap anräägenge fon pestoor hiere seelter määmesproake benutsede in ju skrieuwwiese kuud ju sik deerbie stutsje ap ju seelter spräkwoudesamlenge ju julius bröring hääruutroat hiede hiere eerste gedicht wäil din unbekoande stierwedai waas ätter ne preetenje fon dän pestoor do gedichte ärskeenen domoals in do heimatblätter fon ju oldenburgische volkszeitung ju häd louts hinerks tjoue hiere eensige prosa in skrieuwen ätters hilkede ju ätter dät rhienlound un dan ap t oaler sätten jo sik in ait deel ätter is ju fääre geen mäd skrieuwen hiere dichtsammelnenge is in in ju seelter kroune ärskienen louts hinerks tjoue is leeter nochmoal in seelter tjoue uutroat as hermann janssen uut amerikoa tourääch keem häd hie foar ju säitenge skrieuwen lesebouk foar seelterlound un ferskäidene gedichte fon siemer publiziert in sunt two bouke fon siemer ärskienen dät ganse lieuwend un fiene stemmen ap august an hieren eersten stierwedai is foar gesina lechte siemer n toanksteen deelsät die stoant bie dät naie pfarrheim an ju määrkedsträite in roomelse dät wierk fon siemers belukt sik ap dööntjene fon do jierstiede dät lieuwend fon alle deege un uur dät seelterlound un sien geskichte n biespil fon do ooldfräiske gjuchtshondschrifte is dät brookmer gjucht so as die gäistelke osbrond dät apschreeuw thit ist thiu forme kere ther brocmon ekeren hebbath thet hira rediewa skelin thingia hira ierim vt andene ende alsa tha rediewa alra erest on gungath and to hape kemen send sa skelen hia al vnder ena suera eta mena loghe oppa sancte iacobe thet hia buta penningum and buta bedum helpa skele tha erma alsa tha rika and tha fiunde alsa tha friunde and sprecma thene rediewa on vmbe tha lessa meyde ief vmbe tha marra sa vndgungere mith sex monnum vnder tha forma and vnder tha other berninghe and hi se selva thi soginda and thi talemon wite tha sibbe ther vr thene sueren heth ther tha werde leda skel mith sex ethum and thi talemon vndvnge ac alsa vmbe tha meyde and tha redieua driwe thet riucht forth fon tha talemonnem ther thenna weldech send and hveder sa tha redieua io f tha talemonne thius werde brech sa reke hi the liudum achta merch and tha rivchtrum ene halwe hageste merk and thi clagere bisvere sine meyde and ne driuath tha talemon iof tha redieua thith riucht naut forth sa geie hia mith achta mercum hwersa ma sprech vmbe werna hia se lessa ieftha marra and se biiecht tofara sine eyne redieva therse vnder stonde inna there herna and hi alsa rede sa drive hise withe bi achta mercum and tha tuene mith him stonde and neth hise naut sa se hi urleren in dän raant stoant fon w er nim bi iecht litje striepe buppe n bouksteeuwe tjuude ap oukuutenge t b brocm o brocmon dit is ju eerste kür ju der brookmonljuude wääld hääbe dät hiere räidreekere gjuchtere schällen tingje hiere jier riem uut an dän eende gjucht hoolde hiere jieresfrist tou eende dät gungt deer uume dät do gjuchtere dät ganse jier gjucht ouhoolde dät jo sik nit besteete läite un dät jo aal ljuude gliek behonnelje un dät wäd dan juristisk ousicherd sowied jo dät domoals kuuden die text is gans stuur tou ferstounden man dät gungt wät lichter wan me weet dät ju weerhaid nit fuunen wuude truch unnersäikengen man truch eede fon hälpere die der genouch hälpere hied kuud also altied winne man deermäd wuuden dan daach konflikte löösd sunner kriech bie n maak honnelde dät sik uum ne ganse masse jäild n maak waas puund sälwer gliekgjuchtenge dt gleichrichtung beteekent ju uumwonnelenge fon wikselstroom in gliekstroom elektroniske apparoate benöödigje ne glieksponnenge deer kumt ju eerste anweendenge fon n diode an t lucht wan wie ne sinusfoarmige wikselsponnenge truch n diode toufiere an n wierstand dan lapt truch dän wierstand n hoolich sinusfoarmigen stroom sjuch ju teekenge hier unner uur dän wierstand stoant dan fonsälwen uk ne hoolich sinusfoarmige sponnenge dan deer jält v i x r ju sponnenge wäd sieläärge nit negativ mar ju annert sik daach stäärk wie naame dät ne pulsierjende glieksponnenge uum deerfon ne ächte glieksponnenge tou kriegen bruuke wie n kondensator sjuch hier unner nu annert sik ju sponnenge noch man n bitsken un wofuul ju sik annert honget je ou fon ju grööte fon dän kondensator un dän wierstand nieme wie oun dät ju glieksponnenge volt is un die wierstand r dan lapt truch dän wierstand n stroom fon is ampre milliampre ma wät in fakt geböärt is dät die kondensator älke moal as ju wikselsponnenge maximoal positiv is ieuwkes truch ju diode bieleeden wäd dät geböärt also insen in n tied t s wollen wie nu dät ju sponnengsannerenge ju wällegaid ripple vr nit moor bedrächt as volt dan bruuke wie ju kondensator gliekenge v i t c af n bitsken uurs c i t v x farad af f die ouflach af gläädengskondensator c schäl deeruum n wäid hääbe fon ap minste f un dät is n fiksen käärel uum ju sponnenge noch moor outouflachjen tou gläädjen also uum ne noch litjere wällegaid tou kriegen wäd oafte ne spoule af n wierstand in serienschaltenge anwoand mäd noch aan ouflach kondensator seelterlound is wäil siet ju christianisierenge katoolsk weesen daach bleeuw dät litje lound loange foar ju buutewaareld uunbekoand wät me sjucht an ju ferteekenge ap oolde koarten kramer daach waas seelterlound nit gans ousleeten un so foont uk dän lutterske gloowe iengong al in rakt dät teekene deerfon wi un as die katoolske gloowe wier in dät amt kloppenbuurich ienfierd wäd fiende sik in seelterlound träi lutterske preetjere ju rekatholisierengs oarbaid stokkede oawers al in as die trüütichjierige kriech uutbriek noch immer wäd fertäld fon do mansfäilder do in n dezember uur dän befäärsenen foan in seelterlound ountroangen un deer schräkkelk huuseden trf ni m f in hat et dät dät säspel strukelje bolde äntfoulked is br noch bit mouten lutterske preetjere in hiere amt blieuwen weese wi fon bit roat dät pestoor manegolt foar gans seelterlound ju säärke waas oawers wäil so ferwuuden dät hie dät nit bewaltigje kude so wuuden fon bit in skäddel bit jesuite ätter seelterlound soand juunreformation deerätter koomen wier waareldsgäistelke uur ne foulge fon ju rekatholisierenge sjuch bie tjootern groot britannien ganse noome fereeniged köönichriek fon groot britannien un noud irlound is n lound in wääst europa ju haudstääd is londen un ju köönigin fon ju monarchie is sänt elizabeth ii do wichtichste regionen sunt änglound skotlound wales un noudirlound fääre rakt dät noch een poor uurich blieuwene kolonien un krounoaindumere fon ju britiske kroune man do heere dan uk nit so heel un aal tou dän stoat groot britannien wäd begränsed fon foar ju frantsööske kuste wäästelk fon normandien lääse noch do kanoalailounde un fääre häd groot britannien noch gebiete uursee die hoochste bierich fon dät lound is die ben nevis m grootste stäade sunt london birmingham un glasgow jierhunnerte fon geskichte sunt wichtich foar ju ferwaltengsmäitige iendeelenge tou n deel fon ju ferwaltenge wäd groot britannien apdeeld in änglound skotlound un noud irlound un uk wäil wales fääre rakt dät noch altied uutnoamen foar cornwall wät al foar moor as n jierduusend fon änglound ärooberd wuuden is dät oailound man un do kanoaloailounde sunt sälwen neen deel fon dät lound jo benutsje tjoonste fon groot britannien un hääbe toun grootsten deel dosälge gesätse man do heere fluks tou ju kroune ju foulge is dät jo uk naan deel sunt fon ju europäiske union groot britannien is meedglid in ju nato ju europäiske union un do fereende natione dät bruttoinloundsprodukt pro kop waas in in waas fon ju ganse wirtskup loundwirtskup industrie un tjoonste die gäisekool aegopodium podagraria dt giersch nl zevenblad wfr hoannepoaten is n läip jood dät sik truch sien loange wuttelstokke immer wier foutsätte kon dät wäd uk as ietelsweere bruukt foarsicht wäkke doodelke giftplonten sjo gans äänelk uut me skäl fon gäisekool goud soppe fon sjoode konne nit bloot soppe uk truchnunner ieten af gäisekool insteede fon spinoat dät smoaket ful moanske beeter as spinoat man bäidene wollen dät maasttied nit iete uumdät jo kweede dät is jood do blöiten kon man uk wäil moal nieme uum n bloumendruust tousoamentousteeten as sloierkruud do blöiten sunt noch nit so läip foar ju fermeerenge as do loange wuttele wan me sun plonte uutrit un kricht nit dän ganse wuttel mee kumt jo plonte uumso krüüdiger wier toun foarskien gäisekool lät sik nit so eenfach fernichtje sogoar gift hälpt nit uumdät do loange wuttele annewaine wier aplieuwje dissen artikkel beskrift dän wai fon dät jäiden twiske spinnen un weeuwen n haspel is ne reewe ju dertou tjoont dät jäiden ätter dät spinnen tou dokken tou bienden do der bie n weeuwer feroarbaided wäide konnen die weeuwer bruukt dan ne kroune uum dät ap sien groote piepen tou kriegen do kuume atters in ne skäärlaadere wierfon do ap dän groote roome tou ju kätte skäärd wäide ju me benutset in dät weeuwerstäl wan ju piepe fon dät wäil ful is dan kumt dät jäiden ap n haspel deerfoar wuud ju piepe in den boudem fon den haspel stat un dät jäiden wuude aphaspeld die haspel is touhoupesät uut boudembrääd fjauerkaantigen apstok oakse mäd n littik rääd un n kamrääd un foar de oakse n kjuus as bie ne määlne ap do fjauer eenden fon dät kjuus sunt do fjauer hilte do dät jäiden apnieme in dät kamrääd is n litjen stift ounboord un älke moal wan di stift unner ankeem lichte hie ne holtspoune ap un liet se wier faale as ne feeder un ju kwad dan knip dät waas dan elkemoal n knip jäiden un wuud älkemoal buunen n biend dät is moal in n haspel wäkke haspele mouten deerfoar twäie knipje dät wäd in n stuk haspeld dät sunt tjoon biend dan waas die haspel ful dät jäiden wuude häärunner nuumen un tou n dokke troald do dokken wuuden dan ätter dän weeuwer broacht häd me nu njuugen stuk dan sunt dät träi smitte äälne träi träid dät is groaf linnen wan dät jäiden tou dät linnen kloor is dan wäd et ap groote piepen spould wiertou me do dokken uum ju kroune lait wan me dan n lappe hääbe wol fon tweelich smitte dan mout me stuk skäärjäiden hääbe un piepen ap älk een stuk dan wäd dät skäärd twintich piepen toumoal in n skäärlaadere dan wäide do eerste twintich uum die groote roome tou skäärd soloange dät se loos sunt un dan kuume twintich friske deeroun un dan sunt der noch oachte eer do lääste twintich loos sunt ounsät un dan soloange skäärd dät se aal loos sunt dan mout et derou kätted wäide un dan kumt et an dät stäl waas dät wulle toun braidjen dan moaste dät foar dät spinnen noch krassed keemd wäide mäd ju krasse ätter dät spinnen wuud dät dan noch twiend dubbeld moaked ap dät wäil dan kuud dät uk haspeld wäide un wuud dan eenfach as dokken apwoard un ätters tou n kljoun winneld apstok m biend n boudembrääd n dokke f groote piepe f groote roome m haspel m haspelje hilt b holtspoune f kamrääd n kätte f kjuus n knip n kroune f litje rääd n oakse f piepe f skääre skäärlaadere f spoulje stift m stuk n wäilpiepe f wiende f die hauk accipiter gentilis af astur palumbarius mäd ju uutsproake stur palumbrius dt habicht is n fuugel die der uur dierte fangen un apfreeten däd die hauk is in n woold as t b in ju taiga oaber uk in middel un suud europa un groote deele fon noudamerikoa tou fienden dät noudelke skeed fon dän lieuwendsruum faalt maasttieds uumtränt ap n noudelken polarkring gnau kon man dät oaber nit kweede dät gjucht sik ieuwen ätter ju noudelke gränse fon n boreoalen näddelwoold ju in dät aaste fon noudamerikoa fääre suudelk is in dät suude gungt hie nie oafter fääre as bit tou n noudelken weendekring bloot in mexiko un suudaastaasien die hauk frät fuugele un litje suugedierte fröier ron ju klukhanne mäd hiere suukene uk so fräi buute hääruume dät wiste die houk uk goud die hoalde sik dan smoals sun äärm suuken deeruur hääbe wie uus dan altied so benoard un wieren dän groote fugel läip dul man sun houk häd uk smoacht so goadelk koom him nit so oafter sun schmaus toumäite in ju natuur häd die hauk two wiesen uum tou joagjen äntweeder ferfoulget hie sin offer in ju luft un moaket et ap dän of höchstens n bitje buppe dän gruund dood of hie joaget toun biespiel oanten un wrouten tou fout hie häd neen bestimde offere hie joaget aal do dierte do him sääd moakje un sik nit so goud weere konnen heliand betjut hailand so wäd dät gedicht naamd dät in uus gestrich skrieuwen weese skäl twiske un also unner korl dän groote sien ätterfoulgere dät is wäil gans oold man daach sunt two ganse hondskrifte deerfon bewoard blieuwen dät sunt c die cottonianus in dät britiske museum in london un m die monacensis fröier in bamberg dan sunt uk noch n poor litjere stukke bewoard blieuwen sodät dät gedicht wül oarich bekoand weesen hääbe mai do hondskrifte sunt uk aal goarnit gans gliek me toankt dät dät gedicht bruukt wuuden is uum uus foaroolden mäd ju kristelke leere bekoand tou moakjen fielicht deeruum is dät uk in jusälge stiel skrieuwen as do heedenske häldenläidere apfaalend is dät et nit riemet as wie gewoond sunt jo soachten dät moor in mächtige beskrieuwengen oafters twäie of träie dätsälge bäätenonner in uur woude fluch bie dät foardreegen is wisse uk weesen dät do betoonde silwen fon aan sats oafters mäd jusälge bouksteeuwe ounfange giboran an bethleem barno cuninge craftigost usw dät naamt man stoabriem ju sproake lät n bitjen ap seeltersk quad he kwad hie liohta ljoachte barn bäiden aftar ätter usw man an uur dingere kon me sjo dät nit ju seelter sproake man eer dät platdüütske disse sonaamde ooldsaksiske sproake äntstamt wan ju seelter sproake uk fuul fon do oolde woude bewoard häd hierbie reeke wie n stuk uur ju gebuurt christi ätter dän monacensis deertwiske in skeeuwe bouksteeuwen ju uursättenge in seeltersk ju is so moaked dät me fluks do woude wierkoant eer as ju gjuchte betjuudenge wäd uutspreeken as ängelsk th uu as ängelsk w un sunt loange vokoale fielicht as seeltersk aa ee ie oo oou uu ioseph the gdo s it god mahtig uuldand uuelda shta im thiu uunamon hm thea burg an bethlehem thar iro beiero uuas thes helies handmahal endi c thera hlagun thiornun mariun thera gdun thar uuas thes mreon stl an rdagun aalcununges davides thes gdon than langa the he thana druhtskepi thar erl undar ebreon gan msta haldan hhgisetu siu uurun is huuiscas caman fon is cnsla cunneas gdes biu bi giburdiun thar gifragn ic that sie thiu berh tun giscapu mariun gimanodun endi maht godes thar iru an them sa sunu dan uuar giboran an bethleem barno strangost allaro cuningo craftigost cuman uuard the mrio mahtig an manno lioht s is r managan dag bilii uurun endi bgno filu giuuorden an thesero uueroldi th uuas it all giuurod s s it r spha man gisprocan habdun hermann janssen sen waas bädden dän oktober in roomelse as tuunkerssuun in do er jiere wonnerde hie uut ätter amerikoa uum in ju geegend fon cincinnati in jusälge wirtskup sien gluk tou fersäiken kroankhaid fon sien moanske broachte ju familie tourääch ätter roomelse wier hie dan mäd ärfoulch dän oolde bedrieuw foutsätte mäd boomskoulen stiefmutterken usw hermann janssen waas mee apgjuchter fon dän seelterbuund fon un meeglied fon dän tweelwerräid as dan do saitengsstukke lesebouk foar seelterlound in dän general anzeiger ounfängen waas janssen die wichtichste un ätter eenige tied bolde die eensichste mee oarbaider janssen uursätte maast stukke uut dät düütske un deerbie geen dät him moor uum algemeene anweendenge geböärnisse geskichte technik as uum literariske qualität sien wällen wieren also n leesebouk fon ju roomelster foulksskoule uut n bäidensbouk saitengsstukke un populär wietenskuppelke bouke daach hie feroarbaidede uk sien kunde fon t b plonten un besunners ju iemetucht in do stukke as uk oolde fertälstere un geböärnisse uut seelterlound besunner sunt sien samlengen fon räätsele un spräkwoude wier hie sik maast gruundede ap bröring man uk näies biebroachte uk roate hie ganse woudeliesten so geen hie mäd uutduur fääre bit dät ju saitenge ätter sieden dät lesebouk be eendede man janssen waas noch goarnit uutskrieuwen un so wuud hie die wichtichste mee oarbaider fon ju näie tiedskrift seelter trjoue hier geen hie fäare mäd foarallen historiske stukke man uk oolde fertälstere un eenige gedichte besunner is uk sien lieste fon roomelster huusnoomen sien lääste stuk uur säärkenbauen in roomelse ärskeen in ju nuumer fon häärst ap n april is hermann janssen stuurwen hie häd bolde bit tou sien eende skrieuwen un waas fielicht die produktivste seelter skrieuwer truch dät uursätten fon do ferskeedenste texte häd hie uk n slonken wai tou sproakuutbau wiesd un deermäd tou disse seelter wikipedia uut n bräif fon hermann janssen man n aantje fääre ju idee mäd n litje saitenge mai ik wäil liede un so is dan mäd seelter trjoue ounfangd do hoageltoudene crataegus düütsk weidorne uk hoagelbuske stiekelboome af häägeboome naamd sunt aan sleek fon do käädenfrucht plonten also ääng fjuund mäd aapele un peeren fon dän hoageltouden rakt dät ferskeedene oarde aleenich in europa twountwintich ferskeedene in düütsklound sunt dät man tjo oarde düsse ferskeedene oarde hoageltounden sunt oaber nit aaltied akroat tou bestimmen uumdät dät uk misklinge rakt do roode bäien heete hoagele un sünt ietboar der kon mon uk marmeloade af sap uut moakje die hoageltouden is ne heelplonte in oolde fertälstere uut seelterlound hat dät dät bie dän huddenjeboom do häksen touhoopekoomen uum tou donsjen die huddenjeboom waas n hoagelbusk ap e naite fon baalenje niederloundsk uk wäil inkorrekt holloundsk naamd is eepentelke sproake in do niederlounde millione un belgien millione buute ju algemeene sproake rakt dät in do niederlounde fuul dialekte do in dät aaste läichsaksisk ätter dät läichdüütske wai gunge in dät suude läichfrankisk ätter belgien un düütsklound do dialekte krige immer moor anärkannenge uk do groote stääde hääbe düütelk hiere oaine uutsproake so dät me do fluks kanne kon in belgien is ju sproake fleemisk loange tied unnerdrukt wuuden deeruum dät frantsöösk baalende wallonier stäärker wieren man siet n poor jiertjaande sunt do flamen ekonomisk stäärker dialekte wäide deer minner oachted früünd tou dät niederloundske is dät afrikoanske düsse sproake hääft ne oaine wikipedia ne sunnerloage kreech seelterlound truch honnel un skipfoart uur ju seelter äi wierbie toufäärme eed torf wäil ju hauptrolle spielde leeter wuuden weegen dän diekbau in aastfräislound uk flintsteene uut dän humling wichtich deer ieuwenske wäide noch uur artikkele naamd as kolonioalweere un soalt st schwalb siede häd an hound fon skattengsregistere dän ferloop fon do ienwoonertaale fon eenige täärpe in un uum seelterlound ferglieked deerbie wiesde sik dät fon bit ju befoulkenge fon roomelse mäd tounuumen hiede wült ju fon lohe an de söiste bolde gliek bleeuwen waas bie glieke uutgongsbedingengen hieden buutendät do seelter täärpe al soowät säksmoal soofuul huushollengen as do täärpe an de söiste deeruut wiest sik ju wichtige rulle fon honnel un skipfoart deertruch koanden do seelter ju groote waareld wät sik wiest uut fjauer seelter studente in rostock schulte f un dän geleerde hinrich scheeve uum ni noch in hat et dasz die saterlander als mit wenigen ackerbow versehen tag und nacht beständig mit ihren bothen auf den wässeren und in fremden landen fahren dadurch ihr brod und onera publica loundeslasten gewinnen mueszen und also dem exerciren nicht wie andern beijhause seijende beerbte abwarten konnen he un in dät jier hat et die schiffahrt ist ihr eigentlicher gelderwerb in scharle skäddel hat jeder saterländer ein auch zwei boote auf diesen schaffen sie waaren den flu hinauf hoche dät rakt stoffe do der lääse twiske laitere un isolatore dät sunt do sonaamde hoolichlaitere dt halbleiter eng semiconductors me kon kweede dät do ju elektrizität n bitsken laitje bekoande hoolichlaitere sunt silizium si gallium arsenid gaas germanium ge usw ju laitenge bie do stoffe kumt toustande truch deeran ne litje keetegaid dope toutouföigjen ju keetegaid suurget dan deerfoar dät in dän hoolichlaiter leedengsdreegere oun kuume dät konnen negative leedengsdreegere weese elektrone af uk positive do sonaamde goatere holes leerstellen in dän eersten fal rakt dät dan n n typ hoolichlaiter in dän twäiden fal n p typ hoolichlaiter af wie n n af p typ hoolichlaiter kriege honget je ou fon ju touföigede keetegaid phosphor in silizium rakt n typ un bor af aluminium in silizium rakt p typ fon ju keetegaid houget man n gans littek bitje deeroane oafte in grööte fon n poor millionste prozent dät hat dät die hoolichlaiter eerste gans goud skeen un süüwer moaked wäide mout un buppedäm skällen dät gans flugge kristalle weese do kristalle bestounde uut loange steeuwe mäd n truchmäite fon t b of noch moor säntimeeter fon do steeuwe wäide dan skieuwen ousoaged mäd hälpe fon ne rundtraalende diamantsoage do skieuwen wäide dan ätters truch sliepen un polierjen fluch liek un glääd moaked dan wäide tänne loagen mäd keetegaid deerap moaked t b in n dampferfoaren epitaxie wierap dan wier dioden transistore thyristore un integrierde skaltengen ic bausteene moaked wäide middels apdampjen truch masken do hopi sunt n indioanerfoulk in dät noudaaste fon arizona in do usa jo woonje siet oolden tieden in steenene huuse of eegentelk ganse touhoope baude täärpe pueblos wier me bloot mäd laadern oun kuume kon do navajo uum him tou hääbe do nit noomen fon wäkke pueblos sunt hano sichmovi walpi polacca mishongnovi sipaulavi shongopavi ju hopi sproake heert tou ju uto aztekiske sproakfamilie ju is fuul studierd wuuden in fergliek tou europäiske sproaken so koom dät tou ju sapir whorf hypothese hier eenige een suukya two lööyö tjo payo fjauer naalöyö fieuw tsivot mon taaqa wieuw wuti sunne taawa moune muuyaw woater kuuyi do hopi ferbjoode dät moakjen fon bielden un toonapnoamen in hiere täärpe do hopi sunt djoop religiös jo leeuwe dät in dät universum die almachtige lieuwet hie is sunner foarm un gewicht ju sunne wäd betrachted as die kraft fon dän almachtige wan n moanske stärft lieuwet hie fääre in n uur deel fon dät universum un hie däd dan noch immer do dingere do hie altied al däin häd deerbie heert ne ganse mythologie do hopi konnen uk flugge dingere moakje in dät fnp huus in ljouwert honget ne hopi foone dät is n froai besäiden woogeteppich die huund canis lupus familiaris is n suugediert hie is domestizierd foar jiere ätter ne theorie fon konrad lorenz waas düt neen normoale domestikation sunnern häd sik uut ne symbiose äntwikkeld hie häd schrieuwen dät juu oard canis aureus uum n leeger fon moanskene lieuwede uum fodder tou sik hoaljen man uk doo moanskene fon grattere dierte schutsede un sik leeter tou n gjuchten jaachthuund äntwikkeld häd däälich weet me dät doo huunde fon dän wulf canis lupus oustamme filiecht fon juu indiske unneroard canis lupus pallipes un sälwen uk ne wan uk truch tucht gans oaintüümelk moakede unneroard fon dän wulf is dät huusmeerswien cavia porcellus dt hausmeerschweinchen kumt uut suudamerikoa un heert juust so as muuse kateekere un aal sowät tou do gnauedierte dät wuude in do anden al foar loange tied tom moaked twiske un foar kristus nieper wieten do wietenskuppere dät nit uumdät archäologiske ätterwiese truch do litje bunken stuur tou moakjen sunt un foar n molekuloarbiologisken ätterwies ju genetik fon dät diert noch beeter unnersoacht wäide mout uk is dät striedich uut wäkke oard fon wüülde meerswiene do tuchted wuuden sunt loange tied geen me fon dät meene meerswien cavia aperea uut in jungere tied roate dät genetiske indizien dät dät tschudi meerswien cavia tschudii in t altiplano rebät ju wüüldfoarm is huusmeerswiene wuden uurspröängelk tou t sloachtjen heelden wät in deele fon suudamerikoa noch däälich so is in europa sunt do gewöönelk bloot nüüdelke huusdierte ju loange tucht häd heel ferskeedene meerswiene foarbroacht loanghierige juust so as kuuthierige un in masse faawen hälgelound dt helgoland is dät eensichste fräiske fälsenailound ap hälgelound wäd uk n oard fräisk boald dät hälgeloundske ju äiloundgruppe hälgelound un düne heere siet tou dät düütske stoatsgebiet un sunt touhoope ju amtsfräie meente hälgelound in n kring pinneberg släswiek holstein ju ailoundgruppe lait fjautich kilometer foar ju kuuste un is deel fon dät düütske wirtskupgebiet man nit fon dät tolgebiet fon ju europäiske union un uk nit fon dät düütske ougoawengebiet ap hälgelound woonje moanskene hälgelound lait in ju düütsken bucht ungefeer kilometer wäästelk fon ju wäästkuste fon ju hoolichailound eiderstedt ätter dät suuden wai sunt et kilometer bit tou wangerooge ju loage fon hälgelound in dät geogroafisken koordinoatensysteem wgs is noudelke bratte un aastelke loange wät ju ferwaltenge angungt is dät ailound deel fon dät buundeslound släswiek holstein un heert tou dän loundkring pinnebierich ju fläche fon dät haudailound is ungefeer km ju fläche fon düne dät ailound ieuwenske hälgelound bedreecht ungefeer km dät haudailound wäd historisk maast twiske buppelound un unnerlound apdeeld siet dät jierhunnert kon dät ailound in fieuw gebiete apdeeld wäide buppelound unnerlound middellound un do in t jierhunnert apkemen noudaastlound un suudhoawen dät buppelound fon dät haudailound is dät deel ap do fälsen dät unnerlound lait suudelk un aastelk fon do fälsen fuul läiger dät unnerlound is mäd trappen un n foarstoul ferbuunden mäd dät buppelound ap ferskeedene steeden kon me noch do bombenkrater uut dän twäiden waareldkriech sjo an ju suudwäästsiede kon me noch dät resultoat fon ju sprängenge fon sjo do briten hieden deer ungefeer tonnen munition spränge läiten un deertruch wuude n groot deel fon dät suudwäästelke buppelound fernäild deertruch äntstuude deer dät middellound fon dät oolde bunkersysteem is n deel bewoard bleeuwen dät haudailound is gjucht bekoand uum do staile roode fälsen ju loange anna is m hooch un stound appe noudsiede fon dät haudailound as n fälstouden gans fräi fon do uur fälsen siet dän stoarmfloud fon sunt dät haudailound un düne fonnunner tränd aastelk fon t haudailound an ju uur siede fon ju litje seesträite reede lait düne die oustand twiske disse ailounde is een bitje minner as een kilometer düne wäd uk dät badailound of dät strandailound namd un waas bit tou n stoarmfloud in t jier truch n natuurdom mäd hälgelound ferbuunen ap t ailound is n litjen fluchplats n campingplats un uk een bungalowtäärp anlaid wuuden hälgelound waas aal in dät jierhunnert fon fräisen bewoond ätter n skrieuwen fon n kristelke missionoar willibrord waas köönich radbod uum dät jier ap dät ailound in jusälge ättergjucht skrieuwt willibrord uur dän heedensken god forsite fon bit fersäikede willibrord do fräisen ap t ailound tou missionierjen man sunner ärfoulch in dät jier besätte britske truppen dät ailound un hälgelound wäd n kolonie fon dät fereenigde köönichriek grootbritannien un irlound in dät jierhunnert wäd hälgelound fon touristen äntdäkt ieuwenske ju fiskeräi wuude dän tourismus in dätsälge jierhunnert loangsam gratter un wichtiger um jäild mäd tou fertjoonjen in ju britske tied roate et seegefechten ap e naite fon dät hälgelound twiske do düütsken un dänen in mäd skiepe fon ju rieksflotte in truch do seestriedkräfte fon pruusen un aastriek wuude hälgelound truch dän ferdraach twiske düütsklound un änglound uur do kolonien un hälgelound an pruusen hälgelound wuude deel fon dän kring süderdithmarschen in ju provinz släswiek holstein die ferdraach kreech dän noomen helgoland sansibar vertrag die ferdraach räägele do gebietsansproaken fon dät düütsken riek un dät fereenigde köönichriek fon grootbritannien un irlound in dät kolonialiserten afrikoa deertruch wuude hälgelound deel fon pruusen foar do düütsken waas hälgelound foarallen wichtich as hiere seefäästenge un ju noudsee ätter wuude hälgelound deertruch n wichtich stöänpunkt foar ju düütske marine in n eersten waareldkriech roate et dät eerste un in dät twäide seegefecht dät ailound wuude kuut ätter kriechsbegin evakuiert un ju befoulkenge kuude eerst wieruume uk in n twäiden waareldkriech hiede ju seefäästenge hälgelound ne militäriske funktion ap dät ailound wuude n u boot bunker baud et roate marineartillerie batterien n luftskutsbunker systeem un ap düne moakeden do düütsken n flugplats ätter wüülden do alliierden nit moor dät do düütsken dät ailound wier bruuke kuuden as stöänpunkt foar hiere marine moasten aal do ailoundbewoonere dät ailounde evakuierje do militäranloagen wuuden fernichted mäd tonen munition ju muugelkaid dät ganse ailound tou fernäilen wuude fon do alliierten akzeptiert bie ju sprängenge wuude oaber nit dät ganse ailound man alleenich dät suudwäästelke deel fon dät buppelound un do bunkeranloagen fernäild bit bleeuw hälgelound uunbewoond un bloot bruukt as äiwensteede wier britske militäärflieger hiere bomben ousmieten ju befoulkenge lieuwede ap t düütske fäästlound un bruukte in ju kommunikatsjoon dät hälgelounder fräisk un ju düütske skriftsproake do hälgelounder fersoachten mäd ferskeedene politiske initiativen dät jo ätter hiere ailound wieruume doarsten deerbie hieden u u do fereende natione fräiged dän paus dät britske unnerhuus un ju näie buundesregierenge ap n dezember besätten do heidelberger studänte ren leudesdorff un georg von hatzfeld touhoope mäd hubertus zu löwenstein dät ailound ap t ailound wuuden ju düütske europäiske un hälgelounder flaagen deelsät ap n januoar hoalden do briten do ljuude fon t ailound deerätter wuude in januoar fon dän düütsken buunsdäi ju fräireekenge fon do briten fräiged ap n meerte roaten do briten dät ailound tourääch sietdäm is dän meerte ap hälgelound aan fierdäi noch in t jier wuude een kommisjoon apgjuchtet foar dän wierapbau sietdäm äntwikkelde foarallen dän tourismus sik gans stäärk ap t ailound un wuude dän wichtichsten weerskupsektor wuude dät ailound stoatelk anerkoand as nordseeheilbad siet sunt do two ailounde düne un hälgelound fon eenuur skeeden un in ju skichte roate dät oafte ploane uum do ailounde wier mäd eenuur tou ferbienden koom aan ploan uum dissen wonsk uumtousätten wuude een oustämmenge ap t ailound heelden uur ju ferbiendenge twiske do ailounde fon do gultige stämme weeren juun un foar ju ferbiendenge ap hälgelound wäd hälgeloundsk boald dät is een fon do njuugen noudfräiske dialekte ap dät ailound wäd ieuwenske dät hälgeloundske fräisk uk noch platdüütsk un hoochdüütsk boald ieuwenske hoochdüütsk rakt et an ju ailoundskoule uk aan bitje unnergjucht in ju hälgelounder sproake dät friesen droapen is ne moordeegige kulturelle feranstaltenge ju ap dät ailound organisiert wäd fon ju meente hälgelound die fräiske räid un dät buundeslound släswiek holstein ju feranstaltenge wäd alle tjo jiere heelden bie do aktivitäten gungt dät toun biespiel uur ju fräiske musik spil of medien do biedreege kuume uut dät ganse fräiske woongebiet älk jier wäd in moai die hälgelound marathon organisiert fieuw runden fon älk kilometer uur dät buppe un unnerlound loope do deelniemere ju taal fon deelniemere lait so uum do ap hälgelound rakt et een foutbalplats mäd kunstsooden un uk een loopboan mäd een sproangkuule ju foutbaloudeelenge vfl fosite helgoland is juust as aal do fereene uut dän kring pinnebierich meeglid in n hamburger fuball verband et rakt oaber neen monskuppe do meespielje in een liga die gruund deerfoar sunt do hooge kosten fon ju uurfoart ätter t fäästlound deeruume spielje do monskuppe fon dän fereen bloot fjuundskoppelke wädstriede ealwien fon york skreeuw uum dät jier n eersten ättergjucht uur dän besäik fon n kristelken missionoar willibrord an dät ailound die dät ailound ungefeer jiere toufoarne besoacht hiede in disse tied wuude dät fäästlound fon släswiek holstein noch nit fon kristelke missionoare besoacht ealwien häd dät lieuwend fon willibrord apskreewen uum him as hillige tou ruumjen dät is oaber nit duudelk of dät ailound fon ealwien uk ächt hälgelound is in disse begjucht wäd uk ieuwen uur ju religion fon do ailoundbewoonere un dän god fosite fertäld die uurs naargends ärwäänt wäd deer wäd uk ne woaterwälle ap dät ailound beskreeuwen weer do moanskene alleenich sunner tou baalen woater ruutskäppe kuuden muugelk häd ealwien dät uut ju antike literatuur hoald buuten do skriftelke wällen fon ealwein rakt et neen uur wällen uur ju uurreligion fon dät ailound dät fermoudelk foar ju missionoartied heedensk waas uum wuude die hälgelounder god fosite ap et ailound as personifikation fon dät ailound bruukt so as uk germania foar düütsklound bruukt wuuden is willibrord hiede neen ärfoulch eerst uum skuul ju eerste kapelle truch dän fräisken biskop liudger baud weesen hie liet uk aal do heedenske hillichdume wäid an fosite stukken moakje ätter ju reformation roate dät bit tou dät eende fon dät jierhunnert bloot evangelisk lutherske bewoonere ap dät ailound apstuuns rakt et in ju evangelisk lutherske säärkmeenskup ungefeer moanskene un do sunt deermäd ne moorhaid ap dät ailound ap n november wuude ju evangeliske st nicolai säärk ju ätter dän skutspatroon fon do seefoarders un koopljuude nikolaus fon myra naamd is inwäid in ju roomsk kathoolske säärkmeenskup fon hälgelound rakt et ungefeer moanskene siet ju inwäienge ap n juni häd hälgelound mäd ju st michaels säärk ne kathoolske säärk ap ju steede fon ju fröiere kapelle ju säärke wuude ätter dän ärtsängel michael naamd ju imkeräi häd truch dän huunich ferkoop in seelterlound oafte fuul jäild ienbroacht dät häd aal tou dwoon mäd ju foutplontenge fon do iemen ju muur bestiftet lait hiere oaiere in do doppe do der fon do oarbaids iemen moaked wuuden sunt uut woaks dan kuume do droanen un befruchtje do oaiere wieruut dan do moaden woakse dät broud do wäide fodderd mäd huunich fon do iemen do truch ju wiese fon fodderjen moakje konnen dät deer ne muur ne droane of in do maaste fälle wier oarbaidsiemen uut woakse me kon dät uk an do doppe sjo do iemedoppe sunt man litjet do droanedoppe wät gratter un do muurdoppe gans groot dän huunich hoalje do iemen uut bloumen wied uumetou un in hiere lieuwend moakje jo deerfon uk dän woaks tou do doppe do tou ne moarte annunner baud wäide in ju natuur sitte do moarten toun biespil in holle boome man do moanskene hääbe al eer leerd do iemen in kuurige tou lokjen deer wäide dan woaksskieuwen mäd spielen oun fääststat so dät do iemen deer moarten uut moakje konnen sun kuurich wan ju loos is uk täine of heeuwe naamd wäd moaked fon troald sträi dät mäd twiege touhoopesäid wäd do goate tou dät säien wäide moaked mäd n holten soaks die sool naamd do twiege wäide moaked truch ne wüülgene jädde mäd n soaks uutnunner tou kleeuwen in dän kuurich sit dät üülgat wiertruch do iemen hääruut un häärien fljooge konnen do iemen in sun kuurich touhoope mäd do droanen un ju muur hat dät iemefoulk wäd die kuurich tou ful dan wäd ju ap n uut sträi floachtenen ring di apsättel fääststat mäd holtene pännen do stikken in dän apsättel konnen do iemen dan wier fääre oarbaidje änster f apdoukje apfodderje apkleeuwde stikke m apsättel m apsättelge f apsjoode ätterleete m ätterswoorm m bärs f bestiftje brääd n broud f broudmoarte f broudruum m däksel m dobbe m dooddwoo doodmoakje dop m droane f droanedop m droanemoarte f fäiler m ferkoopje floachte foarstikje foarswoorm m foddertroach m foulk n gläästroome m gräidplaage m hauptswoorm m heerenloose swoorm m heeuwe m hunichruum m huunich uutbreeke huunichboolje f huunichmoarte f huunichprässe f huunichtunne f huusponnen pl ieme f iemebrikke f iemedop m iemehuus n iemesküül n iersene pot jädde f jeese fät n joote in n püüt kappe f kasten m kastenimkeräi f kuurich m kuurich m kuurichimkeräi f kuut un kleen stampje loose täine f meede f moade f moarte f molkwoorm moakje muur f muurdop m muurloos foulk n muurpiepe f ounstampje ounstikke ouspeergitter n peel m plaate woaks f post m püüt m räst m roome m russel m säie skieuwenhuunich m skuurhuunich m seeden pl sjoode sleetene broud f slöider m slöiderhuunich m slöiderje soaks n sool m spiele f spielje stampje standkuurich m stikke m stikke uutluuke stok m stokke uutriete sträi n sukkerwoater m swieuwellappe m swoorm m swoormfuuke f swoormje täine f traale truchrüürje truchstampje twiege f twiegje üülgat n uutbreeke uutluuke uutnunner kleeuwe uutriete uutskädje uuttaie waal fon seeden m wächte f weege wierträidroome m winterkuurich m woaks n bie ju kuurichimkeräi stounde do kuurige ieuwenskenunner ap poste fon seeden in dät iemesküül dät fon bääten ousleeten is fon n waal fon seeden un buppe oudäkt fon two riegen huusponnen in n winter wäide gräidplaagen ap do kuurige laid uum do woorm tou hoolden in n foarjier fangt sun foulk oun tou swoormjen dät hat dät eegentelk näie foulkere äntstounde do der wächfljooge wollen uum sik uurswain deeltousätten di imker wol do foulkere jädden behoolde un kon do fange mäd n swoormfuuke ju der dan uutskädded wäd in ne loose täine ju me dan mäd n douk ouslut apdoukje äntkumt n swoorm dan mai sun heerenloos foulk jädden in n boom gunge wier me dät dan wier fersäkt uuttousteeten uum dät in ne täine aptoufangen die eerste swoorm hat die foarswoorm un dan leeter kumt die haudswoorm un deerätter bietiede dan noch die ätterleete in n winter haalt me wäkke foulkere uur in n standkuurich wier me se biefodderje kon mäd sukkerwoater in n iemebrikke häd n foulk toufällich neen muur dan kon froamden muur in dän kuurich ounbroacht wäide mäd ju muurpiepe wier ju oaneblift bit ju sik gewoond häd uum dän huunich tou winnen wäide do maaste kuurige oawers doodmoaked deertou stoalt man do buppe ne dobbe wieroun n apkleeuwden stikke stoant mäd n swieuwellappe ju der ounstikt wäd dan gunge do iemen dood un kon me dän huunich deer eenfach uut hoalje eerste wäide do kuurige dan wain an ju änster af ap ju wächte dan lukt me do spielen of stikken uut sun kuurich un do moarten faale in ju huunichboolje wier dät dan kuut un kleen stamped truchstamped wäd dan wäd dät ganse in n iersenen pot buppe fjuur molkwoorm moaked so dät me dät woaks in n püüt joote kon die huunich stampt me in n huunichtunne un ferkoopet dän uk kon me dän huunich fluks mäd ju moarte as skieuwenhuunich kriege die püüt mäd woaks un huunichräste kon me in n huunichprässe uutpräsje truch ap dän peel tou taien man me kon uk dän skuurhuunich deeruut taie ap n brääd un die räst sjoode truchrüürje un oukäile läite tou ne ploate woaks die räst deerfoan kon dan apseeden wäide tou ju meede ju der jeese kon in n fät toun drinken n grooten foaruutgong waas ju kastenimkeräi wier me neen foulkere moor doodmoakje houget do moarten sitte hier ap wierträidroomen do me so uut dän kasten luuke kon wan me dän glääsroome wächnimt die kasten is ferdeeld in twäin ruume die huunichruum un die broudruum in dän huunichruum sitte bloot oarbaidsiemen do deer do huunichmoarten moakje man truch dät ouspeergitter konnen jo uk in dän broudruum kuume uum deer do broudmoarten un ju droanemoarte tou moakjen do droanen un ju muur sunt oawers tou tjuk foar dät ouspeergitter un so kumt neen broud in dän huunichruum oun sun kasten is fersäin mäd n foddertroach uum dät foulk in n winter bietoufodderjen uk stounde do kasten fluks bienunner in dät iemehuus wan do huunichmoarten ful sunt wäide do deruut leeken un in dän slöider slöidert truch dät fälle rundtraalen wäd dan die huunich deeruut sloain un druppet as slöiderhuunich uut dän slöider dr jacob botke waas n wäästfräisken koaster un biologe die der in do er jiere dät seelterlound moorere moale besäiken diede in sien deeruur ärskienen litje bouk sealterln rakt hie ne beskrieuwenge fon dät lound dät buurenhuus eepen huus bee mäd bielden un ju geskichte fon ju seelterske sproake rakt hie eenige texte wierunner gedichte fon gesina lechte siemer man uk anekdoten uur dän nutsen fon ju apaate sproake fon besunneren wäid is sien lieste fon plonten un diertenoomen s wier hie sik wäil stutset ap pestoor schulte dän noome stinzeplonten hied dr jacob botke in dät jier dät eerste moal in frysln bruukt hie häd uk ne samlenge bielden fon seelterlound ätterlät japan is n lound in asien ju haudstääd is tokio do japaniske ljuude naame hiere lound nihon of nippon dät betjut sowät as die uursproang fon de sunne japan häd fjauer groote ailounde fon dät noude ätter dät suude hokkaido honshu shikoku un kyushu honshu is dät grootste ailound deer sunt do wichtichste stääde fon japan tou fienden uk do ryukyu ailounde suudelk fon do fjauer groote ailounde heere tou japan touhoupe mäd fuul uur litje ailounde japan is ferdeeld in prefekture ap hokkaido is n besirk wier dät ainufoulk woont do uursproangelke bewoonere fon japan do wichtichste japaniske stääde sunt japan is ferdeeld in prefekture bielde piscatord jpg thumb px right seelterlound saderlant un dät gestrich uumetou ap ju koarte fon piscator links ju oamse mäd lier leer un gjuchts ju söiste mäd ait friesoite sunt goud teekend man ju seelter äi lapt suudelk fon boukeläsk bokdesch un litje skäddel scharloo dood in de foan bie määrkhuusen marckhusum strukelje strucklin un roomelse roomslo lääse ferstraid in de wäästfoan fon skäddel is niks tou fienden fielicht truch fertuusenge mäd litje skäddel kartographie belukt sik ap dät moakjen fon loundkoarten un ju geschichte deerfon dät wäd hier uutoarbaided foar seelterlound ju eerste koarte fon seelterlound stamt uut ju rakt neen loundnoomen man daach ju äddere loage besunners in t noude ju koarte belukt sik ap ju scheedstried juun klaaster ju lapt fon filsum in t noude bit ju skäddeler säärke in t suude un wiest uk bäärsel do täärpe sunt ounroat mäd realistiske teekengen fon säärken huuse un määlnen weege un paade sunt schematisk ounroat ap dät woater sunt schiepe ienteekend eerste jier leeter koomen wier goude koarten fon seelterlound intwiske ärschient seelterlound daach ap koarten fon grattere gebiete man do sunt aal läip ferfoarmd so lääse ap ju koarte fon mercator uut roomelse un skäddel an ferscheedene äien un ju bielde sjucht me mäd fuul variationen wier ap säks uur koarten sogoar bit dan ärschient dät plan der marckaa oder des sagter dieps von ellerbroock bis scharrel samt dem niveau par g c bartel ju koarte belukt sik wäil ap kanoalploane un rakt alwen loundnoomen un topografiske details an ju marka ju schrieuwwiese fon do noomen is bolde phonetisk ju parzellierenge is gjucht ouwiekend fon alle leetere wällen un is also wäil nit tou trjouen le coq s koarte fon westfalen in mäite stoalt uum ju eerste triangulation fon seelterlound deer ju koarte rakt neen loundnoomen man ju kulturwise is wäil ounroat wierbie groote bouketenäkkere in de foan apfaalen dwo do läite sik mäd ne litje ferfoarmenge ap leetere koarten uurbrange dit is also ju eerste goude koarte fon gans seelterlound dan rakt dät juust sun uursichtskoarte fon de skäddeler määrk in two bleede mäd sunnerkoarten c u fon fon do uur täärpe sunt nit sukke määrkenkoarten deer dan kumt ju loundesfermeetenge fon dät waas ne parzellarfermeetenge ju truchfierd wuude tou ju näi oardnenge fon dät gruundstjuurweesen in n agrarstoat as ooldenbuurich waas ju gruundstjuur ju hauptiennoamewälle fon dän stoat disse fermeetenge is foar ju noomenkunde gjucht nutselk weesen dan ju liech nit bloot fääst wier do stukke liegen man uk wo do hieten do originalhandrisse wieren do eerste koarten wier uk fluks do noomen ap ounteekend wuuden fon do leetere fluurkoarten sunt do man ieuwen ferscheeden toun biespil in ju schrieuwwiese uk stoant hier un deer die noome man in n paat fon n flaage wier hi ap do fluurkoarten un in do fluurbouke ap ju ganse flaage beleeken wäd älke fluur häd n sammelkoarte un moorere sunnerkoarten wät do ächte originalhandrisse wieren dan koomen do eepentelke fluurkoarten hierap stounde do parzellen wült do flaagen mäd tjukkere lienjen uumroat sunt hier sunt do noomen ounteekend do fluurkoarten änthoolde neen topographiske angoawen in seelterlound sunt do maaste in mäite af mäd as uutnoame wäkke foane in mäite af dan rakt et noch do säspelkoarten in mäite do sunt bie do fermeetengen mee äntsteen un änthoolde topographiske angoawen dät sunt angoawen uur benutsengswiese un hööchteschraffierenge lit otto harms die amtliche topographie in oldenburg und ihre kartographischen ergebnisse oldenburger jahrbuch fielicht n bitje leeter koom ju karte der scharreler wechselwiesen in moorere bleede ap jusälge oard as do fluurkoarten man bloot fon do meeide un hier un deer do noome n bitjen uurs uutroat in koomen dan foar seelterlound do bleede fon ju köönichelke prüüske loundesapnoame do heere mäd hiere fuule topographiske eenpeldhaide un do foar älke m roate hööchtelienjen sicher tou do bääste topographiske koarten do dät rakt jo sunt foar ju loundnoomenfoarskenge fon grooten wäid wil jo uus n fäildloage kannen leere ju al loange jieren ferswuunen is ju rakt bloot eenige loundnoomen do der wäil fon do säspelkoarten uurnuumen sunt dät is nit immer goud moaked ap disse koarten baue do leetere topographiske koarten fääre wan uk ju parzellierenge truch do ferkoppelengen gans uurs wuuden is ätter mien oarbaid p kramer lound un noomen die saterfriesischen orts und flurnamen beend text mildaam s tou disse oarbaid teekende iek ne in mäite fon gans seelterlound foarallen ap gruund fon do fluurkoarten fon mäd topographiske doaten fon ju loundesapnoame fon do noomen sunt roat in ju seelter foarm ju bie allere ljuude befräiged wuude ju kjuusdanne lat picea dt fichte is n näddelboom ju oard picea abies is touhuus in noud un aast europa as uk in groote deele fon asien disse boome stounde nit bloot in do buske man wäide uk apleeken tou n sier in aal foarme kuugel pyramide dwärch un truur foarm do boome behoolde dät ganse jier hiere näddele ju kjuusdanne unnerskat sik fon do fjuurenboome deertruch dät do näddele bie ju kjuusdanne apaat un bie n fjuurenboom bienunner stounde uk häd ju kjuusdanne platte tjokaante af fjauerkaante näddelen un die fjuurenboom ruunde do takken stounde in kraanse uum dän stam tou do siedtakken stounde in two riegen sowät enunner juunuur do leederoardige dannenappele hongje an do takken un faawje in n häärst bruunsk do säide sunt dan riep man konnen eerste uut dän appel faale as do skubben uutnunner stounde gunge wät eerste in dät foulgjende foarjier geböärt in dän naiste häärst faale do appele dan ou n bewies fon de waareldsrum grööte reeke uus do komete jo treede so toumoal an dän noachtheemel ap as n gewaltige ljoachte masse ju ieuwenske dän hällen stiernartigen deel aan maast fon de sunne ouwoanden stäit häd die nit säilden moorere milionen kilometer loang is dät gans uunferhoopede aptreeden un hiere oarige gestalt hääbe uunkundige moansken al tou ju noodelke ansicht broaght dät jo foarbooden wieren fon groote furchtboare foarkuumnisse insteede dät wunderbare schauspil tou bewunnerjen beooboachteden uurgloowe un uunwietenhaid do prachtfulle komete fon un mäd schräkken un ferlainegaid do komete schällen ne wakkere materie hääbe as do planeten un kriege uk hiere lucht fon de sunne uur hiere loopboan kuud loange niks sicheres fääststoald wäide wil jo so uunferhooped aptreede nimt man oun dät jo ne loangsträkkede loopboan in ellipsenfoarm hääbe dät jo uum de sunne traale un dan eerste in hunnerte af duusende fon jieren wierkuume fielicht heere wäkke tou n uur sunnensystem un uumloope moorere sunnensysteme die komet fon schäl jiere bruuke un die fon schäl jiere bruukt häbbe ap sien loange boan die kondensator is n bauelement dät elektriske leedenge fäästhoolde kon un deertruch bloot wikselstroom truchlät wan wie two metallene platten tränje truch ne isolations platte dan kon sun struktuur elektrizität af beeter kweeden leedenge apnieme ferbiende wie nämmelk ju eene platte mäd dän plus pool fon ne batterie un ju uur kaante mäd dän minus pool dan wäide do elektrone fon ju platte an de minus kaante ounleeken truch ju plus kaante dan uungliek lukt sik an un je tänner ju isolations platte is je stäärker ju ounluukenge is un je moor leedenge bietou kon fonsälwen kon deer uk moor oane wan wie do platten gratter moakje moakje wie dän kondensator loos fon ju batterie un hoolde do bee träide juunnunner kuutslus dan springt uk wuddelk ne spoorke uur sun struktuur naame wie n kondensator deeruum dät hie ju leedenge kondensiert fäästhaalt un je moor elektrizität in n kondensator oun kon je gratter sien kapazität is ju kapazität fon n kondensator wäd uutdrukt in farad n kondensator fon farad kon coulomb an leedenge bierge wan volt sponnenge twiske do bee träide stoant uurs gekweeden wan wie in sun kondensator uur n tied fon sekunde n stroom i fon ampre loope läite dan is er apleeden bit ne sponnenge fon volt af in formelfoarm v i x t c dan ju sponnenge v wäd gratter wan die stroom i af ju tied t gratter sunt af ju kapazität c litjer in ju praxis is die farad fuuls tou groot n kondensator fon mikrofarad f is al n fikse grooten un dät is man millionste farad af farad gewöönelker is die nanofarad nf farad af noch litjer die pikofarad pf farad die kapazität fon kondensatore uum tiedwiese n bitsken leedenge aptoubiergen rakt in ju elektronik groote muugelkhaide dät foarallen deeruum dät bie ne sponnengsannerenge ap n kondensator fluks leedenge nöödich is mäd as foulge dät n kondensator fersäkt ju sponnenge gliektouhoolden dät gungt fonsälwen bloot foar ne kuute tied deeruum dät ju leedenge daach toufierd wäd n kondensator lät deeruum gaue sponnengsannerengen truch wikselsponnenge man neen glieksponnenge dan ju gungt nit truch ju isolationsplatte dät dielektrikum truch noch uurs wan me twiske twäin träide ne glieksponnenge häd mäd deerap ne stöörende wikselsponnenge dan kon me ju wikselsponnenge litjer moakje truch n kondensator twiske do träide tou skaltjen stöörengsunnerdrukkenge kondensatore wäide t b moaked uut metalloagen ap keramik as dielektrikum keramisk af uut metalloagen ap isolierende folie besunnere soarten sunt do traal kondensatore do der luft as dielektrikum hääbe un do elektrolytiske kondensatore do eerste uurkunden wiese uus oarich goude kontakte mäd aastfräislound dät me oawers leeter do foane wier hääbe wüül kon deerap wai tjuude dät do oarich moor wäid wuuden wieren fielicht truch ju fon dät klaaster langen in gratteren uumfang tougong sätte eedgreeuweräi ätter t suude hääbe wie n tjuugnis fon minner früntelke ferhooldnisse as do gemeene buuren fon skäddel betjuuge hiere roowtoage juun lampeken in merne ienstaale tou wollen engelke merne is wäil marren bie lindern rü register s uum noch mornen lc in hat et ju skäddeler meente af säärke häd siet moanskentoanken dän roagentjaande in grootenging uk bie lindern wi dät tjut wäil ap oolden honnelskontakt wai fielicht sunt jo do seelter jäild scheeldich weesen so wäd uk ju familie blok in hollen al un mäd dän tjaanden tou bäärsel beloand rü un dät korniske kernowek dt kornisch is ne keltiske sproake ju der bit sowät boald wuude in cornwall kernow die suudwäästelke punkt fon änglound die woarskienelk lääste moanske die ju sproake baalen diede waas dorothy pentreath ju stuurwen is uum äntwikkelde die geleerde henry jenner dät eenhaids korniske dät sik basiert ap wäkke middeloalerlike tjooterstukke un wierap robert morton nance dan n leerbouk cornish for all skreeuw nu däälich rakt dät sun bit ljuude do der kornisk slonk baale konnen un wäkke jungere sunt deeroun bilingual ängelsk kornisk apleeken familien in dät jier et rakt uungefeer ljuude do der kornisk oarich baale konnen kornisk wäd bruukt in rundfunk saitengen un in wäkke filme häd ju europäiske union dät korniske as eepentelke minnerhaidssproake anärkoand dät alles wäd wäil kritisierd deeruum dät ju sproake fielicht toun haaldeel uuttoacht is fonsälwen moasten foar aal näie seeken näie woude fuunen wäide sproakuutbau man uk genöigje do oolde wällen nit uum ju ganse grammatik tou rekonstruierjen yma n gath yn dann an carr ap walisisk skuul dät heete mae r gath o dan yr car un ap bretonisk ema ar c hazh dindan ar c harr dät is also naan gans grooten underskeed kreta is n groot oailound fon griechenlound dät häd ne laangte fon km un ne bratte fon bit km me kon goud fäile dät me fier in dät suude is suuderstoarme brange al sound fon ju sahara wöiste wan uk wied in de foarjier die bierich ida sien sneebedäkte spitse in de luft stat an ju noudkuste rakt dät fuul strand apfaalend is wo littik ju unnerskeed twiske äbbe un floud is hier in dät middelmeer ju suudkuste is moor stail un fälsich noch fuul lound lait wüüld un wäd beweeded fon säägen do fon eene hööchte ap ju uur springe uumroat fon blöiende oleandere kreta häd ne gans oolde geskichte wierfon sik nu fuul spuuren fiende ju ooldste spuur äntstamt ju minoiske kultuur dät is ju doodenstääd knossos juust suudaastelk fon dän haudstääd heraklion fääre ätter dät suudwääste fint sik dät uk minoiske phaistos un deerbie in de naite dät roomske gortyn loangs ju noudkuste fiert me uur ne sträite mäd mimosa boome ätter dät middeloalerlike rethymnon un noch fääre ju stääd chania dan ätter dät suude lait ju groote samaria slucht wiertruch me bloot tou fout ätter ju suudkuste gunge kon deerfon kon me mäd n boot aastelk ätter chora sfakion wier do ljuude noch stolt sunt ap hiere doriske foarfoaren noch fääre kumt me an dän golf fon messara mäd sien jierhunnerte oolde woonhöölen bie matala al aastelk fon heraklion lait ju lasithi hoochieuwene mäd aal wiendmäälnen ap do bierge deeruumetou noch fääre ätter dät aaste fint sik ju flugge fiskerstääd agios nikolaios gans ap eende kumt me ap koap plaka wier do poolmboome ap de strand stounde die kubismus oulat fon frantsöösk cube of latiensk cubus foar doobel is ne stilgjuchte in ju moaleräi ju fon oun in frankriek uut ju avantgarde foargeen is in dän kubismus is nit ju deerstaalenge dät wichtichste uk wan objekte deerstoald wäide fuulmoor stoant ne formoale oardenge fon ju bielde in dän faandergruund deerfon kumt uk dät typiske kaantige fonsuun dät dän stil sin noome roat häd man nit aal do kubistiske kunstwierke sunt uuremäite kaantich pablo picasso un georges braque jäilde as do gruundere fon dän kubismus uur wichtige moalere sunt juan gris fernand lger marcel duchamp un robert delaunay uut ju moalerkunst is die kubismus uk in ju bieldehaueräi un ju baukunst uurnuumen wuuden kunst is dät bewust skäppen fon n effekt besunners wier die effekt wichtiger is as ju praktiske ounweendenge fon ju skäppenge so kloor kon dät nit aaltied apdeeld wäide kunstlere wollen hiere kreativität oafter nit bloot in aan man in ferskeedene birieke fon ju kunst uutlieuwje un so äntstounde dan miskengen uut do ferskeedene kunstfoarmen dät biespil oper wier ju musik mäd apfierde kunst tjooterspil ju bieldende kunst beenbielde ferbuunen is un me skuul nit ferjeete dät dät tjooterspil wan dät sik nit juust uum eenfache foarmen as pantomime honnelt aaltied ap ju literatuur gruunded is dät kon nit foneenuur tränd wäide man uk wier dät tränd wäide kuude wäd dät nit aaltied tränd so häd t b antonio vivaldi älk sät fon sien musikoalisk wierk do fjauer jierstiede een riemsel bietouroat dät fermoudelk uut sien oaine pänne stommet uk in ju näiste tied rakt dät ferskeedene miskengen uut ferskeedene kunstfoarmen dät sunt nit bloot sukke exotiske seeken as immaginepoesia dät konnen wie in normoale bieldetälstere foar allen in hiere moudeerne foarm dän comic sjo deer wäd uk literatuur un bieldende kunst fermisked un foarallen wan wie in dän däälich aaltied groiende biriek fon dät multimedioale gunge wier skäl me düsse kunstfoarm touoarderje dät ladiniske uk dolomitenladinisk naamd is ne romaniske sproake ju der in dät noude fon italien boald wäd ätter ju meenenge fon eenige foarskere bestoant ne äänge fründskup fon dät dolomitenladiniske mäd dät in gestriche fon graubünden boalde romaniske un mäd dät furlaniske ju touhoopefoatenge fon disse tjo sproaken unner dän buppebegrip rätoromaniske sproaken is uumstrieden sjuch questione ladina mäd sien sowät ljuude do dät as määmesproake baale heert dät ladiniske ieuwenske seeltersk noudfräisk färöisk samisk un bündnerromanisk tou do litste sproaken europas do ladiner tälle tou do fon ju europäiske union anärkoande sproakelke minnerhaide fon ju eu un schuulen deeruum in dän genäit fon dän europäiske minnerhaideschuts besunners fon ju europäiske charta fon do regionoale of minnerhaidesproaken fon kuume ju der besunners ju föärderenge fon minnerhaidesproaken in schoulen in ju ferwaltenge foar dät gjucht un in do medien foarsjucht dät ladiniske sproakgebiet ferdeelt sik uur tjo ferwaltengsregione wät ju isolierenge fon do ienwoonere unnernunner ferstäärket besunners unner dän faschismus wuude dät siet forcierd ladinisk wäd ap ju eene kaante in deele fon ju region trentino suudtirol boald hiertou tälle dät grödnertal gherdina un dät gadertal badia in ju provinz bozen suudtirol un dät fassatal fascia in ju provinz trient deer buute wäd dät ladiniske in ju provinz belluno in ju region venetien boald un uk in dät doal fon buchenstein fodom un fon sowät fon ju befoulkenge fon dät ski täärp cortina d ampezzo anpezo ladinisk is in eenige meenten mäd ne ladiniske befoulkenge as regionoale behörde un schoulsproake anärkoand tou disse meenten heere wolkenstein slva st ulrich urtiji st christina santa cristina abtei badia kurfar corvara enneberg maro st martin in thurn san martin de tor wengen la val canazei cianacei vigo di fassa vich und pozza di fassa poza do der aal in ju region trentino suudtirol lääse bit däälich failt et an minnerhaidengjuchte foar do ladiner in ju region venetien deeruum strieuwje ladiner in cortina d ampezzo livinallongo del col di lana un colle santa lucia ne näigliederenge fon do ferwaltengsscheede an ju schuul do täärpe do der al eer tou tirol bzw tou ju diözese brixen heerd hääbe bie ju autonome provinz bozen südtirol föigje ju beteekenge kumt fon dät latienske häär deeruum dät sik dät bie dät ladiniske uum ne vulgärlatienske restsproake fon dän romanisierde alpenruum honnelt dät ladiniske wäd as uurblieuwsel fon vulgärlatienske dialekte oafte tou dät rätoromaniske reekend of dät ne uurregionale rätoromaniske uursproake roate is unner wietenskuppere uumstrieden un wuude as questione ladina diskutierd siet dät jierhunnert troangen bajuware uut dät noude foar un fertroangen dät romaniske idiom uut wiede paate fon sien fröier ferspreedengsgebiet bloot in do ougelaine doale kuude sik dät ladiniske hoolde mäd dät eende fon dän waareldkriech un ju angliederenge fon dän suudelke deel fon tirol an italien fällen do gestriche in do der ladinisk boald wuude fon dät aplöösde kaiserriek aastriek ungarn an italien ju italieniske nationoalbewäägenge fon dät un jierhunnert saach in dät ladiniske bolde altied n italienisken dialekt wät do maaste ladiner oawers fon sik wieseden uk in dät gruber de gasperi oukuumen waas naan schuts fon do ladiner foarsäin eerste truch dät autonomiestatuut foar suudtirol kreegen do ladiner in dit gestrich minnerhaidengjuchte in dän suumer ärscheen toulääst ju wailaitenge foar dän apbau fon ne gemeensoame schriftsproake fon do dolomitenladiner wiermäd dät ladin dolomitan of ladin standard uut ju dööpe nuumen wuude ju befoulkenge haalt oawers nit fuul fon ju kunstelk anlaide sproake of disse ärfiendenge foar dät uurlieuwjen fon ju sproake föärderlich is ärschient somäd ju groote froage sjuch deertou uk rumantsch grischun in graubünden wäd ju kunstsproake oktroyierd un ap finanzielle wiese beloond uursät ätter dät ladiniske fon däälich lät sik in fieuw idiome apdeele as sproakbiespil wäd hier n deel fon dät uusefoar in do ferscheedene idiome un ap düütsk seeltersk italienisk un latien anfierd latiensk dt lateinisch waas ju sproake fon do roomske fääre kanne wie ju as ju sproake fon de säärke un fröier fon de geleerde waareld deeruum sunt noomen fon plonten un medizine noch in n soarte fon latien köäkenlatien as do roomske europa ärooberden broachten jo alleweegense hiere sproake mee so beraue däälich do romaniske sproaken aal ap dät latienske man uk in dät düütske dät fräiske un foarallen dät ängelske sunt fuul latienske woude apnuumen un nu oafte uunkoantelk annerd wäl skuul toanke dät uus gans gewöönelke woude as muure finster skoule un sogoar määlne uut dät latienske stamme sukke woude naamt me leenwoude dät latienske däd foarallen apfaalen truch dät failjen fon dät persöönlike foarwoud iek du usw wät bloot bruukt wäd wan me dät gans stärk betoond ljouwert nl leeuwarden is ju haudstääd fon ju provinz frysln in do niederlounde un ju haudstääd fon ju meente ljouwert ju stääd häd ienwoonere januoar un uungefeer oarbaidsteeden ljouwert is europäiske haudstääd fon kultuur in in ljouwert sunt fuul historiske huuse un säärke baud twiske dät middeloaler un dät njuugentienste jierhunnert wichtige bauwierke sunt die ooldehou ju knselarij ju groote of jakobinersäärke un ju bonifatiussäärke die prinsetuun is n park an ju noudsiede fon dät zentrum fon ljouwert ju stääd ljouwert häd fuul kulturinstitute mäd een fon do grootste teatere fon do niederlounde die harmonie dät fries museum dät naturmuseum frysln dät histoarysk sintrum ljouwert dät frysk film argyf un dät pier pander museum dät noardlik filmfestival un uur institute sunt uk wichtich foar moanskene fon buute ju stääd in ju stääd rakt dät oaber uk institute foar fräiske sproake in ljouwert wäd nit fuul fräisk boald do der dät baale kuume maasttieds fon dät uumetoulääsende lound die oaine dialekt fon ljouwert is dät stäädfräisk wät neen fräisk man n niederloundiske dialekt is immer moor ljuude baale bloot hooch niederloundisk ljouwert is aan fon do alwen stääde fon frysln wier de jierelke alvestdetocht foarbie lapt do alwen stääde sünt ljouwert snits drylts sleat starum hylpen warkum boalsert harns frjentsjer un dokkum do haudsträiten fon ljouwert ätter uur wichtige stääde sunt ljouwert is die säntrale punkt fon dän boan in frysln an ju suudsiede fon dät oolde zentrum fon ljouwert is die haudboanhoaf wier do toage ouraisje foulgjende boane beginne bie dän haudboanhoaf fon ljouwert achter de hoven is uk n boanhoaf in ljouwert un lait an dän boan ljouwert groningen lier struukeljers läir düütsk leer is een stääd in läichsaksen in dän loundkring lier ju stääd häd sowät ienwoonere un is deermäd ätter oamde un auerk ju träädgrootste stääd fon aastfräislound ju stääd is uursproangelk äntsteen an ju leda man is uutsprat ätter ju oamse so kuuden uk do seeskiepe in ju stääd oun foare truch aal do ferkiersferbiendengen do bie lier touhoope kuume beskrieuwt ju stääd sik as poute fon aastfräislound tor ostfrieslands in dät leete un äddere jierhunnert waas lier truch dän haudling focko ukena dät politiske säntrum fon aastfräislound lier kreech ju stäädstoatus eerst in dät jier in t foaren waas lier n täärp mäd määrkedgjucht man funktionierde daach aal fuul laanger as ne stääd ju oolde binnenstääd jält truch hiere historiske huuse as een fon do fluchste stääde in ju region fjauer buurgen oolde huuse un säärken uut ferskeedene jierhunnerde sunt in ju stääd tou fienden lier lait in dät suude fon dän region aast fräislound in dät düütske buundeslound läichsaksen ju stääd lait uungefeer km aastelk fon dät groningerlound un km wäästelk fon ooldenbuurich ju oolde stääd is an ju leda äntstounden nit so fier wäch fon ju mundenge ju stääd lier wuude gratter un gränset däälich in dät wääste an ju oamse siet do stäädsdeele bingum un nettelbuurich tou ju meente lier keemen sunt lait dät stäädsgebiet uk wäästelk fon ju oamse un suudelk fon ju leda do skiepe do fon see kuume foare truch ne seeslüüse ju dän hoawen skuult dät säntrumgebiet fon ju stääd lait ap n uutlooper fon dän oldenbuurichsk aastfräiske geesträäch uut ju iestied besunners in dät säntrum un in deele fon loga un logabirum fiendet me oafte sounde un blokleem in dän boudem die geesträäch wäd in dät wääste suude un suudaaste fon do marske fon ju oamse un leda uumsingelt dät gebiet appe naite fon do äien bestoant uut uursliekte foane in dät noudaastelke deel fon dät stäädsgebiet in dät noude fon dät stääddeel logabirum rakt dät uk foangruund uursprungelk hääbe in dät noude fon ju stääd uk ferskeene soundbälte lain do bit dät begin fon dät jierhunnert oudreeget wuuden sunt däälich lait dät stäädsgebiet twiske een un soogen meter hööchte buppe nn lier lait in n mäitige klimazone wät unner ienfloud fon ju noudsee stound in n suumer sunt do deegestemperatuuren läiger as in dät binnenlound in n winter sunt do temperatuure maastens haager ätter ju klimaklassifikation fon köppen lait lier in n gebiet dät ju iendeelenge cfb häd klimazone c woorm mäitige klima klimatyp f fuchtich mäitige klima unnertyp b woorme suumer binnen ju mäitige zone heert lier bie dän klimabezirk niedersächsisches flachland nordsee küste dät klima is maritim maastens is dän suumer relativ köilich un rakt et relativ fuul rien man die winter is mild un in n winter faalt nit fuul snee ju eerste weederstation ju tichtebie lier lait is in oamde tou fienden wälle lier häd nüügen stäädsdeele säntrum bingum heisfelde hohegaste leerort loga logabirum nettelburg un nüttermoor two stäädsdeele sunt truch woater skeeden fon de rest fon dät stäädsgebiet nettelburg lait suudelk fon ju leda in dät uurledingerlound bingum lait wäästelk fon ju oamse in dät reiderlound deertou rakt et tou biespil noch woongebiete do bie ju stääd heere man neen oainstoundige stäädsdeele sunt biespile sunt siebenbergen logaerfeld un eisinghausen ju stääd lier lait säntroal in dät fäästloundgebiet fon dän loundkring lier ju gränset an soogen fon do alwen meenten in dän loundkring dät sunt ätter klokwiesergjuchtenge beginnende in dät noudaaste do samtmeenten hesel un jümme do meenten rauderfeen un westoverledingen ju stääd weener as uk do meenten jemgum un moormerlound die noome lier waas aal uum dät jier bekoand die fräisenapostol un biskop fon münster liudger räisede in n apdraach fon karl die groote truch do fräiske lounde un gjuchte ne säärke in lier ap in dät leete jierhunnert un in dät äddere jierhunnert waas lier truch dän aastfräisken haudling focko ukena dät politiske säntrum fon aastfräislound hie baude uum ju fockenbuurich un naamde sik haudlin fon lier focko ukena hiede n buund mäd do piroaten hiede ocko ii tom brok in ju slacht fon tjootern fersläin un hiede dän ärtsbiskop fon bremen un do groafe fon ooldenbuurich besiegt do aastfräiske haudlinge un buuren fäilden sik fon ukena sien ienfloud un macht betruued die buund fon ju fräiegaid sätte sik juun focko ukena un do beleegeren ju fockenbuurich in dät jier ju mäd dän äidboudem liekmoaked wuude so kuude ju buurich so as ubbo emmius skrieuwt uk uur ljuude do een betruuenge fon ju fräiegaid weeren neen skuul bjoode nit fier fon ju fockenbuurich baude een fon do erben fon ukena hayo unken ju harderwykenbuurich in dät leete jierhunnert hayo unken un sien harderwykenbuurich weeren neen betruuenge foar do ljuude cirksena un ju hansestääd hambuurich bauden näie hondelsweege truch do fräiske lounde in disse tied wuude ju buurich stickhusen baud toun skuts fon do hondelsweege in dät jier keem ju fäästenge leerort un deermäd ju lier unner ju heerskup fon ulrich cirksena unner ulrich cirksena sien ätterkuumen wuude leerort ju stäärkste fäästenge in ju region cirksena wuude dän groaf fon aastfräislound ju stääd waas loange tied residenz fon do aastfräiske groaven do weeren in dät jierhunnert oafte in leerort ättertied wuude aurk residenz in kreech lier hiere määrkedgjucht truch dän hondel wuuks lier lier hiede uum et jier twisken un ienwoonere un hiede uungefeer bit huusen ju waage wuude baud ätter dän dood fon de lääste fürst fon aastfräislound in dät jier carl edzark cirksena wuude aastfräislound un deertruch uk lier n deel fon prüüsen begon de soogenjierige kriech een jier deerätter wuude lier fon frantsööske un aastriekske truppen besät ju stääd wuude nit uutplunnerd fon do soldoaten man ju stääd moust fuul kontributionen betoalje un uk truch do ienquartierengen waas ju stääd sweer belastet fon aal do skoade fon do soldoaten in aastfräislound touhoope riekstoaler waas bolde two träädel riekstoaler fon dän skoaden bloot in lier un ju evenbuurich ju stääd kreech in dät jier ne toachferbiendenge mäd de hannoversche westbahn ju iersenboan ferkoppele oamde in dät noude mäd dät ruhrgebiet in dät suude deermäd wuude lier n säntroal punt foar dän iersenboan ferkier in aastfräislound aastfräislound un deertruch uk lier wuude wier deel fon prüüsen unner ju näie heerskup wuude ju infrastruktuur noch fääre äntwikkeld twiske un wuude ju suchferbiendenge ätter ooldenbuurich wai baud keem ju suchferbiedenge ätter nieuweschans deertou deertruch wuude lier dän säntroalen punkt foar dän suchferkier in aastfräislound keem noch ne suchferbiendenge ätter auerk und wittmund deertou ju bit foar dän persoonenferkier un bit foar dän frachtferkier bruukt wuude in dän twäiden waareldkriech wuude lier nit so läip fon fljoogerbomben fernäild as tou biespil oamde ju stääd wuude ap n april fon kanadier besät in do eerste jiere ätter dän kriech wuude ju stääd lier un dän loundkring lier deel fon ju britiske besättengszone wuuden do eerste politiske paatäie wier touläiten un in dätsälge jier wuuden ap n september do eerste näie woalen heelden ätter dän twäiden waareldkriech keemen gjucht fuul düütske fluchtlenge ätter lier wai do ferdreeuwen weeren uut do fröiere gebiete fon dät düütske riek in dät aaste ätter dän twäiden waareldkriech roate et uungefeer ienwoonere fieuw jier leeter keem ju ienwoonertaal buppe ju gränse in woonden fluchtlenge in lier wät prozent fon ju ganse stäädsbefoulkenge waas in disse tied wuuden fuul näie huuse baud truch do fluchtlenge un do düütske soldoaten do ätter dän kriech wieruumekeemen hiede ju stääd wirtskuppelke probleeme wil et nit genouch oarbaid roate ju stääd lier un dän loundkring lier fersoachten firmen fon buuten ätter lier tou hoaljen fon bit wuuks ju taal fon industrielle bedrieuwen fon ätter ju taal fon groothondelbedrieuwen wuuks fon ätter in dät jier kreech lier n näi woapen dät stäädswoapen wuude teekend ätter aan n oudruk fon n siegel uut dät jier ap n oktober kreech lier sien stoatus as oainstoundege stääd in dät jier wuuden heisfelde un loga stäädsdeele fon lier keem foulgede leerort dan uk bingum hohegaste logabirum nettelburg un nüttermoor wuuden in dät jier stäädsdeele fon lier weertruch ju ienwoonertaal foar dät eerste moal moor as bedreech ienwooner äntwikkelenge fon ju stääd lier die hoawen fon lier lait sowät hundert kilometer fon ju noudsee bie borkum truch ne slüüse is dän hoawen fon lier skeeden fon ju leda un ju oamse wuude in n hoawen fon lier tonnen uumesloain ju bünting gruppe is siet in lier fertreeden un is een fon do grootste oarbaidreeker fon ju stääd bünting besit uk ferskeedene supermäärke man ju firma is ap maasten bekoand uum sien aastfräisentee lier lait an do autoboane a lier ooldenbuurich bremen un a oamde lier bottrop ju stääd häd tjo ferbiendengen ätter do autboane wai dät sunt jemgum wäästelk fon ju oamse lier wääst un lier aast noudwäästelk fon ju stääd fiert ju a unner ju oamse truch dän emstunnel ju b papenbuurich moormerlound un ju b weener loundkring fräislound sunt two wichtige ferbiendengssträiten do truch ju stääd fiere die boanhoaf lier ferbiendet ju stääd ätter dät wääste und suude mäd groningen un münster in dät noude mäd oamde un in dät wääste mäd bremen noudelk fon ju stääd lait dän fljuchplats lier papenbuurich die fluchhoawen häd ne m loange asfaltierde start un landengsboan die fljuchplats lier papenbuurich wäd foarallen bruukt foar nationoale un internationoale charterfljugen dän wierkferkier fon bedrieuwen uut ju region lier papenbuurich fljuche ätter do aastfräiske ailounde un wäd uk fon privoatpiloten benutst mäd uungefeer fljuchbeweegengen älk jier is dät aan fon do maast benutste fljuchplatsen in läichsaksen die hoawen lait uungefeer km fon ju mundenge fon ju oamse bie borkum truch een seeslüüse is dän hoawen skeeden fon leda un oamse in wuuden in dän hoawen fon lier tonnen uumsloain bie ju zgo zeitungsgruppe ostfriesland gmbh in lier wäd ju ostfriesen zeitung moaked ju in gans aastfräislound abonnenten häd un fon moundai bit snäiwende ärskient dät stäädsdeel bingum lait in dät reiderlound also in dät gebiet weer ju rheiderland zeitung uut weener fon moundai bit snäiwende ärskient ferskeedene blääde do mäd ansäigen finansierd wäide so as ostfriesland kompakt sonntags report kurier am freitag leer aktuell ferskiene älke wieke of älke mound un skrieuwe uur lokoale seeken in ju stääd rakt et n studio fon radioseender radio ostfriesland in lier rakt et soogen litje skoulen un ferskeedene groote skoulen dät teletta gross gymnasium un ubbo emmius gymnasium hääbe älk moor as skoulere dät ubbo emmius gymnasium is ätter dät johannes althusius gymnasium oamde un dät ulrichsgymnasium norden dät träädooldste gymnasium fon aastfräislound ju seefoartskoule in lier is n deel fon ju hoochskoule oamde lier in ju stääd rakt et uk ne foulkshoochskoule foar dän loundkring lier die beroupsakademie aast fräislound die kringmusikskoule dät studienseminar lier do ferwaltengs un wirtskupakademie un uur privoate bildungsiengjuchtengen in dän stäädräid fon lier rakt et sitte ju taal is fäästlaid in dät läichsaksiske kommunoalferassengsgesäts un jäild foar meenten do twiske und ienwoonere hääbe do räidsljuude blieuwe ätter do wääld wuuden sunt sitte foar fieuw jier hierunner foulget dät resultoat fon do woalen fon n september die buurmäster fon lier is wolfgang kellner fertreeder fon dän lounddai woalkring is ulf thiele cdu uut uplengen hie ferdäägene sien direktmandoat in dän wahlkreis lier dät hie uk bie dän woal eerste moal wonnen hiede bie do lounddaiwoalen roate et do foulgende resultoate lier heert tou dän buundesdaiwoalkring unterems woalkring die uut de loundkring lier un dät noudelke deel fon dän loundkring oamselound bestound die woalkring wuude tou dän buundesdaiwoal näi touhoopebildet un is ätters nit moor annert in dän buundesdai wäd dän woalkring fon ju gitta connemann cdu fertreeden bie do buundesdaiwoal roate et do foulgende resultoate lier is gjucht bekoand uum sien historiske binnenstääd ju fon bit sanierd wuuden is in ju stääd rakt et bauwierke unner toankmoalskuul deertou kuume noch ensembles mäd touhoope bauten dät räidhuus uut dät jier is baud in renaissancestil in barokstil sunt ju waage fon un dät amtsgericht fon baud wuuden dät räidhuus un ju waage heere däälich tou do maast bekoande bauwierke fon lier n uur bauwierk in barokstil is dät amtsgericht fon fröier n palais dät leda speerwierk is n bauwierk as skuts juun hoochwoater in dät leda jümme gebiet un wuude in bedrieuw nuumen ju jann berghaus brääge is ju grootste klapbrääge fon europa in lier rakt et fjauer sonaamd buurige bie do bee ooldste buurige gungt et uum steenhuuse wilst do uur slotte sunt ju harderwykenbuurich is in dät eerste haaldeel fon dät jierhunnert baud wuuden un is deermäd ju ooldste buurich fon lier ju hanebuurich is fon dät jier uum äntstuude ju evenbuurich weerfon ju foarbuurich noch behoolden is dät slot wuude in näigotiske stil uumbaud in keem nit sunne skoade uut dän twäiden waareldkriech fon bit is ju evenbuurich ätter historiske plane rekonstruiert ju philippsbuurich waas uum kloor un is n slot in barokstil tou do maast bekoande säärken heere ju luthersäärke baujier un ju groote säärke ju groote säärke is ju haudsäärke fon ju evangelisk reformierte loundssäärke in düütsklound lier häd ferskeedene parks so as dät slospark fon ju evenbuurich un dät philippsburger park fon ju philippsbuurich dät grootste park is dät julianenpark un wuude ätter ne privoate initiative fon dän groaf carl georg von wedel anlaid dät julianenpark wuude ferkooped an ju stääd lier juni wuude dät modelbauloundskup leeraner miniaturland in dät wääste fon ju stääd eepend in ne m groote halle wäiden ap m moor as huuse un uur attraktionen uut aast fräislound in n mäitstäf uutstoald buuten dät miniatuurlound is n tuun baud wuueden dät uk ap n park liekt in dät stääddeel logabirumerfeld rakt et groote waalheckengebiete in dät stääddeel logabirum rakt et uk wooldflächen in lier rakt et dät heimatmuseum dät teemuseum fon ju bünting gruppe dät böke museum mäd wierke fon dän kunstler karl ludwig böke dät haus samson n museum foar woonkultuur in dät jierhunnert un dän museumhoawen mäd historiske skippe n uur steede weer me kunst fiende kon is dät kunstsäntrum coldam alle jiere wäd in n häärst dät gallimarkt heelden weerfon ju geschichte wieruumegungt ätter dät jier dät is dät grootste jiermäärked in dät noudwääste fon düütsklound n deel fon dät jiermäärked is dät fäimäärked wäkke in ju ostfrieslandhalle heelden wäd alle two jiere wäd ju ostfrieslandschau ne messe foar bedrieuwe un fereende uut ju region heelden die ossiloop is ne loopferanstaltenge un wäd alle jiere organisiert disse loopferanstaltenge begint in dät julianenpark un eendet in bensersiel ne uur feranstaltenge is n citylauf leer mäd uungefeer deelniemere ju feranstaltenge wuude eerstmoals organisiert un wäd nu uk alle jiere in september heelden älk jier wäd in juli ju feranstaltenge leer maritim n internationoal tourenskipperträffen heelden die sportelke hööchtepunkt deerbie is ne droakebootregatta in älk uungeroade jier wäd tou glieke tied mäd leer maritim n stäädsfäst organisiert juust so wäd älk jier in ju lääste wiek fon august of ju eerste wiek fon september ju traditioneele leeraner ruderregatta drv regatta heelden besunnere hööchtepunkt deerbie is die buundeswied eenmoalige nachtsprint in dät kulturzentrum zollhaus wäide räägelmäitich konsärte anbeeden deer wäide uk kabaretferanstaltengen uutstaalengen un bäidentjooter heelden in dät jugendzendtrum un dän kulturspeicher wäide uk konsärte heelden dho is dät roupteeken fon n loangstwoogenseender dt längstwellensender fon ju buundesweer in dän wäästfoan wäästelk fon roomelse dho soant ap ju frequenz khz mäd ne seendelaistenge fon bit tou kilowatt kodierde mäldengen an u boote fon ju buundesmarine un uur nato loundere apgruund fon ju gjucht läige seendefrequenz ferbuunen mäd ne relativ hooge seendelaistenge is n ämpfang noch in woaterdjupten bit tou sowät m muugelk die seender benutset oachte skirmantennen do älk fon meter hooge stäilröirmästen drain wäide älken mäst stoant ap n sowät meter hoogen zylindrisken keramikisolator die foar ne sponnenge fon kv uutlaid is do mästen sunt mäd zylindriske swooidämpere fersäin ap ju bielde as fertjukkengen tou sjoon do foar n stabilen stand fon ju konstruktion uk bie stoarm suurgje ju marinefunksteede is dät hoochste begungbere bauwierk in west europa man bloot foar suldoate do oachte mäste sunt bit tou ne fierte fon moor as kilometer tou sjoon ju fuchtige foanboudem häd bie ju woal uum ne steede tou waälen n wichtigen faktor weesen ju marinefunksteede bleeuw loange tied uut militariske gruunde n wieten fläk ap do koarten wieren do seelter noch bliede weesen dät jo ne deer ploande bombenousmietsteede ferhinnerje kuuden stuuns hääbe do nood uur ju stroalengsbelastenge luxembuurich is n litjet lound in wääst europa ju haudstääd is luxembuurich un die grootherzog fon dät grootherzogdum is sänt henri luxembuurich wäd begränsed fon düütsklound in dät aaste frankriek in dät süüden un belgien in dät wääste die hoochste bierich fon dät lound is die kneiff m in dät noude rakt dän ösling een hoochieuwene mäd fuul doale suudelk deerfon lait dät fruchtboare in n truchsleek m hooge gutland ju grootste äi fon luxembuurich is die mosel ju befoulkenge is grattendeels kathoolsk fon ju befoulkenge is buutenlounder foarallen portugiesen italiener frantsoosen belgier un düütske do offitsielle toale sunt frantsöösk düütsk un luxembuurchsk luxembuurich is meedglid in ju benelux nato ju europäiske union un do fereende natione dät bruttoinloundsprodukt pro kop waas in in waas fon ju ganse wirtskaft loundwirtskaft industrie un tjoonste läichsaksen plattdüütsk neddersassen düütsk niedersachsen is een fon do säkstien buundeslounde fon düütsklound wier uk dät seelterlound tou heert ätter beieren is et dät twäide lound wät fläche anbeträft dät is et fjoode in taal ienwoonere haudstääd is hannover läichsaksen häd skeede mäd do niederlounde noudrhien wäästfoalen hessen thüringen saksen anhalt brandenbuurich mecklenbuurich foarpommern släswiek holstein hamburg un uk mäd bremen do der as two enklaven oane lääse buppedät lait et in dät noudwääste an ju noudsee dät skeed mäd sleeswiek holstein wäd foar n groote deel truch ju elbe bilded groote äien sunt fon dät wääste ätter dät aaste ju oamse ju weser ju aller un ju elbe gebiete sunt dät oamselound dät ooldenbuurger lound dät ooldenbuurger munsterlound un aastfräislound in dät waaste un die harz dät weserbierichlound dät lainebierichlound dät schaumbuurger lound dät braunsweiger lound un ju lunebuurger heede in dät aaste die hoochste bierich is die wurmbierich in dän harz läichsaksen bestoant stuuns uut dän region hannover un do foulgjende loundkringe m seeling skreeuw dät oolde seelterläid lesebouk foar seelterlound nr wie sunt een foulk gans sljucht un ächt ooldfräisisk edel fon geslächt hier an de äi in seelterlound hie kou wie am bäästen lieuwje hier is gäärs un foan un uk sound uk fon aan stam un nai ferwant fereenigt uus een fäästet band hier an de äi in seelterlound hie kou wie am bäästen lieuwje hier is gäärs un foan un uk sound al laanger as twoduusend jier sunt wie fräi fon gefooren hier hier an de äi in seelterlound hie kou wie am bäästen lieuwje hier is gäärs un foan un uk sound do oolde fräisen moud un kraft is in uus uk noch nit erschlaftt hier an de äi in seelterlound hie kou wie am bäästen lieuwje hier is gäärs un foan un uk sound magnet resonanz tomographie mrt uk mri is ne methode uum dät binnere fon n moanske outoubieldjen dät basiert sik ap dän fakt dät do atomkäädene fon n stof sik traale un deerbie n charakterisk magnetfäild moakje dät hat spin dät jält uurigens bloot foar isotope do der n uungeroaden taal fon protone plus neutrone hääbe wan me deer nu fon buute n uur magnetfäild fon ju goude energie ap sät dan kon die spin sik uumetraale skaltet me nu dät magnetfäild wier uut dan faalt die spin in sien oolde loage tourääch wierbie hie n foton mäd ne fon älk element bestimden energie uutsoant ju kon me meete un deertruch fääststaale uut wäkke elemente die stof bestoant ferglieke wo aes jusälge taktik anwoant ap elektrone wüült et sik hier uum käädendeele honnelt truch nu n gefälle gradient in dät magnetfäild tou moakjen kon me fääststaale wier do bestimde atome sik befiende un so kon me mäd n kompjuter ne ruumelke bielde moakje gewöönelk wäide do resultoate deeruum präsentierd as snitte fon n kop of n körper deeruum hat dät uk tomographie fon griechisk snit manx is ne keltiske sproake ju der boald wäd ap dät ailound man twiske groot britannien un irlound die lääste spreeker fon dät manx waas ned maddrell hie stoorf ätters sunt do dan ounfangd ju sproake wier tou lieuwend tou brangen fuul ljuude leere ju as twäide sproake un deer wäide wier bäidene ap manx apleeken däälich baale ljuude manx as määmesproake un as twäide sproake dät manx heert mäd dät iriske un dät skottiske gälisk tou do goideliske sproaken un is also gjucht ferskeeden fon dät walisiske deertou is ju sproake gjucht beienflouded fon dät ooldnordiske deeruum dät do vikinger deer siedelden in dät jierhunnert wuude manx fon moanskene boald sowät ju ganse befoulkenge fon dät ailound man in dät jier wuude dät ailound fon dät köönichriek grootbritannien annektiert un deermäd koom ju ängelske sproake ätter dät ailound wai ju unner politisken un sozioalen druk wichtiger wuude as dät manx wuude ju yn cheshaght ghailckagh ju manx gäliske sälskup apgjuchtet uum ju ailoundsproake tou bewoarjen bie ju foulkställenge boalde fon do bewoonere fon man noch manx man een groot deel deerfon waas aal oolder as jier in do er jiere roate et noch een houndfuul ljuude do ju sproake as määmesproake baalen dieden deerätter wuude et gjucht stuur uum moanskene tou fienden do manx as määmesproake hieden daach wuuden noch manxbaalere fuunen in do er jiere begon yn cheshaght ghailckagh mäd dät apniemen fon toonapnoamen uum deermäd ju originoaluutsproak tou bewoarjen ned meddrell stoof un waas die lääste die manx as määmesproake hiede in disse tied begonnen uk eenige ljuude mäd dät revitalisierjen fon ju sproake bie ju foulkställenge boalden wier moanskene manx fon uung ienwoonere wät koom truch ju oarbaid fon sproakaktivisten siet rakt et in aal do skoulen ap manx ju muugelkaid manx tou leeren bie ju foulkställenge fon hieden ljuude anroat manx baale tou konnen wo goud do ljuude manx baalen dieden wuude nit fräiged do ooldste skrieuwsele stamme uut dät jierhunnert literatuur rakt et nit fuul wuude fon biskop john philipps dät book of common prayer in dät manx uursät fon ju sonaamde traditionary ballad een wät loanger gedicht uur ju skichte fon dät ailound is een version uut dät jierhunnert bewoard bleeuwen man is in ju midde fon dät jierhunnert äntsteen een groot deel fon do uur skrieuwsele in dät manx sunt apskreeuwen versionen fon traditionelle dööntjene un läide wäd een silbe mäd foneem sekundär loanger moaked so kon dät als realisiert wäide margaretha gretchen of gräiitje grosser september in roomelse juli waas n pensioniert büro anstoalde skrieuwerske un uursätterske ju skreeuw uur persöönelke geskichten dööntjene un märchen hiere uursättengen wieren foarallen bäidensbouke fon hiere foarnoome rakt et ferskeedene skrieuwwiesen hiere offizielle gebuursnoome is margaretha man do maaste ljuude kwieden eenfach gretchen ap eenige bouke stoant die foarnoome gräitje wät ju seelterfräiske noome weese skuul grosser wuude ap n september in roomelse bädden geen ju in ju gruundskoule deerätter jiere foulksskoule un jiere in ju hondelskoule ätter hiere leere as stenotypisten oarbaidede ju jiere as büro anstoalde uur hiere juugend häd ju n masse skreeuwen in hiere bouke uur hiere baabe skreeuw se ju kuutskichte wiehnachten roschestwo uur hiere määme ju kuutskichte skousters huus un algemeen uur hiere bäidenstied skreeuw se paasken in mien bäidenstied ätter hiere pensionierenge fäng ju in t jier tou skrieuwen ju wüül ju seelter sproake nit bloot mundelk fäärereeke man uk skriftelk fäästlääse in disse tied fäng ju oun mäd seelter stukke in dän general anzeiger in do eerste jiere as skrieuwerske honnelje sik dan uum spoasige un iedenste geböärnisse in dät deegeslieuwend do wuuden maast uut n persöönelken standpunkt skrieuwen in disse eerste jiere fon bit wuude ju riege dööntjen un fertälstere uut seelterlound publitsiert in do njuugentiger jiere fäng ju uk mäd dät uursätten fon bäidensbouke oun ju eerste uursättenge waas die littje häwelmon in t jier in un häd gretchen do bäidensbouke die litje prins un tuusterpäiter ätter ap seelterfräisk uursät häd gretchen grosser dän roman die fljoogende klassenruum fon erich kästner ätter dät seelterfräiske uursät grosser häd uk sproakkoppele mee organisiert uum seeltersk tou leeren toun biespil die seelterfräiske kring seelter stamdisk un kuurse bie grosser tou huus do sproakkuurse wieren monkens foar bäidenene monkens uk foar fulwoaksene ju techniske mechanik is aan deel fon ju mechanik ju bruukt do physikoalske gruundlääsen foar techniske systeme un behonnelt foar aaln do fääste köärpere do in ju technik wichtich sunt wier ju ap uut is is foaraaln ju bereekenge fon do krääfte do in do köärpere wierkje foarleesengen in techniske mechanik sunt fäästen bestounddeel in do studiengonge fon dän maskienenbau un dät bauingenieursweesen buppedät wäd ju in noch moor ingenieurswietenskuppe behonneld t b in ju elektrotechnik dät industriedesign of dät wirtskupsingenieursweesen man deer is dät fon wät litjere betjuudenge ju techniske mechanik skäl do theoretiske bereekengs ferfoaren reeke do biespilswiese in dän maskienenbau un ju baustatik bruukt wäide ju oaintelke bemeetenge baudeele of dreegwierke ju uutwoal fon do wierkstoffe un aal sowät wäd dan fon uur disziplinen uurnuumen do wät naier bie e praxis stounde biespilswiese ju konstruktsjoonsleere of ju bedrieuwsfäästegaid deerbie is ju techniske mechanik dan een hälpswietenskup wier dät in ju techniske mechanik uum gungt klassisk wäd ju techniske mechanik iendeeld in in ju physik wäd deerjuun ju mechanik in ju kinematik un ju dynamik iendeeld ju junner ju statik un ju kinetik änthoaldt in ju theoretiske mechanik uk analytiske mechanik naamd gungt dät man deeruum fon axiome as do newtonske sätgjuchte uutgunged een juunspröäksfräie mathematiske theorie tou äntwikkeljen in ju techniske mechanik wäd deerjuun aan methodisken apbau wääld die do bruukte kannenskuppe foar ju bereekenge fon maskienen of bauwierke fermiddelt menen frantsöösk menin is ne stääd in ju provinz wääst flandern in belgien ju stääd häd goud ienwoonere in dät gestrich deer uumetou wäd ju stääd mjinnde of meende naamd in dän räst fon ju provinz wäd dän noome mjeenn bruukt wäil uut dän eerste waareldkriech stamt n seelter riemsel dät wuud wäil bruukt wan wäl kwad iek meene kustäit belukt sik fielicht ap ju äi ju stääd is äntsteen an ju leie ap dän honnelswai brügge lille ryssel ju ooldste noomenmäldenge stamt uut as scheedstääd wuude menen al ädder befäästiged do eerste uumwaalengen datierje uut twiske un wuude menen two untwintichmoal beleegerd ju leie spielde ne wichtige rulle in ju äntwikkelenge tou n wichtich leekenzentrum in dät jierhunnert waas ju stääd berüümd uum hiere bjoor un tälde domoals bjouermästere in dät jier wuud n groot deel fon ju stääd truch bround in de ääske laid n mikroskop is ne reewe foar dät bekiekjen fan dingere do tou litjet sunt uum mäd dät bloote ooge tou sjoon mikroskope wäide t b bruukt foar mediske biologiske un forensiske unnersäikengen un in ju technik bie unnersäikenge fon materioale ju wierkenge fon dät mikroskop beraut ap ju breekenge fon lucht in ju skizze hier unner sjucht me dän loop fon dät lucht fon dät dingen wät me bekiekje wol objekt gungt dät lucht truch ju linse dät objektiv un bildet dan ne uumekierde bielde image ju dät ooge eye bekieket linse dät okular juust as bie dät fergratterengsglääs sjucht dät ooge dan ne stäärk fergratterde uumkierde bielde image dät aplöösende fermuugen fon n optisk mikroskop is begränsed truch ju woogenlaangte fon dät lucht dät hat dät me seeken litjer as sun hoolwe mikron deermäd nit sjo kon foar fienere dingere ferwoant me n elektronemikroskop as minnerhaide dt minderheiten beteekent me gruppen do in ne bestimde gemeenskup nit dän grootste deel uutmoakje dän maast algemeenen fal sunt sproakminnerhaide in stoaten in düütsklound sunt ieuwenske do fräisen do sorben do sinti un roma un do dänen anärkoand deerbie rakt dät fluks unnerskeede do sorben rakt dät bloot in düütsklound do fräisen in düütsklound un do niederlounde do sinti un roma sunt minnerhaid in moorere stoaten un do dänen sunt meerhaid in dänemark deertou woonje do sinti un roma truch dät ganse lound un do uur moor in bestimde gestriche uk buute europa rakt dät fuul minnerhaide wie toanke bloot an do indioaner in amerikoa un do uurienwoonere aborigines fon australien un so oafte do indigene foulkere die moaiboom sorbus aucuparia dt vogelbeere of eberesche is n boom die fon iemen un uur insekte bestäuwen wäd un sik truch fuugele do sien fruchte do kraans af fuugelbäien freete fier uutspreede kon hie is also gjucht ouhongich fon dän räst fon dät ökosystem die moaiboom was in boom fon dät jier die moaiboom is maasttied n apgjuchten boom mäd ne hööchte fon bit tou twintich m un lieke un min fertwiegede takken mongs häd n moaiboom uk moorere stamme dan sjucht hie n bitje so uut as n struuk do bleedere sunt in suumerdai gräin un sunt apbaud as ne fugge so unnerdeelt sik älk fon do bit tou twintich cm loange bleedere in njuugen bit soogentien litjere bit tou säks cm loange deelbleedere jo sunt ap ju bupperkaante dunkergräin un deelwiese behierd ap ju unnerkaante blaugräin mäd ne wiete behierenge ju oawers uurloang ferswint die rant fon do deelbleedere is takkerch as ne soage do blöiten sunt in n juni un n juli tou sjoon jo sunt twieuwelere un deer is oafte ne ganse an n skärm ärinnerjende gruppe fon blöiten tou sjoon so äänelk as bie dän kiddeboom do eenpelde wiete bit cremefaawiche blöiten hääbe ne truchmäite fon so wät aan cm foar do fruchte rakt dät do begriepe ju fuugelbäie ju kraansbäie ju dröiselkebäie af ju moaikralle jo sunt orange bit rood smoakje truch ju parasorbinsüüre normoal bitter me skäll him nit in groote massen iete sjuch in dän apsats uur dän nutsen jo hääbe een truchmäite fon so wät aan cm un dät swotte säid wäd bit tou säks mm loange fon august bit oktober sunt do kraansbäien riep ju boark is bie n teeling griesbruun un häd twäärs ferloopende striepe uut koark leeter wäd ju dunkerbruun un kricht loangsboarste die moaiboom is heemsk in bienaist dät ganse europa buute deele fon ieslound un do suudelke deele fon spanien un griechenlound ju aastelke gränse fon dän lieuwendsruum is uungefeer bie ju äi wolga buppedeem rakt dät in dän kaukasus un ju aastelke turkäi uk moaiboome die moaiboom is uk oafte in tuune un in gräinanloagen fon stääde tou fienden mäd fuugelbäie af kraansbäie wuden fröier fuugele fangt un dan ferkooped dät wieren dröiselke kraansbäie heete do fielicht deeruum dät sun kraans fon bäien moaked wude mäd hangstehiere wude die tougjuchte moaked un die fuugel dan deermäd fangt fon moanskene sälwen skällen do fuugelbäien beeter nit ieten wäide in ne groote masse feruurseeket dät ne litje fergiftenge un filiecht mout me uk späie dät kumt fon ju parasorbinsüüre me skäll oawers goude marmeloade deerfon moakje konne deeruum dät ju parasorbinsüüre wan me dät heet moaket oubaud wäd do bäien änthoolde vitamin c in seelterlound wäide deer traditsjonell moaiholtene floitepiepen uut moaked n sap fon do bäien wäd in ju natuurhheelkunde bruuked ju plonte is deeruum uk ne heelplonte moalerkunst in dän gratteren sin is ju kunst bielden tou moakjen ap flakke gruunde papier linnen holtbreede steen metal foar ju moalerkunst in dän gratteren sin rakt dät ferscheedene techniken as deertou konnen ferskeedene reewen bruukt wäide as t b pinsele bäärsele do fingere spritsen un uur un dan pränt un wät dät däälich noch an moderne muugelkhaide rakt uum tou präntjen me kon ju moalerkunst iendeele ätter stiele ätter dät middeloaler koom eerste ju deerätter koom die in dät jierhunnert äntstuud unner ienfloud fon ju juunreformation dät in dät jierhunnert äntstuud as lääste phase fon dät barock dät uus waareld häd man aan trabant die mäd hier ju groote jiereswonderenge uum de sunne moaket un ap disse wonderenge traalt ju moune dt mond sik uk noch uum de waareld in njuugenuntwintig deege un tweelich uure do uur planeten hääbe moorere mounen so die jupiter mäd fjauer die saturn mäd oachte un uranus mäd säks mounen wo prachtful do kuute trjo bit fieuw uure loange noachte ap do planeten wul wieren wan wie do deer belieuwje kuuden wan wie ap dän saturn woonden kuuden wie uus dät skauspil mäd do oachte mounen bekiekje nit een tjuusterge noacht ju eene moune gungt ap un ju uur gungt unner immer sunt wul fjauer litje un groote tou sjoon wie mouden nu ieuwen mäd uus eene moune toufree weese näimoune eerste fjoodendeel fulmoune un lääste fjoodendeel dät rakt ouwikselenge genouch do amerikoaner baale fon dunkele un ljoachte moune wan wie ap de moune wieren un fon deeruut uus waareld bekiekje kuuden wo groot moaste uus waareld läite deer ju daach füüftich moal gratter is as de moune ju moune is fon uus bloot kilometer oawe un ju waareld moaste uk füüftich moal gratter läite as uus de moune lät somäd fuul gratter as de sunne musik is ne abstrakte kunst ju sik beschäftiget mäd kloang dät is aiske stuur dän begrip musik gjucht tou bestämmen ju definition schielt jee kultur jee tied un soogoar jee moanske uk uur ju iendeelenge fon ju musik sunt doo sik nit eenich me kon musik iendeele ätter funktion un ätter kultuur ju eerste iendeelenge unnerschat kunstmusik unnerhooldengsmusik foulksmusik un anwoande musik ju uur unnerschat dan klassiske musik jazz indiske musik middenafrikoanske musik usw maasttied bruukt me oawers ne praktiske iendeelenge toun biespil düsse düsse iendeelenge is wäil aisk äiwendloundisk gjucht aal ju musik fon uur kultuuren as ju europäisk amerikoanske wäd eenfach mäd dän noome waareldmusik beteekend musik kon schrieuwen wäide mäd nooten tou dät musik moakjen bruukt me reewen ju national aeronautics and space administration nasa häd ounfangd in ju is ne agentur foar dät united states public space program ju uk studium ätter militariske ruumtefoart moaket dät haudquartier is in houston texas ätter dät die soviet satellit sputnik in in de luft geen hääbe do fereende stoaten uk ounfangd mäd ruumtefoart projekte do toueerst misglukkeden in unnerskrift präsidänt dwight d eisenhower n ferdraach wiertruch ju nasa äntsteen is an n ounfang häd et nit so fuul meedgliedere roat do eerste nasa projekte in do äddere säkstiger jiere hääbe ju eerste stappe ätter ju moanskelke ruumtefoart moaked n spil dät do amerikoaner moaked hääbe mäd do soviets in dän koolde kriech do ärfoulchrieke projekte mercury un gemini hääbe ju apollo mission as foulge häiwed wierbie astronauten ätter ju moune soand wuuden sunt hubble waareldruumte teleskoop ju noud atlantiske ferdraachsorganisation nafo is ne internationoale organisation foar kollektive sicherhaid gruunded in truch dän noud atlantiske ferdraach unnerteekend in washington fereende stoaten ap april dät haudquartier häd sien sit in brussel belgien internationoal wäd oafte ju ängelske oukuutenge nato foar north atlantic treaty organisation bruukt ap frantsöösk is dät otan l organisation du trait de l atlantique nord ängelsk un frantsöösk sunt do two eepentelke sproaken in disse organisation die generoalsekretär fon ju nato in dät ängelske die secretary general of nato is die fertreeder fon die noud atlantiske roat north atlantic council dät hööchste ferwaltengsorgoan fon ju noud atlantiske ferdraachsorganisation nato disse hööchste zivilsteede fon ju nato wäd traditionell beklat fon n europäer wüülst die hööchste militär gewöönelk n amerikoaner is generoalsekretäre do lounde die meeglied n ju nato sunt nafo häd apstuuns tjo soarten fon unnersäikengs un technologie organisatione do niederlounde wäästfräisk nederln niederloundsk nederland is n lound in wääst europa ju haudstääd is amsterdam un die köönich fon dät köönichriek is siet willem alexander minister präsident is siet mark rutte die hoochste bierich fon dät lound is die vaalserbierich m do grootste äien fon do niederlounde sunt maas rhien schelde waal un ijssel do niederlounde wäide begränsed fon siet bildede hollound touhoope mäd fräislound groningen seelound utrecht gelderlound un overijssel ju föderoale republik fon do soogen provinzen do niederlounde do uur drente in dät aaste un noud braband un limbuurich hongeden deer n bitsken as besit bie in dät soogentiende jierhunnert koom ju republik truch honnel toun grooten riekdum un waas deertruch ap ne bestimde tied ju eerste grootmacht fon de waareld ju groote kolonien hiede in aast indien un litjere in afrikoa un amerikoa new york waas apgjucht as nieuw amsterdam ju republik wuude ferwalted fon n steedehoolder stadhouder die der fon do provinzen wääld wuude dät waas dan immer n prins fon oranien in dät achttiende jierhunnert waas dät aal foarbie un wuude dät immer moor tou n litjet lound dät toulääst fon do frantsosen ärooberd wuude do waas dät foarbie mäd föderalismus un aal do provinzen wuuden unner den haag broacht so ferloos wääst fräislound dan sien fräiegaid hollound wuud uk noch in two deele kleeuwd noud un suudhollound un so roate dät ätters alwen provinzen as in do franzosen fon dän allianz sloain wuuden wieren koom die lääste steedehoolder wier un wuud tou köönich uutruupen man die föderalismus koom nit wier un uurs as in düütsklound un do maaste uur loundere hääbe provinzen un meenten bolde niks tou tällen do duuren uk bolde neen oaine stjuuren hääbe eerste koom ju tweelfde provinz flevolound deertou ju der bestoant uut deele fon dän iendiekte suudersee twiske hollound un wäästfräislound dät bruttoinloundsprodukt pro kop waas in in waas fon ju ganse wirtschaft loundwirtschaft industrie un tjoonste noudfräisk nordfriisk nuurfriisk nuurdfresk noorfriisk nordfreesk nordfrasch nordfräisch noordfreesch wäd boald fon sowät bit ljuude ap dät noudelke fäästlound fon dän kring noudfräislound ap ju wäästkuste un fon släswiek holstein ap do ailounde föhr amrum sylt un do hallige as uk ap dät hälgelound dät noudfräiske is een fon do tjo fräiske sproaken un heert tou ju anglofräiske sproakfamilie däälich rakt et noch njuugen dialekte do touhoope ju noudfräiske sproake bildje uut dät ooldfräiske hääbe sik dät wäästfräiske dät seelterfräiske un dät noudfräiske äntwikkeld do bildeden touhoope ju fräiske sproakgruppe ju äntwikkelenge geen foar älke fräiske sproake uurs un so sunt uutnunner woaksen die naiste früünd tou do fräiske sproaken is ju ängelske sproake ju ängelske sproake un do fräiske sproaken heere tou ju ängelsk fräiske sproakfamilie anglofräisk of ju noudseegermoanske sproakfamilie dät anglofräiske wäd uk wäil noudwäästgermanisk naamd un bildet ne unnersproakgruppe binnen do germaniske sproaken monges wäd dät platdüütsk uk tou ju noudseegermoanske sproakfamilie reekend man ju sproake häd fuul noudseegermoanske määrkmoale ferlädden do noudfräiske ailounde wuuden uum dät jier besiedelt fon fräisen do fon ju suudelke noudseekuuste keemen muugelk waas hälgelound in disse tied un deerfoar aal fon fräisen bewoond fon bit tou wuuden do fräiske gebiete fon kristelke franken innuumen un muugelk sunt disse fräisen deeruum wächleeken uumdät do ju kristelke religion nit annieme wüülden wät däälich dät fäästlound fon noudfräislound is wuude uum dät jier fon fräisen besiedelt wier do fräisen fon do noudfräiske ailounde häär kuume is foar sproakwietenskuppere nit duudelk uumdät ju fräiske sproake in disse tied noch neen duudelke dialektferskiele hiede man me gungt deerfon uut dät do fräisen fon dät fäästlound uut dät grongerlound un aast fräislound keemen in dät middeloaler wuude noudfräislound fon trättien hiirden harden ferwaltet in do hiirden kuuden do fräisen sik sälwen ferwaltje un die deenske ienfloud in dät gebiet waas nit groot wiertruch do fräisen täämelk oainständich lieuweden wonnen do dänen ju sleek bie langsundtoft juun do noudfräisen un do fräisen ferljoose deertruch hiere uunouhongelke position in noudfräislound truch stoarmfloude in do jiere un keem n groot deel fon noudfräislound unner woater bie ju stoarmfloud ferswoont ju groote hoawenstääd rungholt dät domoalige wirtskuppelke un politiske säntrum fon noudfräislound unner do woogen fon ju see truch ju uurfloudenge in dät jier wuude stround dät grootste un riekste ailound fon noudfräislound wächspäild stround waas uk ne hoochbuurich fon ju noudfräiske toal un dissen ousleek fon ju sproake waas aan grooten ferlust boalde tjo fjäddel fon ju befoulkenge uungefeer säksduusend moanskene keem bie ju uurfloudenge uum t lieuwen do moanskene do ju uurfloudenge fon stround uurlieuwet hieden wüülden nit moor weeruum man do moasten daach tourääch uum t lound ientoudiekjen so äntstuuden do ailounde pellworm un noudstround wät eegentelk man litje uurblieuwsele sunt fon dät oolde stround dät ounluuken fon moanskene uut do suudelke niederlounde hiede uk aan grooten ienfloud ap do ailoundsproaken dät noudfräiske ferswoont deertruch fon pellworm un noudstround die ooldst uurlääwerde täkste in ju noudfräiske sproake is ju ballade a bai a redder deer donse aan rieder fermoudelk uut dät jierhunnert un weerfon dän skrieuwer nit bekoand is ju ballade häd taalrieke argaiske uuttaienge un däälich me kon ju oolde ballade deertruch nit gjucht moor uursätte dät läid is in ferskeedene variante uurlääwerd un wuude eerst in dät jierhunnert hääruutroat apfaalend bie do fröie täkste is ju dominants fon täkste fon dät ferläddene ailound stround uut dät jierhunnert is n spotläid dät noudstrounder läid fon hans tadesens hammeldäifstäil un uut ju tied uum ne strounder kategismus uurlääwerd ju uk in aastföhrer sproake uursät wuuden is do skrieuwere fon bee do täkste sunt nit bekoand ätter ju uurfloudenge fon stround sunt noch two läide apskreeuwen yn miren söngh een mäddenläid un yn een söngh een eeuwendläid do fon do strounder pestoor un kronist anton heimreich apskreeuwen wuuden sunt dät sunt teekene deerfoar dät et fermoudelk noch taalrieke täkste ferlädden geen sunt do uurlääwerd täkste sunt daach wät besunners da ju noudfräiske sproake maast boald un minner skreeuwen wuude wanner do noudfräisen skreeuwen dan maast in ju läichdüütske hoochdüütske of deenske sproake eerst in dät jierhunnert ju tied fon ju romantik wuude dät uurs truch ju romantik kreegen do ljuude interesse foar hiere oaine sproake as begin fon ju noudfräiske literatuur jäild dät wierk fon skrieuwer un seemon jap peter hansen so as ne komödie in söl ring dät dialekt fon sylt söl mäd as tittel di söl ring pir rersdei hansen waas uk dän skrieuwer fon ju eensige loangere roman ju jee in ju noudfräiske sproake skreeuwen wuude di lekkelk stjüürman die glukkelk stjuurmon ärskien un waas uk dät eerste noudfräiske bouk dät taid wuude in dän twäiden haaldeel fon dät jierhunnert kreech dät noudfräiske as kultuursproake aan näien impuls do der kontakte mäd do uur fräislounde moaked wuuden deer wuude moor un moor uur ju fräiske beweegenge boald un uur fräisk unnergjucht un fräiske literatuur eerst in kreech dät noudfräiske n bitje plats ap do skoulen wät aal gjucht betieds waas wanner me dät mäd do uur wäästeuropäiske sproakminnerhaide fergliekt die gruund deerfoar waas dän ferlädden eersten waareldkriech foar do düütsken un die ienfloud fon ju deenske minnerhaid in suud släswiek daach hiede ju fräiske sproake n poor groote praktiske un finanzielle behinderengen da do ferskiele twiske do dialekte so groot weeren un truch dät fäilen fon ne standoardsproake moust älk sien oaine leermiddele äntwikkelje so waas toun biespil dät eerste noudfräiske skoulbouk dät söl ring leesbok n leesebouk in dät dialekt fon söl sylt un wuude publisiert dät twäide noudfräiske skoulleesebouk in dät dialekt fon föhr un amrum dät ferreng ömreng lesbuck wuude hääruutroat deerätter keem dät frasch leseböck foar n poor fäästlounddialekte un wuude publisiert n lesebouk foar dät dialekt fon hälgelound mäd dän titel van boppen en bedeelen ärskiend eerst in dät jier bie do woalen kreech ju nsdap in noudfräislound in suudtondern in husem un in eiderstedt et roate nit fuul noudfräisen do juun adolf hitler un sien nsdap weeren daach oankelde ljuude juunsätten sik duudelk aan fon do bekoandste juunsätters waas jens mungard die grootste dichter uut ju skichte fon dät ailound söl sylt hie waas foar dät apniemen fon noudfräislound in dänemark un moakede duudelk dät ju fräiske un düütske kultuur separoat fon eenuur stuuden stoorf hie in dät kz sachsenhausen in ju nazitied wuude ju noudfräiske sproake un kultuur nit stöänd fon do nazis juust uursuum wuude aal dät fräisk unnergjucht ferbeeden fon do nazis as die twäide waareldkriech begon roate dät foar ju noudfräiske sproake un kultuur goarneen plats moor so kreech die boas fon dän foriining for nationale friiske johannes oldsen n publikationsferboad un leeter uk huusarrest ätter dän twäiden waareldkriech wuude noudfräislound juust as uur deele fon wäästelk düütsklound ju näie woonsteede foar düütske fluchtlengen uut do aastgebiete pommern posen silezien wääst un aast pruusen do maaste näie bewoonere fon noudfräislound leerden ju noudfräiske toal nit wiertruch dät noudfräiske swäkker wuude dät noudfräiske dialekt fon hälgelound wuude truch dän kriech un ju ättertied gjucht sweer träfd truch ju marinehoawen ap dät ailound wierfon do bewoonere in ju kriechstied al fuul tou ferdauen hieden nuumen fon do allierten dän besluut uum dät ailound uum diesälge gruund mäd eksplosive spränge tou läiten deermäd do düütsken dät ailound nit wier as kriechshoawen bruuke kuuden die plan waas naan ärfoulch man do hälgelounders do ap dät fäästlound weeren duurden eerst in dät jier weerom ätter dät ailound deer weeren uk fuul fluchtlengen uut do aastgebiete bie un ju nit hälgeloundske befoulkenge waas in do säkstiger jiere sogoar n groote moorhaid ap dät ailound noch n ousleek foar do noudfräiske ambitione waas ju trännenge twiske do nationalisten fon dän foriining for nationale friiske un do düütsktjoue fon dän nordfriesischer verein ju ätter dän eersten waareldkriech äntsteen waas man ju sik truch dän twäiden waareldkriech nit annerd hiede eerst in dät jier wuude dät nordfriisk instituut apgjuchtet wier bee do organisatione touhoope oarbaideden wät dät fräisk unnergjucht angungt waas dät ätter dän twäiden waareldkriech eerst stil dät wier apbauen fon dät lound un do fluchtlengen uut do aastgebiete weeren wichtiger daach wuude in dät unnergjuchtgesäts fon släswiek holstein dät noudfräiske as woalfach touläiten eerst in do füüftiger jiere waas dät noudfräiske foarallen ap do ailouinde infierd as skoulfach dät ferdeelt sik in soowät tjoon gjucht ferskeedene dialekte do sik in two gruppen ferdeele läite do ailound un do fäästlounddialekte do baalere fon do two gruppen konnen eenuur nit gjucht ferstounde gruund deerfoar is ju kolonisation fon noudfräislound do ailound wuuden tjohunnert jiere fröier besiedelt as dät fäästlound man uk twiske do ferskeedene dialekte rakt er groote ferskiele foarallen bie do ailounddialekte ju äntwikkelenge fon dät sölring waas toun biespiel gjucht uurs un deertruch däälich min tou ferstounde foar do noudfräiskbaalere fon uur ailounde do noudfräiskbaalere fon föhr un amrum hieden wäil kontakt mädnunner uumdät do ailounde nit so fier wäch fon eenuur lääse un me bie äbbe fon dät eene ätter dät uur ailound loope kon deertruch liekje do dialekte apnunner un kwäd me uk fon föhring amring as een dialekt dät noudfräiske fon hälgelound liekt bemäärkengswäid moor ap dät föhring amring as ap dät sölring truch do ferskiele twiske do dialekte bruukten do noudfräiskbaalere fon ferskeedene dialekte fröier maast läichdüütsk uum mädnunner tou kommunisierjen ap dät fäästlound weeren do ferskiele in ju fräiske sproake nit so groot man daach waas ju kommunikation ap dät fäästlound unner do ferskeedene dialektbaalere uk maast läichdüütsk dät läichdüütske is däälich uk noch ne uumgongssproake in noudfräislound man dät jungfoulk bruukt immer moor hoochdüütsk apfaalen däd dät a insteede foar i ä ie t b mooring da latje bjarne schan stal spale ap dt frasche schap wo wäkke fon do dialekte sik ferhoolde kon me sjo in ju tabelle bie fräiske sproake hier rakt et noch wät besunnere unnerskeede truch do ferskeedene dialekte roate dät uursprungelk nit aan noome foar ju noudfräiske sproake do halligfräisen kweede uur freesk do mooringer uur frasch un ap föhr kwäd me fresk maast kweede do ailoundbewoonere uur sölring fering öömrang of halunder wan me uur ju oaine sproake spräkt as meenskuppelke noome foar ju ganse noudfräiske sproake bruuke do noudfräisen däälich dät woud friisk as kompromis die noome is in dän loop fon ju tied deel wuuden fon ferskeedene noomen so as friisk foriining friisk gesäts of nordfriisk instituut uut dät noudfräiske häd sik noch neen standoardtoal äntwikkelje kuud dät is stuur uumdät do ferskiele twiske do dialekte besunners twiske fäästlound un ailoundnoudfräisk man uk binne düsse koppele täämelk groot sunt wäkke baale sogoar fon moorere oainstoundige sproaken truch touhoopeoarbaid in do lääste tritich jiere sunt deer oaber n poor gruundreegele foar ju skrieuwwiese fäästlaid so wäide in ju noudfräiske sproake luude mäd diakritiske teekene bruukt ä ö en ü un do loange luude wäide antjuudet truch dubbeldskrieuwenge fon do bouksteeuwen aa ää ee ii oo öö uu üü un ju düütske groschreibung dät gebruuk uum bie substantive dän eersten boukstäf groot tou skrieuwen wäd in do maaste noudfräiske baalwiesen nit moor bruukt ju ferskeedenhaid fon do noudfräiske luude is uungefeer dätsälge as ju taal fon seelterfräiske luude man ju gjuchtskrieuwenge häd disse luude uurnuumen uut dät düütske un deenske uut dät düütske kuume do bouksteeuwe ä ö un ü un uut dät deenske kuumt die boukstäf ju taal fon baalere skäl twiske do un weese disse taale reeke ju loundesregierenge fon släswiek holstein un ferskeedene fräiske sproakorganisatione do sproakwietenskuppere toanke dät ju taal fon baalere läiger is nils rhammar roate in dät jier n skät fon uungefeer baalere in noudfräislound un noch bit deerbuuten däälich hääbe dät föhring amring ap do ailounde föhr un amrum un dät mooringer ap dät noudelke fäästlound relativ noch oarich wät baalere fon do ienwoonere fon föhr un amrum konnen moanskene noudfräisk baale ap dät föhrer westerlound kon ju moorhaid fon ju befoulkenge fräisk baale ap dät aastelke deel fon et ailound boalt ju moorhaid düütsk of läichdüütsk ap amrum wäd buuten dät täärp wittdün noch fuul fräisk boald dät mooringer wäd in do täärpe uum dän risumer foan boald do uur noudfräiske dialekte sunt foar n deel fon uutstierwen betroued foarallen dät karrharder fräisk middel goesharder un dät halligfräiske fröier waas dät noudfräiske sproakgebiet noch fuul gratter man ätter jierhunnerte is dät gebiet litjer wuuden foar n groot deel truch dän apmarsk fon dät läichdüütske un leeter truch dät düütske bit in dät jierhunnert baalen do ljuude ap dät eiderstädter hoolichailound noch noudfräisk man dät gebiet is däälich deel fon dän loundkring noudfräislound uk ap dät ailound strand wuude bit dän burchardiflut in dät jier fräisk boald fuul fräisen stuurwen of sunt leeter wächleeken deerfoar keemen oaber fuul ienwonderer uut do niederlounde un dät fräiske stoorf uut ap dät ailound pellworm boalden do ienwoonere bit in dät jierhunnert fräisk bit dän befoulkengsstruktuur sik deer uk ferannere ap n oktober stoorf uk ju lääste baalerin fon dät suuder goesharder in ju midde fon dät jierhunnert boalden noch moanskene noudfräisk foarallen in do noudelke täärpen un ailounde waas dät ne moorhaid fon ju befoulkenge in dät interbellum waas ju taal fon noudfräiskbaalere noch uungefeer dät waas daach n träädel fon ju noudfräiske befoulkenge un in bepeelde täärpe in dät nouden hieden do noudfräiskbaalere immer noch ne moorhaid däälich is dät noudfräiske as minnerhaidsproake anärkoand so rakt dät toun biespiel ju europäiske charta foar regionoal of minnerhaidssproaken wuude fon dän släswiek holsteinske lounddai dät friisk gesäts besleeten wier bepeelde sproakgjuchte in stounde un wät do behöörden moakje konnen un moakje skällen et rakt uk fräiske skoule in noudfräislound so as ju öömrang skuul gruund haud un realskoule un ap dät fäästlound rakt et in risum ju risum skole risem schölj ne deensk fräiske gruundskoule wät dät mooringer un fering öömrang angungt rakt et uk optimistike teekene foar ju toukumst so skäl dät jungfoulk däälich moor fräisk baale as ju foarige generation dät noudfräiske häd bie do kommunoalbehöörden neen juristisken stoatus jo duure dät noudfräiske nit bruuke in offizielle dokumänte wan do moanskene noudfräisk foar hiere kommunikation mäd do behöörden bruuke dan altied mundelk in aan faal wuude dät noudfräiske fon aan gjuchter touläiten foar n fereenstatuut man eerst moast die fereen ne düütske uursättenge reeke wät täärp un stäädsnoomen angungt rakt et siet twosproakige skilder un dät rakt noudfräiske sträitnoomen foarallen noudfräiske noomen foar do huuse sunt ap do ailounde gjucht populair in ju gruundwätte fon släswiek holstein artikkel fon wäide do gjuchte fon do deenske un noudfräiske minnerhaid garantiert ap n november wuude truch dän lounddai fon släswiek holstein ju wätte foar ju noudfräiske sproake mäd dän noomen friisk gesäts annuumen wiertruch do noudfräisen moor toalgjuchte kreegen siet rakt et dät gremium für fragen der friesischen bevölkerungsgruppe im lande schleswig holstein kommission foar froagen fon ju fräiske befoulkengsgruppe in dät lound släswiek holstein un siet wäd in ju finanzielle huushollenge fon släswiek holstein uk jäild reserviert uum ju noudfräiske sproake un kultuur tou stöänen bie bundesministerium des innern bmi rakt et ne beratender ausschuss für fragen der friesischien volksgruppe in deutschland beim bundesministerium des innern mäd fertreeder fon do fräiske räid friisk foriining nordfriesischer verein seelter buund nordfriisk instituut do lounde läichsaksen un släswiek holstein un aan fertreeder fon dät bmi ju noudfräiske sproake stoant siet dät jier unner skuts fon ju europäiske charta fon do regionoale un minnerhaidssproaken touhoope mäd dät seelterfräiske läichdüütsk deensk sorbisk un do sproaken fon do sinti un roma do noudfräiske minnerhaid stoant uk juust as ju aast fräiske minnerhaid mäd do seelterfräisen unner skuts fon dät roomuurienkuumen tou n skuts fon nationoale minnerhaide wierfon ju sproake n groot deel uumfoatet dät rakt two noudfräiske organisatione do fröier oafters moal striederäi hieden wät neen positive uutwierkenge hiede ap ju noudfräiske toal die noudfräiske fereen nordfriesischer verein äntstuude in ju kaisertied as fereenn foar noudfräisen do siksälwen as düütske seegen dät waas n duudelk ferskiel mäd do meeglide fon dän friisk foriining do sik as nationoale minnerhaid mäd oaine kultuur un sproake seegen die friisk foriining stried aal siet do er jiere foar moor anärkannenge fon do noudfräisen as nationoale minnerhaid siet dät jier oarbaide bee do organisatione touhoope in dät nordfriisk instituut do noudfräiske fereen friisk foriining un nordfriisk instituut oarbaide touhoope in n fräisken räid sektion noud ju meente hälgelound heimatbund der landschaft eiderstedt e v un dän öömrang ferian sunt deer uk in fertreeden uur noudfräiske organisatione do nit tou dän fräisken räid sektion noud heere sunt die söl ring foriining un ju ferring stiftung die fräiske räid häd ieuwenske ju sektion noud ne sektion aast foar aast fräislound mäd seelterlound un sektion wääst foar ju provinz frysln in do niederlounde siet oktober rakt et in bredstedt bräist dät friisk hüs weer die friisk foriining nordfriesischer vereins un dän fräisken räid sektion noud fertreeden sunt ju position fon dät noudfräiske in do medien is nit so stäärk of un tou rakt et noudfräiske artikkele in do regionoale düütske saitengen so as dät nordfriesland tageblatt noud fräislound daiblääd ju sylter rundschau sylter rundkiek un die inselbote ailoundboode uk in n flensborg avis flensbuuriger saitenge ju saitenge fon ju deenske minnerhaid wäd of un tou aan artikkel in ju noudfräiske sproake publisiert ju taal fon noudfräiske artikkele lait bie do bleede nordfriesland noud fräislound un dän helgoländer hälgelounder do älk fjoodendeelsjier ärskiene lait uungefeer twiske bit fon bit wuude frisica nova hääruutroat as tiedskrift foar dät jungfoulk un waas foar uungefeer foar n haaldeel ap noudfräisk bie ndr norddeutsche rundfunk nouddüütsken uumroup is älke wieke ne noudfräiske seendenge ju uungefeer tjo minuuten duurt ju ndr seendet in gans noud düütsklound fon dät niederloundiske bit dät polniske skeed un deeruum is ju litje interesse fon disse uumroup nit gans so froamd dät nais foon diling näis fon däälich is fon moundai bit fräindai op do radioseendere antenna sylt un friisk funk tou heeren friisk funk is älke dai een uure loang tou heeren ap dät offener kanal schleswig holstein westküste tv ap noudfräisk rakt et apstuuns nit in dät skouljier wuude ju noudfräiske sproake bruukt in bäidenstuune touhoope bäidene leerden fräisk an gruundskoulen ätter ju gruundskoule rakt et fräiskunnergjucht in ju arbeitsgemeinschaft bie de säkundarstappe i un in kuurse in de säkundarstappe ii wät do gymnasien angungt wäd dät noudfräiske bloot in wyk ap föhr reeket deer absolvierten foar dät eerste moal two skoulbäidene ne mundelke fräiskköärenge foar dät abituur siet do er jiere wäd uk fersäiked dät noudfräiske moor un moor in do bäidenstuune tou benutsjen uum deer ju sproake aal tou revitalisierjen uumdät ju uurs fon uutstierwen betroued is an do universitäten in flensbuurich un kiel wäide uutbildengen un kuurse reeket in flensbuurich rakt et ju uurbildengen un kuursen foar leerere an do gruundskoulen un do säkundarsstappen in kiel kon me frisistik studierje as haud of biefach studierje ferskeedene skoulen do fräiskunnergjucht reeke hääbe nu aan fräisken noomen an hiere skoulen roat so as eilun feer skuul ap föhr ju öömrang skuul ap amrum un ju deensk fräiske risum skole risem schölj in risum lindholm an do folkshoochskoulen un fon dän friisk foriining un n nordfriesischer verein wäide kuurse feranstaltet wieroun et älk jier uungefeer sun hunnert deelniemere rakt in do säärken wäd dät noudfräiske of un tou bruukt et rakt nit fuul pestoore do noudfräisk baale konnen siet sunt do evangelien fon markus un matthäus uursät in ju noudfräiske sproake un in dät jier ärskiende dät eerste noudfräiske läidebouk wierfon dän titel waas loow nü e hiire loowje nu dän heeren deeroun wuude fieuw jiere oarbaided un häd läide un fääre psoolme gebeede un liturgien wät tou noudfräiske literatuur dt nordfriesische literatur reekend wäide skäl of kon is nit so kloor wäkke literatuur ju der in ne sproakewiese fon dät noudfräiske skrieuwen is man uk wät fon noudfräisen un uur noudfräislound skrieuwen wuuden is ap deensk of düütsk of in uur sproaken fielicht uk literatuur ju der in noudfräislound spielt uursättengen uut uur sproaken ätter dät noudfräiske skäl me uk beoachtje as skriftsproaken sunt do noudfräiske sproakwiesen jung un deeruum rakt et noch nit so fuul literatuur oaber deerfoar dät dät nit so fuul noudfräisen rakt un so fuul sproakwiesen rakt rakt dät daach fuul dööntjene fertälstere un teaterstukke un noch moor do ooldste uurlääwerde täkste ap noudfräisk sunt uursättengen fon martin luther sin kleiner katechismus fon ju tied uum peter michael clemens uut muasem häd dät näie testament un do psalmen ätter dät sölring uursät dät eerste drukte bouk in ne noudfräiske sproakwiese is drukt wuuden in flensbuurich der geitzhals auf der insel silt dät waas skrieuwen fon jap peter hansen fräiske skrieuwere sunt unner munsterske härskup kuud seelterlound noch loange ne bestimde oainständegaid de eigenständigkeit bewoarje foarallen do bie hettema he roate uurkunden wiese ne ganse riege fon fersäike ap um disse oainständegaid ientoudomjen in disse stried wude dät seelter loundgjucht ap skrift stoald sello ätter dät loundgjucht heff se wuud seelterlound ferwalted fon tweelich burgemästere die tweelwerroat fjauer uut älk fon do trjo säspele strukelje roomelse un skäddel ap fäästeläiwends täisdai beekensdai af ap näijier se wuuden älke jier säks näie burgemästere wääld ap n säärkhoaf in roomelse ätter engelke waas ju gjuchtsferfoatenge skeen fräisk man ätter sello saksisk ätter siebs sa läite sik deeruut man min slusse uur ju oustammenge fon do seelter luuke an disse oainständegaid koom n eende in as do frantsööske besättere dät seelter archiv eepenbeer ferkoopjen dieden oamde de emden is ne stääd in dät düütske buundeslound läichsaksen an ju oamse stroom oamde is ju grootste stääd in ju region aast fräislound un ju maast wäästelke hoawenstääd in düütsklound as kringfräie stääd heert oamde nit tou dän loundkring aurk ju stäädferwaltenge häd uk kringgewalt dät stäädgebiet is uur km groot un häd bolde ienwoonere oamde lait in dät wääste fon dän region aast fräislound in dät düütske buundeslound läichsaksen ju stääd lait uungefeer km noudwäästelk fon lier un uk uungefeer km suudwäästelk fon auerk ju stääd lait is an ju mundenge fon ju oamse in ju noudsee suudelk fon ju stääd lait n dullert die hoawen fon oamde lait seemeilen fon ju mundenge fon ju oamse ju stääd lait juust n bitje buppe normaalnul do hööchste punkte sunt n warft meter buppe nn uut n middeloaler weerap ju stääd äntstuude un n mulbierich meter buppe nn ju stääd oamde häd stääddeele man do wäiden nit aal separoat mädnuumen in do ienwoonerstatistik fon ju stääd man wäide toun deel touhoopefoated in do fergeene jiertjaande sunt bie do kommunoal meentereforme fon un näie gebiete bie ju stääd keemen foarallen truch ju meentereform in dät jier is dät stäädsgebiet oarich gratter wuuden täärpe do truch eingemundungen bie ju stääd keemen sunt dät säntrum fon oamde läit sik so ferdeele altstadt behördenviertel bentinkshof boltentor gro faldern un klein faldern ätter ju statistik fon ju stääd oamde sunt do grootste stääddeele dät stäädsäntrum sowät ienwoonere barenburg sowät ienwoonere un borssum hilmarsum sowät ienwoonere die hoawen fon oamde lait in ferskeedene stääddeele port arthur transvaal borssum kolonie friesland un stäädsäntrum oamde lait in n mäitige klimazone wät unner ienfloud fon ju noudsee stound in n suumer sunt do deegestemperatuuren läiger as in dät binnenlound in n winter sunt do temperatuure maastens haager ätter ju klimaklassifikation fon köppen lait oamde in n gebiet dät ju iendeelenge cfb häd klimazone c woorm mäitige klima klimatyp f fuchtich mäitige klima unnertyp b woorme suumer binnen ju mäitige zone heert oamde bie dän klimabezirk niedersächsisches flachland nordsee küste dät klima is maritim maastens is dän suumer relativ köilich un rakt et relativ fuul rien man die winter is mild un in n winter faalt nit fuul snee dät is nit sicher wanner oamde äntsteen is man et rakt oamde sänt dät oachte jierhunnert as hondelstäärp an ju oamse allere noomen sunt amuthon embda emda embden in dät middeloaler waas oamde deel fon dät emsigerlound oamselound in dät un jierhunnert häd oamde fuul konflikte häiwed mäd de machtige hanse deer fon oamde un uur täärpe in aast fräislound häär do seeroowere uum klaus störtebeker stöänd wuuden truch disse konflikte is oamde moormoals fon hanseatiske krafte ap maaste hamburger besät wuuden wuude ju stääd mäd stöän fon ju hanse äroberd truch ju hööftmonfamilie cirksena do hamburger looken in foar dät lääste moal uut ju stääd uut käiser maximilian i roate ju stääd stäädgjucht un woapen dät engelke up de muer in dät jierhunnert wuude ju stääd un dän hoawen fon oamde gratter dät koom truch do oamder koopljuude un reeder man in dät twäide hoolichdeel fon dät jierhunnert koom dät foarallen truch ne politiske äntwikkelenge die uunouhongelkaidstried fon niederlounder juun do spanier in n tachentichjierige kriech fon do spanier ferdrieuwen un ferfoulgte niederlounder foareerst do patrizier koopljuuder reeder un houndwierker keemen ätter oamde wai ju neutroale hoawenstääd tichtebie do niederlounde truch do näie hondelsferbiendengen mäd do niederlounder kuude oamde gratter wäide un wuude so een fon do wichtichste hoawensteeden in noud europa tougliek äntwikkelde oamde sik truch do wierke fon johannes lascos un uur reformierte theologen tou een wichtige kalvanistiske stääd bie ju oamder revolution wuude groaf edzard ii ätter ju noaberstääd aurk ferdrieuwen die gjuchtsgeleerde johannes althusius stäärkede ju staalenge fon oamde juun uur groafen un stääde mäd do niederlounde as skutsstoat waas oamde bolde ne oaine fräie stäädstoat ätter dän ferljus fon ju aast fräiske fräiegaid in ferloos ju stääd hiere fräiegaid unner prüüske behöörden an dän begin fon dät jierhunnert heerde oamde tou do niederlounde deerätter heerde dät bit tou bie prüüsen wierätter ju stääd bit tou tou dät köönichriek hannover heerde ätter waas oamde wier prüüsk un koom so leeter tou dän düütske stoat in dät jier is oamde foar stukken bombardierd wuuden man ätter ju twäide waareldkriech geen dät gau beeter dät wirtskupswunner waas uk in oamde in do er un jiere sunt deer fuul näie skiepe baud wuuden man ju stääd häd mäd dät volkswagenwerk emden in dän grootste ärfoulch häiwed ienwooner äntwikkelenge fon ju stääd oamde do taale foar un sunt skatsengen do ienwoonertaale bit tou sunt uut dät bestand fon n ostfriesischen landschaft do taale siet sunt do amtelke ienwoonertaale un beluuke sik ap do hauptwohnsitze oamde häd two autoboanen dät sunt ju buundesautoboane un ju buundessträite ju stääd häd twäin boanhoawe dän oamder haudboanhoaf un boanhoaf oamder buutenhoawen uur dät woater häd oamde ne foarferbiendenge ätter borkum in oamde rakt et ieuwenske do maaste groote sträiten uk räädweege die öpnv eepentelke persoone nai ferkier in oamde wäd mäd omnibusse sicherstoald ieuwenske do stäädbuslinien fon dän stäädferkier oamde gmbh sve ne dochterfirma fon do stäädwäärke oamde un deermäd läästelk ju stääd sälwen rakt et uk ferbiendengen ätter dät uumlound do fon regionalbusse fon ju düütske boan dochter weser ems bus gmbh betjoond wäide oamde häd mäd bsv kickers emden ne foutbalmonskup ju der sänt in ju regionalliga nord foutbaalt dät is ju trääde liga dät stadion hat dät embdena stadion in oamde rakt et two regionale tsaitengen ju emder zeitung un ne regionale uutgoawe fon ju ostfriesen zeitung in ju stääd rakt et ju haudredaktion fon dät regionoalradio radio ostfriesland die räid fon ju stääd häd sitte so sunt do sitte ferdeeld do partnerstääde fon oamde sunt do onondaga sunt aan fon do fieuw stamme fon do irokesen hiere traditionelle heemat is ju onondaga county new york uum syracuse tou deeruum dät jo twiske do uur stamme woonden koomen do irokesen altied bie do onondaga touhoope juust as däälich noch hiere tradionelle boase in dän amerikoanske fräiegaidskriech wieren do onondaga eerste näitroal man leeter streeden do mäd do uur irokesen juun do fereende stoate mäd do ängelske ätter n amerikoansken angriep ap hier wichtichste täärp dän april moonige onondaga geenen deeruum ätter six nations reservoat ontario kanada ätterdät do fereende stoate uunouhongich wuuden wieren do do der in new york bleeuwen däälich ljuude sunt unner ju regierenge fon tradionelle boase do der benaamd wäide fon do clan määme also nit wääld wäide dän meerte mäldede ju onondaga nation dät jo anspruch moakje ap uur km lound fon hiere foaroolden uum syracuse tou jo hoopje so moor ienfloud tou kriegen bie ju ökologiske wierhäärstaalenge fon dät gestrich ju onondaga sproake wäd däälich noch boald fon sun ljuude in ontario un wäästelk new york fuul bäidene wuuden nit moor in ju sproake apleeken deeruum dät jo uutlaached wuuden man nu wäd ju in do skoulen unnergjucht dät is apfaalend dät jo juust as in seelterlound in do bäidenstuune ounfangd sunt wo sun sproake innunner sit kon me n bitje ouleese uut do foulgjende biespilsatse deerbie is n klik in de kääle staalt also neen froage deer un kanon kanatow nh new york is ne groote stääd wilhelm schulte waas bädden dän in poulkuurt s huus ap n kjuuswai in strukelje st wier hie eerste uk fikoar waas in ju tied mout hie dät seelter läid skrieuwen hääbe fon waas hie fikoar in skäddel un fon bit waas hie pestoor in skäddel wier hie dan dän stuurwen is klöver hie staalde dän konsuumfereen ju hüüdige raiffeisen warengenossenschaft skäddel ap de beene so dät hie fuul unner doo ljude keem schulte moakede boolde älke däi of älke ieuwende n goang truch t täärp skäddel af uk truch do buurskuppe deertruch hied hie sik n groote wietenskup uur skäddel toulaid hie baalde dan fuul mäd do ljude so dät hie deerum in ne loage was ne noomenslieste fon dät skäddeler tärp sogoar uum hunnert jiere eer fon dät was uk noch foar dän groote bround gjucht genau aptoustallen uk häd pastoor schulte uurs noch fuul apskrieuwen aal wät dät so raate in t täärp un wät hie foar wichtich heeld häd hie in dät loagerbouk skrieuwen oafters grattere begjuchte man uk fuul wier hie bloot n poor satse uur skreeuw wan hie unnerwains weesen is un deer is him wät apfaalen dan häd hie dät gau in dät bouk skrieuwen dät sünt dan oafte bloot aan twäin af träi satse schulte mout uk uurs fuul skrieuwen hääbe man deer is nit fuul fon bewoard blieuwen in skreeuw hie n stuk uur ju frantsööske tied st f in ouskrift fon hermann janssen uut soowät skäl n lustich stuk stamme foar twäin monljuude st f gans in sien oaine strukeljer skrieuwwiese hie wiste uk fuul fon plonten un dierte dät fiende wie tourääch in do seelter noomen deerfoar bie dr botke die an n uur steede begjucht dät hie do bie dän skäddeler pestoor oufräiged hiede uk häd pestoor schulte froagenboogen uutfäild foar dän atlas der deutschen volkskunde hie waas do jier oold kramer ätter dän ätterläit fon pestoor schulte häd theo griep touhoope mäd pyt kramer in dät bouk seelter seeken skrieuwen in dät bouk sünt aal do oolden seelter roupnoomen apskriewen wuuden ieuwenske ju roupnoomen fon skäddel und seedelsbierich siet uut dän ätterläit fon pestoor schulte sunt där uk do oolden roupnoomen fon roomelse un strukelje beskrieuwen uk is in dät bouk dät äntstouden fon do skäddeler buurskuppe oarich goud beskrieuwen st seelter trjoue die plouch is ne reewe ju bruukt wäd uum fäildere tou plougjen also in riegen uumtougreeuwen un tougjuchte tou moakjen as me bie uutgreeuwengen fon oolde fäildere sjo kon hieden do ljuude eerste as jo inne jungsteentied mäd dän fäildbau begonnen bloot grääfstokke leeter hääbe jo eenfache holtene plouge deer uut äntwikkeld do uur t fäild leeken wuuden sunt man nit so oardentelk as däälich dät geen aal man kjuus un uurtwäärs uumdät do jungsteentiedelke plouge noch neen blääd anne skoar hieden uum do äidklüüten tou weenden jo kuuden bloot riete in ju äide moakje uk düsse oard tou plougjen kon däälich noch bie uutgreeuwengen oun dän boudem ärkoand wäide as do moanskene läiweloa metall feroarbaidje kuuden hääbe jo do spitte fon hiere plouge deer mäd besloain man dät duurde noch ne loange tied bit jo ap ju skoar mäd weendeblääd keemen sunt in do soogentiger jiere fon t jierhunnert ätter kristus skreeuw die roomske wietenskupper plinius die allere in sien natuurgeskichte deeruut konnen wie leese dät dät al in t eerste jierhunnert ätter kristus plouge mäd foarsoakse roat häd fääre dät touminst do rhätere un galliere plouge hieden do n gjucht blääd tou t weenden fon do klüüten anne skoar hieden touminst do galliere sogoar noch mäd joole bietou wät al gjucht nai an sun oolden plouch uut uus grootooldengeneratsjoon kumt eer ju buuräi mechanisierd wuude is also uur bolde twoduusend jiere nit fuul uurs wuuden man dät kumt uk deerfon dät do domoalige ärfiendengen uk wan jo goud wieren aiske loange tied bruukten uum sik truchtousätten in fuul rebätte fon europa is noch loange tied mäd plouge oarbaided wuuden do do äidklüüten nit weende kuudene touminst bit in t middeloaler mäd ju mechanisierenge besunners mäd do sliepere hääbe sik dan binne dät twintichste jierhunnert baldoarich fuul näierengen truchsät toun biespil hääbe do plouge uurloang moor un moor iersene kriegen foar hoangste un bäiste is sowät fuuls tou stuur man do groote maskienen moaket dät niks uut somäd gungt dät mäd moorere plouchiersen eenfach fuul gauer wan die holtene plouch ap e gruund stoant dan is dät unnerste wierap die plouch stoant die soole dät is n fjauerkaantich stuk holt deeroun dät plouchiersen dät in e gruund ounsnit mäd spiekere ounhauen is dät plouchiersen is foare spits n gouden fout loang un is dan buppe mäd spiekere fäästnaild an dän krop dät is dät iersen wäkker ju fuurge uumesmit die krop is nu wier an dät rüüst fäästmoaked dät is n stuk holt dät fon de soole bit tou dän boom uumhooch stoant dät rüüst tjoont deertou uum dän krop un dät plouchiersen mäd dän boom tou ferbienden bääte uut dän soole kumt die stäit hääruut die is deroun uum dän plouch fäästtouhoolden un tou regierjen twiske dät rüüst un de stäit sit unner n twäärsstok die haalt dät rüüst beeter dän krop an dän stäit fääst an dän stäit ieuwen fon dän boom ou sit nu noch n pänne deer die trompel ounlaid wäd die trompel wäd deertou bruukt uum dän plouch beeter aplichte tou konnen un dan uk uum dän plouch skeen tou hoolden midde truch dän stäit deer gungt die boom dät is n liek tjuk stuk holt die truch ju mulskeede un truch dät rüüst stöänd wäd un toulääst ap dät stal lait ju mulskeede is n flak stuk holt wäkker uut dän soole hääruutkumt truch dän boom gungt un mäd dän boom truch n bolt ferbuunden is in dän boom ieuwen foar dät plouchiersen sit noch dät foarnste iersen of uk ne iersene skieuwe ju sik rund traale kon dät iersen of ju skieuwe tjoont deertou dän eerste snied in e gruund tou moakjen foar dät foarnste iersen sitte midde ap dän boom wäil n twintich stuk litje iersene hoaken of puunen deeruur die lääste ring fon dän oadel stat wäd bääte fon dän boom ou ap e linker siede sitte juun ieuwenske dät plouchiersen un dät rüüst n poor breede do bit tou dän soole liek häärdeel gunge un der deeruum foar sunt dät ju äide nit in dän plouch kumt do breede heete se plonken die uur deel die tou n fulboodigen plouch heert dät is dät plouchstal dät fon dän plouch ounuumen wäide kon dät stal is n oakse ju ap älke siede n jool häd boppe uut e oakse kuume two skeede hääruut dät sunt two flakke breede mäd fuul goate deeroun twäärs uur do skeede gungt dän skoomel deer ap bee siede n gat oun is deer do skeede truch stat wäide do goate in do skeede truch wäkker stikken stat wäide sunt deeruum deeroun uum dän skoomel ap dän die plouchboom lait ap un deel stikje tou konnen uum dät stal nu an dän plouch fääst tou moakjen sit bääte an dät stal ne krompe deer die oadel dät is ne tjukke iersene kätte fon ju eene siede ounhoaked wäd wilst die uur eend fon dän oadel ap dän plouchboom stat wäd foar dät stal sit n brääd deer die groote knäppel ounhoaked wäd wier do hoangste an ounspond wäide bolt m boom m brääd n foarnste iersen n foarplouch m haat n hoake m hoaken pl jool n krompe f krop m mulskeede f nubbeken pl oadel n m pänne f plonken pl plouchboom m plouchiersen n plouchrääd n plouchskachte m plouchskoar m plouchsoaks n plouchstaal n plouchstäit m puunen pl ring m rüüst n rüüstbrääd n skeeden pl skieuwe f skoomel m soole m f spiekere pl staal n stikken pl tappen pl trompel m twäärsboolke m twäärsstok m unneriersen n dät poars af postbuske myrica gale is n struuk die der in de foan woakst un juust as ne wüülge uutsjucht un dät uuntjuuch ferdrieuwe konne schäl dät poars is n litjen struuk die normoal bloot bit tou meeter groot wäide kon dät häd roodbruune takken un jeele bit bruunelke blöiten dät is as fuul plonten bloot in dän suumer gräin do bleede sunt ap ju bupperkaante dunkergräin un ärinnerje n bitje an leeder dät poars lieuwet in do europäiske gestriche mäd atlantisk klima dät is foarallen wääst un noudeuropa me kon dät besunners in klomme woolde fon fjuurenboome broukwoolde mäd eed un n foan die tougliek heedelound is fiende fröier häd me in moonige gestriche dät poars as krüüderäi ferwoand foarallen oawers insteede fon hoppe in ju bjoueräi mongs häd me uut deele fon disse plonte uk looge moaked wät oawers maasttied uut eekene boark moaked wuude af uum ju kloodoasje etc jeel tou klöärje ju poaskebloume af paaskebloume narcissus is ne foarjierbloume dät rakt deerfon ferskeedene soarten mäd jeele wiete jeel wiete jeel roode un wiet roode blöiten wäkke soarten hääbe uk two af tjoo blöiten an aan stängel do blöie maast tou ju paasketied in april ne besunners litje soarte ju narzisse tete a tete blöid al in n februoar af meerte fluks ätter do krokusse do hääbe uk tjoo blöiten an aan stängel wieruum do uk hieren noome kriegen hääbe ju plonten sünt oarich giftich un wäide in ju foulksmedizin oawers uk as heelplonte bruukt ju narzisse was bloume fon dät jier fon do narzissen rakt dät fuul ferskeedene unneroarde wierunner uk wäkke mäd besunnere blöiten in frysln wäide do narzissen tou do stinzeplonten täld ju poatermutse aconitum uk jan un gräite in de kuutske is ne krüüdige plonte ju der goud juun keelde kon dät rakt sun tjoohunnert soarten in dät tertiär waas dät ne arktiske plonte ju sik unner do iestiede fon siberien fersprat häd ätter eurasien un noud amerikoa do wichtichste bloitesteede sunt fuchtige steeden ap bierichweeden do plonten sunt oarich giftich ju poatermutse skäl ju giftichste ploante fon europa weese aal soarten luuke insekte un foarallen moasiemen an un me häd do deeruum jädden as tuunplonten do bloumen bildje maasttied druuste dät bupperste bloumenblääd häd ju foarm fon n hälm af n mönkenkappe un do bloumen sitte bie wäkke soarten uk two an two bienunner deerhäär wäil die twäide seelter noome in ju homöopathie un ju chineeske medizin jeelde do plonten as heelplonten polen poolsk polska is n lound in europa ju haudstääd is warschau un die interimspräsident fon ju republik is siet andrzej duda die hoochste bierich fon dät lound is die rysy m do grootste äien fon polen sunt ju weichsel un ju oder polen wäd begränsed fon ätter dän eerste waareldkriech wuud n näi polen stifted dät sien oainständegaid juunuur ju sowjetunion ärfoulchriek ferdäägende in dän poolsk russisken kriech fon bie dän ounfang fon dän twäide waareldkriech wuud dät lound deeld twiske nazi düütsklound un ju sowjetunion die twäide waareldkrieg wuud ne katastrophe foar polen wierbie fon ju befoulkenge uumebroacht wuuden is ätter dän kriech wuuden do aast un wäästscheede ätter dät wääste ferschäuwen mäd n grooten twoangenen foulksuumtoach as foulge moor noch as do uur loundere do der fon ju sowjetunion ap düütsklound äroberd wuuden koom polen unner direkten ienfloud fon ju sowjetunion in dät jier sunt in polen fräie woale ouheelden dät wieren do eerste fräie woale ätter dän fal fon ju berliner muure dät bruttoinloundsprodukt pro kop waas in in waas fon ju ganse wirtschaft loundwirtschaft industrie un tjoonste präteritopräsentia sunt tiedwoude wierfon dät präsens geegenwoart uut n fröier präteritum fergeenhaid äntsteen is so skäl seeltersk hie weet fon sin indoeuropäiske uursproang touhoopehongje mäd latiensk vidit dät hat hie saach dät rakt präteritopräsentia in masse ferskeedene sproaken in dät seelterske sunt jo deer oun tou kannen dät in dät präsens sg dät t failt wüülst die pluroal moortaal ap n uutgungt ferglieke t b dät präteritopräsens konne mäd dät gewöönelke tiedwoud kanne man ju glieke foarm as dät präsens fon konne häd dät präteritum fon loope wie sjo dät in dät düütske die unnerskeed bloot deeran tou sjoon is dät dät t failt er kann in dän infinitiv blift ju eendenge eenfach e as bie do uur tiedwoude hie mai dät wül konne bie mout un weet heert dät t tou dän woudstam uk in dät noudfräiske sjucht me dät t b mooringer do pudderääsken uk uuneet af pännedöise dt schachtelhalm sunt do lääste uurlieuwjende fon n aleer oardenrieke gruppe fon spuureplonten do equisetopsida deertou heerden uk do calamiten calamitaceae do truch fossilien uut dän perm un karbon bekoand sunt do wieren ferholted wuuden bit tou trüütich meter hooch bie n stam truchmäite fon een meter un bildeden n wichtigen bestanddeel fon do steenkoolewoolde pudderääsken woakse oafte ap fuchtigen boudem af sogoar in woater ju äkker pudderääske equisetum arvense jält as äkker jood is oawers ne betjuudende heelplonte pudderääsken sunt moorjierige plonten do sik vegetativ fon hier rhizom wuttelstok uutwiedje do sunt licht an hiere spruute tou kannen älke spruut is uut ne riege fon knätte nodien mäd deertwiskelääsende internodien apbaud ap älke knät äntspringe uunapfaalende bleede mikrophylle un bie fuul oarde uk siedenspruute do sunt wirtelch anoardend me kon ju spruutoakse uut ju fon do bleede bildede skeede hääruutluuke un wier tourääch steete apaat an ju plonte is dät ju silikoat in do zellwoogen häd ju plonte änthoalt bit tou kieselsüüre dät moaket ju pudderääske tou n wook skuurmiddel tinkruud fon do soogen soarten sunt hier do bee soarten algemeen bekoand äkkerpudderääske equisetum arvense ne läige soarte as läip jood in läige tuune un baulound mäd leemigen unnergruund do wuttele sitte joop in de gruund un skjoote immer wier truch wan man se uutrieten häd fermeerjen dwo jo sik truch wuttelutloopere man duur se nit gräin wäide läite dan stierwe do wuttele ou ju uur soarte woaterpudderääske equisetum palustre woakst bie uus in de leemdoaben un is nit goud foar molkfäi wan do bäiste deerfon freete wäd de molk minner radio is träidloose telegrafie of telefonie wiermäd elektromagnetiske signoale ap bestimde frequenze soand of ämpfangd wäide konnen in ju uumgongssproake wäd dät woud radio uk wäil bruukt foar ju radioreewe un dän radioseender bie internetradio sunt ferskeedene computere mädnunner ferbuunden deerbie lapt ju ferbiendenge maasttied uur koabele man kon daach uk träidloos weese dan rakt et wäil radiowällen uum radio tou moakjen mout die seender n mikrophon n moduloator n oszilloator un n antenne hääbe dät mikrophon wondelt dät luud uume tou n läichfrequent elektrisk signoal dät dan fon dän moduloator touföiged wäd an dät fon dän oszilloator moakede hoochfrequente elektriske signoal wät dan uur ju antenne uutsoand wäd dät touföigjen wäd modulation naamd do modulationswiesen do der ap maaste bruukt wäide sunt amplitudenmodulation am un frequenzmodulation fm deerbie wäd beluukengswiese ju amplitude of dän frequenz fon dät hoochfrequente signoal annerd do antennen stounde oafte ap n hoogen touden uum n groot beräk tou kriegen die ämpfanger ju radioreewe häd uk ne antenne un deertou n demodulator die dät modulierde hoochfrequente signoal wier uumesät tou n läichfrequent signoal dät in n ferstäärker ferstäärked wäd un wier tou luud uumesät wäd in dän luudspreeker do maaste radioreewen konnen däälich am un fm modulierde signoale ämpfange maastens oarbaidje do ätter dät superheterodyn of uurleegerengsprinzip wierfoar n lokoalen oszilloator ounbaud is digitoale radiosignoale kricht me truch hoochfrequente signoale mäd digitoale signoale tou modulierjen eerste wäide do dan mäd analog digitoal uumsättere a v wondeler uut dät analoge audiosignoal leeken un mäd een fon do gongboare mpeg ferfoaren komprimierd foar dät fääreseenden uur satellit un of koabel of dab t wäide do oankelde signoale mäd hälpe fon sonaamde multiplexer mäd uur signoale fiersjoon radio doatentjoonste tou aan eenhaidelken transportstroom kombinierd disse wiese fon uutseenden ärfoulget bie do maaste ard programme un moorere privitradio s direkt uur dän satellit radio wäd fersprat dät radio wäd uurdrain deerbie skäl dät analoge ferfoaren bolde truch dät digitoale ferfoaren ärsät wäide rainefoone in strukelje neederkruud hääbe neen bloumen wier säide oun bilded wäide deeruum heere jo nit tou do säidplonten wäil hääbe jo wuttele n stam un bleedere un jo plontje sik fout truch spuure do rainefoone sunt do maast primitive plonten do n wuudelk vaskulär system also fon saplaitengen äntwikkeld hääbe dät sunt kruudoardige plonten do uut n wuttelstok äntspringe bie do maaste soarten is die wuttelstok n kjoopend stuk steele unner de gruunde ju soarte dryopteris filix mas kumt foar in ljoachte fuchtige loofbuske un uk loangs slootkaante un gruppen ju wäd uk heelden as sierplonte do bleedere sunt hööchstens meter loang ju bläädsteele is bedäkt mäd bleekbruunske skubben dät blääd kon bestounde uut bit litje deelbleedere man maasttied sunt dät bit älk deelblääd bestoant wier uut slippe mäd ouruundede soagede af tuskfoarmige toppe man immer sunner stiekelpunkte do spuuren sitte in litje spuuredöisen litje gruppen deerfon bildje spuurehoope do sori do der in two riegen sitte älke sorus is oudäkt mäd n njuurenfoarmich däkflüüs indusium fluks as do spuuren riep sunt skrämpt dät indusium touhoope un kuume do spuuren fräi maasttied in n juli af august die wuttelstok fon ju rainefoone wäd wäil bruukt as middel juun beendwurrme religion af gloowe is dät ferhoolden fon moanskene so as dät bestimd wäd fon dät bewustweesen dät me fon ne uurmoanskelke macht ouhängich is dät gloowe kon beschrieuwen wäiden in hilliche täkste man dät rakt uk traditione do fon dät gloowe fertälle in do wällen kon uur een god schrieuwen wäiden of uur ju ethiek fon ju religion man uk uur mythologie do fuul beschrieuwen sunt owwol an n ounfang fon dät eenuntwintichste jierhunnert besunners in wääst europa ju säkularisation immer moor wuuden is häd ne gruute meerhaid fon do moanskene ap ju waareld soowät ne religion man dät rakt sänt dät jahrhunnert uk ne gjuchte die atheismus die nit in dät bestounden fon n god leeuwt do wichtichste religione sunt riegenskaltenge un parallelskaltenge dt reihenschaltung un parallelschaltung äng series and parallel circuits sunt do gruundsätselke skaltengswiesen foar elektroniske bauelemente skaltje wie twäin wierstande r un r bäätenunner dan is die wierstand rtot an do uuterste eenden gliek an ju summe rtot r r dät hat riegenskaltenge insteede fon mäd dän wierstand fon n dingen kon me uk mäd sien laitenge g reekenje ju is dät uumekierde also g r skaltje wie wierstande r un r ieuwenskenunner dan is ju totoale laitenge gtot gliek an ju summe gtot g g dät hat parallelskaltenge die totoale wierstand is dan rtot gtot r r af uurs skrieuwen rtot r r r r die punkt stoant foar x skaltje wie kondensatore c un c parallel d h ieuwenskenunner dan kumt dät deerap hääruut dät do flächen fon do platten touhoope täld wäid dät hat dät ju totoale kapazität gliek wäd an ctot c c die kondensator häd foar wikselstroom ne oard fon wierstand die naame wie impedanz y ju impedanz wäd litjer as die kondensator gratter wäd also y k c wierbie k ne konstante is moakje wie ne riegenskaltenge fon kondensatore c un c dan wäd ju totoale impedanz ytot y y k c k c ju totoale kapazität wäd dan ctot k ytot k k c k c c c af uurs skrieuwen ctot c c c c ju romantik is een stilistiske epoche in do kunste ju in dät eende fon t jierhunnert äntstuude in ju literatuur waas dät al in ju midde fon dät jierhunnert foarbie in ju moalerkunst in dät eende fon dät jierhunnert un in ju musik eerste in dän begin fon dät jierhunnert wilst sik aleer do kunstlere sänt ju renaissance in foarm un inhoold moor un moor an do klassiske foarbielden uut dät oalerdum orientierd hieden wuden do in ju romantik minner wichtich do romantikere wüülen dät ideoal fon een fräie un aaluumfoatjende kunst naier kuume dät oolde griechenlound un dät oolde room stuuden nit moor in dän middelpunkt do romantikere belooken sik maast ap aal hiere oaine lounde wiertruch monken uur soagen un mythen uut dät middeloaler wier aplieuwden fääre is ju romantik bekoand deerfoar dät ju dät natüürelke oafter in aan uurnatüürelken skien sjucht roomelse düütsk ramsloh af saterland ramsloh is n täärp in seelterlound un mäd soowät ienwoonere dät grootste täärp fon ju meente tou roomelse heere do buurskuppe hollen hollenerfoan mäd hollebierich roomelse aast hollenbround un roomelse wääst mäd hoogebierich häärst un raake die noome roomelse kuud häärkuume fon ooldfräisk rames la mäd as gruundwoud twäide lid la hoochdüütsk loh woold af eepene steede deeroun wät in fuul noomen apträt tou ferglieken is dät an uur steeden foarkuumende ramsel ramslo ramelsloh as bestimmengswoud is tou ferglieken dät middelläichdüütske ramese remese bärenlauch allium ursinum af hraban hramn rabe die fuugel af n persoonennoome also woold mäd boarenlook af roawen roomelse lait midde in seelterlound truch roomelse fljut ju seelter äi un die seelter äi paad lapt truch dät täärp roomelse waas bit tou ne oaine meente nu häd deer die meenteräid sin sit bie ju gebietsreform fon wuude skäddel un seedelsbierich mäd do meenten roomelse un strukelje tou ju meente seelterlound touhoopefoatet in roomelse stoant dät räidhuus fon ju meente seelterlound der skäl al foar ne skoule in roomelse weesen hääbe in wäd fon evangeelske pestoore ätter dät amt in kloppenbuurich begjucht dät in roomelse do bäidene unnergjucht hääbe mouten in wäd fon n jesuitenpoater begjucht dät deer n koaster in roomelse is siet dän nov wieren deer jesuiten in t seelterlound un deer wuuden two skoulen iengjucht een in roomelse un een in skäddel bejucht deer n poater melle dät die säärkekoaster uk skoulkoaster is begjucht pestoor abbing dät deer noch naan skoulkoaster is man dät die säärkekoaster johann hermanni dän unnergjucht rakt deer ätter koom die säärkekoaster heinrich deeken laitenge fon ju skoule do uur koastere an ju foulksskoule wieren ätter dät in dät grote skoule fon t seelterlound äntsteen is waas deer al gau nit genouch plats foar do skoulkere fon ju gruund haud un realskoule wuud deer ne näie groote skoule baud ju deer fergratterd wuud wieren deer skoulkere in klassen wieren dät al skoulkere in klassen un wieren dät skoulkere in klassen ju gruundskoule roomelse häd koastere un klassen uut ju volksschule mit förderstufe ramsloh mittelpunktschule is dät gymnasium wuud as deelsättenge fon dät albertus magnus gymnasium in ait gruunded wuud dät gymnasium oainständich un kreech dän noome laurentius siemer gymnasium deer sunt koastere un skoulkere die laiter is reinhard dreker aastelk roomelse is bie steensbierich ne groote näie siedlenge foar do uutsiedlere uut ju fröiere sowjetunion baud wuuden därtruch häd ju befoulkenge där do lääsden jiere sterk tounouumen ju sapir whorf hypothese uk wäil linguistiske relativität naamd kwäd dät ju woarniemenge un ju foarstaalenge fon ju wuudelkaid gjucht ouhongjen däd fon ju sproake uur ju wäl ferföiget so skällen ljoachtblau un dunkerblau fon uus as variante fon een faawe woarnuumen wäide wüült do foar russen do der foar ljoachtblau n gans uur woud hääbe goluboj as foar dunkerblau sinij bee juust so gans ferskeeden sunt as rood un rosa foar uus ju hypothese häd hieren noome fon do amerikoanske sproakkundigen edward sapir un benjamin lee whorf die moanske organisiert sien wuudelkaid middels sproake ju sproake is oawers kulturell bestimd wiertruch in ferskeedene kultuuren ferskeedene interpretatione äntstounde konnen fon jusälge seeke ju wichtichste foulge fon disse hypothese is die linguistiske relativistismus uk wäil determinismus naamd die linguistiske relativistismus twieuwelt an ne algemeene sproaktheorie un poniert dät ju sproake niks uurs is as ne waareldvision ju ju moanskelke ämpfiendenge fon ju wuudelkaid gestalt rakt ju soziale un kulturelle uumwaareld wieroun me apwoaksen däd un ju der as fielicht wichtichste määrkmoal hiere oaine sproake fääre rakt ju is so dät me nit instande weese skuul uur sproaken gans tou ferstounden sunner gans aptougungen in ju kultuur uum ju theorie tou unnerstutsjen ferbroachte sapir n skoft bie do hopi un uurdeelde dät deer die stam n gans uur wiese häd uum tieden uuttoudrukken ju waareldbielde fon do hopi uk gans uurs is as ju indogermaniske dät jo ju tied as wät ruundgungends betrachteden häd ätter sapir alles tou dwoon mäd hiere sproake leeter geen sapir aal fääre fon ju klassiske sproakkunde oawe un koom bie ju theosophie tougjuchte fersäike ju sapir whorf hypothese tou pröiwjen tjutten deerap wai dät sapir bie dät beskrieuwen fon ju hopi sproake oarich uutwäälend tougong weesen waas so hied hie t b wäkke adverben do der tied uutdrukke nit ärwäänd uursät uut dät hiermäd touhoope honget ju behauptenge dät do inuit fuul woude hääbe foar ferskeedene soarten fon snee wät äänelks fint sik ap seeltersk bie do woude foar ju dröiselke mäd skienlood dt scheinlot wäd ju resultierjende vektor uut sweerkraft un fluchtkraft bie bewäägenge beteekend dät skienlood lät sik graphisk truch n krafteparallelogram deerstaale truch ju sweerkraft uk gravitation naamd erfäärt älken körper ap ju äide ne ätter unnern toun äidmiddelpunkt gjuchtede akzeleration ju grööte fon disse akzeleration is konstant ju bedrächt m s un wäd as g beteekent in dän rauetoustand is ju gjuchte fon dät skienlood mäd ju gjuchte fon ju sweerkraft gewichtskraft identisk un wiest dan toun äidmiddelpunkt uurs ferhaalt et sik bie ju kurvenakzeleration die motorräädfierder in ju ieuwenskestoundende bielde mout sik uum im gliekgewicht tou blieuwen bie dät truchfieren fon ju kurve äntspreekend dät skienlood in ju kurve lääse äänelks jält foar n flieger die der ne koordinierde kurve fljooge skäl dät meetinstrument in dän flieger is hierfoar ju kuugellibelle bie ne koordinierd floaine kurve määrkt me in dän flieger buute eventuell n haageren anpräsdruk niks deeruum mout die pilot unner instrumentenflugbedingungen do instrumente tou hälpe nieme skäddel oolde skrieuwwiese schäddel is n täärp in dät seelterlound mäd ienwoonere skäddel waas fröier dät maast suudelke täärp fon seelterlound eer in n begin fon t jierhunnert ju buurskup seeidelsbierich äntstuude ju sik gau tou een groot täärp äntwikkelde tou skäddel heere do buurskuppe bäätholt heeselbierich näiwal loanghoarst knülke un skäddelerdom tou dän noome skäddel is tou ferglieken dät alleweegense foarkuumende scharrel scharlo mäd gruundwoud twäide lid la hoochdüütsk loh woold af eepene steede deeroun wät in fuul noomen apträt as bestimmengswoud is tou ferglieken dät ooldhoochdüütske scar plouchscheede iesloundsk sker klippe dät kon waiwiese ap ne staile kaante so as bie skäddel dät uur m hooge halkoouger also woold mäd staile kaante gans fröier waas skäddel dät maast suudelke täärp fon seelterlound däälich is dät seedelsbierich noudelk fon skäddel lait roomelse truch skäddel fljut ju seelter äi bie skäddel lääse die maiglöckchenwoold un die maiglöckchensee die seelter äi paad lapt truch skäddel dät eerste moal in ju geskichte heere wie wät uut seelterlound in n uurkunde fon ounnuumen wäd ne besiedelenge uut dät noude wai in dät leete jierhunnert uut is deer n dokument dät die pestoor do bäidene unnnergjucht rakt siet dän nov wieren deer jesuiten in t seelterlound un deer wuuden two skoulen iengjucht een in roomelse un een in skäddel ju eerste skoule wuud baud die eerste koaster waas hermann kiep ju katoolske säärke st peter un paul wuud fon truch dän säärkebaumeester bernhard hensen uut suugel baud bie ju gebietsreform fon wuuden skäddel un seedelsbierich mäd do meenten roomelse un strukelje tou ju meente seelterlound touhoopefoatet in kreech skäddel ju unnerskeedenge gouldtäärp fon dän loundkring kloppenbuurich in skäddel stoant dät seelterfräiske kulturhuus dät fereensbauwierk fon dän seelter buund dät is die oolde boanhoaf deer is uk n radiostudio wier fräiwilligere dät seelter program middeeges foar ems vechte welle seende et rakt deer uk n biblioteek mäd bouke in ju seelterfräiske sproake die seelter buund wuud apgjucht in as ne fertreedende organisation fon do seelter ätter dät die oolde seelterbuund fon sun jier stilsteen hiede loange tied wuud meend ju seelter sproake waas nit fuul wäid uum wuud ju sogoar in de skoule ferbeeden mäd hälpe fon do sproakkundigen marron curtis fort un pyt kramer do ju sproake as ne wichtige äärwe blouked hääbe is dät seelterske siet do er jiere wier aplieuwed die seelter buund gjucht sik ap dät bewoarjen un äntwikkeljen fon ju sproake unnersäikenge un dokumentation fon ju seelter geskichte kultuur un gewoonhaide as uk fon ju uumwaareld heere fääre tou do siele fon dän seelter buund deerfoar bewoart die seelter buund uk älke kulturelle moite in sien archive ju fereenenge sälwen häd sowät meegliedere twiske un dwo mee an fräiwillige oarbaiden for aktive oarbaid an ju sproake so as ne seelter grammatik un uur skrieuwen materioal do touhoopekuumen fon dän foarstand fon dän seelter buund wäide uk ap seeltersk ouheelden ju organisation gruundet sik foarallen ap privoate unnerstöänenge un hälpe fon ju federoale regierenge die seelter buund is fertreeden in dät hie is uk meeglid fon ju fräiske räid un fon ju juust as bie do noudfräiske hied ju toustimmenge tou dät n wichtigen ienfloud ap ju anärkannenge fon ju seelter sproake un dät sälwengeföil fon fuul seelter ju foulksdonsgruppe seelterlound fon wuud in dän seelter buund apnuumen un fon ju gruppe wuud besleeten ne dracht ätter ju historiske seelter dracht tou dreegen häärst wuud ap initiative fon dän seelter buund n projekt foar seeltersk in do bäidenstuune ounfangd ieuwenske dän seeltersk unnergjucht an do skoulen fon seelterlound lapt där lapt uk n nai projekt foar moor seeltersk an do skoulen pyt kramer is siet n meerte eerenmeeglid fon dän seelter buund die seelter buund feranstaltet jierelks ouwikseljend n heematäiwend af n sloachtfäst älk jier in oktober is ju meegliederfersammlenge fon dän fereen do feranstaltenge wäide toun grooten deel ap seeltersk ouheelden die seelter buund roate dät bäidensbouk robin hood fon john f hooker hääruut in seelter uursättenge fon margaretha grosser ingeborg einhaus un johanna evers fääre dät toankebouk fon dän seelter buund in un die jungen saterfriesen jahre saterfriesisch im kindergarten uursät fon h münzebrock bouk un cd dät seelter loundgjucht dt sater landrecht is uus uurlääwerd in n deelskrift fon dät leert uus dät ju jurisdiktion domoals noch in hounde waas fon do tweelich burgemästere die tweelwerroat de zwolffe ju sproake fon dät stuk is hoochdüütsk mäd fuul platdüütske woude dat daat straten ingeseten vs ingesessen leeff beraden tuge vs gezeuge saecke uk rakt dät woude do däälich noch ap seeltersk bruukt wäide broecke breeke resolviren risselwierje citieren sitierje koer köär veerdop fjoorup apfaalen dwo uk do jäildstukke do as breeke betoald wäide mouten schaff ortrik goltgulden ein olden halben stuver man dät kon uk in bjoor ein tunne beers hierunner sunt do artikkele eerste in skeeuw kuut touhoopefoated anno am januarij hebben die gantse gemeinte vund ingesessene des sagterlandes disse naestfolgende articull verordent auff vund angenaemen in massen vund gestalt als folgt l do paatäie in ne gjuchtsseeke mouten two in t lound peelfääste buurgen staale un sik tou dät dreegen fon ju kossenge ferplichtje foar dän fal dät jo dän prozess ferljoose item erstlicken ist endtslaten dass alle die jenige so dass landtrecht zu doende haben sollen den twoluen wegen des landes twe borgen vund gelouen stellen so im lande paelvast sindt es weer dan cleger oder beclagten welche parteij die sache verlustich sin wurde die sulue sall den gewinnenden deill seiner vnkost vnd schaden nha erkentnisse der twoluen verordenten vthlegen vund bezalen auch vort des landes gerechticheit van beiden partijen erleggen und so iemandt dat selve zu rechter zeitt na ludt des ersten anderen vund drudden articulen nicht doen woll denselben sall das landtrecht in der sache nicht gestadet werden idt si cleger oder beclagter sunder de sententsse allhir im landtrecht tho ieggen ghaen zum anderen sollen alle de jennigen so das landtrecht zu thuen haben achte dagen zu uorn van cantzell abkündigen lassen dar mitt de twoluen sich darnach zu richten vund der cleger sall den beclagten auch vort achte dage zu vorn darjegen citieren lassen datt der beclagte üff dem sulvigen dach wen de clage den verordenten aüergegeuen wardt dariegen zu erschinen darnach he sich wete zu richten zum dritten sall der cleger seine clage schriftlich vbergeben darinne clarlichen anzeigen sall mitt watt parteij der clager zu thuen hatt ock duetlicken namhafttich machen war he de clag vffstelt vp wo menich stucke vund articull dariegen dem beclagten sall fri staen der clage copei vund dem beclagten achte dage tiedt sin antwordt darjegen inzubringen item vff such vorgebent dess clegeres vnd beclagten willen de vorordenten ehres besten verstandes sich erkleren vund sententieren mitt vorbeholt so de twoluen sich auff dem ersten sontach darna also bolde nicht konden resolueren dass sie uff den anderen oder drudden sondache mogen bescheitt geben vund wes se dan also nach landes gebrauch vor recht erkennen nah gehorter clage vund andtwordt und bewijss wollen se des dem samptlichen erbgesessenen des landes vorstellen vnd vplesen lassen da mitt das landt alsulche sententia ratificieren vund befestigen auch mitt des landes siegell vnterdrucken woferne es de partien vff ere vnkost begeven wurden vor das siegell ein ortrikes item wan nhun cleger vund beclagter ire clage vund antwordt zu rameslohe vffm kirckhaue vorgeben sollen se dasselb ohne ienichs puchent vund vngestuemicheit vorgeben vund der eine jegen den anderen sich mitt worden oder der daat nicht vergreiffen so iemandt dar uber wurde dohne sall den lande verfallen sein mitt viff goltgl jdoch hoger obricheit vorbeholden vund wen nuhn einer in solchem broecke worde vallen sollen alle erbesessenen des landes zu gleicherhandt so ferne he sich wegeren wurde dem lande dem broeke ausszugeben pande auss dem hause zu nemen de helffte des broeckes dem lande de ander helffte den zwoluen vund bij der selben ijuer de parteien tho utdracht saecke ingehen en andere vor de twolven stelle tho sein item idt sollen auch dem zwolven vorordenten vom einem ieder so das landtrecht zu thuende haben vund inen das landtrecht zu gegen gaen wurde de sullen den zwolffen verordneten glichfals des landes ingesessenen so die sententien mitt vellen wurden sampt der zwoluen vff straten wege vund stege vund bierbancken vnbeleidiget vund vubeschediget bliuen lassen vund in keinen vordacht genamen werden alss bei poene vund hogester straffe von x goltgl darvan sall dem lande de helffte verfallen sein de andere helffte sollen die twolue geniessen jdoch hoher obricheit das ire furbehalten vund darvan den zwolven oder de de sententien mitt fellen wurden also jenigh verfall geschein wurde derselbe soll den zwolven des bei seinen eide nabringen vnd nicht vnderslaen vnd de verordenenten oder zwoluen dem lande vordon item de zwolffe wollen auch mechtich sein den drudden deill des landesgerechticheit item wanneer ein vrtell uffe gefraget landtrecht wardt entslaten dasselb sal heimlich vund still verswegen vnder der zwoluen gehalten werden vund nicht nagesecht werden bes zur zeitt dass dass vrtell vor den gantzen lande affgelesen wirdt so iemandt von den zwolffen dar vber befunden sall den zwolffen in zwei tunne beers vorfallen sijn vund des ampte entsetlet sein vund ein anderen bestendigen man in dieselbe stede waelen item wan de sententie sael eroffenet werden ider so dass land zu samen vnder sich was zu thuende hefft sall ein jeder hauswerdt selbst so ferne er mitt leibe schwacheit nicht da durch wurde verhindert oder sunst bewisliche orsache offte buten landes were sulches vorbringen lassen vund erschienen uff den kerchoff zu ramehslo zu zwolf uhre sollen auch keine knechte megede oder kinder dar schicken alles bei poena ein tunne beers de helffte den zwolffen die ander helffte dem lande dar uff die zwolffen ein jeder in seinen kerspell oder dorpe bi eren eide vfflesen vund zu erkennen geben ob dar well mangelde vnde so ferne iemandt in sulchen vngehorsam in sulchen broecke fallen wurde vund nicht in gnaden affdracht machen woll den suluen sollen de zwolffe ein ieder in seinen kerspell pande aus dem hause nemen damitt das der landtsrecht nicht verkortzet werde pro originale copia des sagterlanders gerechticheit rogatus scriptor testor rudolph kremerinck pastor in strucklingen mpropria in nahmen der zwolffen ihrer bevolmächtigten foleke aiteken zu boldingen frederich eilerich zu strucklingen rommer eilrich zu utenden ätter m hettema un r r posthumus onze reis naar sagelterland frjentsjer franeker ätterdruk leer sieden dät seelter läid is ne hymne ap dät seelterlound un dät seelter foulk die text fon fikoar schulte wäd ap juu wiese fon brüder lagert euch im kreise komponierd fon soangen dät is nit tou ferwikseljen mäd dät oolde seelter läid fon m seeling ljuude rakt et fuul un lounde do ap goddes waareld stounde man wät gungt deer wäil uur seelter un uur t litje seelterlound seelter jäilde aal as bruure oachtje hälpe een de uure träf se sik uk in de froamde hat et fluks wie sunt ja früünd eene sproake un aan gloowe un dät trjoue haat do dwo dät wie uus am ljoosten säike sälskup bie dät oaine foulk seelterlound dät druuch mien wääse deer wol iek begreeuwen lääse wier uk al min baab un bääsje sunt truch t äidenlieuwend geen huus wier spielden wie as bäid ne dät ferstopjen in de häid ne tikken räiden pingelpangel kuud iek die ferjeete wäil seelterlound du laist ousleeten fon de waareld gans ferjeeten man din foan häd uus uk heelden fräi fon fäinde kriech un nood seelter wie hääbe t hier goud roaked dan uus lound häd sik ächt moaked häd et uus daach riekelk lääwerd fjuur un woater un sääd brood wie sunt luuter een lounds loundjer skäddeler roomelster un uutändjer un wie toanke een un t sälge dät seelter siegel is däälich bekoand uut n gips oudruk die sello in lübeck moakje liet ne teekenge deerfon stoant ap dät tittelblääd fon sien bouk saterlands ältere geschichte und verfassung hie naamt dät sälwen s ff dät ooldste un wichtichste tjuugnis fon do fräisen in ju groafskup sögelten dät wiest ne krounde uunboartige figuur ap mäd waareldkuugel in de gjuchte un säpter in de linke hounde ap n troon mäd ju uumskrift s parrochianorum in zagelten dät siegel kumt toun eersten moal an ne uurkunde fon n moai in dät stoatsarchiv fon lübeck foar heert oaber sien stiel ätter sowät ju midde fon dät fjautienste jierhunnert eventuel ne noch fröiere tied an ätter sello is ju fürstenfiguur ap dän troon kaiser korl dän grooten die ne ganse antaal fräiske meenten sik as siegelbielde wääld hiede in ärinnerenge an ju soagenhafte privilegierenge fon do fräisen truch him dät skäl uk noch n sljuchten oudruk uut dät jierhunnert in dät ooldenbuurger archiv reeke dät siegel wuude al eer beskrieuwen fon hettema un posthumus he wier do bloumen in ju siegelbielde as swoormjende iemen beskrieuwen wäide un uk noch n uur siegel ärwäänd wäd mäd ne hilgenbielde in wuude dät druksiegel touhoope mäd dät ganse seelter archiv ferkooped däälich bildet dät seelter siegel ju bielde in dät meentewoapen fon seelterlound ju seelter äi düütsk sater ems bildet sik uut do touflusse marka un oaje do bienunner kuume bie aajesbusk meeter suudelk fon dät kustenkanoal ju lapt dan mad n düüker unner dät kustenkanoal truch un dan fon dät suude ätter dät noude truch ju ganse laangte fon seelterlound wier ju dät woater uut de foan apnimt toun deel truch ju leetse toachte ju seelter äi häd n iensuchsgebiet fon km as ju in dät noude mündet in de leda truch oamse un leda kuuden äbbe un floud sik bit roomelse foutsätte foarallen in dät noude kuud deertruch fuul lound unner woater loope ju äi waas loange ju lieuwensäddere fon seelterlound un waas skipboar bit ällerbrouk so bildede ju n gouden wai foar honnel un skipfoart foar litje boote in struukelje un baalenje wieren fröier ne ganse riege hälgen loangs ju seelter äi loangs ju seelter äi fon baalenje bit seedelsbierich lapt siet dät seelter äi paad in dät jier wuud die eerste seelterbuund apgjucht as foargunger fon dän seelter buund fon däälich die foarstand wuud bilded fon dän tweelwerräid mäd älkemoal fjauer meegliede uut älke täärp strukelje u roomelse r un skäddel s wo dät aal tougeen is in do unnerstoundene dokumente tou leesen wichtich waas foar him uk dät seeltersk skrieuwen wuude wiertou dät lesebouk foar seelterlound muugelkhaid roate deerbie wuud uk je ju froage ätter ju skrieuwwiese wichtich deertou koom ne delegation fon ju wäästfräiske fryske akademy fa ätter seelterlound unner leedenge fon dän direktor prof jelle brouwer in moorere deege wuud touhoope mäd dän tweelwerrräid maast in de hollener skoule uur ju skrieuwwiese uurlaid un wuuden ferskeedene foarsleeke in n praxis bekieked un wröiged toulääst koom dan eene skrieuwwiese hääruut ju dan uk ätters anwoand wuude t b in dät seelter woudebouk ju seelterfräiske literatuur uumfoatet do literariske wierke in ju seelterfräiske sproake in dät un dän eersten haaldeel fon dät jierhunnert ärskiene do eerste seelter täkste siet ungefeer ärskiene moor seelter bouke ju modärne seelterfräiske literatuur bestound grattendeels uut mundelke fertälstere dööntjene un uursättengen foar wuude dät ooldfräiske bruukt foar dät apskrieuwen fon gjuchtstäkste et rakt neen spetsifiske gjuchtstäkste uut dät seelterlound uut ju tied fon bit rakt et een poor täkste uut aast fräislound man deer sunt neen täkste uurlääwerd wuuden uut dät seelterlound wuude in upgant een hoochtiedsgedicht skreeuwen dät upganter fräisk heerde juust as dät seelterske tou dät oamsfräiske die ooldste seelter täkst ne uursättenge is die ferläddene suun fon dän strukeljer koaster sixtus ahlrichs fon die eerste seelter fertäller waas hermann griep uk wäil fokke hämken naamd hie skreeuw ferskeedene dööntjene un soagen sien oarbaid wuude fon johann friedrich minssen apskreeuwen un eerst in hääruutroat minssen häd uk ferskeedene seelter spräkwoude touhoopesoacht in sien wierk uut dät jier stound ju seelter spräkwoudesamlenge mäd aal touhoope spräkwoude in ju seelterske sproake theodor siebs publisierde een bouk wieroun dööntjene fon anonime fertällere stounde gesina lechte siemer waas ju eerste dichterske in ju seelterfräiske sproake ju waas aal as bäiden an t dichtjen dät tjooterstuk louts hinerks tjoue häd ju skreeuwen in t jier ärskien ju seelter kroune fon gesina lechte siemer ne sammelenge fon dichtwierke twiske un publisierde theo deddens seelter fertälstere in ju münsterländische tageszeitung touhoope häd hie deerfoar ungefeer saitensstukke skreeuwen die amerikoanske sproakwietenskupper marron fort publisierde do täkstsammelengen saterfriesisches volksleben un saterfriesische stimmen do täkstsammelengen in disse bouke weeren fertälstere fertäld fon ferskeedene seelter margaretha grosser häd gjucht fuul seelterfräiske bouke skrieuwen ju dööntjen un fertälstere uut seelterlound serie is gjucht bekoand wuuden ätter skreeuw grosser uk margeriten uut min tuun un mien tuunschiere in häd gretchen margaretha grosser die litje prins ätter dät seelterfräiske uursät deerätter keemen moor seelter uursättenge fon klassiske bäidensbouke so häd grosser uk tuusterpäiter fon dän fisker un sien wieuw un die fljoogende klassenruum uursät ieuwenske grosser häd uk johanna evers bäidensbouke uursät fon hier ärskiende dät bouk middewinter in n staal hiede marron fort sien uursättenge fon dät näie tästamänt un do psoolme kloor publisierde hie een näi woudebouk fon t seelterfräisk seelterlound düütsk saterland is ne meente in dän loundkring kloppenbuurich in läichsaksen mäd ne fläche fon km un ap n dezember ienwoonere dät seelterlound häd fjauer täärpe roomelse strukelje seedelsbierich un skäddel an n meerte äntstuud mäd ju kommunoale gebietsreform ju meente seelterlound so as ju däälich is do bit tou ju gebietsreform fon tjo oainständige meenten wieren strukelje roomelse un skäddel ju fräiske sproake fon dät seelterlound dät seelterske is ju litste anärkoande minnerhaidesproake fon europa dät seelterlound lait in dät noudwääste fon dät ooldenbuurger munsterlound in dät trjokaant lier kloppenbuurich ooldenbuurich in dät suude wäd dät seelterlound fon dät kustenkanoal begränsed in dät noude un noudwääste slut dät an aast fräislound oun man bietiede wäd uk dät seelterlound deertou reekend ju leda is een äi un ju noudgränse fon dät seelterlound ju fljut fon dät aaste ätter dät wääste in dät wääste wäd dät seelterlound ougränsed fon dät tou ju meente aastrauderfeen heerende täärp idafeen wät fröier as foankolonie ap seelter gruunde anlaid wuuden is disse foan täärpe lääse in dät gebiet weer fröier die sweer tou passierjende foan uum dät seelterlound tou liech in dät aaste wäd dät seelterlound truch dän elisabethfeenkanoal ousleeten die uur ju ganse loangte n geografisk skeed bildet ju bit tou ju burgeräntskeedenge fon tou seelterlound heerende fröiere foanmeente elisabethfeen an dän elisabethfeenkanoal heert apstuuns tou ju meente bäärsel seelterlound wäd fon ju seelter äi fon dät suude ätter dät noude truchfleeten un deelt et in do two behärskjende foane wäästfoan un aastfoan suudelk fon dät kustenkanoal lait näiskäddel dät bit tou tou dät seelterlound heerde two grattere meere in dät seelterlound sunt ju hollener see appe naite fon hollen roomelse un ju maiglöckchensee wäästelk fon skäddel dät seelterlound gränsed an fieuw ferskeedene noabermeenten in dät wääste un noude gränsed ju meente seelterlound an aastrauderfeen un tjootern samtmeente jümme do meenten bäärsel un ait in dät aaste un suudaaste sunt juust as dät seelterlound uk deel fon dän loundkring kloppenbuurich ju meente äästerweede samtmeente noudhumling in dät suude heert tou dän loundkring oamselound dät rakt fjauer täärpe in seelterlound roomelse skäddel seedelsbierich un strukelje in seelterlound rakt et do naiste buurskuppe baalenje bäätholt bieuwelte fäärmesound hällene heeselbierich hollen hollenerfoan hollenbround klaaster boukeläsk knülke skillup loanghoarst siedlenge muddebierich näiwal roomelse aast roomelse wääst mäd hoogebierich häärst un raake seedelsbierich kolonie skäddelerdom strukelje wääst uutände ubbehusen wietsound dät seelterlound lait in n mäitige klimazone wät unner ienfloud fon ju noudsee stound in n suumer sunt do deegestemperatuuren läiger as in dät binnenlound in n winter sunt do temperatuure maastens haager ätter ju klimaklassifikation fon köppen lait dät seelterlound in n gebiet dät ju iendeelenge cfb häd klimazone c woorm mäitige klima klimatyp f fuchtich mäitige klima unnertyp b woorme suumer dät klima is maritim maastens is dän suumer relativ köilich un rakt et relativ fuul rien man die winter is mild un in n winter faalt nit fuul snee wälle mappedplanet com seelterlound lait ap n kilometer loang un een bit fjauer kilometer breed soundailound midde in do foane deertruch waas et loange tied gjucht isolierd un bit tou dät jierhunnert ien kuud me bloot mäd n skip uur ju seelter äi in seelterlound kuume twiske un wuud ju tecklenbuurger groafskup suugel ju dät seelterlound fon däälich un deele fon dän humling uumfoatede fon fräisen uut dät aast fräislound fon däälich besiedeld of deerfoar al wäkke wäästfäälske siedeler in dät gebiet woond hääbe is striedich fon ju groafskup suugel comitia sygeltra häd dät seelterlound sagelter land uk wäil sin noome sjuch ju skizze unner apgruund fon ju isolation häd sik ju oaine sproake fon dät seelterlound äntwikkeld un is bewoard blieuwen ju seelterfräiske sproake is n dialekt fon ju fräiske sproake ju in uur deele fon aast fräislound siet jierhunnerte uutstuurwen is ju ooldste uurkunde stamt uut seelterlound hied goude kontakte ätter dät noude man uk ätter dät suude wai in dät jier wäd dät fon dän groaf fon tecklenbuurich an munster uurdrain man in ju tied wäide uk do aastfräiske ienfloude gratter seelterlound hiede in dät middeloaler ne oaine ferfoatenge un ne oaine gjuchtsboarkaid toun biespil is ne skriftelke loundgjuchtsoardenge uut dät jier bewoard blieuwen wierfon die uursproang düütelk aller waas muugelk wuud dät truch korl dän groote die do fräisen ju legende ätter eenige privilegien tousicherde sjuch fräiske fräiegaid dät seelterlound wuude tou do symboliske soogen seelounde täld un hiede ne do uur fräiske loundesmeenten äänelke bienaist demokratiske ferwaltenge eenmoal in t jier wuude die tweelwerräid wääld die dan ferwaltenge un gjuchtspreekenge latte deer ju loundnoome fon do fräisen in dät seelterlound eerste leet ärfoulgede waas dät gebiet nit heerskupsfräi toueerst wieren do groafen fon tecklenbuurich do loundesheeren leeter dät deelstift munster dan die fürstbiskop fon munster seelterlound hiede daach fiergungende fräiegaide un waas deermäd uk unner froamde heerskup n gjucht uunouhongich gebiet do seelter fräisen wisten hiere ounstammende fräiegaidsgjucht gjucht loange tou bewoarjen uk hier died ju isolierde loage hier uuriges in wuude seelterlound mäd ju säkularisierenge fon dät bisdum münster dät härtsochdum ooldenbuurich tousloain nit fuul leeter roate et unner napoleon n kuut frantsöösk intermezzo in dät jier wuude eerstmoals ne meente seelterlound iengjucht wierbie ieuwenske roomelse un skäddel uk dät däälich tou ait tällende näiskäddel heerde an n meerte äntstuud dan mäd ju kommunoale gebietsreform ju meente seelterlound so as ju däälich is do bit tou ju gebietsreform fon tjo oainständige meenten wieren strukelje roomelse un skäddel dät koloniegebiet seedelsbierich waas ne buurskup fon skäddel man hier wäd nit moor fuul seeltersk baald bie ju touhoopelääsenge fon do tjo haudmeenten geen et uum ju ferdeelenge fon do sweerpunkte strukelje skuul dät koopenskupsweerpunkt wäide roomelse hiede ju real un haudskoule mäd orientierengsstappe un in skäddel bleeuw ju meenteferwaltenge däälich is dät nit so as dät plaand waas strukelje un skäddel hääbe aal do wichtige institutione ouroat an roomelse ju bielde fon do täärpe häd sik uurloang annerd in dät jier wüütede toun biespil in skäddel n grooten bround un fernäilde huuse deerfon doarsten bloot huuse wier apbaud wäide in april wuuden huuse truch bomben fernäild wierfon nit fuul wier ap hiere oolde steede apbaud wuuden sunt truch ju groote ferkoppelenge un uutsiedelenge fon buurenhoawe uut dät täärp wuud et muugelk do fräi wuudene gruundstukke tou ferbeeterenge fon ju infrastruktuur tou bruuken do uut dät täärp uutsiedelde buurenhoawe kreegen in do buurskuppe näie steeden do täärpe sunt also ätter gans uurs wuuden in do lääste jiertjaande sunt näie woonsteeden äntsteen in dät seelterlound wäd dät seelterfräiske fon ungefeer ljuude boald dät seelterfräiske is dät lääste aast fräiske wät et däälich noch rakt ieuwenske dät seelterfräiske wäd hooch düütsk un plat düütsk in ju meente baald in dät seelterlound woonje uk russen do hiere määmesproake noch baale konnen deer dät seelterlound bit tou dät jier politisk tou dät läichstift munster heerde is et katoolsk ääntet do seelterfräisen heere tou do litje koppel fräisen do der traditionel ju roomske säärke heere unner ju reformation wuuden do seelterfräisen innerdoat luttersk man ätter dän wäästfoalsken free wuuden ju daach wier katoolsk juunreformation stump wäästelk un noudelk fon seelterlound befint sik deertruch n gjucht skäärp konfessionsskeed tou dät lutterske aast fräislound truch ju uumsiedelenge ätter dän twäide waareldkriech un näie ienwoonere fon seelterlound uut ruslound annerde sik ju konfessionelle touhoopesättenge fon ju befoulkenge däälich rakt et wier lutterske meenten un een fräisäärkelke meente baptiste in seelterlound uk ne moskeemeente häd sik in roomelse bilded wierfon do besäikere uursproangelk uut de turkäi kuume siet dän april rakt et bloot noch een roomsk katoolske säärkenmeente in seelterlound do fjauer juundäst oainständige säärkenmeenten wuuden fon dän biskop fon munster aphieuwed un tou ne näie säärkenmeente st jakobus in seelterlound mäd sin sit in roomelse touhoopefoated dät rektorat st antonius boukeläsk waas aal in aphieuwed un mäd st georg strukelje fereend wuuden pestoorsäärke fon dät seelterlound is ju st jakobus säärke in roomelse tou ju roomsk katoolske pestooräi heere fääre do in de kommunoalreform fon ju politiske meente outrände gebiete fon aastrauderfeen un elisabethfeen ju roomsk katoolske meente fon seelterlound faalt as een deel fon dät bisdum munster unner dän biskoppelke munster offizial mäd sit in fächt die aastelke deel fon strukelje heert tou ju lutterske kristussäärke in elisabethfeen die wäästelke deel as uk dät täärp roomelse heere tou ju lutterske säärkenmeente idafeen däälich aastrauderfeen hierunner foulgje do resultoate fon do woalen in un blasonierenge dät wiest in rood ap n gouldenen troonsessel ne sittende junge köönichsfiguur mäd krullen un een blau gewand mäd gouldene apstiksel gouldene hoike un gouldene skoue in ju linke een goulden säpter in ju hoochheeldene gjuchte n gouldenen rieksappel an dän troon liend is die rieksskild n swotten dubbeloadeler in gould dät woapen wiest korl dän groote carolus magnus die do fräisen ju legende ätter hiere wiedloangjende fräiegaidsgjuchte tousicherd hiede ju flaage fon ju meente is blau gould jeel blau mäd dät meentewoapen in ju midde fon dät jeele fäild ju ferhooldenge fon do blaue raantstriepen tou do braadere jeele middelstriepen bedrächt roda lska polen ju baksteenkapälle fon ju fröiere deelläitenge fon dän johanniteroarden in boukeläsk is uut dät jierhunnert un is ju eenige fon disse oard aal do uur fräiske kommenden fon dän oarden sunt in ju reformation unnergeen un do bauwierke fernäild wuuden so stoalt ju dän hl antonius wäide kapälle in klaasterbusk n kultuurhistorisk kleenood deer ju is nit bloot dät ooldste katoolske goddeshuus in ju meente man uk dät ooldste bauwierk in dät ganse seelterlound in dät jier wuude ju apweendich restaurierd skäddel is dät säntrum fon ju seelterfräiske sproake deer is dät seelterfräiske kulturhuus tou fienden in dan oolde boanhoaf dät kultuurhuus wäd benutsed as fereensheem fon dän seelter buund un et rakt deer n radiostudio fon ju ems vechte welle foar ju seelter seendenge ap dän regionoale seender in skäddel rakt et uk noch ju galeriehollounderwiendmäälne fon mäd n heimatmuseum un woainremise in dät täärp sunt buutendät ferskeedene bautoankmoale fääre rakt et dät natuurtoankmoal loanghoarster iesk un ju grootste roukekolonie fon düütsklound in seelterlound befint sik uk die seender dho fon ju düütske marine ju marinefunksteede is dät hoochste begungbere bauwierk in west europa man bloot foar suldoate ju oachte meter hooge rood wiet maäste sunt bit tou ne fierte fon moor as kilometer tou sjoon ju fuchtige foanboudem häd bie ju woal uum ne steede tou waälen n wichtigen faktor weesen ju marinefunksteede bleeuw loange tied uut militariske gruunden n wieten fläk ap do koarten wieren do seelter noch bliede weese dät jo ne deer plaande bombenousmietsteede ferhinnerje kuuden stuuns hääbe do nood uur ju stroalengsbelastenge dät fräitiedanbod in seelterlound is gans riek mädnunner rakt et sport un skutsbuunde un tjo karnevalbuunde in ju meente et rakt sportsteeden tjo tennisanloagen un two tennishallen fjauer sporthallen un tjo riedhallen deertou kumt een skaterboan un een indoor un een outdoor kartboan ju der in dät täärp roomelse ansiedeld sunt swimsport un boademuugelkhaide rakt et in dät fräitiedboad fon roomelse as uk in ju hollener see in dät täärp strukelje befint sik n paddel un pedal station as anloopsteede foar dät flitsepee un woaterwonderjen in seedelsbierich is ne multiple buutensportanloage basketball unsofääre as uk n beachvolleyballfäild un ne skaterboan kultuurelle fereene in dät seelterlound sunt in seelterlound kon bie ferskeedene feranstaltengen dät seelter läid fon pestoor schulte spield wäide in dät seelterlound wäd däälich noch eed greeuwen in dän wäästfoan wäide alle jiere sowät kubikmeter eed uut dän boudem hoald do buundessträiten un ferbienden seelterlound mäd do autoboanen truch seelterlound fiert ju iesenboansträkke wäästersteede ocholt seedelsbierich fon dän oamsloundske iesenboan disse sträkke wäd siet loange tied bloot noch bruukt foar göiderferkier un dät rakt noch museumsüüge ap dät suudelk oungränsende kustenkanoal wäd binnenskipfoart twiske ju oamse un ju hunte bedrieuwen an dän kustenkanoal wäd stuuns ju sonaamde c port apgjucht n industriepark un hoawen foar ju region ooldenbuurger munsterlound dät seelterlound ferföiget uur fjauer grundskoulen in strukelje roomelse skäddel un seedelsbierich dät skoulsäntrum seelterlound mäd haudskoule un realskoule befint sik in roomelse ap dän ploats fon dät skoulsäntrum seelterlound befint sik dät laurentius siemer gymnasium dät seelterske of wietenskuppelk seelterfräiske is ne fräiske sproake ju fon sowät bit moanskene boald wäd in seelterlound wuude ju seelterfräiske sproake in dät guinness bouk fon rekorde fon iendrain as litste sproakailound fon europa dät seelterfräiske is dät lääste uurblieuwsel fon ju aastlauwersfräiske uurtoal fon dät seelterlound do groninger uumelounde aastfräislound dät jeverlound un butjoarlound bit in dät säkstienste jierhunnert waas dät fräiske ooldfräisk ju eepentelke sproake fon ferwaltenge un gjucht in do fräiske kustenlounde twiske dät vlie in t wääste un ju weser in t aaste ätters is ju sproake in aast fräislound uutstuurwen man in seelterlound is ju an t lieuwend blieuwen binne ju ooldfräiske sproake in aast fräislound roate dät two dialektgruppen do oamsfräiske dialekte un do weserfräiske dialekte do oamsfräiske dialekte wuuden in dän wäästelke deel fon dät aastfräiske hoolichailound boald as uk in do groninger uumelounde bit tou ju lauwers do weserfräiske dialekte wuuden in dän aastelke deel fon dät aastfräiske hoolichailound boald bit in dät lound wursten uursiede fon ju weser uut dät ooldfräiske hääbe sik dät wäästfräiske dät seelterfräiske un dät noudfräiske äntwikkeld do bildeden touhoope ju fräiske sproakgruppe ju äntwikkelenge geen foar älke fräiske sproake uurs un so sunt do uutnunner woaksen fon do fräiske dialekte do noch an t lieuwend sunt is dät hälgeloundske fräisk dän naiste früünd tou dät seelterske die naiste früünd tou do fräiske sproaken is ju ängelske sproake ju ängelske sproake un do fräiske sproaken heere tou ju ängelsk fräiske sproakfamilie anglofräisk dät anglofräiske wäd uk wäil noudwäästgermanisk naamd un bildet ne unnersproakgruppe binnen do germaniske sproaken ju seelter sproake is fon uursproang fräisk man häd platdüütske un hoochdüütske ienfloude unnergeen deerbie sunt ferskeedene woude in dät seelterske keemen do nit originoal fräisk sunt ap ju uur siede häd dät seelterske ooldfräiske woude as kweede soaks bewoard do dät uurswain nit moor rakt as uk grammatiske besunnerhaide t b gäise sjo dät sproakgebiet uumfoatet trjo täärpe strukelje roomelse un skäddel in ju junge kolonie seedelsbierich wäd nit fuul seeltersk boald däälich bildje do fjauer täärpe un hiere buurskuppe mädnunner ju meente seelterlound mäd n uurfläche fon km un sun ienwoonere ieuwenske seeltersk un hoochdüütsk behärsket n deel fon ju seelterske befoulkenge dät platdüütske uur ju spreekerantaal rakt et ferskeedene unnersäikengen un skättengen bie aal do skättengen lait ju spreekerantaal twiske do un moanskene ju lääste unnersäikenge wuude moaked fon dieter stellmacher in dät saterlandprojekt fon ju universität göttingen deerbie wuuden fon do ienwoonere uur hiere sproakgebruuk ätterfräiged an hound fon ne froagebooge mäd froagen fon do ienwoonere wuuden uutnuumen bäidene unner jiere as uk uutloundere uutsiedlere un personen mäd twäide woonenge in seelterlound so ferbleeuwen persone so dät ljuude tou befräigjen wieren deerfon koomen uutfälde froageboogen seeltersk ferstounden dwo ienwoonere seeltersk baale konnen persone fon do ienwoonere baale also seeltersk ap maaste in roomelse in skäddel kon seeltersk baale in strukelje waas dät un in seedelsbierich in dät historiske gebiet seelterlound lääse do uk nit fräiskbaalende täärpe idafeen elisabethfeen un näiskäddel disse täärpe heere däälich nit tou ju meente seelterlound idafeen heert tou ju meente aastrauderfeen elisabethfeen tou ju meente bäärsel un näiskäddel tou ju stääd ait do näie bewoonere fon disse foantäärpe koomen fon anfang an uut ooldenbuurich of aastfräislound un do kuuden neen fräisk baale näiskäddel äntstuude in dät jierhunnert fon skäddel uut man so as uk in dät foantäärp seedelsbierich waas ju antaal fräisk baalende ienwoonere littik tou dät eende fon dät jierhunnert tälde paul kollmann in näiskäddel noch fräiskbaalende ienwoonere dät seelterske kon in do trjo dialekte fon roomelse utände strukelje un skäddel ferdeeld wäide do ferskiele sunt gjucht littik daach sunt do wan me seeltersk baale kon goud tou kannen hier een poor biespilsatse in do unweerskienelk ful ferskiele ansammeld sunt man daach kon me deer an sjo dät jo daach nit uuremäte foneenuur ouwieke ju muur fon mien naaberljüüde fon ju hachte in t nouden do aaltied mäd ju saise gäärs faar hiere haangste mjo häd aan lüünich blouked die knulääst in dät froaie fuugelhuus jieuwenske hier aain huus aaiere laid häd un bolde litsje suukene häbe skuul mongs soacht hie fodder un bikket litsje miegelken un uurswät uut ju äide bääte dän staal eer hie wier tourääch ätter t fuugelhuus wäifljucht sieuwends seeuwends staant deer aaltied aan fraamden mon die uurs niks mäi as dän fuugel tou bekieken wildääge kumt hie uut dät bopperlound ju muur fon mien noaberljuude fon ju hööchte in t nouden do aaltied mäd ju saise gäärs foar hiere hoangste mjo häd een lüüntje blouked dät knulääst in dät froaie fuugelhuus ieuwenske hier oain huus oaiere laid häd un bolde litje suukene häbe skuul mongs soacht dät fodder un bikket litje miegelken un uurswät uut ju äide bääte dän staal eer dät wier tourääch ätter t fuugelhuus waifljucht säiwends stoant deer aaltied aan froamden mon die uurs niks mai as dän fuugel tou bekieken wildääge kumt hie uut dät bupperlound ju mour fon mien naaberljuudene fon ju hööchte in t nudden do aaltied mäd ju soise gäärs faar hiere haangste hangste mjo häd een lüüntje blouked dät knulääst in dät froaie fuugelhuus ieuwenske hier aain huus aaiere laid häd un bolde litje suukene häbe skuul mongs soacht dät fodder un bikket litje miechhäimken un ourswät uut ju idde bääfte dän staal eer dät wier tourääch ätter t fuugelhuus waifljucht säiwends staant deer aaltied aan fraamden mon die uurs niks mai as dän fuugel tou bekieken wildääge kumt hie uut dät bupperlound ieuwenske do ferskeedene baalwiesen fon regionen hier täärpe do me as dialekte beteekent rakt dät in älke sproake ju noch fon moor as aan moanske boald wäd idividuelle baalwiesen idiolekte do al deer truch äntstounde dät älkunaan besunnere foarljooften foar uutdrukswiesen häd man juust in een sproake as dät seelterske dät noch nit wuddelk standardisierd is blift noch baldoarich ful ruumte foar sukke individuelle idiolektoale ferskiele foar do hier biespile roat sunt toun biespil wan do oolden fon ainewäl uut ferskeedene täärpe kuume kon dät licht weese dät ju person een oaine individuelle dialektmiskenge boalt ieuwenske dät in do biespilsatse bruukte bekieke kumt uk hyperkorrekt bekiekje foar dät kweeden wäd uumdät do je tiedwoude fon wäkke as typisk seeltersk apfoated wäide ieuwenske soacht kumt in aal do täärpe uk säkt foar wildääge uk aan faal fon hyperkorrektuur uk foarmen mäd ch rakt dät al in dät ooldfräiske ska säike muugelk honnelt sik dät uk bie ju foarm säkt uum hyperkorrektuur man dät is nit seeker bee düsse faale sunt hyperkorrekt af nit so in dät seelterske ienburgerd dät me him nit moor iedensthoaftich as ferkierd beteekenje kon oold un näi spielt uk een groote rulle in luudferskuuwengen do juust tou düsse tied in dän gong sunt un do fon wäkke ljuude meemoaked wuden sunt un fon wäkke noch nit in dän sproakuutbau kumt dät tou masse lienuursättengen un besunners uk fäkwoud uurnoamen juust hier in ju seelterske wikipedia ju sunner sproakuutbau nit weese kon rakt dät deerfoar masse biespile hier sunt dät t b man me kon nit ferwachtje dät die sproakuutbau fon älkunaan gliek moaked wäd un do näie themen aaltied juust gliek foarmulierd wäide biespil in do tjo täärpe rakt dät unnerskeedelke baalwiesen af in do tjo täärpe rakt dät unnerskeedelke dialekte uurs een biespil is dät woud stoafsuuger lienuursättenge uut dät düütske deertou dät dät synonym huulbäisem rakt een woud dät weerskienelk fon een äänelk platdüütsk woud oulat is un as me licht ärkoant uurspröängelk moor snurrich as iedenst meend waas daach kweede dät wäkke ljuude nu uk in dän iedenst wäkke platdüütske ienfloude rakt dät allerweegense in dät seelterske so wäd insteede fon mädeenuur maasttieds mädnunner kweeden wät uk wäil fon aan platdüütsken ienfloud kumt un mädeenuur wäd oafter as aiske ooldwaareldsk apfoated daach kweede dät wäkke man dät rakt uk seelter do läip stäärke platdüütske af düütske ienfloude häbe kien insteede fon naan neen indäid uk maake moake insteede fon maakje moakje sowät foatje noch masse seelter as ferkierd ap man daach wät dät kweeden twiske un wuude dät seelterlound fon fräisen uut dät aast fräislound fon däälich besiedeld woarskienelk koomen do ljuude uut dät aastfräiske kustgebiet wier do ätter ferskeedene natuurkatastrophen hiere woonsteede ferlädden hieden dät seelterlound wäd naamd in n uurkunde fon n okt as een fon do lounde do fon groaf nicolaus fon tecklenburg an dän biskup fon münster uurdrain wuuden tou ju groafskup aastfräislound ju äntstuude in dät jierhunnert häd dät seelterlound silläärge nit heerd unner dän biskup fon münster hieden do seelter noch loange ne bestimde oainständegaid un kreegen uk noch ne sunnerloage truch honnel un skipfoart dät ooldste seeltersk sunt two woude in een uurkunde uut dät jier ap dät aastfräiske hoolichailound wuude in dät jierhunnert minner fräisk boald insteede deerfon boalden do ljuude deer immer moor platdüütsk weegen ju isolierde loage un ne bestimde oainständegaid waas die platdüütsken ienfloud in seelterlound gjucht littik bit in dät jierhunnert waas dät seelterlound n soundinsel midde in oafte uunbegungboare hooge foane me kuude bloot mäd n skip uur ju seelter äi in seelterlound kuume uum wuude ju buuräi ap do kultivierde hooge foane gans wichtich truch näie sträiten un n iersenboan kreech dät seelterlound fääste ferbiendengen mäd ju buutewaareld uum waas ju loage fon ju sproake in do oolde käädentäärpe noch so stäärk dät ferskeedene fluchtlinge uut aast düütsklound sloank seeltersk baalen leerden ätters geenen fuul seelter oolden deertou uur hiere bäidene ap hoochdüütsk aptouluuken do lääste jiertjaande koom deerap ne reaktion un wäd uk n bitje seeltersk an do skoulen roat ne seeke ju foar bee sieden fuul ärfoulch rakt läite do seelter uuren fon allere ljuude in bäidenstuune uk kuume hier un deer seelter beteekengen ap huuse un sunt nu do seelter täärpnoomen uk ap do skilde anroat dät is foar n grooten deel bewierked fon dän seelter buund al in dän begin fon dät jierhunnert kwieden ferskeedene ljuude dät ju seelterfräiske sproake uutstierwe wüül ju absolute baalertaal is bit tou dät eende fon dät jierhunnert relativ konstant bleeuwen man do baalere fon dät seelterfräiske sunt däälich ne minnerhaid in ju meente seelterlound ju seelter sproake stoant siet unner skuts fon ju europäiske charta fon do regionoal un minnerhaidssproaken in dät seelterlound is ju sproake uk as amtsproake toulät do fjauer täärpe in seelterlound hääbe twosproakige täärpnoomen ju iso dis kode is stq in seelterlound sunt in aal fjauer täärpe touhoope fieuw bäidenstuune wier do bäidene mäd seeltersk unnergjucht truch fräiwilliger fersuurged wäide an aal do litje skoulen gruundskoulen in seelterlound kriege do bäidene seeltersk unnergjucht an ju grote skoule fon t seelterlound dät schulzentrum saterland konnen do sköilere an ju realskoule seeltersk as wahlpflichtkurs kriege an ju hauptskoule rakt dät apstuuns naan seeltersk unnergjucht uk an dät gymnasium laurentius siemer gymnasium in roomelse rakt dät apstuuns noch naan seeltersk unnergjucht an do beroupskoulen fachskoulen un hoochskoulen rakt et uk naan seeltersk unnergjucht an do universitäte fon göttingen kiel un ooldenbuurich rakt et seminoare uur dät seelterfräiske uunräägelmäitich rakt et kuurse fon t b dän seelter buund of ju foulkshoochskoule in lier in do er jiere fangt ju geskichte fon ju seelterfräiske literatuur eerst gjucht oun dät lesebouk foar seelterlound waas ne riege fon seelter saitengstukke do fon bit tou in dän general anzeiger publiziert wuuden sunt as dät lesebouk foar seelterlound apheerde fängen hermann janssen un pyt kramer oun mäd seelter trjoue tidschrift foar alle seelter dät fäng oun in n suumer un die soogende un lääste jiergong koom in dät lesebouk un in seelter trjoue sunt ferskeedene literariske seeken publiziert wuuden hermann janssen skreeuw uk foar dät lesebouk un häd dät ooldenhuus uutroat marron c fort häd in un two bouke mäd täkstsamlengen uutroat in dät jier ärskeen sien seelter uursättenge fon dät näie tästamänt un do psoolme margaretha grosser is een fon do maast produktive autorinnen in ju seelter sproake ju häd fertälstere un dööntjene skreeuwen in do saitengen un ferskeedene bekoande bäidensbouke so as die litje prins un tuusterpäiter uursät ju ems vechte welle häd älke two wieke fon bit ne seendenge uut seelterlound ap seeltersk un plat in internet skrift ju näissiede www stuuns com ap seelterfräisk in dän general anzeiger fon rhauderfehn un ju nordwest zeitung fon ooldenbuurich ärskiene räägelmäitich artikkele uur dät seelterfräisk of ap seeltersk toumindest eenmoal in do two jiere wäd in ju roomske säärke ne misse ap seelter ouheelden dät näie testament un do psoolme is fon marron fort uursät ap seelterfräisk ne offizielle gjuchtskrieuwenge foar dät seelterske rakt et noch nit dät seelterske is in dän loop fon do jiere ap gans ferskeedene wiesen skrieuwen wuuden do sproakgeleerden hääbe in dät jierhunnert bit tou do er jiere moor of minner phonetiske skrieuwwiesen bruukt deerfon waas julius bröring sien wierk ap maaste bekoand in seelterlound deerap basierde sik dan uk gesina lechte siemer as ju in do trüütiger jiere mäd seelter gedichte ounfäng wierbie ju oawers aal do lienjen un teekene wäägeläite moaste deeruum dät do sik foar n praktisken druk nit oainden as dan in do füüftiger jiere foarallen fon hermann janssen näi ounfangd wuude mäd dät lesebouk foar seelterlound wieren ienfloude fon ju hoochdüütske un ju ängelske skrieuwwiese deeroun al ap ju eerste siede fon dät lesebouk foar seelterlound aproup stuuden woude as brought ienfiehrd utschniede leeter geen dät n bitje wäch oawers do loange luude wuuden in dät lesebouk foar seelterlound noch nit konsequent skrieuwen in jusälge tied wuud bie ju fryske akademy in ljouwert toacht an n woudebouk hermann janssen rakt in dät lesebouk foar seelterlound uk al ne groote lieste fon woude un dan skuul dät deerfoar ne konsequente skrieuwwiese reeke ätter dän prinzip een luud een teeken sodät uk nit seelter ju uutsproake deeran ouleese kuuden die direktor professor jelle brouwer waas ju meenenge dät do seelter sik deeruur uk uutspreeke skuulen deerap moakede pyt kramer eenige äntwurpe do dan fon ne delegation unner fierenge fon brouwer in moorere äiwende an hound fon biespiele mäd de tweelwerrräid truchnuumen wuuden toulääst wuud dan ju foatenge mäd loange säwenluude altied dubbeld wääld ju dan leeter as skrieuwwiese fon anwoand wuude in dät seelter woudebouk fon un uur bouke as dät ooldenhuus consequenz waas dät do kuute luude i un u in tied kuut dan as i un u skrieuwen wuuden wieruum do luude i un u in dit buk dan skrieuwen wuuden as in n praxis wuuden do apaate akzentteekene nit bruukt un dät roate ferwikselenge dät wuud löösd fon professor marron c fort in sien saterfriesisches wörterbuch fon deeroun wuud tied un kuut skrieuwen also mäd ie un uu wierbie dan do loange luude i u as e u skrieuwen wuuden also slepje sur wan deer do akzentteekene wächfaale stöörde dät bolde naagends deeruum dät dät fon do luude uk bolde neen minimoalpoore rakt n uur näierenge fiert fort truch in sien uursättenge fon dät näie tästamänt in et seeltersk wier hie sk skrift insteede fon sch wät foarallen ap skoulen nutselk is uum ju gjuchte seelter uutsproake sx tou kriegen insteede fon ju düütske fort sien skrieuwwiese wäd in groote lienjen däälich maast ferwoand bloot dät eenpeldskrieuwen in eepene silwe also epen insteede foar eepen wuude nit altied uurnuumen truch sien isolierte loage un do deeruut resultierende oainhäide keemen in dät seelterlound al in dät fröie jierhunnert ferskeedene unnersäikere fon ju seelter sproake ap besäik al in skreeuw die antropologe mauritz detten uur do fräisen fon dät seelterlound hie beskreeuw ju seelter sproake as ein eignes teutsch welches wenigstens zum theil offenbar verdorbenes plattdeutsch ist un notierde sik n poor woude die theologe un historiker johann gottfried hoche skreeuw moor uur ju sproake in sien räisebeskrieuwenge truch osnabrück un niedermünster in dät seelterlound aast fräislound un groningerlound foar him waas dät seelterske dät ooldste dialekt fon düütsklound un ju uursproake fon dät ängelske niederloundiske ooldsaksiske of platdüütske in dät jier wuude dät wierk onze reis naar sagelterland uutroat fon do wäästfräisen montanus hettema un rinse posthumus dät is n tjuk bouk wuuden dät bolde toun haaldeel uut oolde uurkunden bestuude interessant sunt eenige texte ne sproakleere wier hettema dät seelterske in dän ooldfräiske roome twinge wol un ne woudelieste fon sieden in dät jier koom die jeverloundiske theologe johann friedrich minssen foar moorere mounde ap besäik hie beskreeuw ju sproake gans gnau un sammelde fuul fertälstere un spräkwoude in ju seelter sproake sien unnersäikengen wuuden toun deel in dät tiedskrift friesisches archiv publisiert n groot deel fon sien wierk wuude eerste ätter dän twäide waareldkriech fuunen un uutroat die begruunder fon ju modärne frisistik theodor siebs diede uk unnersäik ätter ju seelter sproake sien geschichte der friesischen sprache änthaalt ne bolde fulständige historiske grammatik fon dät seelterske wierfon hie in zur geschichte de englisch friesischen al fuul biespiele roat hiede bloot ap seelterlound beluuke sik das saterland flurnamen un sien lääste uutgoawe in zur friesischen volkskunde des saterlandes do unnersäikengen fon dät seelterfräiske ätter dän twäide waareldkriech dieden foarallen pyt kramer un marron curtis fort die wäästfräiske ingenieur kramer waas jiere oold as hie sien seelter woudebouk uutroate fon sien näi seelter woudebouk is beend i a e in ärskienen in wuude sien kuute seelter sproakleere publisiert hie häd ferskeedene unnersäikengen däin man hie häd uk ferskeedene bouke skreeuwen un uutroat fon bit waas hie foar dät seelterske tiedskrift seelter trjoue aktiv un hie publisierde ferskeedene wieräntdekte wierke fon t b minssen die amerikoanske germanist marron curtis fort begon in do er jiere mäd sien unnersäikengen ätter dät seelterske un arbaidede bit tou dät jier an ju universität ooldenbuurich wier hie sik iensätte foar dät platdüütske un dät seelterske mäd hermann dumstorf stoalde fort dät saterfriesisches wörterbuch touhoope dät publisierd wuude ieuwenske sien woudebouk roate hie do tekstsamlengen saterfriesisches volksleben un saterfriesische stimmen uut un uursätte dät näie tästamänt un do psoolme in dät seelterske foar ne ganse lieste kiekjet bie woudebouk sekundär ione massen spektrometrie sims is ne methode tou dät analysierjen fon uurflächen deertou wäd ju probe in vakuum bestroald mäd ione litje leedene deele deertruch wäide dan ione fon ju probe uurfläche loossloain wierfon dan ju masse wain wäd dät weegen fon do sonaamde sekundäre ione geböärt in n massen spektrometer so dät ju atommasse fääststoald wäide kon un me weet uum wäkker element sik dät honnelt ju methode is gans geföilich un ju geföilegaid kon bit atome cm bedreege dät is minner as n millionste prozent deermäd is ju methode uum ne million moal geföiliger as aes do resultoate kricht me as massenspektroa hier t b foar nikkel buppeste bielde deerbie kon me do isotope apaat sjo hier also ap atommassen un gewöönelk stoant dät ferhältnis twiske do isotope fääst man in wäkke falle kon dät uurs weese t b troch nukleäre prozesse dät kon me dan an dät sims spektrum sjo bie dät uur spektrum honnelt sik dät uum phosphor dät häd man aan isotope massentaal man apfaalend sunt litje spitsen ap un deer honnelt sik dät uum clustere klüüten fon two bzw tjo atome mäd oankelde leedenge dät kon ouhongje fon ju bestroalengswiese nu is dät läipe dät ju spitse ap touhoope faalt mäd n isotope fon nikkel ap ju wiese konnen spitsen fon ferskeedene elemente sik eenuur stööre un dät is n ätterdeel fon sims n fuul gratteren ätterdeel is dät bloot do ione leedene deele meeten wäide un dät nit goud fäästtoustaalen is wo n grooten andeel do fon do ganse loossloaine deele uutmoakje bruukt me toun bestroaljen t b dät edelgas argon dan wäide neen ferbiendengen foarmd un äntstounde man gans min sekundäre ione me kon dät ferbeeterje truch n bitje suurstof in dät vakuum oun tou läiten fuul geföiliger wäd ju methode truch ju probe mäd ione fon n uur gas tou bestroaljen uk honget fuul deerfon ou of dät materioal fon ju probe sälwen al ne touhoopestaalenge t b n oxyd is truch aal disse uurseeken kon ju geföilegaid fon sims uur n faktor duusend skiele un mout oafte mäd referenzproben oarbaided wäide uum noch n bitjen tou wieten wät me häd sims profile fon aal elemente semantik af betjuudengsleere belukt sik ap ju betjuudenge fon do woude dät interessante is dät ferwante woude in ferscheedene sproaken nit altied gans jusälge betjuudenge hääbe n bekoand biespiel is früündskup freundschaft wät sik ap seeltersk uk ap ju familie belukt moor komplitsierd is dät wan n betjuudengsfäild in ferscheedene sproaken ap ne uunglieke wiese ferdeeld sunt biespil n biespil wier do betjuudengen gans wied uutnonner ron sunt is bäite heizen dät hat eegentelk dät fjuur beeter moakje un äntstamt ooldfräisk beta ne säände beeter moakje büen also uk kon ne bestimde betjuudenge fon n uur woud uurnuumen wäide hier sunt eenige falle wier dät ap seeltersk geböärd is seeltersk reeke hat uk noch wäil reichen die winner kreech dän pries uurroat man in ju sunnerbetjuudenge reichen bis hat et räkke ju böie räkt fon hier bit ait sixtus schröer sikke schröer bädden dän april stuurwen dän februoar baalenje waas buur architekt un meentepolitiker fon cdu un in ju meente strukelje hie waas fon buurmäster fon ju oolde meente strukelje un deermäd die lääste buurmäster fon strukelje hie häd oarich fuul foar de meente strukelje un dät seelterlound däin un was aan fon do bekoandste moanskene in strukelje seelterlound un dän gansen loundkring kloppenbuurich in strukelje is ju sträite bürgermeister schröer strae ätter him naamd sixtus schröer häd klempner und installateur leerd hie wuude leeter ingenieur un koaster an ju meisterschule für elektrotechnik in bremen truch dän dood fon sin bruur die der buur waas in dän twäiden waareldkriech geen hie weer tourääch ätter ju buuräi fon sien oolden in baalenje hie was meeglid in dät kuratorium des st michaelstiftes bollingen un died aktief mee bie dän apbau un uutbau fon dät altenheim st michaelstift in baaljene sixtus schröer was intwiske uk architekt wuuden in do er jiere died hie mee bie ju flurbereinigung des wester und ostermoores hie hoalde fuul bedrieuwe ätter strukelje wai un suurgede so foar ju industrialisierenge in de meente strukelje hie suurgede deerfoar dät do meenten fon seelterlound bie dän oldenburgisch ostfriesischen wasserverband ansleeten wuuden un suurgede foar dän apbau fon dät ferienhausgebiet sonnenau an de seelter äi in strukelje gjuchte hie dän orts und verkehrsverein strukelje ap däälich ju bürgerverein strukelje hie waas loange tied meeglid fon ju cdu un gjuchte leeter ju wählergemeinschaft strukelje ap hier is n litjen uursicht uur sien eepenbeere oarbaid hie skreeuw dät tjooterstuk ju slowakäi slowakisk slovensko is n lound in europa ju haudstääd is bratislava un die präsident fon ju republik is siet zuzana aputov ap n meerte wäd ju slowakäi nafo meeglid än dän moai meeglid in de europäiske union ap n januoar kreech ju slowakäi dän euro die hoochste bierich fon dät lound is die gerlachovsk tt m do grootste äien fon ju slowakäi sunt donau tisza un waag slowakäi wäd begränsed fon bit tou waas ju slowakäi n deel fon aastriek ungarn in dän twäide waareldkriech waas ju slowakäi besät fon nazi düütsklound in ju tied fon dän koolde kriech wieren tschechien un ju slowakäi touhoope as tschechoslowakäi as satellitstoat fon de sowjetunion siet dän januoar is ju slowakäi n oainständigen stoat sunner tschechien dät kommunistiske system waas al eer looslät dät bruttoinloundsprodukt pro kop waas in in waas fon ju ganse wirtschaft loundwirtschaft industrie un tjoonste in ju lääste tied rakt dät probleme mäd ju ungariske minnerhaid die släieboom prunus spinosa dt schlehdorn woakst jädden an n sunnigen wooldraant un is in do alpen in bit tou so wät m hööchte tou fienden die släieboom is nau nuumen normoal naan boom sunnern n struuk hie wäd bit tou m groot un bildet oafte tichte broake hie häd fon meerte bit april wiete blöiten sien fruchte heete do släie joo ärinnerje sun bitje an bikbäien sien bleede sunt ap ju bupperkaante dunkergräin dät mout eerst fäärsen hääbe dan schäl me do släie plukje foar dän froast sunt se gans suur deerfon kon me gans smoakelge marmeloade un uk fainen likör moakje hochdüütsk hat die likör schlehenfeuer buppedät is n blöienden släieboom uk goud as fodder foar iemen sonic the hedgehog japanisk is aan fon do bekoandste videospilfiguure fon dän videospilmoaker sega dät eerste spil waas ap n juni peroat tou ferkoopjen sietdäm is sonic n gjucht bekoand spil wierfon millione ferkooped wuuden sunt moor as tjoon jiere sunt sonic un die nintendo maskotte mario konkurrent fonnunner weesen bit tou sega dän heemkonsolemäärked ferlät hiede et rakt nu sonic spiele foar nintendo systeme un uur platfoarme sonic ärsätte alex kidd die bit tou die maskotto bie sega waas die gaue koodiegel moaste bewiese dät die näiste heemkonsole fon sega die mega drive gauer waas as uur heemkonsolen naoto oshima skizzierde dän karakter wülst yuji naka die haudprogrammierder bloot foar dät spil waas ättertied is hie boas fon dät sonic team wuuden sonic is n blauen koodiegel hie kon mäd skalgauegaid loope deer kumt sin noome fon ängl sonic skal hie kon sik mäd dän kraft fon emeralde in super un hypersonic ferwondelje in allere sonic spiele un comics wuude dät as ne oard suchttoustand beskrieuwen wierbie hie n riesigen fernäilwuut häd un sik nit kontrollierje kon in do maaste sonic spiele gungt et deeruum dät die ferdulde wietenskupper doctor eggman professor ivo robotnik in allere spiele in noudamerika un europa fersäkt ju waareld tou ärooberjen wierbie hie dierte in robote sonaamde badniks ferwondelt sonic mout do dierte hälpe in leetere spiele stounde him deer fjunde bie wierbie him die foaks miles tails prower dät koodiegelwucht amy rose un ju echinda miegelke iegel knuckles as uk eenige uur karaktere him tou siede stounde sonic mout gouldene ringe touhoopesäike uum sik in dän uunbesiegde jeele super sonic tou ferwondeljen dät touhoupesäiken fon do emeralde is oaber nit so wichtich haudapdraach is tou fersäiken dät eggman nit aal kricht un ju waareld äroobert in eenige spiele kon sonic sunner do chaos emeralde oaber dän lääste level nit beloangje noome ap dät japaniske määrked bloot in japan ärhooldelk bloot in dän usa ärhooldelk noch uunfereepentelket et rakt uk ferskeedene sonic teekengebouke toun biespil sonic x buuten dät rakt et noch eenige comics un uur seeken so as boadedouke un turnskoue un pastagerichte un sogoar oaine marmelade et rakt uk ne oaine fs riege sonic underground in dät jier wuude n sonic film moaked die film is bloot in ju ängelske un ju japaniske sproake moaked ju soogenjiersbloume gnaphalium uliginosum is ne tuunbloume mäd spitse bleedere uut aan steele kuume moorere twiege uut do aal bruunske blöiten dreege do druuwenfoarmich ieuwenskenunner sitte die steele blift altied gräin man do bloumen wüülkje die noome soogenjiersbloume kumt wäil deerhäär dät dät ne bloume is ju me druuget un ju dan fielicht bit soogen jiere bewoard wäide kon dät is ne eenjierige plonte ju der heert tou ju komposiete familie un in europa foarkuumen däd die noome gnaphalium stamt fon dät griechiske woud gnaphalon wät sofuul hat as n top wulle ju plonte wäd bit cm hooch un is fon dän fout ap uutsprat fertakked dät rakt oaber uk plonten do der haager fertakje do behierde lanzetfoarmige bleedere hääbe n smälleren bläädfout do bupperste steeldeele sunt filtich behierd ju soogenjiersbloume blöit fon juni bit oktober mäd jeelsk wiete bloumenkoppe do oairunde koppe sitte bienunner in fon bleedere uumroate kljoune ap do boudeme fon do bloumenkoppe sitte neen skubben do uumwiendselbleedere sunt bruunsk bit jeelsk do röirbloumen sunt jeelsk wiet die pappus bestoant uut oufaalende litje hiere do bee sorbiske toale bupper un läichsorbisk dt sorbisch wäide boald in ju lausitz uica n gestrich in dät aaste fon sachsen sakska un dät suudaaste fon brandenbuurich bramborska do sorben wuuden aleer juust as do kärntner slowenen un uur slawiske minnerhaide wäil as wenden betitteld die noome wäd däälich as beleedigjend blouked dät sorbiske wat sun baalere häd wäd iendeeld in two varianten buppersorbisk un läichsorbisk dät buppersorbiske wät bie wieden do maaste baalere häd wäd boald uum ju stääd bautzen budyin tou dät läichsorbiske uum cottbus choebuz tou do bee stääde sunt dan uk do kulturelle zentren foar do sorbe wan do baalere fon dät sorbiske uk juust in do uumetou lääsende täärpe woonje un nit in do stääde sälwen fergliekstabelle fon sproaken do eerste skrieuwene sorbiske texte datierje uut dät säkstienste jierhunnert bee sorbiske sproaken hääbe älk ne oaine skrieuwwiese sorbisk en slowenisk sunt touhoope mäd dät noudfräiske do eensichste europäiske sproaken do dän dual twofach noch ieuwenske dän singular un plural aktiv anweende dät buppersorbiske is wät moor dät tschechiske äänelk un dät läichsorbiske dät poolske do sorben un do polen woonje uurigens eerste siet dät eende fon dän twäiden waareldkriech tichte bienunner ju foarhärskjende sproake in dät woongestrich fon do sorben is däälich dät düütske dät düütske häd dät sorbiske un uur slawiske sproaken aal fääre tourääch troangen fröier wuuden in groote deele fon aastelk düütsklound slawiske sproaken boald toun biespil sogoar uum lüchow in niedersachsen tou fuul stäädenoomen tjuuge deer noch fon as berlin chemnitz un dresden drjedany do sorben in sachsen hoolde mee truch dän touhoope biendende faktor fon ju katoolske religion gjucht stäärk touhoope dät moaket dät die taal fon baalere fon ju litje sproake relativ stabil is in ju ddr tied goolten do sorben as skaufinster foar ju minnerhaidefrüntelkhaid fon dät kommunistiske regime sorbiske kultuurmanifestatione kreegen ruum finanzielle unnerstutsenge so häd ju litje sorbiske sälskup ferföigenge uur n oainen rundfunkseender saitengen un tiedskrifte in ju oaine sproake un wäkke sorbisksproakige of twosproakige skoulen as zentrale kulturelle instanz fungiert ju sonaamde domowina wan uk in ju stääd bautzen min sorbisk boald wäd is dät sorbiske apfaalend deer ap sträitenskildere ap winkele un sogoar in wäkke winkele ap priessäädele un kassenskiene ju düütske regierenge häd dät sorbiske amtelk as minnerhaidssproake anärkoand un truch dät unnerskrieuwen un ratifizierjen fon ju europäiske charta fon do regionoal of minnerhaidesproaken ju ferplichtenge uurnuumen dät sorbiske tou beskutsjen un tou äntwikkeljen do sorbiske witaj wäilkuumen bäidenstuune luuke buute sorbisksproakige uk fuul düütsksproakige skoulkere ätter dät foulgjen fon ne twosproakige of ne sorbisksproakige foulksskoule konnen skoulkere tougjuchte ap dät sorbiske gymnasium in bautzen budyin of ap do sorbiske middelskoulen in radibor radwor un bautzen ne sorbisksproakige hoochskoule rakt dät nit me kon je daach in leipzig lipsk n universitätsstudium sorabistik nieme n uur äärwe uut ju ddr tied is ju bruunkoole gewinnenge wierfoar al ferskeedene sorbiske täärpe wieke moasten dät uutnunnerfaalen fon do sorbisksproakige gemeenskuppe do der ätter dät twoangmäitige uumeluuken oafte ferstraid uur de geegend lieuwje bildet n gefoor foar ju funktion fon dät sorbiske as ferkierssproake ap dät lound ätter ju weende is ju bruunkoolegewinnenge eenfach fääre geen trots massenhafte proteste is uum dät täärp horno rüümed uum bit ap dät lääste huus oubreeken tou wäiden uum ju bruunkoole industrie plats tou moakjen spieljen is wät n bäiden däd dät lääwert noch niks man is so nöödich foar dät bäiden uum sik sälwen un ju waareld kannen tou leeren dät rakt sofuul spiele foar bäidene un wäkke sunt sogoar in n apaaten seelter foarm uurlääwerd wuuden as man woaksene moanskene spielje uk fluks wan ju oarbaid moor lääwert as ieten un waarmte dan is dät eegentelk spieljen un daach hat dät iedenst man die moanske wol wül uk buuten dän iedenst wät bewäägje un dan hat dät sport do oolde seelter hieden uk al apaate sportelke spile un deer sunt fuul näie bietou keemen dät rakt toun biespil also dan rakt et uk noch huusspiele dät sunt spiele do der in huus spield wäide ju spoule is n elektrisk bauelement dät bestoant uut träid die der winneld is ap n kääden die der uut iersen bestounde kon älkuneen häd wäil moal heerd fon n magnet dät is n stuk metal dät iersen anlukt man ieuwenske do bekoande duur magneten rakt dät uk elektro magnete do bloot iersen anluuke wan deer n elektrisken stroom an toufierd wäd dät beraut ap dän effekt dät n elektrisken stroom truch n träid n magnetisk fäild ärreeget die effekt wäd noch stäärker wan me dän träid in n slinge lait älk häd uk wäil moal fon n dynamo heerd do sitte ap t rääd wan dät litje rääd fon n dynamo rund troalt dan fangt ju räädlampe oun tou baadenjen dät beraut nu wier ap dän effekt dät n annerjend magnetisk fäid in n träid ne elektriske sponnenge ärreeget in n dynamo sit n träid ju der in gans fuul slingen apwikkeld is un do slingen traale dan in af bie n magnet ne spoule is eegentelk n träid mäd fuul slingen stjuure wie truch dän träid n elektrisken stroom dan ärreeget die n magnetisk fäild un wan die stroom groot genouch is dan lukt ju spoule uk wier iersen an annerje wie nu dän stroom dan wäd in dosälge slingen ne sponnenge ärreeged dät hat dät ju spoule fersäkt dän stroom gliektouhoolden ju oainskup kon in ju elektronik uk wier nutselk anlaid wäide ju oainskup uum sun sponnenge tou ärreegjen hat sälweninduktion un wäd uutdrukt in henry ne spoule is henry h wan ju bie ne stroomannerenge fon ampre pro sekunde ne sponnenge fon volt ärreeget do maaste spoulen sunt fuul litjer un ju sälweninduktion wäd dan uk maasttied uutdrukt in millihenry mh henry af mikrohenry h henry ju sälweninduktion wäd gratter bie moor slingen man wäd uk gjucht ferhööged wan me do slingen lait uum n kääden fon iersen af ferrit af soowät wan me n kontakt ap n materioal sät dan mät me deertwiske n wierstand rs uk wan die kontakt gans scheen is dät naamt me spreedengswierstand äng spreading resistance dt ausbreitungswiderstand die wierstand wäd bestimd fon dän radius hoolichmeeter a fon dän kontakt un dän spezifisken wierstand ätter rs a as bereekend mäd integroalreekenge dissen wierstand spielt ne rulle alleweegense wier gans litje kontakte anwoand wäide as in ju mikro elektronik ne apaate anweendenge fon disse oainskup fint sik in ju spreedengswierstand profilierenge deerbie wäd die spezifiske wierstand oulaited uut dän spreedengswierstand ne näddele mäd n hädden goud definierden punkt wäd ap dät materioal sät bie ne bestimde häddegaid fon dät materioal un dän näddelpunkt rakt n bestimden kuugel radius r fon n näddelpunkt uk n bestimden kontaktradius a wan me nu die spreedengswierstand twiske ju näddele un dät materioal mät so kon me dän spezifiske wierstand in n gans litjet gebiet meete licht me dan ju näddele un sät ju foarsichtich ieuwen fääre wier deel dan kon me sjo of die spezifiske wierstand deer fielicht uurs is ju methode wäd anwoand ap metalle un hoolichlaiter materioale deerbie kon dät lichten un ieuwen fääre wier deelsätten fon ju näddele automatisierd wäide n praktisken wäid foar a is ap silizium bit mikron ne variante fon ju methode is djupte profilierenge fon loagenstruktuuren deerbie wäd dät materioal fluch scheeuw ouslieped un lät me ju näddele uur ju scheeuwe kaante stappe ap ju wiese kon me meete wo in de djupte ferlapt wierbie dan do resultoate automatisk as punkte in ne grafiske deerstaalenge oudrukt wäide konnen uum ienfloud fon isolierjende loagen tou fermieden wäide deerbie oafte two näddeln anwoand do der gans prezise gjuchted uur dät materioal stappe foarallen in ju hoolichlaiter technik wäd disse methode anwoand uurigens schäl dät resultoat korrigierd wäide foar ju tjukte fon do loagen uk mout reekend wäide mäd speerloagen un tunneleffekte wiertruch uk die temperatuur ienfloud häd dät rakt duusende fon sproaken ap de waareld wäkke ljuude meene dät dät bloot ju kommunikation sturre moaket un dät wie beeter eene sproake hääbe kuuden dät groote striedpunkt is dan fonsälwen wäkke sproake ap ju uur siede is uk noch nit fuul bekoand uur ju ienfloud fon ne spezifiske sproake ap dät toanken wan dät toanken mäd kloang assoziation oarbaidet dan kuuden bestimde siele in ju eene sproake fielicht gauer beloanged wäide as in ju uur un sogoar kuuden sik deerbie uur gesichtspunkte eepenje do sproaken wäide iendeeld in sproakfamilien buute do sproakfamilien stounde do isolierde sproaken ju eewige annerenge fon do sproaken hat ju sproakannernge minnerhaidssproaken sunt do sproaken fon do sproakminnerhaide statistik is ne wietenskup ju sik befoatet mäd dät beuurdeeljen fon doaten toun biespil die groote hannebuur wol wiete wo ferscheeden dät gewicht fon do oaiere is dan do duuren nit tou licht weese un aal oaiere tou weegen wäd him tou juur hie nimt dan wäkke oaiere so man hier un deer een dan wächt hie do un fint dät dät gewicht ne normoale ferdeelenge häd dät is ounroat in ju bielde ju tichter bie dän spitsenwäid m je moor oaiere dätsälge gewicht hääbe ju normoale ferdeelenge mäd ju fääste foarm fint sik oafte deeruum kon me uk ne standardouwiekenge s ounnieme wierbinne x fan do resultoate hier oaiergewichte faale binne twäie ju standardouwiekenge faalt dan un binne x s faalt sogoar wan do hannen fon jusälge soarte sunt un dätsälge fodder kriege dan kon die hannebuur sien kunden t b garantierje dät nit moor as fon do oaiere lichter as gram is hie mout dät fonsälwen wäil geräägeld fon näien ättergunge dan do uumstände konnen sik annerje toun biespil wan wäkke hannen kroank wäide dan kumt deer ne ganse masse litjere oaiere un ferschuft ju ferdeelenge un kricht fielicht sogoar two spitsen ap disse wiese kon me uk ju präzision fon meetreewen usw definierje t b ju s präzision is dät hat dan dät fon do resultoate binne fon dän wuudelken wäid lääse dit is oawers man een anweendenge fon statistik ne stilkene sproake of geheemsproake dt geheimsprache is ne sproake ju bloot fon ienwäiden fersteen wäd wan dät uungunstich meend is kwäd me fon gaunersproake sowät is rootwälsk uk foar koopljuude is sun sproake nutselk do oolde seelter wieren skippere un koopljuude un jo wollen sicher hiere sproake wäil moal as stilkene sproake benutsed hääbe deerfon rakt dät sogoar fertälstere nu oainde ju seelter sproake sik truch hiere besunnere äärf woude un luudenge al as stilkene sproake wan me hier fergliekt mäd do noabersproaken dät et sik uk wuudelk uum ne stilkene sproake honnelde kon me ouleese an dät besunnere gebruuk fon wäkke woude un besunners an dät woarschienelk uut dät rootwälske uurnuumene woud baale uk ju ganse touhoopestaalenge fon ju sproake tjut wai ap gebruuk as stilkene sproake n stoafsuuger dt staubsauger is ne reewe ju der huusstoaf un litje deele apsucht maastentieds sit deer n stäärken elektromotor oane die ne zentrifugoalpumpe ruundtraale lät sodät luft un deermäd stoaf anleeken wäd die stoaf kon apfangd wäide in n stoafsäk of fon binnen juun de buutensiede fon n ruunden behoolder sloiderd wäide sodät naan stoafsäk nöödich is uum wuud die stoafsuuger uutfuunden man bit hieden do maaste ljuude noch naan do matten un do teppiche as et do al roate wuuden do feeged of buute uutklopped mäd däd teppichklopper hier unner rakt dät information uur dän eerste ächten stoafsuuger un sin ärfiender die ingeniör hubert cecil booth wunnerde sik deeruur dät do ljuude wan do hiere stoowe scheenmoakeden bloot deerap oachteden wo jo ju keete wächbloasje kuuden wieruum kuuden jo dän stoaf nit apsuuge un dan in n säk apfange meende hie as hie hie dät betoacht hiede moakede hie dän eerste bruukboare stoafsuuger ju booth maschine die waas gjucht sweer hie wooch kilogram do maschinen wieren montierd ap litje woaine un wuuden leeken fon hoangste so geen ju booth maschine do huuse bieloangs uum do scheen tou moakjen die apperoat bleeuw buute biestounden un do metalslauche wuuden uur ju trappe of truch do finstere in ju stoowe broacht ju der scheenmoaked wäide schuul aan mon betjoonde dän motor un n uuren stoafsuugde do foutbeene un matten stoafsuugen waas djuur un bloot bedrieuwe un rieke ljuude kuuden dät betoalje dät eerste moal dät do ljuude sik dät bekiekje kuuden waas ap dän februoar dän dai wuude köönich edward vii kround un booth stoafsooch deer do teppiche die kädden fon dissen artikkel is uursät ätter juu holloundske wikipedia stoarksbrood claviceps purpurea dt mutterkorn is n skimmel die der ap do ieren fon roage un weete woaksen däd säilden uk ap jäärste hoawer af gäärse dät lät ap swotbrood wäil deerhäär die noome truch dän gebruuk fon desinfizierd säid kumt dissen giftigen angriep däälich bolde nit moor foar stoarksbrood produziert giftige alkaloide as ergotamine do der fiere konnen tou tiermkrampe un truchbläidengs probleme wiertruch fingere un toonen oustierwe uk kon dät hallizunatione reeke foar n woaksen moanske kon fieuw bit tjoon gram stoarksbrood al döödelk weese ap ju uur siede konnen do alkaloide uk n gunstigen ienfloud hääbe ap hoogen blouddruk af migräne foarallen in dät middeloaler roate dät oafte fergiftengen mäd infizierd meel wiertruch wäil ganse täärpe un stääde uutrooded wuuden do alkaloide fiere tou ergotismus uk antoniusfjuur naamd wan uk al in n ferbeend fuunen wuude twiske dän skimmel un do läipe effekte so häd dät daach in in frankriek noch n fal roat mäd offere desinfizierenge fon dät säid blift also gjucht wichtich ju stokpielenge is ne methode uum ju hööchte fon n relativ nai bie stoundend objekt tou schätsjen ju wäd foarallen fon buskoarbaidere un förstere tou ju gröötenbestimmenge fon boome truchfierd disse schätsenge lääse äänelk as bie dän tuumesproang do sträkkenferhältnisse fon dän stroalensats tougruunde die anpailde stok meetstoab an dän uutsträkte ierm fon n woaksenen is sowät zentimeter fon dät gesicht oawe bie bekoande distanz tou dän boom lät sik so ju hööchte fon dän boom mäd genöigende genauegaid an dän stok ouleese die tuumensproang doocht hier nit tou deeruum dät deermäd bloot ne horizontoale schätsenge muugelk is in ju grafik is ne idealsituation foar ju meetenge deerstoald deerbie lait ju oogenhööchte fon dän betrachter in hööchte fon do boomwuttele dät kuude biespilswiese bie aan hooger an n bierich stoundenden boom die fal weese ju loage is oawers in do maaste falle so dät do fäite fon dän betrachter sik in ju hööchte fon do boomwuttele befiende deertruch is naan gjuchten winkel bie ju meetenge roat ju deerbie aptreedende ouwiekenge fon ju meetenge houget me oawers nit tou oachtjen ap n eende honnelt sich dät daach bloot uum ne schätsenge pielenge fästeräägel tuumeräägel tuumesproang jookubsstoab stroalenge is dät uutseenden fon energie as woogen elektromagnetiske stroalenge do me sik uk toanke kon as litje deele kwante wan me mäd wäd häddes juun n saiseblääd slacht dan klingt dät dät kumt deerfon dät dät saiseblääd trillet un dät triljen an de luft meedeeld wäd un so in uus oore kumt deerbie kuume liek fon dät blääd longitudinoale woogen deeruum dät jo in de laangte trilje wüült fon dän snied un ju rääch transversoale woogen kuume do der twäärs trilje sukke luudwoogen dt schallwellen bewäägje sik mäd ne gauegaid fon meter pro sekunde truch de luft uk truch hädde materioale plontje do sik goud fout man nit truch dät luftloose junge moanskene konnen luud heere dät bit moal pro sekunde trillet herz bit kiloherz kut hz khz deerbuute lait dan noch infraluud unner hz un ultraluud buppe khz dät sunt also do haagere frequenzen gans uurs is dät mäd elektromagnetiske woogen do bewäägje sik bolde alleweegense truch un hääbe in dät luftloose ne gauegaid fon km pro sekunde dät sunt gans ferskeedene soarten fon stroalenge so as hier unner tou sjoon is gjuchts sjucht me do wikselstroome mäd gans läige frequenzen fon bit hz sjuch ap ju unnerste skala deertou heert t b uus gewöönelke elektrizität nät mäd ne frequenz fon hz bie sukke läige frequenzen trät noch bolde neen stroalenge ap eerste buppe khz hz wäd ju stroalenge wichtich un fange dan do radiowoogen oun mäd loang middel un kuut wooge dät do woogen bie haageren frequenz immer kuuter wäide kon me ferstounde uut hiere gauegaid trilje do moal pro sekunde dan is älke wooge juust km loang bie sun frequenz oarbaidet ju loangstwoogenseender bie roomelse deeruum dät haagere frequenzen nit truch dät woater tringe konnen buppe sowät hz woogenlaangte uum meter fange dan do ukw vhf un uhf woogen oun un dan deerbuppe do woogen do der foar radar un magnetron häide benutsed wäide dan n aantje fääre kumt dan teraherz stroalenge un deerbuppe ju infrarood stroalenge ju moaket dät wie ju waamte fon n häid af fon de sunne fäile un dan kumt eendelk dät sichtboare lucht dät is man n gans smällen beend wier ju faawe annert fon rood bie nm juust minner as een duusendste millimeter tou blau bie nm do faawen sitte uk aal in dät wiete sunnelucht so as me sjo kon in n rienbooge deerbuppe kumt dan ju ultraviolette stroalenge en dät is wier die gefoar anfangt dät kumt deerhäär dät bie haageren frequenz do kwante immer haageren energie kriege un somäd eer dät lieuwend skoadje konnen dät hat ne ionisierjende stroalenge un dät wäd noch läpper bie ju röntgen stroalenge ju der tougliek uk selektiv bruukt wäd uum krebs zellen dood tou moakjen uk nutselk is dät ju truch dät lieuwend skient wiertruch wie sjo konnen af deer wät loos is noch gefoarelker is ju bie radio aktivität aptreedende gamma stroalenge un ju hööchte stroalenge ju in de waareldruumte härsket hier wäd ärkläärd wo stroom laistenge un energie touhoopehongje wan woater loange ap n steen faalt dan kumt ap ju steede ne litje kuule in dän steen nu is dät je so dät wie woater gans fäin meete konnen dan ne druppe woater is altied glieke groot do druppen konnen wie t b moakje truch n ommer mäd n skoank nib ap de siede tou hoolden un je moor druppen faale t b truch n braader nib je gratter dät gat wäd n woaterstroom fon druppen pro sekunde moaket in n jier n tjoonmoal djapper gat as n woaterstroom fon druppe pro sekunde man wan dät woater fon gans hooch faalt dan is ju uutwierkenge fuul gratter as wan dät läiger häär kumt angenuumen dät ne druppe fon meeter hooch faalt dan wäd ju litje kuule moal gratter as wan ju fon meeter hööchte faalen däd kuut gekweeden ju uutwierkenge ju laistenge fon dät woater is proportionoal mäd ju hööchte x dän stroom af uurs gekweeden een druppe pro sekunde fon meeter hööchte moaket in ne bestimde tied juust sun djoop gat as twoo druppen woater pro sekunde fon meeter hööchte ju totoal uutwierkenge ju energie fon dät woater honget uk noch ou fon ju tied in x sofuul tied wäd dät gat uk x so groot ju grööte fon dät eendgultich äntsteene gat is dan proportionoal mäd ju energie afwäil mäd hööchte x stroom x tied elektriske stroom konnen wie uk meete in altied glieke druppen man do heete dan elektrone wie konnen dän stroom also uutdrukke in elektrone man deeruum dät do elektrone so littek sunt ferweende wie ju eenheid ampre dät is elektrone pro sekunde un juustgliek as bie do woaterdruppen ju hööchte is dät bie ju elektrizität ju sponnenge ju uk ienfloud ap ju laistenge häd ju sponnenge drukke wie uut in volt wiel wie foar ju elektriske laistenge ju eenhaid watt hääbe deerbie is watt volt x ampre n autolaampe foar v ju der ampre lukt ju ferbruukt also x watt w duusend watt hat n kilowatt kw wät ju laistenge betjut konnen wie düütelk sjo bie do gloilaampen ne laampe fon jusälge soarte mäd twäie sofuul watts rakt twäie sofuul lucht man wät wie betoalje skällen honget eendgultich ou fon wo loange wie ju laampe ienskalted häiwed hääbe also fon ju ferbruukte energie bruuke wie ne laampe fon watt uuren loang dan ferbrukt ju in ju tied x watt uuren afwäil kilowatt uure kwh strukelje af struukelje düütsk strücklingen af saterland strücklingen is n säspeltäärp un fröiere meente in dät noude fon seelterlound dät täärp lait wäästelk ju seelter äi un suudelk fon dän uutändjer kanoal in dät middeloaler stuud ju säärke in ju buurskup uutände ju also fielicht aller is fääre heere deertou do buurskuppe baalenje bieuwelte strukelje wääst wietsound ubbehusen un klaaster ju ooldste foarm is fon struklinge mäd uutgong linge wät sik in dät seelterske tou lje äntwikkelje kuude die uutgong inge wäd gewöönelk ferbuunen mäd persoonsnoomen man hier is daach eer an dät appellativ struk tou toanken dät froamde l läit sik dan ärkläärje uut aller la lo dät dan leeter fon linge ärsät wuuden is as uk bie schwalingen uut aller schwanloh uurfoarm is dan struk la woold mäd struuke fon bit heerde strukelje tou ju meente bäärsel bie ju gebietsreform fon wuuden skäddel un seedelsbierich mäd do meenten roomelse un strukelje tou ju meente seelterlound touhoopefoatet ne substroatsproake is ne sproake ju in n bestimd gestrich ärsät wuuden is fon n uur sproake ju superstroatsproake biewielen wäd uk ju kuute beteekenge substroat bruukt bie ne sproakannernge wäd ne sproake in n bestimd gestrich ärsät fon ne näie sproake ju ärsätte sproake is dan ju substroatsproake fon ju näie sproake wan buute dät gestrich noch n foarm fon ju oolde sproake boald wäd dan is dät ne adstroatsproake fon ju näie sproake uumekierd is ju näie sproake fon dät gestrich ju superstroatsproake fon ju oolde sproake deeruum dät dät ärsätten maastens nit fulkeemen is sunt in n superstroatsproake oafte räste fon de substroatsproake wiertoufienden disse räste do der ouwieke fon do normoale räägele fon de sproake konnen gewöönelke woude weese man uk noomen as oolde steedenoomen of traditionelle persoonsnoomen foar ju angelsaksiske invasion wuud in änglound keltisk boald dät ängelske häd deer also n keltisk substroat eer do germanen truch dän limes brieken wuud in suud düütslound woarschienelk ne romaniske sproake boald dät düütske häd deer dan n romanisk substroat uk fon dät fräiske wäd ounnuumen dät et ne substroatsproake roat häd bie do foulkere do der fräisk baale af boald hääbe fon disse substroatsproake fon dät fräiske beteekend as foarooldfräisk is noch nit fuul bekoand dät mouten wie leere truch rekonstruktion uut räste bie disse rekonstruktion wäd toueerst kieked ätter woudfoarme do ju germaniske luudferschuuwenge nit meemoaked hääbe so is dät indogermaniske p an dän woudbegin in aal germaniske sproaken tou f wuuden latynsk pellis wäd tou seeltersk fäl wan dät nu in dät seelterske woude rakt mäd p an n woudanfang do nit leetere äntleenenge of luudmoaleräi äntstamme dan mout dät sik uum substroatwoude honnelje muugelke biespiele sunt paad un poul ju sunne is die eerste fixstiern in uus naite mäd aal do planeten un mounen un kometen do aal touhoope naame wie dät sunnensystem dt sonnensystem dan fangt et eerste oun mäd do fixstierne un älke fixstiern häd sun sunnensystem do maaste stierne do wie in ne stiernkloore noacht an n heemel sjo un nit täld wäide konnen sunt sukke fixstierne litjer un gratter as uus sunne ju sunne is n stilstoundenden fix stiern fon gewaltige grööte ju sälwen is heet un soant hället lucht un waarmte wied uum sik tou ju is uumsirkeld fon do planeten mäd mounen uumroat aal do planete wier uus waareld uk tou heert sunt dunkele kuugele un kriege hiere lucht fon de sunne die symbolismus beteekent een kunststroomenge in ju moalerkunst un ju bieldehaueräi in t uutgungende jierhunnerd sien hooge tied waas twiske sowät un dät rakt uursniedengen mäd dän juugendstil man uk mäd ju moaltechnik fon dän reoalismus uumdät dät düsse uursniedengen rakt konnen nit aal do wierke un kunstlere kloor tou ju eene of uur stilgjuchte touoardend wäide do kunstlere fon dän symbolismus wüülen dät unnerbewisde uutdrukje jo wüülen bielden mäd seeliske jüpte moakje in do wierke fon dän symbolismus rakt dät besunners fuul motive uut ju antike mythologie un uk biebelske allegorien uur theemen sunt droom un ekstase wät moanskene föile wät nit tou ferkloorjen is kroankhaid dood sände un liedenskup dät apwiesen fon gäistige wuddelkhaid phantasie vision halluzination meditation un äntfiendenge do symbolisten stoalden juust so heerdelk dät skeene eedle un hoochstoundende in dän sin fon do präraffaeliten deer as uk ju tjuusterge siede uum do themenkomplexe sände eros verräid dood un düüwel motive fon ju eerste gjuchte sunt ängele höiden idyllen religiöse deerstaalengen juust so as riene un küüske wieuwljuude maasttieds in loange wiete kloodere typiske fertreedere sunt pierre puvis de chavannes maurice denis of michail wassiljewitsch nesterow un michail alexandrowitsch wrubel ne säikmaskiene is ne siede ap internet mäd n program deeroane wier me apsäike kon wät aal ap internet stoant die gebruuk kostet die niks dan ju maskiene wäd betoalt uut n bitje wierwenge wät deerbie stoant of fielicht kon wäl sien siede juun betoalenge uk haager in do resultoate kriege man uurs wäide do fiendesteeden gewöönelk oudrukt ätter wofuul besäikere do kriege dät gewaltige fon ne säikmaskiene is dät ju nit bloot do tittele fon uur internetsieden ättergungt man sogoar älk woud bloot wan die moaker fon ne bestimde internetsiede nit wol dät sien siede ap ne säikmaschiene kumt dan kon hie dät ounreeke mäd ne kode in html stoant dan twiske un dät rakt ferscheedene säikmaskienen me kon do sälwen ferglieke ne ganse lieste rakt dät ap ap n august foont iek ap ju säikmaskiene google x seelter wofuul finst du nu wofuul finst du ap uur säikmaskienen oafte kricht me eer toufuul as toumin resultoate me kon dan n uur woud deerbie sätte wät dan uk in do resultoate stounde schäl dan typt me t b seelter stukke in dät säik fäk nu rakt dät man resultoate un kon me sik beeter uutsäike wät me wol man dät kon noch toufuul wäide un dan kon me dät twiske anfierengsteekene sätte seelter stukke nu kikt ju säikmaskiene bloot ätter fälle wier do bee woude wuudelk bäätenonner stounde un kriege wie bloot een resultoat dät wai un wier twiske noude un suude behärsket uk in n ounfang ju politiske geschichte fon seelterlound dät wäd as sagelterland naamd in n uurkunde fon n okt he fgl sello f as een fon do lounde do fon groaf nicolaus fon tecklenburg an dän biskup fon munster uurdrain wuuden deer wäd ounnuumen sello ff fr dät seelterlound laangere tied tecklenburgisk hoohaidsgebiet weesen is as uk ju noaberstääd ait friesoythe ap dät woapen fon dän groaf fon tecklenbuurich uut ju tied uum sünt al säks poapskenbleede tou sjoon man weegen ju isolierde loage schäl die tecklenbuurger ienfloud littik weesen hääbe do seelter betoalden bloot n greeuwenschät fon tonne buutere noch wät uurs rakt et dät uk ätter seelterlound waiwiest dät is dät uk ju stääd un groafskup tecklenbuurich poapskenbleede in sien woapen häd wie wieten dät seelterlound tou tecklenbuurich heerd häd bit dät him ounuumen wuude me kon sik dan foarstaale dät do tecklenbuurger groafen dät poapskenblääd fierden uum tou wiesen dät jo oolde gjuchte in fräislound hieden deerfon häd uk dät woapen fon ju seelter noaberstääd ait sien two poapskenbleede die ienfloud fon ju oolde groafskup tecklenbuurich sjucht me fääre nit bloot in ju flaage un dät woapen fon dän loundkring kloppenbuurich man uk noch in do woapene fon dän oolden loundkring tecklenbuurich un deeroun do meenten ladbergen un lienen un fon dän näien kring steinfurt un deeroun ju meente lotte die teppich fon bayeux is mäd sien loangte fon meter un sien hööchte fon cm n bielderoman mäd n oaler fon bolde duusend jiere deeroun wäd fertäld wo do frantsööske normandier änglound iennoomen tougliek is dät een fon do wichtichste tjuugnisse fon dät lieuwend in dät middeloaler so rakt et n paat wier loundoarbaiden wiesed wäide deer kon me gjucht düütelk sjo wo do domoals touhoopestoald wieren die ganse teppich is gans fluch ferljoachted uutstoald in n apaaten bau in bayeux in normandien frankriek man me kon dän teppich fon bayeux uk bekiekje ap mäd ängelske uursättenge fon do latienske uurskrifte die ganse teppich wiest ne bieldengeskichte mäd fuul kommentoare ap latiensk dät sunt deelwiese do noomen fon do ljuude man tou n grooten deel uk wäkke doat ap ju bielde tou sjoon is in ju haudseeke wäd fertäld wo wülm die äroberer änglound eroberd häd hier is gans kuut die inhoold fon ju geskichte köönich edward fon änglound häd n wänt harold ätter ne tied stärft edward un harold is die näie köönich man wülm n anfierder uut ju normandie wol ook jädden köönich weese hie sailt ätter änglound wai leeter rakt dät n kamp bie hastings as harold stuurwen is fluchtje do änglounder un wülm is die sieger theo deddens november skäddel waas gemeindeoberamtsrat un oarbaidede as stellfertreeder fon dän meentedirektor in seelterlound hie waas meeapgjuchter fon dän seelter buund ju kopingfamilie skäddel un dän burgerfereen skäddel fon bit in publizierde hie dööntjene ut seelterlound in ju münsterländische tageszeitung mädnunner juun stukke oafte wieren dät uursättengen fon spoasige stukke uut de platdüütske noaberskup man uk geböärnisse uut seelterlound fon fröier un nuu hie redigierde uk dät toankebouk jahre heimatverein saterland fon dän seelter buund theo deddens häd n groot bielden archiv fon skäddel ap cd moaked apstuuns skrift hie noch litje dööntjene in dän general anzeiger ga theodor griep wier n seelter skrieuwer hie is bädden dän oktober in skäddel un waas deer buur un loangjierich meeglid fon dän meenteräid foar ju cdu theo griep is dän moai stuurwen hie waas aan fon dän tweelwerräid fon dän oolde seelterbuund fon leeter fäng hie oun tou seeltersk skrieuwen in häd theo griep touhoope mäd pyt kramer dät bouk seelter seeken skrieuwen in dät bouk sünt aal do oolden seelter roupnoomen apskriewen wuuden ieuwenske ju roupnoomen fon skäddel und seedelsbierich siet uut dän ätterläit fon pestoor schulte sunt där uk do oolden roupnoomen fon roomelse un strukelje beskrieuwen uk is in dät bouk dät äntstouden fon do skäddeler buurskuppe truch theo griep oarich goud beskrieuwen tou ju tied uum dät jier was theo griep boalde die lääsde oolde skäddeler die noch gjucht goud ap dät gebied fon ju skäddeler heematkunde beskeed wiste ju familie griep rakt dät al siet dät jier in skäddel theodor mommsen november november waas n noudfräisken koaster un professor in do klassiske feeke hie wäd aalmeen bikieken as die wichtichste klassiske historiker fon dät jierhunnert sien oarbaid uur ju roomske skichte is däälich noch gjucht bitjuudend foar ätterfoarskenge uur dät themoa hie häd ju nobelpries foar literatuur kriegen in un waas uk n fierenden düütsken politiker as meeglid fon dät prüüske as uk fon dät düütske parlemänt mommsen is in garding in eiderstääd in sleeswik bädden un is apwoaksen in bad oldesloe hie waas toufäärme skichts professor an ju universität fon leipzig is dan in meelid wuuden fon ju akademie fon wietenskuppe un ätters in professor in ju roomske skichte an ju universität fon berlin hie häd fuul eerenbetjuugengen kriegen foar sien wietenskuppelke laistengen die blaue max ju hoochste militääriske eerenbetjuugenge in eerenburgerskup fon room un dän nobelpries aan fon do min seekliteratuur schrieuwere do der ju tou ärkannenge kreegen mommsen waas aal sieläärge ju ooldste persoon uum dän literatuurpries tou ärooberjen hie waas do jier oold un uk ju persoon mäd dät ädderste bäidedoatum theodor siebs august in bremen moai in breslau waas n düütsken germanist siebs waas professor an ju universität greifswald leeter an ju universität breslau hie waas touhoope mäd uur sproakwietenskuppere un mäd fertreedere fon eenige düütske tjooterbüünen hauptferoantwoudelk foar dän dät ätter him benaamde toun eersten moal ärskeenene un loange mäitereekende wierk tou räägelenge fon ju uutsproake fon dät düütske deerfoar un deerieuwenske häd hie sik oawers boanbreekend mäd dät fräiske beskäftiged wierbie hie sik nit skoonde in aal do lieuwjende fräiske dialekte apteekengen bie do ljuude sälwen tou moakjen fon sien juun fjautich publizierde wierke beluuke sik ferskeedene uk ap dät seelterske ju geschichte der friesischen sprache änthaalt ne bolde fulständige historiske grammatik fon dät seelterske wierfon hie in zur geschichte de englisch friesischen al fuul biespiele roat hiede bloot ap seelterlound beluuke sik das saterland flurnamen un sien lääste uutgoawe zur friesischen volkskunde des saterlandes sien ätterläit is in n kriech in breslau ferlädden geen deerbie sien loundnoomenkoarte fon gans seelterlound do maaste bouke sunt hier online tou leesen oukuutengen twiske tjootern de detern is ne meente in ju samtmeente jümme ju wuud fröier as ju noudelke noabermeente fon seelterlound reekend as roagebierich un aasterhusen noch tou ju johanniterkommende boukeläsk un därmee tou selterlound heerden waas stickhusen n diräkt noabertäärp fon seelterlound tjootern lait noudelk seelterlound suudelk filsum und wäästelk fon dän loundkring ammerlound tjootern lait an de jümme ju meente häärd tou ju samtmeente jümme hier spielde ju slacht fon tjootern dät täärp tjootern is een fon soogen täärpe in ju gliek naamde meente tjootern ju ienwoonere dez häd ieuwenske tjootern heere fo foulgende täärpe un buurskuppe tou ju meente tjootern amdorf neuburg stickhusen velde barge un deternerlehe ju meente tjootern is n deel fonne samtmeente jümme ju säärm tou dän loundkring lier in läichsaksen heerd iewenske tjootern heere do meenten filsum un nortmoor tou ju samtmeente jümme sit fon ju samtmeente is filsum ap dät woapen fon tjootern sunt ju jümme un ju buurich stickhusen tou sjoon dät dät seelterske sun apaate foarm fon dän noome bewoard häd tjut ap n oolden kontakt wai jan van dieken friesische blätter fint in sien familienpoapiere dät ätter ju juunreformation noch man säilden hilked wuude twiske dät evangeliske tjootern un dät roomske seelterlound die noome kumt wäil häär fon ooldfräisk thiatern düütsk die transformator is n bauelement wiermäd me elektriske sponnengen uumhooch of uumläich brange kon juust so as n annerjenden stroom in ne spoule sälwen ne sponnenge ärreeget so ärreeget er uk ne sponnenge in ne uur spoule ju deer fluks bie sit dät hat induktion lääse wie nu ap ju eerste spoule ju primärwikkelenge ne wikselsponnenge an so kumt ap ju twäide ju sekundärwikkelenge uk ne wikselsponnenge sun eempelddeel mäd two spoule hat fon transformator trafo dät interessante is nu dät ju sekundäre wikselsponnenge haager wäd wan die antaal fon do slingen fon ju sekundäre spoule gratter wäd me kon kweede dät do sponnengen sik uungefeer ferhoolde as do antaale fon do slingen ap ju wiese kon me also fon v wikselsponnenge fluks v moakje af uk v foar batterie leedere n trafo kon moorere antappengen hääbe foar ferskeedene sponnengen so kon n trafo sekundär tougliek v un v lääwerje un hie kon primär truch uumskaltjen tougliek oained weese foar v un v nätsponnenge fääre sunt transformatore uk nutselk foar dät uurbrangen fon luud skal gjucht nutselk kon uk weese dät bee spoulen elektrisk fon enunner isolierd sunt ju transformator wierkenge wäd uk wier gjucht foarderd truch n kääden fon iersen af sowät deeruum dät ju sekundär sponnenge bloot ärreeged wäd truch n annerjenden primär stroom oarbaidet n trafo also nit bie gliekstroom fääre is dät so dät bie ne haagere sponnenge äntspreekend minner stroom ounuumen wäide kon dät rakt also naan gewin in laistenge die transistor is n bauelement wiermäd me elektriske sponnengen ferstäärkje kon dät grootste wunner fon ju elektronik is foar fuul ljuude die ferstäärker deer gungt n gans swäk signoal oane un fuul gewalt kumt hääruut un dät is die transistor die ju ferstäärkenge muugelk moaket bie dioden hääbe wie blouked dät do in eene gjuchte ju speergjuchte nit laitje hier unner hääbe wie gjuchts sun diode teekend man wie hääbe links n uur in foudelsgjuchte deer mäd in de riege schalted wät moaket dät nu foar unnerscheed kon me kweede deer lapt daach naan stroom dät is uk weer man dät annert sik wan wie do bee dioden tichte bienunner brange in een kristal dan is dät nämmelk so dät wäkke elektrone fon ju in foudelsgjuchte stoundende diode noch juust ju in speergjuchte stoundende barriere beloangje konnen do reeke deer dan daach n litje stroom die sonaamde kollektorstroom wie naame deeruume ju gjuchte barriere die kollektor c wült ju linke ju do elektrone lääwert as emitter e beteekend wäd nu is dät je so dät die kollektorstroom gjucht geföilich is foar ju sponnenge ap dän emitter un ju konnen wie eenfach räägelje mäd dät litje stuk deer twiske ju basis b un dät interessante is nu dät n gans litjen äkstroa stroom in ju basis n gans grooten stroom in dän kollektor reeke kon un deeruum dät die diode twiske ju basis un dän emitter in ju foudelsgjuchte stoant hougje wie man ne gans litje sponnengsannerenge uum dän basisstroom loope tou läiten ap ju uur kaante stoant die kollektor diode eegentelk in de speergjuchte un dät betjut dät hie ne gans groote sponnengsannerenge oureeke kon sunner dät die kollektorstroom sik fuul annert die transistor kon also wuddelk ferstäärkje gewöönelk wäd die emitter an nul volt laid jee af noa uur n wierstand wült an ju basis ju iengongssponnenge toufierd wäd buutendät schäl foar ju gewöönelke oarbaidswiese die basis emitter diode in foudelsgjuchte stounde ap ju kollektor basis diode deerjuun stoant ne speersponnnenge ju juust as bie do dioden an n maximum buunen is buutendät jält n maximum laistenge fon eenige tjaaner mw bit moor as hunnert watt aal typen ouhongich transistore foar groote laistengen mouten oafte ap köilplatten af köilere montierd wäide hier unner stounde do schaltbielden fon n transistor dät rakt two soarten ouhongich deerfon af ju basis uut p typ materioal bestoant af uut n typ materioal dät sunt bäätenunner npn un pnp transistore n gans uur soarte sunt doo fet s tschechien is n lound in europa ju haudstääd is praag un die präsident fon ju republik is siet milo zeman die hoochste bierich fon dät lound is die snka m tschechien wäd begränsed fon in dät middeloaler wieren do historiske regione fon tschechien böhmen un mähren deel fon dät hillige roomske riek in dän twäide waareldkriech wuude dät sudetenlound annektiert fon nazi düütsklound in ju tied fon dän koolde kriech wieren tschechien un ju slowakäi touhoope as ju tschechoslowakäi as satellitstoat fon ju sowjetunion siet dän januoar is tschechien n oainständigen stoat sunner ju slowakäi un sunner n kommunistisk system dät bruttoinloundsprodukt pro kop waas in in waas fon ju ganse wirtskaft loundwirtskaft industrie un tjoonste ju tuffelke in skäddel wäd tüwwelke of tülke kweeden biologiske nomenklatuur solanum tuberosum is ne wichtige neerengs plonte do knullen juust as do heele plonten tuffelke naamd konnen goud ieten wäide wan jo seeden of brät sunt räi kon me naan paat fon ju plonte ferdreege tuffelke rakt dät fuul ferskeedene soarten in unnerskeedelke faawen rood jeel gries bruun blaauw buppedät rakt dät fääste un meelige soarten äddere un leete jo wäide maasttieds vegetativ uur dät iengreeuwen fon knullen fermoord do oogene kriege un uutdrieuwe me kon tuffelke oaber uk as uur plonten sexuell fermoorje uur ju bestuuwenge fon do blöiten un do bäien säidje deertruch äntstounde näie soarten tuffelke kuume uut ju suudamerikoanske buuräi traditsjoon in suud amerikoa wuuden jo al loange tied eer ju kolonioalisierenge ounbaud dät rakt junner uk masse soarten do bääst oun dät lieuwend in do anden ounpaased sunt un nit unner uus bedingengen plonted wäide konnen ätter europa wai wuuden jo wäil eerste in t jierhunnert broacht fon do oun duurde dät noch ne tied bit me tuffelke soarten tuchted hiede do dät froamde klima goud ferdreege kuudene buppedät bruukte dät ne wiele bit do europäiske buuren mäd ju näie plonte fertjoud wuuden noch in ju midde fon t jierhunnert moaste friedrich ii fon prüüsen befeele uutreeke uum do buuren in sien lound dät tuffelkenplontjen bietoubrangen dät wäd fertäld dät hie n tuffelkefäild fon suldoaten bewoakje liet deermäd do buuren sjo wo wäidful do plonten sunt uum jo tou t steelen tou ferfieren läiweloa waas ju tuffelke sunne wichtige neerengsplonte in europa dät dät ne hungersnood reeke kuude wan do tuffelkebestounde fon kroankhaide fernäild wuuden so toun biespil ju groote hungersnood in irlound twiske un ju truch tuffelke fuuleräi uutbriek däälich is ju tuffelke in groote deele fon ju waareld tou fienden apgruunde fon ju globoale woormenge rakt dät fersäike ju tuffelke sogoar in gräinlound tou plontjen mäd ju tuffelke wäd aaltied fuul experimentierd tuffelke sunt biologisk so nai fjuund mäd tomoaten dät mä goud tomoaten ap tuffelken ääntje kon sodät me buppe do fruchte un unnern do knullen aadenje kon in dän grooten stil wäd dät oaber nit moaked uumdät dät deer fuuls tou uumestoundelk tou is die tuumesproang is ne methode uum den oustand twiske die sälwen un n objekt tou skätsjen un kon bie ju orientierenge un ju oustandsmeetenge hälpe disse skätsenge lääse do sträkkenferhältnisse fon dän stroalensats tougruunde die anpielde tuume an dän uutsträkte ierm fon n uutwoaksen moanske is sowät zentimeter von dät gesicht oawe wült die oogenoustand sowät säks zentimeter bedrächt hieruut kon me n ferhältnis bereekenje dät fonsälwen fon moanske tou moanske variiert dit ferhältnis lait in dät beräk fon bit un mout foar bääste meetresultoate fon älke moanske sälwen fääststoald wäide in de räägel is seküür genouch dan die tuumesproang is eendelk daach bloot ne fästeräägel ndash of tuumeräägel in ju astronomie wäd n äänelk ferfoaren tou ju oustandsbestämmenge fon stierne uut de noaberskup fon uus äide ferwoand an ju steede fon dän oogenoustand trät hier ju positionsferannerenge fon ju äide unner hieren uumloop uum ju sunne bie relativ naie planetariske dooke is ju oustandsbestämmenge mäd hälpe fon ju parallaxe muugelk die effekt fon ju trigonometriske parallaxe kon tou ju oustandsbestämmenge fon fixstiernen ferwoand wäide in ju grafik hier buppe paaset ju basisloangte fon dät huus toufällich genau twiske ounfang tuume un ounfang tuume wie staale ju huusbratte ap meter dan bedrächt die skätsede oustand bit tou dät huus meter foar seküürdere skätsengen skuul altied uur ju glieke steede fon dän tuume pield wäide t b altied loangs ju linke tuumesiede of uur ju tuumenspitse so as et bie de hounde linkshoundere un gjuchtshoundere rakt so rakt et bie dät ooge linksoogige un gjuchtsoogige moanskene ne litje annerenge fon dän tuumesproang bjut ju bääste methode dät fierende ooge tou bestämmen ju dominanz fon dät ooge honget nit uunbedingt mäd ju fon do hounde touhoope un wäd uk nit fon unnerskeedelke sjoskäärpegaid bestimd ju prävalenz fon linksoogegaid wäd mäd ca anroat leerstöörengen as legasthenie of arithmasthenie stounde in ferdacht truch linksoogegaid begunstiged tou wäiden dät ferfoaren sät ju kunde of skätsenge fon ju horizontoale uutdeenenge fon n objekt of gelounde foaruut tou toanken is uk an ju uumekierenge fon dät ferfoaren bie bekoande oustand ju bratte fon n objekt truch tuumesproang tou bestimmen dät deerbie beluuken fon vertikoale uutdeenengen as roate of soachte gratte biespilswiese tou bestimmenge fon ju hööchte fon n boom is nit muugelk deer dät meetinstrument do oogene jo horizontoal anoardend sunt ne uurkunde dt urkunde is n skriftstuk wierap n toacht ne wille usw fäästheelden wäd un dat bruukt wäide kon as bewiesstuk of tjuugnis in oolde tieden wieren do oafte skrieuwen ap pergament uk ap seelterlound beluuke sik sukke oolde uurkunden dät eerste moal in ju geskichte heere wie wät uut seelterlound in n uurkunde fon wieroun bookeläsk n unner do fräiske johanniterkommenden täld wäd ur in wäd ju skoankenge fon n stuk foan in baalenje an dät aastfräiske klaaster langen beuurkunded ur dät leeter in dän dullert unnergeene klaaster kricht in jusälge buurskup noch moal ein stucke phanes dar man eede uppe graven mach wiermäd tou glieke tied in n uurigens läichdüütsken text do ooldste belääse fon do seelter woude foan moor un eed torf fuunen wäide ur fgl kramer fort in wuud ne foar sowät trietich jiere an dät klaaster däine skoankenge fon n stuk foan beuurkunded deeruum dät uur ljuude to scarle dät hääbe wollen ur ätter friedländer ur skäl deeruum uk die foan in scarle lääsen hääbe wierfoar hie wäil beleeken ap dän oustand fon langen litje skäddel kleinscharrel bie tjootern ounnimt man deer ju uurkunde fon heer johan curet to ramslo apstoald is waas dät wäil eer skäddel in seelterlound in dät jier beanspruchje eenige baalenjer n stuk foan dät fon hiere oolden an dät klaaster langen skoankt wuude jo wuuden oawers fon dän gjuchter herman ter molen ter oyta ait in t uungjucht sät ur tou n sälgen slus kumt her ageld kerchere to uthende juunuur eenige uur baalenjer ur moor foulget dät seelterske dt saterfriesisch äntstamt in algemeenen dät ooldfräiske man dät rakt uk n andeel uut uur sproaken bielde ii wiest in n boolkendiagram ju fertreedenge fon do deele in dät fräiske fon däälich eerste links in dät wäästfräiske dan in ju apaate sproake fon dät wäästfräiske aailound schiermönkooge un deerätter in seeltersk un dan in dät mooringer noudfräisk do loangste boolken rood fertälle dät soowät fon dät fräiske fon däälich uut dät ooldfräiske stamt dan sunt gräine boolken in dät wäästfräiske sun fon do woude fonnäien bilded wuuden juun in dät seelterske bloot sun näibildenge is t b wieuwmoanske ieuwenske wieuw do blaue boolken reeke dän gehalt an holloundsk of läichdüütsk un dät is ap stäärkste in dät seelterske fertreeden mäd sun woud is niks wierfoar dät ooldfräiske nwet hiede toulääst fiende wie dan as jeele boolken noch deele uut uur sproaken in dät seelterske t b juust uut frantsöösk juste dät noudfräiske häd deerbie noch uut dät däniske uurnuumen in dän gehalt an ooldfräisk stimt dät seelterske oarich uureen mäd do uur fräiske dialekte gans uurs wäd dät wan me kikt ätter charakteristisk fräisk bielde iv dät sunt woude do me an hiere foarm as ooldfräisk kanne kon toun biespil uut is n goud ooldfräisk woud man me kon dät deer nit an sjo deeruum dät dät ap läichdüütsk juust gliek is deerjuun is ätter gans kloor as fräisk tou kannen ooldfräisk efter in bielde iv sjo wie nu dät dät seelterske charakteristisk fräisk änthaalt roode boolke bolde sofuul as dät originelle ooldfräiske un fuul moor as wäästfräisk un noudfräisk nu is nit aal ooldfräisk in dät seelterske bewoard blieuwen man wie sjo uk dät fon dät deeroun bewoard blieuwene ooldfräisk charakteristisk is gräine boolke do seelter hääbe also foarallen charakteristiske woude uut dät ooldfräiske bewoard un dät tjut deerap wai dät jo dät as geheemsproake bruukt hääbe do gans litje roode boolken reeke dän andeel an charakteristisk fräiske woude in do noaber dialekte deerbie is foar seelterlound foarallen interessant dät groningiske grinslnsk mäd dät sik as läichdüütsk ap fröier fräisk gebiet ferglieke lät mäd dät aastfräiske läichdüütsk juust so kon me dät uur läichdüütske gebiet uum seelterlound tou ferglieke mäd dät stellingwerfiske mäd bloot charakteristisk fräisk as waareld beteekent me kuut aal wät dät rakt of touminst aal wät uus tougungelk is so as dät däälich bekieked wäd is die begriep waareld beleeken ap dän natuurwietenskuppelken ärkantnis horizon juust so tou ferstounden as dät uus bekoande universum mäd aal sien bestounddeele daach wäd ju beteekenge waareld in wäkke touhoopehonge noch as n synonym foar äide bruukt so biespilswiese in do begriepe waareldkoarte as een koarte fon ju heele äidbupperflakte uk ju beteekenge waareldwied belukt sik maast bloot ap ju äide nit ap dät universum in ju politik wäd waareld deelwiese foar ouskeedengen in geografiske wietenskuppelke un kulturelle perspektive bruukt me boalt biespilswiese fon ju oolde waareld ju näie waareld fon een waareldriek fon een eerste twäide trääde un fjoode waareld of uk fon een wäästelke un een islamiske waareld man uk fon ju heele äide wan biespilswiese fon waareldpolitik boald wäd in dän sproak bruuk rakt dät masse uutdrukke do dät woud waareld beienhoolde sik beluukend ap moanskelke hooldengen juunuur aal wät uum jo tou is maasttieds heert suk aan ap moanskelke touhoopehonge beleekenen waareldbegriep uk ju foarstaalenge fon bestimde sätgjuchte wierätter ju waareld funktioniert un wäkke gloowens sätte do as gruundsleek foan dät waareldferhoolden un ju waareld tjuudenge jäilde tou waareld as sosjoale kategorie heere biespilswiese begriepe as waareldbekiekenge düütsk weltanschauung un waareldbielde also ju sjucht fon dän moanske ap dät wät uum him tou is un ju tjuudenge fon aal dät attribute as waareldeepen waareldwoand of waareldfroamd beluuke sik ap waareld as een synonym foar sälskup un kultuur wierbie aan moanske as uumso waareldwoander jält je moor hie sik in ju waareld dät hat uk in uur kultuur kringe tougjuchtefiende kon beroupswaareld of ju waareld fon ju politik sunt stoundende begriepe foar dät aaltouhoope fon sälskuppelke deelberieke wikt toanken un honneljen fon een oankelde person fon sälskuppelk ounärkoande normen tou stäärk ou boald me deer fon dät dät waareldfroamd is of ju person in een privoatwaareld phantasie waareld of skienwaareld lieuwt as waareld ouwoand jält biespilswiese dät lieuwend fon eremiten mystikere of asketen in t kristendum beteekent waareld dät aaltouhoope fon moanskene un do natüürelke un uurnatüürelke moachte do dän wille fon god juunstounde düt ferstoundnis fiert dieruum in dän sin toun breek mäd ju waareld dtä goddes wille in aal do seeken mäitreekend wäd man ap ju uur siede uk tou aan oainwäid fon ju waareld as fon god moakede man sändich wuudene skäppenge oafter wäd in ju theologie uk ju formulierenge waareldsk bruukt dät hat in dän sin fon dät tiedelk äidske dät säkuloare materielle profoane in dän unnerskeed tou dät goddelke hillige un eeuwige jesus kristus foar ju waareld die ouhälper fon sände dood un hälle is ätter biebelske leere dät siel un ju bestimmenge fon aal do moanskene un ju heele geskichte aal do sänden also dät monskene fon ju naite tou god ouwieke of fon ju heeregaid juun him ap wäkke wiese uk immer tälle in dät kristendum tou dän beriek fon dät waareldske dät die gloowende truch bekrierenge tou jesus kristus dät äntfangen fon ju uut fertjoonstloose gnoade skoankte seelegaid tou uurwienden häd ju apokalypse is in ju kristelke eschatologie dät truch god wilst dät lääste gjucht broachte eende fon ju waareld un die begin fon dät fuleendede goddesriek foar kant kumt dän begriep foin ju waareld bloot een regulative betjuudenge tou uumdät hier neen bekiekenge düütsk anschauung äntspräkt bekiekengen hääbe wie näämelk aaltied bloot fon oankelde objekte man ju waareld kon uus nooit as n oankelde seeke un uk nit in t heele roat weese daach häd die begriep aan bestimden wäid as orientierengs hälpe ju idee fon ju waareld blift een regulative idee fon ju riene fernul foar ju phänomenologie is ju waareld een horizont phänomen dät hat ju is ätter karl jaspers foar ju moanskelke existenz bloot in foarm fon skeed situationen tou ärfoaren un lät sik juust nit bekrieuwe as ju summe fon aal wät dät rakt ju waareld is fuulmoor eerste ju bedingenge deerfoar dät uus in hier oankelde dinge juunkuume konnen ju gungt deeruum älke beluukenge juunuur binnewaareldske seeken foaruut martin heidegger fersoachte buppedät ju subjekt objekt kleeuwenge truch dän begriep fon dät in ju waareld weesen tou uurwienden wilst die näitiedelke subjektivismus mäd descartes een uutnuurfaalen fon subjekt un objekt foarbroachte un deermäd ju ärkantnistheoretiske fräige wo dät waareldloose subjekt die tougong tou ju buutewaareld slumpet is foar heidegger dän moanske immer al een waareld meeroat bääte dät phänomen fon ju waarled kon deerbie toankend nit touräächgeen wäide uumdät ju waareld een sinnhaftige totalität is sin is oaber een emergenzphänomen dät nit truch tou touhoopestukjen fon eerste sinloose also beluukengsloose objekte rekonstruierd wäide kon uum do figuuren un dät skjoon in serien of filme fon ju reoale waareld outouskeeden wäide oafter do uutdrukke serienuniversum of filmuniversum bruukt jo beluuke sik deerap dät ju waareld as ju in dän film of ju serie wiest wäd nit reoal is man daach as een komplette waareld in dän sosjologisken sin tou bekiekjen is wacholder juniperus communis woakst as struuk af as litjen boom hie is in ne heedeloundskup oafter tou sjoon deeruum dät do skäipe dät gewoaks mäd do spitse näddelen nit so jädden iete dät oaber in ne mäideloundskup maasttieds oumäind wäd un in dän woold in ju skaad fon do grattere boome nit goud däie kon do bäien kon me nit iete dät is eegentelk dät säid fuugele freete do bäien fon do bäien kon me sluk un wien moakje do wäide uk as krüüderäi bruukt die wacholder waas boom fon dät jier däälich wäd die wacholder fuul as tuun un sierplonte bruukt ju walisiske sproake dt walisisch is ne keltiske sproake ju der boald wäd in wales cymru deeruum do waliser sik sälwen un hiere sproake cymraeg naame spräk kömri kömraig mädnunner baale ljuude walisisk wierfon in ju sproake lät uus gans froamd un fröier hääbe do geleerden meend dät waas neen indogermaniske sproake man daach is ju dät ju sproake gungt toun biespil so mae gath ar y gadair mai gath ar e gadär deer is n kat ap dän stoul deeruut hoalje wie foulgjende woude mae deer is gath cath kat th as in ängelsk thin ar ap y dän uk ju die dät gadair cadair stoul also fange cath un cadair gewöönelk oun mäd c spreeken as k man annert sik dät in bestimde kombinatione tou g dät hat mutation un spielt in dät walisiske ne groote rulle uk bie uur konsonante cath is hier dät eensichste woud wät bekoand lut n uur sats mae r ci yn yr ystafell mai r kie en er estawäll deer is die huund in ju stoowe deeruut leere wie ci huund ystafell stoowe dät lääste woud häd also mäd st wät bekoandes un ci kanne wie wier as wie an n kynologe huundetuchter toanke dät walisiske ll wäd uutspreeken as l wüült touglieke tied luft truch do tuske gungt deeruut kon me ferstounde wieruum die walisiske noome lloyd oafte as floyd uutspreeken wäd n uur biespil mae ef yn eistedd dd th as in ängelsk this deer is hie an t sitten hie sit dät lät komplitsierd man eegentelk is dät in dät ängelske juust gliek he is sitting hie sit un so uk rydw i yn eistedd i am sitting iek sitte rwy ti yn eistedd you are sitting du sitst ap ju wiese hougje froamde nit aal do foarme as sit sitte sitst fon aal tiedwoude tou leeren me toankt wäil dät dät deerhäär kumt as do keltiske ienwoonere fon änglound aal dät germaniske leere moasten as jo siet ap eenmoal fon do angeln uurhärsked wuuden do deele fon n weeuwerstäl sunt do bee treede do bee knäppele of do päärtjene wier do treede an hongje do kurrele of do skieuwen sunt do rullen wier do taue uur gunge wier do knäppele an hongje un do deertruch ap un deel bewääged wäide konnen dät dät tau uur do rullen gungt unner sit die umelööper wier dät weeuwde linnen uur rulled wäd die brustboom of foarboom is ju walse wier dät weeuwde linnen uur gungt eer dät dät uur dän linnenboom gungt die äffener is die roome wieroun dät geweeuwe spond wäd ju spoule is dät skifken un ju pipe is ju bewäägelke rulle deeroun wier dät jäiden ap sit wier die ounsleek fon moaked wäd ju piepe kon sik bewäägje ap n stift die der präin hat die ounsleekträid lapt truch ju noose ap die piepe ju loade is ju weeuwerloade wieran die die koum befäästiged wierfon do tienden truch dät skäärjäiden gunge ju heeuwelte is n tännen stok wier juust sofuul träide hääruutkuume un vertikoal truch do träide fon dät skäärjäiden truuge loope as träide in dät skäärjäiden oane sunt disse vertikoal loopende träide sunt unner dät skäärjäiden wier befäästiged an n stok die der nit an do eende fääst man bewäägelk is ju heeuwelte kon truch do treede ap un deel bewääged wäide un honget an n strik die der uur do kurrele of skieuwen gungt disse rulle is an n holt befäästiged dät ju pläiene hat do buppe ap dät gestäl lääsende boolke wier ju pläiene an befäästiged is hat die pläienboom un dät uur holt dät buppe ap an do sieden fon dän pläienboom sit hat ju kroune do bee flakke stokke wier dät skäärjäiden kjuuswiese uur gungt heete roustokke do mäd rouhoaken ferbuunden sunt ju bräiskeede gungt ap jusälge wiese truch dät jäiden ju tjoont deertou dät annunner klieuwjen fon do eenpelde träide fon dät skäärjäiden tou ferhinnerjen die jäidenboom is ju walse wier do ounsleeksträide uurhäär gunge dät sluutholt ferbint do bee fäite do bee siedstukke fon dät weeuwerstäl äffener m bräiskeede f brustboom m foarboom m gong m heeuwelte f jäidenboom m kätte f knäppel m koum m kroune f kurrel m linnenboom m loade f noose f ounsleek m päärtjen n piepe f pläienboom m pläiene f präin m rait m rouhoake m roustokke pl skäärjäiden n skieuwe f skifken n siedstuk n sluutholt n spoule f spoulpiepe f strap m tämpel m treede m uumelööper m bie dät weeuwen häd me in de laangte dät skäärjäiden ju kätte wier dan dät ounsleek in de bratte twäärs truch weeuwed wäide skäl foar tweelich smitte linnen äälne dan mout me aan äffener hääbe fon trütich gonge dan kumt in älke gong sun strap jäiden fon ju kätte dan is der foar ap dät stäl n tjukken boom die jäidenboom ap eene eend n gat deeroan deer wäd n stok truchstat dan wäd die eend fon dät jäiden in dän boom fäästmoaked dan wäd die boom rundtroald un dan gungt dät jäiden der aal uumetou soloange dät die eend kumt midde ap dät stäl deer hongje do heeuwelte un ju loade mäd dän koum deerbie dan foatje jo oun tou weeuwen un mouten uungefeer sofuul ounsleek hääbe as dät skäärjäiden dan sit die weeuwer bääte sun boom dät hat n brustboom deer wäd dät skäärjäiden eerste oan fäästmoaked dan mout die weeuwer n spoule hääbe un litje spoulpiepen ap do litje spoulpiepen wäd dät ounsleek apspouled dan mout dät skäärjäiden eerste mäd bouketen bräi bäärseld wäide dan is in älke heeuwelte aan träid truch dän koum twiske älke rait sunt allemoale twäin träide nu häd die weeuwer n holtene treede unner fäite mäd n tau an do heeuwelte nu trät hie mäd dän eene fout deel un dan gungt dät uur uumehooch un dan gungt die uur deel un die eerste wier uumehooch dan eepent sik dät jäiden twiske do heeuwelte un die koum deer wäd ju spoule mäd een piepe ounsleek soloange wai un wier truchskeeten smieten dät ju piepe loos is dan mout n friske piepe in ju spoule ounsät wäide häd me dan n aantje linnen kloor dan häd me n tämpel die kumt der dan ap dät dät linnen ap sien gjuchte bratte kumt dan mout alle tjo äälne wier uutläid un fon näien wier stäärkd stieuwed wäide un so gungt dät soloange dät do tweelich smitte fon dän foarnste boom ou sunt die wierstand dt widerstand is bie n elektrisken laiter dät ferhältnis twiske sponnenge un stroom bie elektrizität spielt wierstand uk ne rulle deerbie is dät so dät die wierstand t b in ju laampe sit bie ne autolaampe fon watt is die wierstand twäie so groot as bie een fon watt en deeruume lukt hie uk man dän haaldeel fon dän stroom die elektriske wierstand drukke wie uut in ohm wierbie ohm volt ampre uurs skrieuwen v a wan wie wier ätter ju watt autolaampe kiekje ju daach ampre look bie volt dan mout ju n wierstand hääbe fon volt ampre ohm ju watt laampe lukt ampre un häd also n wierstand fon volt ampre ohm ju häd dan in algemeenen ne kuutere un af tjukkere gloiträid as ju watt laampe wierstande sunt bauelelemente mäd n bestimden elektrisken wierstand do rakt dät in ferskeedene soarten in ju elektronik benöödigje wie oafte materioale mäd n bestimden wierstand deer kuuden wie fonsälwen laampen foar bruuke man do hääbe nit sun loange lieuwendsduur buppedeem houget uk oafte nit soofuul laistenge deeroun deeruume benutsje wie koolewierstande dät sunt litje keramiske röiren mäd ne tänne loage koole deerap ap bee eenden sit n metallen hotje dät ju kooleloage kontaktiert an do hotjene sunt dan träide swaised uum dän wierstand antousluuten oafte sit ne spiroalfoarmige glusse in de koole uum dän wierstand haager tou moakjen do koolewierstande wäide gewöönelk bruukt in wäide twiske un million uk wäil naamd megohm un ounroat mäd m in sun wierstand duur nit toufuul laistenge oun dan uurs wäd hie heet un gungt er stukken do grootste koolewierstande duuren soowät two watt hääbe un dan rakt et litjere fon w w w w w ju oumeetenge fon sun wierstand häd also niks tou dwoon mäd dän wierstandswäid skäl moor laistenge in n wierstand oun dan wäide träidwierstande bruukt dät sunt litje keramiske röiren wier metalträid ap wikkeld is fluch in spiroalfoarm un sunner sik tou berüürjen uur dän träid sit dan wier n hatte beständige lakkierenge häär gans groote konnen wäil watt feroarbaidje koolewierstande annerje wäil moal n bitsken hieren wäid deeruum sunt se nit oained foar meetapparoate dan wäide träidwierstande anwoand man uk wäil metalfilm wierstande dät sunt al wier litje keramiske röire man nu mäd n metalloage deerap damped sukke wierstande wäide uk wäil bruukt in ferstäärkere deeruum dät jo minner geruusk reeke n besunneren wierstand is die traalwierstand af potentiomeeter die der bestoant uut n runden boan mäd koole af träid wier n kontakt uur häär lapt ap ju wiese kon die wierstand ienstoald wäide ne anweendenge is dät räägeljen fon ju luudstäärke wikipedia is n enzyklopädie ju ap dät internet skrieuwen wäd ju is n deel fon ju wikimedia foundation un wäil die wichtichste un bekoandste deel deerfon dät besunnere an wikipedia is dät et sik hier honnelt uum n enzyklopädie basierd ap dän wiki syntax düt hat dät älke computerbruuker mäd tougong tou dät internet nit bloot näie sieden touföigje man uk bestoundende sieden beoarbaidje kon deeruum boalt me fon eepene software wikipedia wuude ap dän januoar stifted fon james jimbo wales ju ängelske wikipedia is ju ooldste un ju grootste fon aal ju twäide is al sänt jiere ju düütske wikipedia eend oktober hieden doo un artikkele fääre rakt et noch moor as litjere wikipedias uut ne stäkdöise kumt ne wikselsponnenge ju gungt nit ap moal fon plus ätter minus man räägelmäitich sjuch eerste teekenge sun ferloop hat sinusfoarmich un is ne foulge fon ju oarbaidswiese fon n dynamo in ju twäide teekenge is dät fereenfacht deerstoald mäd ne spoule fon een slinge ju sik troalt in n magnet ju sponnenge v wäd unner ounuumen truch sliepkontakte wan ju spoule twäärs ap dät magnetiske fäild stoant as teekend annert sik dät fon ju spoule uumfoatede paat fon dät magnetiske fäild ap stäärkste un is ju sponnenge in ju spoule dät grootste wan do hoochstoundende kaanten fon ju spoule ap tichtste bie dän magnet stounde annert sik dät magnetiske fäild man n bitsken un wikselt ju annerenge fon gjuchte dan is ju sponnenge littek un wikselt fon polarität wo oafte ju polarität wikselt honget ou fon wo gau die dynamo troalt bie do groote dynamos fon do elektriske säntroalen is dät so räägeld dät ju sponnenge x pro sekunde wikselt man kwäd uk ju frequenz is herz hz wie konnen uk kweede dät ju wikselsponnenge perioden pro sekunde häd ju duur fon een sun periode is dan sek s millisekunden ms die groote nutsen fon wikselsponnenge is unner uuren dät ju eenfach ap un deel transformierd wäide kon bie dän transport fon elektrizität uur groote oustande wäd ne hoochsponnenge anwoand fon duusende volts deeruum dät dan die stroom fuul läiger is un do träide nit so tjuk hougje tou weesen bie ankumst in dät lokale nät wäd dan eerste wier tou dän praktisken wäid fon volt deel transformierd die volt is nit die grootste wäid man dän sonaamden effektivwäid die spitsenwäid sjuch eerste teekenge v is moal so groot afwäil volt dat is so fääststoald deeruum dät dan ju effektive sponnenge x die effektive stroom juust wier ju ferbruukte laistenge aplääwert fääre is die nutsen fon wikselsponnenge dät ju eenfacher n motor andrieuwe kon as ne glieksponnenge wült dät foar ju beljuchtenge niks uutmoaket unner wirtskup mäd gratteren düütsken ienfloud uk wirtskaft af mäd dät griechiske froamdwoud ökonomie wäd dät heele fon aal do iengjuchtengen as unnerniemen privoate un eepentelke huushollengen un honnelengen fersteen do ju ploanfulle däkkenge fon dän moanskelken bedarf tjoonje hiertou tälle besunners ju häärstaalenge die ferbruuk die uumloop un ju ferdeelenge fon göidere so toun biespil in waareld foulks stääd un bedrieuwswirtskup wilst aleer in uus kultuur ju buuräi ap dät maaste bedrieuwen wude in natüürelkere kultuuren jeegeräi un sammeleräi also dät wier dät ieten fon kumt rakt dät sänt ju mechanisierenge een äntwikkelenge dät moor un moor ljuude in ju industrie un tjoonstlaistenge wierkje somäd häbe däälich do banken un knippen börsen un sonaamde rating argentuuren aan grooten ienfloud ap ju wirtskup wilst ju lieuwendswichtige betjuudenge fon ju buuräi oafter ferjeeten wäd in ju wirtskupswietenskup sunt froage un bod wichtige seeken ju bodsiede fon ju wirtskup is dät iensätten fon produktionsfaktore bit sowied lät dät eenfach un fonsälwen wan wäkke seeken säilden sunt dan wäide do juur bie läipe aadene wäd dät ieten juur un wäl wät säildenes moakje kon kricht deer oafte fuul foar betoald so lapt dät aal noch goud man nu wan me wät jäild sammeld häd dan mai me dät wäil unnerbrange in n unnerniemen also me koopet andeele un uursuume iek wol n huus koopje man hääbe dät jäild noch nit bienonner dan kon iek mäd dät huus as unnerpound ne hypotäike kriege man wan dät nu wät läpper gungt mintwain n jier mäd n sljuchten aaden dan hääbe do ljuude minner jäild un do huuse wäide billiger dan kon dät weese dät do unnerpounde fuul minner wäid wäide as do roate hypotäiken un dan kon sun hypotäikboank pleite gunge uur boanke hääbe fielicht wier andeel deeroun un hääbe dan uk ferluste dan konnen do ljuude nood kriege un hiere andeele ferkoopje so dät do billiger wäide un dan hat et dät ju börse deelgungt dät häd fuul tou dwoon mäd optimismus un pessimismus ju konjunktuur gungt ap un deel dät hat uk dät die stoat deer n bitje an moakje kon hie kon bedrieuwe unnerstutsje man uk do ienkuumen dät häd aal ferskeedene ienfloude uum fon floaks un wulle jäiden tou moakjen bruukt me dät wäil die hauddeel fon n wäil is die boank deerap sit ju muur un foaroun is ju skruuwe wiermäd me ju muur ap un deel skruuwje kon twiske ju skruuwe un ju muur deer sit die apstok die in n gjuchten winkel uumhooch gungt un ap dän apstok sit ju huutsene wier dät floaks uumetou rulled wäd dät floaks ap e huutsene heete se ju diesene wier die träid die der moaked wäide skäl uut leeken wäd ap de muur sit dät twäärsholt of kjuusholt un deerap stounde do bee stonnerkene of jüfferkestokke twiske do bee stonnerkene is ju flucht un deerap sitte ap bee siede tjoon hoaken fon wierträid truch ju flucht gungt ne iersene spilne ap eene eend mäd ne holtene weerwe un ap uur eend mäd n gat deeroun wier die träid truch gungt in e midde is ne holtene piepe deer gungt dät jäiden ap ap die uur eend fon de boank sunt twäin oaksestokke of ierme deeroun lapt dät rääd mäd njuugen of tjoon speeken ju oakse wäd fon twäin stikken fäästheelden dät ju der nit uut loope kon uum dät rääd is ne glusse un sukke glussen sunt uk ap ju rulle fon ju piepe un ap ju weerwe uum dät rääd un ju weerwe un ju piepe deer gungt n snuur uumetou die eene strange uum ju weerwe un die uur uum ju piepe dät snuur kon me strom luuke mäd ju skruuwe twiske do tjo beene deer dät wäil ap stoant is n treede mäd n treedestok ätter t rääd wäd nu unner treeden dan lapt dät rääd rund un uk ju piepe un ju weerwe un mäd dät rundloopen dan gungt dät jäiden aal ap ju piepe deeruum dät ju juust ieuwen gauer troalt as ju weerwe un ju flucht wan ju piepe nu ful is dan nimt me ju der uut un sät ne friske deeroun leeter dan kumt dät jäiden ap n haspel apstok m been n boank m diesene f flucht f flucht f gat n glusse f hoaken pl huutsene f ierme pl jüfferkestokke pl kjuusholt n muur f noose f oakse f oaksestokke pl piepe f rääd n skruuwe snuur n speeke f spilne f stikke f stonnerkene pl strangen pl träid m treed m treede f treedestok m twäärsholt n twäärsstok m uutsene f wäilrääd n weerwe f wierträid wäästfräisk wäästfräisk frysk is ne fräiske sproake ju fon sun ljuude foarallen in wäästfräislound boald wäd in ju sproakwietenskup wäd ju sproake maastens wäästerlauwers fräisk naamd wät een misferstounden fermiede skäl aan noudholloundsken dialekt die wäil fräisk substroat häd wäd uk mongs wäästfräisk naamd dät wäästfräiske is früünd tou do uur bee fräiske sproaken dät seelterske un dät noudfräiske fääre is dät wäästfräiske uk früünd tou do angelsaksiske sproaken so as dät ängelske un dät skottiske do angelsaksiske un fräiske sproaken bildje touhoope ju anglofräiske sproakgruppe binnen ju germaniske sproakfamilie truch fuul sproakkontakt uur do jierhunnerte wai häd dät wäästfräiske däälich uk fuul meenskuppelkaide mäd dät niederloundske dät wäästfräiske wäd in ju niederloundske provinz frysln baald ap dät fäästelound wäd in ju meente wääststellingwerf dät wäästfräiske nit as määmesproake baald in do meenten kollumerlound it bilt un aaststellingwerf wäd dät fon n deel fon ju befoulkenge as määmesproake baald ap do ailounde wäd ju wäästfräiske sproake ap dät aastelke un wäästelke deel fon skylge baald un ap dät ailound schiermönkooge in dät groningerlound wäd ju sproake in do täärpe marum de wülp un de pein baald et rakt oachte dialekte in ju wäästfräiske sproake dät noudhouksk kloaifräisk wooldfräisk un suudwäästhouksk sunt do grootste dialekte do baalere fon do fjauer grootste dialekte konnen sik goud ferstounde oafte wäd dät noudhouksk uk noudkloaifräisk naamd un tou dät kloaifräisk reekend do dialekte skylgersk aastersk hylpersk un schiermönkoogisk sunt do fjauer litje dialekte do fjauer litje dialekte hääbe touhoope nit moor as baalere truch hiere isolierte loage ferskiele foarallen do litje dialekte ap maaste fon ju fräiske standoardsproake do maaste baalere fon ju wäästfräiske sproake lieuwje in ju provinz frysln ju provinz häd ienwoonere foar is dät wäästfräiske ju määmesproake dät sunt uungefeer moanskene in dät groningerlound lieuwje noch sun ljuude do dät wäästfräiske as määmesproake hääbe foar uungefeer ljuude is dät wäästfräiske ju twäide sproake in dät buutenlound rakt et noch moor baalere gnaue doaten sunt deerfoar nit bekoand fon do ienwoonere kon fräisk ferstounde fräisk baale fräisk leese un fräisk skrieuwe in dät jierhunnert begon gysbert japiks ne oaine standoard skrieuwwiese tou äntwikkeljen wäkke fääre äntwikkelt wuude fon joast hiddes halbertsma in dät fröie jierhunnert publizierte joast h halbertsma sien skrieuwwiese dät roate in dät fröie jierhunnert uk uur skrieuwwiesen man do hieden neen ärfoulch fuul elemänte fon halbertsma un japiks wuuden bruukt in ju selskipsstavering ju eerste offizielle gjuchtskrieuwenge ju fäästlaid wuuden is in dät jier ärskien ju akademystavering wäkke ne ferbeeterenge fon ju selskipsstavering waas in dät jier waas ju lääste gjuchtskrieuwannerenge ju steatestavering ju däälich noch bruukt wäd dät standoardfräisk basiert sik grattendeels ap do dialekte kloaifräisk un wooldfräisk do grootste dialekte fon dät wäästfräiske hierunner in ju tabelle n fergliek fon dät standoardfräisk un do fjauer maast ouwiekende dialekte in dät fräiske alfabet existierje do bouksteeuwe q un x bloot in persoonsnoomen in ju skriftsproake wäide do nit bruukt skreeuwen buppedäm wäd dän boukstäf y as ne fariante fon i bruukt en wäd in woudebouke uk so alfabetisiert deertruch is toun biespil dät woud ympulsyf in n woudebouk unner ju boukstäf i tou fienden ju boukstäf c wäd in ju wäästfräiske skriftsproake alleenich in ju bouksteeuwekombination ch bruukt do bouksteeuwe v z un ch wäide silläärge nit an woudbegin skreeuwen un dän boukstäf g silläärge nit an dät eende fon n woud me kon ju skreeuwene wäästfräiske sproake licht wierkanne an ju ferweendenge fon diakretiske teekene un ju wäästfräiske sproake is ju sproake ju ap tichtste bie dät seelterske stoant me sjucht dät fluks an n eenfachen sats man bie n uur sats sunt bee sproaken gans ferskeeden gans apaat in dät wäästfräiske is ju twäide breekenge fon vokoale deerbie wäd die twäide deel fon n loangen vokoal betoond un die eerste deel wäd tou n konsonant n gruundsätselken unnerskeed rakt dät truch ju ferskeedene äntwikkelenge fon oolde loange vokoale deerbie kwäd me wäästfräisk ea as ee in deer also mäd e oardigen ättersleek mäd wäästfräisk ie as ie in hier mäd wäästfräisk oe as uu in suur as oa in foar bie ju assibilition wäd n konsonant schaärper uutspreeken ju wääsfräiske sproake stoant siet unner skuts fon ju europäiske charta fon do regionoal un minnerhaidssproaken uum dät uum tou sätten wuude n ferdraach fon fräiske sproake un kultuur unnerteekend twiske ju niederloundiske regierenge un ju provinz frysln do niederlounde hääbe do fräisen un hiere sproake in dät jier anärkand unner dät roomuurienkuumen tou n skuts fon nationoale minnerhaide in ju praxis passierde dät aal loange man wuude ju fräiske sproake offiziel touläiten in do meenteräiden un dät provinzparlamänt fon frysln wuude ju sproake touläiten in n gjuchtsoal do ienwoonere fon ju provinz frysln konnen mäd do meenten un provinz kommunisierje baale un skrieuwe ju provinz un ferskeedene meenten hääbe in hiere sproakpolitik fäästlain uum moor fräisk tou bruuken in hiere dokumänte ap ju akademiske ieuwene jält ju universität groningen as ju wichtichste universtät in ju frisistik mäd as sweerpunkt ju wäästfräiske sproake an do universitäte fon kiel amsterdam un leiden rakt et bie geleegenhaid fräiskkuurse as bie of woalfäk in ljouwert is ju fryske akademy begonnen as wietenskuppelk instituut foar ju erfoarskenge fon ju fräiske sproake an ju noordelijke hogeschool leeuwerden rakt et ne leereruutbieldenge foar ju sekundärstufe foar toukumstige leerer an do litje skoulen rakt et an ju stenden hogeschool in ljouwert ne tjosproakige leereruutbieldenge in ju provinz frysln rakt et oankelde gans fräiskesproakige bäidenstuune deertou kuume uungefeer twosproakige bäidenstuune wuude dät wäästfräiske plichtfäk an do litje skoulen wuude dät plichtfäk in ju middelstufe siet rakt et tjosproakige litje skoulen un siet rakt et do tjosproakige sekundärskoulen in ju provinz frysln roate dät uungefeer füüftich tjosproakige gruundskoulen wier fräisk niederloundsik un uk ängelsk as unnergjuchtssproake bruukt wäide in dätsälge jier roate dät tjo tjosproakige sekundärskoulen wäästfräiske literatuur dt westfriesische literatur is ne sammelenge fon alle literariske oarbaide do in dät wäästfräiske skrieuwen wuuden sunt ju wäästfräiske literatuur fangt eerste ätter dät middeloalter oun as ne oaine literatuur ju ooldfräiske literatuur häd al in dät mitteloaler ounfangd man toueerst mouten wie fon dän midwäästfräiske skrieuwer gysbert japiks skrieuwe dän sien gedichte sunt skrieuwen wuuden in dät jierhunnert wilst domoals nit fuul wäästfräisk skrieuwen wuuden is sien bouke sunt gjucht bekoand in dät jierhunnert hääbe fuul skrieuwere oanfangd in dät wäästfräiske tou skrieuwen in dät jierhunnert häd uk ju näiwäästfräiske literatuur oanfangd sietdäm sunt tjo gjuchtskrieuwengen moaked man me kon dät aal as näiwäästfräisk kategorisierje in ju tuusterge tied um sunt düütelk do aastfräiske ienfloude in seelterlound gratter wuuden as die aastfräiske hauptling widzel tom brok bie n träffen in tjootern detern doodsloain wäd wäide do seelter as deedere naamd sello ivff ff widzel häd seelterlound wäil ärooberje wüüld daach fiende wie al ap n moai dät sagharderland as besiegler fon n uurkunde wieroun hovetlinge unde meynheyt des ghansen landes to ostvreslande do hansestääde toutälle fääre do vitalienbruure seeroowere nit moor tou hälpen ur noch wäd segelterland rq tou do fräiske seelounde täld man leeter heere wie niks moor fon politiske ferbiendengen mäd dät noude do seelter hieden wäil do munsterske biskuppe as goude loundesheeren anärkoand kondensatore rakt dät in allerhound soarten maast naamd ätter ju isolation keramiske mika folie usw truch metal un isolation ap tou ruljen kon oafte ne groote kapazität in ne litje rulle ne besunnere soarte sunt doo elektrolytiske kondensatore elko dt elektrolytkondensatoren do bestounde in prinzip uut twoo aluminium platten in ne woaterge masse die elektrolyt sät me deer nu ne sponnenge ap dan äntstoant ap een fon do aluminium platten ne gjucht tänne loage aluminium oxid dät n gjucht gouden un stäärken isolator is ap ju wiese konnen gjucht groote kapazitäte beloanged wäide ap n elko is altied ju plus kaante ounroat oafte mäd n ring ju polarität duur nit uumekierd wäide dan dan gungt die elko stukken buutendät schäl deer foarallen bie elkos ap oachted wäide dät ju anbroachte sponnenge nit buppe dän ounroaten hoochst wäid kumt in fäl ju konkurrenz fon dän holloundske honnel wäch weegen ju frantsööske besättenge dt französische besatzung deer deerfon skäl die seelter honnel juust as die fon oamde profitierd hääbe kalma dät wuud minner as napoleon in ju blokkade juun änglound ienfierde so waas die honnel al bolde tou eende as ju frantsööske okkupation foulgede ni deermäd koom uk n eende an ju seelter sälwenferwaltenge un kreech älke täärp n maire in wuud dät seelter archiv mäd iekemäiten un gesätsbouke eepentelk ferkooped as do frantsoosen wier ferdrieuwen wuuden toachten do seelter dät jo hiere fräiegaid wier kriege skuulen m man intwiske wieren jo in foulge fon dän rieksdeputationshaudslus al mäd ait un kloppenbuurich an ooldenbuurich keemen un do ooldenbuurger wieren deer nit mäd ienfersteen im jahre zog ein kleines miverständni indem nämlich eine etwas freye reklamation ihrer vermeinten rechte für empörung angesehen wurde ihnen ein militair commando zu welches aber bald wieder abzog ni uk s jeel is ne primäre faawe bie ju subtraktive faawenmiskenge bie ju additive faawenmiskenge is dät ne sekundäre faawe ju der kriegen wäd truch moangen fon rood un gräin spektroal bekieked sit ju faawe jeel twiske orange un gräin jeel is ju komplementäre faawe fon blau in technisken sin wäkker blau uureenstimt mäd dän allere techniske uutdruk spektroal violet in dät spektrum fint sik jeel lucht bie stroalenge mäd woogenlaangte twiske un nanometer jeel is ne sunnige un lustige faawe wan hie toumindest wät woorm faawed is un ätter orange lät dät schäärpe koolde näitroaljeel hier buppe is oawers eer ju faawe fon haatenskup die negative kloang fon jeel kumt uk foar in dän uutdruk gräin un jeel foar äärger wäide fuul bloumen do der in uus geegend foarkuumen dwo sunt jeel dät kumt woanschienelk deerhäär dät iemen ju faawe ap ljooste hääbe un deer jädden ap toukuume dät rakt jeele bloumen n evolutionär foardeel buppe uurs faawede bloumen in fuul lounde is jeel symbol fon dät paaskefäst jierhunnerteloang dät christelke hoochfäst mäd t b poabstelke foonen ju ferbiendenge mäd jeele suukene is eer toufälllich jeel waas uk dät symbool foar dän kaiser fon china un fon ju chinesiske monarchie ju pakkenge fon orientaliske ietensweeren is oafte jeel fon faawe jeel gungt goud touhoope mäd bolde aal uur faawen ju kombination jeel mäd blau rakt oawers n billigen iendruk dän effekt wäd oafte uutnused fon koopljuude wan jo dän iendruk reeke wollen billich tou weesen n biespil is ju geschäftskätte zeeman ju kombination jeel mäd swot stoant foar gefoor disse kombination rakt et sogoar in ju natuur toun biepsil bie ju ieme un ju häspe uk wäkke giftslangen hääbe ju faawenkombination in die elektroniske faawencode stoant jeel foar dän ziffer jeel wäd as faawe in ju heraldik beteekend mäd gould gould is uk ne liturgiske faawe ju der ap älke bliede fier bruukt wäide duur insteede foar wiet jeel is ju eepentelke faawe fon vatikanstääd jeel is uk bekoand as floamske faawe dan die floamske lööwe is swot ap n jeelen gouldenen bäätergruund toun deel uursät ätter un toun deel ätter ätter ju frantsööske tied bloide ju honnel fon seelterlound nit wier ap br wäil uk deeruum dät aastfräislound dän ienfier fon eed mäd n sweeren tol belaide br deertruch koom seelterlound in groote äärmoud do seelter geenen deeruum bie sumerdai as mäddere holloundsgungere ätter do rieke kloaigruunde fon groningen un wäästfräislound ls b uk koom dät tou ne gewaltige utwonnerenge ätter amerikoa louisville cincinnati br eerste juun wuud dät wier beeter as eedhonnel un schipfoart wier aplieuwden truch do näie kanoale noch beeter wuud dät truch dän gebruuk fon kunstmjuks un ju foan kultiwierenge um koomen näie sträiten u r un wuud ju iersenboan truch seelterlound in bedrieuw nuumen ls rood is ne primäre faawe bie ju additive faawenmiskenge bie ju subtraktive faawenmiskenge is dät ne sekundäre faawe dät is ju komplementäre faawe fon cyan dät is ju faawe mäd ju kräftichste symbolik wan ne sproake uk man aan noome foar faawen häd dan is dät altied rood ju faawe rood lucht sit ap dän eend fon dät luchtspektrum dät noch ieuwen fon dät moanskelke ooge blouked wäide kon ju woogenlaangte fon rood lucht lait uum nanometer faawen mäd läigere frequenz konnen fon wäkke dierte daach blouked wäide do naamt me infrarood van wit naar rood de kleuren tussen rood en wit zijn roze tinten rood is ne faawe ju der fluks ju apmäärksoamkaid ap sik lukt die moanske sjucht dät as teeken fon gefoor deeruum wäd rood oafte anwoand in ferkiersampele un signoale disse betjuudenge kumt fielicht deerhäär dät bloud ne roode faawe häd ju faawe fon bloud wäd fon moanske un dierte instinktiv ferbuunen mäd gefoor symboliske betjuudengen fon rood hongje hiermäd touhoope dät is ju faawe fon dullegaid rood wäd uk ferbuuenn mäd dän kriechsgod mars deeruum is woarskienelk uk die roode planet mars dän god wäid in ju politik fielicht al siet je frantsööske revolution wäd rood bruukt as faawe fon revolutionäre linke un in algemeenen radikoale gruppen so wuud toun biespil in dän burgerkriech in ruslound kamped twiske do roode un do wiete ap gruund deerfon hiet ruslound unner dän kooldee kriech uk wäil dät roode gefoor uk dät maoistiske china wuude mäd ju roode faawe assozierd sjuch t b dät litje roode bouk china wuud oawers as dät jeele gefoor oumoald do foonen fon kommunistiske lounde sunt uk oafte rood in wät swäkkere foarm is rood ju faawe fon dän sozialismus in aal sien varietäte un deer truch uk fon sozioal demokratiske paatäien as ju spd ju linke hat dan uk immer rood apfaalend is dät in do fereende stoaten ju faawe rood juust anwoand wäd foar ju konservative republikaniske paatäi dätsälge jält foar paraguay wier do konservative colorados ju faawe rood un do wät moor foardeelige liberales ju faawe blau hontierje in ju boukhooldenge wäide roode faawen bruukt foar negative taalen ofwäil skeelden die der skeelde häd is in do roode taale in ju katoolske säärke is rood ju liturgiske faawe fon do misgewande in ju pingstertied ferwiesend ätter do fjuurige tungen uk wäd ju faawe bruukt ap martyrerfäste un ap stille fräindai ju roode faawe rakt deerbuppe wäid an dät amt so duuren bloot kardinale dät kardinalsrood of skarloak dreege dät rakt hiere offerbereitskup an uum hier oaine bloud tou offerjen foar ju säärke rood is uk ju faawe fon de ljoowe ap valentinsdai rakt dät roode rousen un roode haaten moslems faawje hiere hounde ap bestimde fiere rood mäd henna puure schokoloade is maasttied ferpakked in rood poapier in juunsats tou molkschokoloade ju der blau ferpakked is uk säddenmolk kumt maasttied in roodee pakkenge juunuur molk blau un joghurt gräin in ju moalerkunst wäd rood uk bruukt uum ju apmäärksoamkaid tou länkjen ju faawe kumt truch dät faawenperspekttiv in n skilleroatsje ätter foaren ferglieked mäd moor näitroale faawen in die elektroniske faawencode stoant rood foar dän ziffer toun deel uursät ätter un toun deel ätter siet is in wäästfräislound ounfangd mäd tjosproakige schoulen dät hat dät bestimde deege af läksen gans in fräisk roat wäide un uur in holloundsk in do haagere klassen kumt dan ängelsk deertou ferhältnis in leertieden holloundsk fräisk un ängelsk ju gewandthaid mäd de sproake wäd deerfon beeter uk ap holloundsk dät sät sik fout ap ferscheedene gebiete so gungt reekenjen bie moorsproakige bäidene uk apfaalend goud so prof kees de bot groningen dät rakt däälich sukke schoulen in wäästfräislound tjosproakigen unnergjucht rakt dät t b uk in luxembuurich bie do ladiner in suud tirol un ap internationale schoulen in magdebuurich un potsdam orn of thorn is n boukstäf die grootboukstäf is die littikboukstäf is dät orn is n oold germanisken boukstäf dät orn bestoant in dät ängelske as in that un as in thin dät orn wäd mongs ankieked as die boukstäf d dät klingt n bitje ferscheeden et is n litjen ferschiel dät orn mout nit ferwikseld wäide mäd dät ä dät klingt as in dät ängelske think in aller ängelsk wäd dät orn as n y schrieuwen in gjucht oold ängelsk noch as deeruum sjucht me ap weershuuse in änglound oafte ye olde inn the old inn usw sproakuutbau dt sprachausbau is n näien begriep die der t b as bäidene kriege näie muugelkhaide ju sproake tou ferweenden ap ne wiese ju der tou ju situation paasjen däd dät hat also dät bäidene leere mäd hiere määmesproake uumetougungen däälich gjucht ju skoule sik deerap man immer noch wichtiger is dät baalen fon do oolden mäd do bäidene deer konnen jo hiere ganse lieuwend ap fäärebaue deer gungt dät also uur ju oaine sproake man dätsälge jält wan me n uur sproake leert t b ängelsk of turske bäidene düütsk man hier jält uk wan do begriepe in ju oaine sproake al deer sunt dan kon me do in ju näie sproake uk eer ferstounde dät aal is bloot muugelk wan ju määmesproake sik uk mäd do situatione fon ju moderne waareld befoatje kon sik deeroun uutdrukke kon so kumt me tou dän uutbau fon ju sproake sälwen dät kon sik gjuchte ap ne groote sproake as dät düütske man uk ap regionoal un minnerhaidesproaken deer kon ne wikipedia in sunne sproake weese in n praxis rakt dät moal begriepe wierfoar sik do woude eerste mäd de tied uutkristallisierje dät lät ne eenfache uursättenge fon düütsk fernsehen man fuul seelter hääbe probleme deermäd dan dät is neen sjoon wät me däd oaber kiekjen me kon deerwai kiekje man wan dät dingen uutskalted is kon me niks deerap sjo man fierkieker gungt uk je wier nit dan dät is n fernrohr fiersjoon fäilt also nit gans goud man in wiedkiekjen is dät problem dät wied in ju betjuudenge fern nit suk goud seeltersk is dät is wäil moor geräumig breit me kon uk moal bie do noabere kiekje do mooringer noudfräiske bruuke un un do platdüütske irlound is n lound in wääst europa un ju haudstääd is dublin irlound is n höägelich lound mäd fuul weeden un foarallen näi anplontede buske hier un deer sjucht me middelhooge bierge in dät wääste rakt dät n koal foangebiet do bogs wier ljuude noch eed greeuwe foar oaine gebruuk ju wäästkuste is an steeden gjucht stail un fälsich moher die hoochste bierich fon dät lound is die carrauntoohil m ju grootste äi fon irlound is die shannon wichtige stääde in ju republik sunt dublin limerick donegal galway tralee cork irlound wäd begränsed fon irlound is al ädder befoulked wuuden fon do kelten dät unnerschat sik deertruch dät dät sieläärge neen roomske besättenge häiwed häd in dät middeloaler roat et deer ferscheedene litje köönichrieke man leeter koomen do wikinger do aan köönich foar dät ganse lound anstoalden noch leeter koomen doo angelsaksen man eerste do normandier moakeden irlound gans tou ne kolonie jo fäästigeden sik alleweegense in groote kastäile un unnerdrukten ju keltiske befoulkenge leeter wai broacht die ängelske köönich fuul protestante uut schotlound ätter ju noudelke provinz ulster wilst die räst katoolsk bleeuw in do er jiere roat dät ne groote smoachtegaid truch ju tuffelkekroankhaid moonige stuurwen foar smoacht un fuul looken uk wäch ätter amerikoa in ju tied sakkede ju befoulkenge fon sun bit millione truch ju unnerdrukkenge fon do protestantiske besättere roat dät oafte apstande in dät jier koom die groote paaskenapstand wierätter dät lound sälwenständich wuude mäd uutnoame fon ulster dät bie groot britannien bleeuw dät bruttoinloundsprodukt pro kop waas in in waas fon ju ganse wirtschaft loundwirtschaft industrie un tjoonste ju oolde keltiske sproake häd fuul tou lieden häiwed fon ju groote smoachtegaid däälich rakt dät noch man min gestriche gaeltacht wier ju älke dai uumgongssproake is wan ju uk stäärk fon ju regierengen foarderd wäd ju stääd wülmshoawen düütsk un plat wilhelmshaven is ne stääd in dän loundkring fräislound in läichsaksen ju lait in dän ooldenbuurchske deel fon fräislound an dän jadebousem ju wuude mäd uurs een stääd rüstringen fereenigd un so hied ju uur ienwoonere man däälich nit moor wilhemshoawen is ne stääd mäd n siet dät jierhunnert grooten hoawen foar do koopljuude un ju marine dät ferkoopede lound heerde tou do säspele heppens un näieende koopeden do prüüssen noch hektoar deertou truch dän bau fon dän kriechshoawen wuuksen do oarbaidersiedlengen do an dän stäädraant ap ju ooldenbuurchske siede liegen stäärk an so koom dät tou ju gruundenge fon dät säspel bant un touhoope mäd heppens un näieende äntstuude deeruut ju ooldenbuurchske stääd rüstringen jiertjaande lieuweden two stääde ju eene unner ooldenbuurchske un ju uur unner prüüske heerskup bienunner un mädnunner eerste wuuden do bee jadestääde unner dän noome wilhelmshaven fereenigd un ju prüüske deel wier an den fräistoat ooldenbuurich ouroat wilhelmshoawen is mäd dät skiksoal fon ju düütske kriechsmarine ääng ferbuunen ätter dän touhoopebreek stuud ju stääd foar ju stuurste apgoawe in hiere geskichte groote woongestriche un hoawenanloagen wieren in bombenangriepe tou skanne moaked un do hällengen demontierd wuuden foar fuul wierkere waas neen wierk deer wülmshoawen waas ju stääd mäd do maaste wierkloosen in gans läichsaksen dät annerde sik loangsoam as düütsklound ju buundesweer apstaalde un wilhelmshoawen wier marinestandplats wuude ju kriechsmarinehällenge kuud wier apbaud wäide un ok ju zivile industrie noom n grooten apswung n gluksfal foar wilhelmshoawen waas dät joope fierwoater foar dän voslapper groden an ju buutenjade deer kuuden uk do moderne ouljetankere ounloope un so wuude wülmshoawen toun grootsten düütsken ouljehoawen wo insen dän kaiser sien slachtskipe onkerden sunt nu brääge foar do tankskipe fier in dät woater roane baud wuuden tanke un raffinerien stounde bääte dän diek un ouljeleedengen loope fon hier fluks in do rhienske industriegestriche die räid fon ju stääd häd sitte so sunt do sitte ferdeeld ju kaschubäi uk kaschubien is n gestrich in ju historiske region pommerellen in polen wier kaschubisk boald wäd wäästelk un suudwäästelk fon do stääde danzig un gdynia ju kaschubäi bildet dän aastelke deel fon ju pommerske seenplatte ap ju baltiske loundrääch sowät km suudwäästelk fon danzig beloanget kju mäd m sin hoochste punkt in dän toudenbierich die is dän middelpunkt fon ju kaschubiske swaits die fluchste un bekoandest deel fon ju kaschubäi ju kaschubäi is hooch lääsend höäwellound ap iestiedelke gruund un eendmoränen ätter dät wääste failt n skäärp skeed geologisk as uk ethnographisk in dät noude häd ju dät skeed an ju aastsee in dät aaste an ju danziger läichte un in dt suude bildje do sounterge flächen fon ju tucheler heede hieren ouslus die grootste paat fon do in ju kaschubäi äntspringende flusse heert tou dät stroomgebiet fon ju weichsel ätter hier stroome ju brahe mäd hiere touflusse dät swotwoater dät dät groote wiedmeer äntwoatert fääre ju ferse mäd ju fietze un toulääst ju wichtichste äi fon ju kaschubäi ju radaune ju do woatere fon taalrieke meere eerste ju mottlau un dan ju weichsel toufiert moorere hundert seen rakt et in ju kaschubäi do sunt maast loangsk un smäl benaamd wuude ju kaschubäi ätter ju foulksgruppe fon do kaschuben ju hier lieuwet in sien oarbaid geografia wspczesnych kaszub geographie der heutigen kaschubei gdask häd die danziger wietenskupper jan modrawski ethnologiske kriterien apstoald ätter do gestriche fon dät polen fon däälich as kaschubäi betrachted wäide duuren ju bedingenge dät mindestens n träädel fon do bewoonere kaschuben sunt ärfälle meenten in ju wojewodschaft pommern do meenten gmina fiende sik in do foulgjende kringe powiats in klammere do kaschubiske noomen un eenige düütske binne so bemeetene skeede bedrächt das gestrich fon ju kaschubäi sowät kmsup apnoame in ju waareldliteratuur foont ju kaschubäi in günter grass wierk die blechtrommel kaschubisk kaschubisk kaszbsczi jzk pmrsczi jzk kaszbsk slowinsk mwa dt kaschubisch is een fon do lechitiske sproaken ne unnergruppe fon do slawiske sproaken ounnuumen wäd dät dät kaschubiske sik äntwikkeld häd fon ne sproake ju der boald wuude fon wäkke pomeraniske stammen do der kaschubier naamd wuuden in dät gestrich ju kaschubäi in pommern an ju suudkuste fon de aastsee twiske de äien weichsel un oder dät is nai ferwant an dät uutstuurwene slovinziske un bee sunt dialekte fon dät pommeraniske wan ju kaschubiske sproake uk bolde nit fon poolskbaalere fersteen wäide kon wuud ju bit kuuts fon fuul poolske sproakkundigen as n poolsk dialekt betrachted wät oawers maast politiske gruunde häiwed hääbe schäl juust as dät poolske häd dät kaschubiske fuul leenwoude uut dät platdüütske un dät hoochdüütske uur wällen fon leenwoude sunt do baltiske sproaken dät ruske un dät poolske do eerste drukte dokumente in dät kaschubiske datierje uut dän eend fon dät jierhunnert ju moderne schrieuwwiese stamt uut bie ju foulkställenge fon roate dät ljuude in polen do der anroaten dät jo in huus kaschubisk boalden uunnersäikenge wiese dät fuul kaschubisk baalende oolden in huus eer poolsk baale deeruum dät jo leeuwe dät wan jo kaschubisk baalen dwo hiere bäidene dät sturre hääbe uum poolsk tou leeren wäkke schoulen in polen bruuke kaschubisk as unnergjuchtssproake un dät is ne alternative eepentelke sproake foar ferwaltengsanweendenge in deele fon ju woiwodskup pommern kaschubisk wäd uk boald fon kaschubier do der in kanada woonje uursät uut dät persoonenoomen dt personennamen sunt do noomen fon ljuude do wäide studierd fon ju noomenkunde as leeken uut do uurkunden bie hettema un posthumus un do liesten fon bie schulte ds mädnunner noomenfoarme noch nit apnuumen sunt do uut uur uurkunden as bie engelke friedlaender un rüthning aal mäldengen bie do noomen sunt hier apnuumen wuuden as sälskuppelke loage pastor ww woonsteede vp borch of häärkumst van markehusen oukuutengen b baalenje h hollen hm hollenerfoan r roomelse s skäddel st strukelje u uutände fääre beluuke a b c sik ap ju spalte in dät bouk ds un loundnoomen dt flurnamen sunt do noomen fon loundstukke do der studierd wäide fon ju noomenkunde in seelterlound roat et sowät loundnoomen dät kumt wäil fon aal do litje stukke häär deeruum konnen wie hier eegentelk uk nit fon fluurnoomen baale dan fluuren sunt do groote katasterdistrikte wierfon dät in älke täärp man tjoon bit twintich roate uurs as in do fräiske kloaigebiete beluuke sik do noomen maast nit ap persoone man ap appellative also noomen fon seeken un begriepe dät kumt wäil deerhäär dät älke buur alleweegense lound hiede mäide tou dät mjoon weeden tou dät weedjen äkkere tou dät ferbauen fon fruchte busk foar dät bauholt un toulääst aan of moorere foane foar ju nöödige fjuurenge disse wiese fon benaamen belukt sik also ap ju buuräi in sound un foangebiete un is deermäd äänelk an ju läichsaksiske noaberskup so as ju t b foar dät holloundske drente gjucht goud dokumentierd is dät interessante is oawers dät do seelter noomen dan oafte dät fräiske juunstuk reeke tou do läichsaksiske wie reeke hier do noomen elemente ätter benaamengsmotiv ätter s fon ju oarbaid kramer nsw wier dät aal gans uutoarbaided is in do noomen is ju ferwoand wuuden dät is gefoorelk do noomenelemente as ächte seelter woude tou betrachtjen dan ju betjuudenge is oafte uunkloor un bolde sieläärge nit sicher bloot bie sproakuutbau kon me do fielicht foarsichtich anweende in falle wier dät nit al seelter woude rakt käädenfusion is dät touhoopesmilten fon do käädene fon ferskeedene atome wierbie n uur chemisk element bilded wäd wan atome fon lichte elemente as woaterstof touhoopesmilte wäd hierbie sowät fon ju masse uumesät in energie ju der uurswain bruukt wäide kon dät fusierjen fon sweere atome deerjuun kostet energie die uurgong twiske licht un sweer lait hierbie bie dät element iersen eer in die düütske physiker hans bethe dän idee foarstoalde dät ju sunne un do stiernen hiere energie ärreegje truch käädenfusion waas dät n räätsel wier aal ju energie häärkoom aal in ju tied bekoande chemiske reaktione lääwerden deerfoar fuuls tou min energie ju sunne wondelt pro sekunde millionen tonnen woaterstof uume in millione tonnen helium die unnerskeed in masse fjauer millione tonnen is in energie uumewondeld wierbie ju berüümde formel fon albert einstein e mc jält käädenfusion is uk ju energiewälle fon n woaterstofbombe ju fuul kräftiger waas as ju in do fjautiger jieren äntwikkelde atomkleeuwengsbombe käädenfusion is nit ne kättenreaktion deer wäide neen litje deele bie fräi do ne näie fusion feruurseekje konnen die prozess kon bloot tougoang heelden wäide unner extrem hooge temperatuur un druk as do uk härskje ruund dän middelpunkt fon ne stierne käädenfusion lät uurs as käädenkleeuwenge nit noodweendigerwiese radioaktive materioalien bääte as ougefal deeruum fersäike wietenskuppere käädenfusion ap äide tou äntwikkeljen as skeene un sichere energiewälle dät gefeete oawers wierbinne ju reaktion geböärt kon truch bestroalenge wäil radioaktiv wäide bie ju käädenfusion ju der foar gebruuk in fusionreaktion ferwoand wäide skäl wäd n deuteriumkääden d woaterstof mäd neutron un n tritiumkääden t woaterstof mäd neutrone uumewondeld in n heliumkääden he energie un een neutron n ju formel d t he n mev hierbie ferträt die bedraach ju fräiwäidende energie in mega elektronvolt kiekje uk bie massen energierelation uum käädene touhoopesmilte tou läiten is ne groote kinetiske energie nöödich uum do käädene bienuur tou brangen do der hiere elektroneskille al looswuuden sunt n gas dät der bestoant uut positiv leedene atomkäädene un negative fräie elektrone hat n plasma wät wäil ju fjoode aggregattoustand naamd wäd eerste wan do käädene tichte genouch bienuur kuume kricht ju ounluukende stäärke wikselwierkenge der ienfloud ap un kon ju ousteetende kraft twiske positive käädenleedengen tounichte moaked wäide un fangt ju fusion oun atomkäädene hääbe in n prinzip genöigend gauegaid bie sowät millione groad celsius foar n akzeptoabelen fusionärdraach skäl ju temperatuur oawers noch sowät tjoonmoal haager lääse sowät millione groad celsius uum do atome unner äidske uumstände so heet tou kriegen dät jo n plasma bildje wäd oafte n elektrisken stroom truch dät gas loope lät of wäide do atomkäädene bestroald mäd mikrowällen stroalenge neen eensich materioal kon do foar fusion nöödige temperatuure wierstounde in dän fusionreaktor mout dät plasma deeruum altied ap sicheren oustand fon ju wooge heelden wäide uum deerfoar tou suurgjen wäd dät plasma fäästheelden in n magnetisk fäild atomkäädene sunt positiv leeden un ju lorentzkraft ap do käädene suurget deerfoar dät dät plasma in dät magnetiske fäild n uungefeer kring of spiroalfoarmigen boan foulget uum do fäildlienjen tou dät magnetfäild is sodoane bilded dät käädene do der uut dän kring äntkuume wollen deeroun truch dän lorentzkraft tourääch taid wäide bie ne twäide methode uum tou behärskede käädenfusion tou kuumen wäide litje holle kuugele fäld mäd ne deuterium tritium miskenge fon moorere sieden beskeeten mäd hoochlaitengs energie bunnele lasere ju buutersiede fon sun litje kuugel explodiert wiertruch dän inhoold touhoopetaid wäd so dät käädenfusion aptreede kon moorere tjoon kuugele mouten ap ju wiese tou käädenfusion broacht wäide uum n substantiellen energie ärdraach tou kriegen foarallen in do usa wäd mäd ju methode experimentierd reekenprogrammatuur ju der foar dät touhoopetaien fon do litje kuugele anwoand wäd stimt uureen mäd ju der bie ju äntwikkelenge fon woaterstofbomben anwoand wäd ju laserapparatuur ju der bie dissen typ unnersäikenge benutsed wäd is gans groot dissen wai ätter behärskede käädenfusion foar elektrizitäts ärreegenge in grooten uumfang häd in de waareld nit ju grootste priorität dät siel fon ju internationoale fusionsunnersäikenge is dät realisierjen fon n prototyp fusion energiezentroale die der do anfoarderengen äntspräkt ju ju sälskup stoalt sicher dääged ruum fjuurenge foarhounden minimoale uumwaareld belastenge un ekonomisk loonjend in dät lääste jiertjaand sunt wichtige wietenskuppelke un techniske näierengen moaked wuuden in ju fusionsunnersäikenge dät groote problem is aaltied weesen wo me ju reaktion iensluute kon bie do maaste experimentelle installatione wäd deerbie dän buppe erwäände prinzip fon magnetiske iensluutenge anwoand uum dät foarnuur tou kriegen is technisk ne groote hääruutfoarderenge in wuude in groot britannien ounfangd mäd dän bau fon dän joint european torus jet die der in bedrieuw nuumen wuude die jet waas die eerste tokamak in de waareld wieroun mäd ju ächte fusionfjuurenge deuterium un tritium oarbaided wuude in disse zentroale is dät geloangen megawatt an laistengte tou ärreegjen man deertou bruukten do megawatt wan der also neen netto energie produktion waas is die jet noch altied waareldmäster in dät ärreegjen fon fusionsenergie siet oarbaidet ju fusion gemeenskup an n groot internationoal fusions experiment die iter iter hat international thermonuclear experimental reactor un is n unnerniemen fon europa ruslound do usa china indien un suud korea iter die der ätter ju ferwachtenge uum in bedrieuw kumt mout wiese dät fusion ap äide muugelk is iter wol megawatt produzierje tjoonmoal moor as nöödich uum ju reaktion tougoang tou brangen die reaktor wäd baud in caderache in suud frankriek wäkke unnersäikere sunt tougoang mäd unnersäikenge ätter koolde fusion d h käädenfusion bie ruumtemperatuur bit nu sunt do fersäike noch altied nit reproduzierboar un disse lienje fon unnersäikenge wäd min iedenst nuumen pons un fleischmann kwieden dät jo käädenreaktion kreegen bie sonolumineszenzfersäike in deuterierd azeton wierbie gans litje luftbläisen in ne flüssigkaid kräftich kollabierje bee sunt bit ap nu nit bewiesd dät atom is ne submikroskopiske struktur ju der in aal gewöönelke materie foarkumt atome bestounde uut subatomiske deele elektrone protone un neutrone atome hääbe ju drift sik tou kombinierjen uum moleküle tou bildjen n woatermolekül toun biespil bestoant uut two woaterstofatome un een suurstofatom atome sunt do fundamentelle bausteene fon ju chemie un do wäide in chemiske reaktione sieläärge nit fernichted dät rakt bloot typen fon chemiske bausteene of chemiske elemente do in ju natuur ap de äide fuunen wäide jo wäide klassifizierd in ju periodiske tabelle ju klassifikation is gruunded ap ju antaal protone in dät atom uur typen atome konnen kunstelk moaked wäide man do sunt nit stabil un breeke bie litjen oawe ätter natüürelke chemiske elemente truch käädenkleeuwenge atome fon dätsälge element konnen ferscheedene radioaktive oainskuppe hääbe gruunded ap ju antaal neutrone in dän kääden atome mäd jusälge taal protone man ferscheedene taale neutrone wäide isotope fon dätsälge chemiske element naamd deeruum dät atome alleweegense foarkuumen dwo sunt do al jierhunnerteloang fäild fon studium apstuuns gjuchte do unnersäikengen sik foarallen ap kwantum effekte as in bose einstein kondensaat ju atomtheorie is ne theorie uur dät weesen fon ju materie ju theorie kwäd dät aal materie uut atome bestoant do griechiske philosophe as leucippus un democritus hääbe uur dät weesen fon ju materie ättertoacht hiere toanken häd eenfach gekweeden dissen wai foulged wan n materioal as t b gould ap breeken wäd annert dät weesen fon do litje stukke sik nit dät is noch altied gould do griechen hääbe spikkelierd dät wan do stukke in noch litjere stukke apbreeken wäide der woarschienelk n stoadium kuumen däd wier do litje deele nit fääre apbreeken wäide konnen in dät griechiske betjut dät woud atomos nit scheedboer dät is wierhäär dät woud atom oulat is atome bestounde haudseekelk uut loose ruumte man uk uut litje subatomiske deele midde in dät atom is n litje positive leedenen kääden die der bestoant uut nukleone as me do protone u n neutrone touhoope naamt die räst fon dät atom bestoant uut do smiedige elektroneschille deerbie häd n proton ne positive elektriske leedenge un n elektron ne ieuwen groote negative leedenge in n neutroal atom is deeruum ju antaal protone un elektrone gliek un sunt do leedengen juununner uutwain leedene atome wäide ione naamd atome mäd minner elektrone as protone hääbe ne positive leedenge un sunt bekoad as katione deer juunuur hääbe atome mäd moor elektrone as protone ne negative leedenge un do wäide as anione beteekend elektrone traale uum dän kääden tou mäd groote gauegaid jo traale uk in ferscheeden oustande fon dän kääden me kwäd dät do naiste an dän kääden kuume in een schil foar un do der fääre wäch sunt in wier n uur schil älk schil kricht n nummer dät naiste an dän kääden is schil dät foulgjende fon dän kääden ou reekend wäd schil naamd usw die kääden is moor as moal litjer as dät atom ju grööte fon dät atom wäd also bestimd truch ju grööte fon dät buuterste elektronschil wan wie n atom fergratterjen dieden tou ju grööte fon gans seelterlound dan waas die kääden deer midde oane noch litjer as sun litjen golfbaal atome wäide gewöönelk klassifizierd ätter hiere atomtaale do der stimmen dwo tou ju taal protone in dät atom in näitroale atome is dät gliek an ju taal elektrone ju atomtaal bestimt ju familie of dät element wier dät atom tou heert koolstof atome sunt toun biespil do eensichste atome do der protone änthoolde aal do atome mäd jusälge atomtaal deele ne wiede ferscheedenhaid fon physiske oainskuppe un ferhoolde sik chemisk gliek do ferscheedene typen atome wäide in ju periodiske tabelle beteekend jumassentaal of nukleontaal tält do ganse protone un neutrone do der in dät atom foarkuume ju antaal neutrone häd naan ienfloud ap ju elementklassifikation fon n fon n atom n chemisk element is also n e ganse atomfamilie un deeroun konnen also ferscheedene atomtypen foarkuume do der jusälge atomtaal hääbe man ferscheedene massentaale do atomtypen wäaide dan isotope fonnunner naamd uum n isotop fon n uur isotop in sien elementfamilie tou unnerscheeden schrift me bääte dän noome fon n element sien massentaal t b koolstof wät bestoant uut protone un neutrone in älk atom dät eenfachste atom is dät woaterstof atom mäd atomtaal fon un wät bestoant uut n proton un n elektron die woaterstof isotop die der neutron äkstroa änthaalt wäd deuterium naamd un die woaterstof atom mäd two äkstroa neutrone hat tritium do isotope wieren n themoa wät gjucht interesse in ju wietenskup apruupen häd foarallen in ju äddere äntwikkelenge fon ju quantentheorie dät chemiske ferhoolden fon atome is haudseekelk tou tonkjen an ju interaktion twiske hiere elektrone foarallen do elektrone in dät buuterste schil do der valenz elektrone naamd wäide hääbe dän grootsten ienfloud ap dät chemiske ferhoolden käädenelektrone do do der nit in dät buuterste schil foarkuume spielje wäil ne sekundäre rulle haudseekelk weegen dät ouschirmengseffekt fon ju positive leedenge in dän atomkääden älk schil uum dän kääden tou kon man ne bestimde taal elektrone bierge schil elektrone schil elektrone schil of elektrone ouhongich fon dät element wier sik dät uum honnelt älk atom wät n ful of loos buuterst schil häd is moor stoabil atome beloangje ju stoabilität truch elektrone tou deelen mäd noaber elektrone of truch elektrone fon uur atome gans un goar wächtouhoaljen wan elektrone deeld wäide wäd ne kovalente ferbiendenge bilded kovalente ferbiendengen sunt do stäärkste atomiske ferbiendengen ap disse wiese blieuwe atome touhoope in gruppen do der moleküle naamd wäide do elektrone in dät buuterste schil traale dan uum aal do atome tou wät älk individuel atom dan lät mäd n ful also stoabil buuterst schil wan een of moorere elektrone gans fon n atom wächhoald wäide truch n uur atom dan wäd n ion bilded ione sunt atome do der ne netto leedenge hääbe infoulge fon dät uungliekwicht in ju taal protone un elektrone wäkke atome as natrium hääbe man een elektron in dät buuterste schil uur as chlor hougje juust man een elektron uum dät buuterste schil fultoumoakjen wan natrium atome kontakt moakje mäd chlor atome dan rakt älk natrium atom sien buuterste elektron ou an n chlor atom do natrium atome kriege dan ne positive leedenge un do chlor atome ne negative leedenge dät ion dät dät elektron stuulen häd wäd dät anion naamd un is negaitiv leeden deerjuun wäd dät atom dät sien elektron ferlädden häd n kation naamd un is positiv leeden katione un anione wäide ätternunner tou leeken infoulge fon do coulombkrafte twiske do positive un negative leedengen ju anluukkraft wäd elektrovalente of ioniske kraft naamd un is swäkker as kovalente ferbiendengen ju periodiske tabelle fon do chemiske elemente is ne deerstaalenge fon do bekoande chemiske elemente oardend ätter elektronestruktuur sodät fuul chemiske oainskuppe sik truch ju tabelle annerje ap ne räägelmäitige wiese ju foulgjende bielde wiest ju apstuunse tabelle fon bekoande elemente älk element is apliested ätter sien atomtaal un chemisk symbol wan me dän wieser buppe n symbol haalt sjucht me dän noome fon dät element un wan me deerap klikt kricht me dän deerbie heerende artikkel ju periodiske tabelle is n biespil fon n klassifikationssystem elemente in jusälge spalte of jusälge periodiske tabellengruppe also hierunner jusälge faawe hääbe äänelke chemiske oainskuppe atomtaale in rood tjuude ap elemente do der nit natüürelk ap ju äide foarkuumen dwo do elemente technetium tc un promethium pm un tiedwiese do transuroan elemente un haager konnen truch käädenreaktione kunstelk moaked wäide do nummere un haager sunt bit nu bloot theoretisk uursproangelk waas dät system betoacht sunner kunde fon dän innere bau fon dät atom do elemente sunt oardend ätter hiere atommasse die düütske johann wolfgang döberreiner waas die eerste die der bemäärkt häd dät der dan ne woogenfoarm in do oainskuppe koom hie unnerskatte tjotaale fon uureenstimmende elemente die änglounder john alexander reina newlands äntdäkte dät deer n räägelmäitegaid fon älke elemente bestuude man jo hääbe him uutlaached wan hie kwad dät me dät fielicht ferglieke kon mäd do oktoawen in ju musik ap eende hääbe die düütske lothar meyer un die russe dmitry mendeleyev ju eerste periodiske tabelle publizierd deerbie hääbe do foar tellur un jod ju massenfoulge uumetroald deertruch is ju uureenstimmenge in do oainskuppe ferbeeterd ätter dät apkuumen fon ju woogenmechanik is düütelk wuuden wo dät koom dät is nit toufällich dät do perioden fon disse tabelle stimme mäd ju taal fon do elektrone in do skille fon atome marron curtis fort oktober in boston dezember wier n amerikoansk düütsken germanist un spezialist foar ju seelter un ju läichdüütske sproake fort besit ju düütske stoatsburgerskup un is truch ferleenenge fon dät indigenat fon ju ostfriesische landschaft ienburgerde aastfräise hie woont däälich in lier fort is eerenburger fon ju meente seelterlound siet dezember ätter dän internoatsbesäik in new hampshire usa studierde marron c fort siet an ju princeton university do feeke germanistik anglistik niederlandistik skandinavistik un mathematik in dät jier wikselde hie tou ju universität fon pennsylvania philadelphia in dän roome fon n universitär uuttuuskprogram koom hie an ju albert ludwigs universität freiburg im breisgau promovierde fort bie prof alfred senn an ju university of pennsylvania toun ph d un wäil mäd ne dissertation uur dät läichdüütske fon fächt beschreibung der vechtaer mundart faksimile foarhounden in ju fon bit hiede marron c fort ne professur foar germanistik an ju universität fon new hampshire inne in disse tied nämmelk un uurnoom hie gastprofessure an ju universität oldenbuurich in disse tied fäng hie sien studien fon ju seelter sproake un fon dät aastfräiske läichdüütsk oun an ju universität ooldenbuurich waas fort siet akademisken oberroat un laitede bit tou sien pensionierenge in dät jier ju oarbaidssteede läichdüütsk un seeltersk an ju universität ooldenbuurich siet woont hie in düütsklound prof dr marron c fort is ferfoater fon n woudebouk fon dät seelterske un fon ju seelter biebel hie häd uk biedrain tou bekoandhaid fon ju seelter sproake truch prässe rundfunk un fiersjoon it hearrenfean niederloundsk heerenveen is n täärp in ju meente it hearrenfean in ju provinz frysln in do niederlounde dät täärp häd ienwoonere bekoande bedrieuwe in it hearrenfean sunt batavus koga miyata jongbloed un vdl berkhof hainje in änstuud dät täärp ap ju schiere fon dän hearresleat un ju skoatterlnske kompanjonsfeart hier lait uk die hearrewai die ferbiendengswai twiske zwolle un ljouwert dät greeuwen fon do two kanoale waas ne initiative fon träi heeren fan dekema cuyck un foeyts ap n juli gruundje jo ne kompagnie uum deermäd groote deele fon dät lound tou koopjen uum dät eed tou winnen die noome hearrenfean betjut die foan fon do heere in dät jierhunnert äntwikkelt it hearrenfean sik truch sien rieke ienwoonere et roate een meelasje dät täärp liech in two meenten aengwirden un skoatterln eerste ap n juli sunt do two meenten un n deel fon ju meente haskerln touhoupefoated un hat sietdäm meente it hearrenfean dät täärp it hearrenfean wäd ju haudsteede fon ju meente it hearrenfean kanoaltäärpe so as it hearrenfean hääbe as määrkmoal dät do täärpe in eene lienje baud wuuden sunt juust as uk dät rhauderfeen it hearrenfean is fon dät noude ätter dät suude kilometer fon dät wäaste ätter dät aaste two kilometere dät wääste fon dät täärp wäd begränsed fon ju engelenfeart museen in it hearrenfean sunt dät posthuus tjooter is dät eensige tjooter in it hearrenfean de rinkelbom is n musikzentrum it hearrenfean häd two buurge bee heere tou do rieksmonumente in frysln crackstate is paat fon dät räidhuus un oenemastate fröier räidhuus fon ju meente skoatterln ju der mäd hearrenfean touhoopeföiged wuude is nu stääd koafjehuus ju eensichste määlne ju it hearrenfean noch häd is ju koarelmäälne welgelegen bit in do tachentiger jiere fon dät foarige jierhunnert stuud in ju stäädmidde uk n woatertouden do hoochste bauten fon it hearrenfean sunt do tjo woonhoochhuuse naamd muntflats lnsicht romsicht un heechsicht do sunt stok hooch un sunt ounfang soogentiger jiere baud wuuden it hearrenfean wäd uk sportstääd naamd wil et deer ful rakt wät sport anbeträft dät gebiet um dät foutbalstadion un dät stadion sälwen hat sportstd it hearrenfean in wuude dät oolde sportzentrum de telle deelrieten sportzentren in it hearrenfean sunt buslinien fon connexxion linien fon transporter arriva sitsferdeelenge meenteroat fon it hearrenfean is siet dän meerte so ferdeeld nuumen fon do munthoochhuuse fon links dät noude industriegestrich iersenboan uur ju täärpmidde bit gjuchts dät aaste foutbaalstadion groningen uk gräinen wääst fräisk grinsln groningsk plat grönnen is ne provinz in dät noudaaste fon do niederlounde un häd januoar ienwoonere ju haudstääd hat uk groningen un is ju grootste stääd fon dät noudaaste fon do niederlounde groningen wäd begränsed fon in groningen wäd groningsk fon ljuude boald dat groningske is ne friso saksiske sproake ju der uut dät aastfräiske un dät drentske äntsteen is uk dät aastfräisk läichsäksiske is ap ju wiese äntsteen dät groningske un dät aastfräisk läichsäksiske wäide mongs as eene sproake ounkieked dät groningsk aastfräiske ju sproake is foar n deel fon dän woudskät un ju uutsproake ferwant mäd dät seelterske sjuch do biespiele ju skrieuwwiese fon dät aastfräiske is uurs as ju groningske oawers ju uutsproake is jusälge de grinzer pein un kornhorn in ju meente grootegast un do täärpe marum un de wülp in ju meente marum sünt do insige täärpe in ju provinz groningen wier noch n fräisken dialekt boald wäd die twäide waareldkriech waas fon bit tou et wäd die twäide naamd wil et die twäide kriech waas wier lounde fon bienaist alle kontinente in meemoaked hääbe et is die eensige kriech wierbie sowäil atom as uk biologiske un chemiske woapen abc woapen bruukt wuuden sunt in dän waareldkriech stuurwen uungefeer millione moanskene millione juden sunt bie dän holocaust dood moaked wuuden fon adolf hitler initierd un fon heinrich himmler organisierd wuuden ätter dän eerste waareldkriech doarste düütsklound ätter dän versailles ferdraach neen groote armee hääbe uk waas dät düütske riek fon foar dän eerste waareldkriech litjer moaked wuuden in düütsklound spielde dän nationoalsozialismus ne immer grattere rulle wät in mäd dät benaamen fon adolf hitler toun riekskoansler ne hööchtepunkt foont hitler wüül do oolde gebiete wieruume hääbe un in trät dät saargebiet bie in dät näie düütske riek in is dät demilitarisierde rhienlound wier düütsk wuuden aastriek truch dän anschluss un dät sudetenlound keemen in uk bie düütsklound ap n september begon die twäide waareldkriech mäd dän oungriep fon nazi düütsklound ap polen ju kriechtaktik ju der bruukt wuude in polen wäd blitzkrieg naamd so as frankriek un groot britannien al foar dän oungriep juun polen woarschaud hieden ferkloorden do düütsklound dän kriech ap n september an de wäästfront bleeuw dät bit tou moai stil man dan griep düütsklound do neutroale stoaten do niederlounde belgien un luxembuurich oun deerätter wäd frankriek oungriepen ap n juni keem et tou n woapenstilstoand twiske frankriek un nazi düütsklound ätter dät noude wai fängen do düütske ap n april oun mäd operation weserübung uum norwegen un dänemark oun tou griepen in dät aaste waas die kriech in ruslound do düütske truppen hieden in un fuul ärfoulch häiwed man ju slacht uum stalingrad waas dän weendepunkt foar do düütske in dän twäide waareldkriech am juni loundje do allierden in ju normandie die dai wäd uk d day naamd d day is die grootste invasion in ju geschichte fon do moanskene schiepe un moor as luftfoartjuuge wieren deeroun bedeeligd ap n moai won die roode armee ju slacht uum berlin man adolf hitler waas al an dän april stuurwen buppebefeelhääber fon ju düütske kriechsmarine karl dönitz wäd die näie riekskoansler sien ätterfoulger hans georg von friedeburg teekent ju kaputalation fon die düütske armee in dät noud wääste ap n moai generaloberst alfred jodl teekent ne kapulitation fon aal do düütske truppen ap n moai ap n juli fäng die twäide japanisk chineeske kriech oun ap n dezember greep japan do fereende stoaten fon amerikoa in pearl harbor oun wät jält as die begin fon dän twäide waareldkriech in ju pazifik uur lounde do der bedeeligd wieren wieren groot britannien australien do niederlounde un näiseelound in dän pazifikkriech waas ju slacht uum midway dän weendepunkt ätter die kapitulation fon nazi düütsklound in moai wüülen do amerikoaner dän kriech in asien fluks winne fon ju uur siede kuud ju sowjetunion japan oungriepe do japaniske stääde wieren n bietsken bombardierd wuuden fon amerikoanske bommendreegere man japan häd nit kapitulierje wüüld uum japan tou kapitulation tou twingen sunner groote ferluste äntscheede do amerikoaner sik foar n näi woapen ju atombombe ap n august fäl ju eerste atomboom little boy ap hiroshima n poar deege leeter fäl ju twäide bombe fat man ap nagasaki ap n september wuude ap dät us schlachtschip missouri in ju sagami bucht die pazifikkriech un deermäd uk die twäide waareldkriech mäd unnerteekenjen fon ju japaniske kapitulationsuurkunde be eended sies wäd je moaket fon molk aal ätter wo fat me dän sies hääbe wol wäd eerste minner of moor fat ouroomd dan wäd strämsel touföiged wät je fon läbbe koolwermoagen moaked wäd truch ju wierkenge fon dät strämsel skeede sik oaiwiete ou do der dan as ne tjukke loage dän wrungel ap ju molk lääse ju wrungel wäd dan stukken snieden un in n douk in n siesfät laid dät sieswoater wät dan fon ju molk uurblift hat ju woaie ju der an dät fäi fodderd wäd däälich kon me deer uk droanke foar moanskene un sogoar konstruktionsmaterioal casolith fon moakje ap dät siesfät kumt dan n däksel ap un deer wäd in ne siesprässe grooten druk ap sät sodät ju lääste woaie deeruut lapt dan ätter n poor uuren wäd die sies uut dät fät hoald un in n druugeskap toun druugjen sät dan ätter ne bestimde tied aal ätter wo oold me dän sies mai kumt die uut dät dät skap un is kloor bie sies toun ferhonneljen kon deer uk noch ne koarste fon woaks of plastik uumetou kuume ätter vkr apnuumen uum un aler wuud in seelterlound naan sies moaked uut do fäkuutdrukke läbbe strämsel wrungel bie minssen lät sik oawers ouleede dät dät siesmoakjen toumindest in skäddel bekoand weesen is woaterstof dt wasserstoff is n chemisk element mäd symbol h hydrogenium un atomnummer woaterstofgas diwoaterstof h is bie ruumtemperatuur n faaweloos baadenboar truchsichtich nit metal loose atome woaterstof kuume in fräie foarm bolde nit foar wan uk siet dän eende fon dät twintichste jierhunnert unnersäikenge moaked wuuden is an atomären woaterstof loose atome fon dit element sunt gjucht reaktiv un ferbiende sik fluks mäd uur woaterstofatome hierbie wäd maasttied woaterstofgas bilded h do oainskuppe do der in dissen artikkel ärwäänd wäide jäilde dan uk foarallen foar dissen stof die der bie ruumtemperatuur n gas h is loose atome woaterstof wäide uk wäil in statu nascendi naamd in dät jier beskreeuw die irisk ängelske chemiker robert boyle in ne publikation n baadendboar gas dät fräi wuude bie ne reaktion twiske iersen un fertände süüre eerste fuul leeter äntdäkte die britiske wietenskupper henry cavendish in dät et sik honnelde uum n chemisk element as hie experimente truchfierde mäd kwäksäälwer wan hie uk fuul oainskuppe gans genau beskrieuwe kuude meende hie daach dat insteede fon ju süüre dät metal ju wälle fon dät gas waas deeruum naamde hie sien näi äntdäkte element baadenboar gas fon metalle eenige jiere leeter roate antoine lavoisier woaterstof dän latienske noome hydrogenium fon däälich dät woud hydrogenium is ne touhoopesättenge fon do griechiske woude hydor woater un genes bildje moakje hydrogenium kon also uursät wäide as woatermoaker helium is n chemisk element mäd symbol he un atomnummer dät is n faaweloos inert edelgas me boalt uk wäil fon heliumgas wät as n pleonasmus betrachted wäide kon dan helium is altied n gas uutgenuumen bie extrem läige temperatuure helium wuud fon dän frantsoose pierre janssen un dän ängelsken norman lockyer uunouhongich fonnunner äntdäkt bee studierden dät lucht fon de sunne bie ne sunnenferdjunkelenge ju der in dat jier waas do seegen jo mäd n spectroskop ne emissionslienje fon n bit dan uunbekoand element eduard frankland bestäätigde do woarniemengen fon janssen un hie waas dän mon die der foarsluuch dät element ätter ju sunne helios tou benaamen hie betoachte ju bäätersilwe ium deeruum dat hie ferwachtjen waas dät dät element n metal weese schuul as dät element fon sir william ramsay uut cleverit wonnen wuude do wiesde sik dät dät neen metal waas man die noome wuud nit angepaased do swediske chemiker nils langlet un per theodor cleve fierden uunouhongich fon ramsay uungefeer gliektiedich dätsälge experiment truch lithium is n chemisk element mäd symbol li un atomnummer dät is n säälwerwiet alkalimetal lithium wuud äntdäkt fon johan arfwedson die noome is oulat fon dät griechiske lithos wät steen betjut arfwedson äntdäkte dät element bie ju unnersäikenge fon mineroalien do der stamden fon dät swediske ailound utö christian gmelin observierde in dät lithiumsoalte in ne flamme ne grälle roode faawe roaten naan fon do bee heeren kuud oawers dät lithium isolierje ju eerste isolation fon lithium geböärde bie ju elektrolyse fon lithiumoxide truch humphry davy in wuud lithium dät eerste moal in grooten produzierd truch dät düütske bedrieuw metallgesellschaft ag wier me lithium won middels elektrolyse fon ne miskenge fon lithiumchloride un kaliumchloride beryllium is n chemisk element mäd symbol be un atomnummer dät is n djunkergries äidalkalimetal as eerste ärkoande nicolas louis vauquelin dät in oxydiske foarm in dät jier glukkede dät friedrich wöhler as uk antoine bussy dät metal truch reduktion fon berylliumchlorid mäd kalium fräi tou moakjen die noome beryllium stamt fon dät griechiske berullos beryl in dät prakrit veruliya in dät pli veuriya fon veiru of viar bleek wäide wät wai wiest ap ju bleeke faawe fon dän hoolfeedelsteen beryl dät hat dät ne löösenge fon beryllium swäitsk smoaket wieruum dät dit element n tiedloang dän noome glucinium drain häd fon dät griechiske glykys wät swäit betjut do äddere chemiste do dät mälded hääbe dieden dät stierwend berylliumferbiendengen sunt nämmelk gjucht giftich dät is n goud materioal uum röntgenfinstere uut tou moakjen deeruum dät disse stroalenge weegen ju läige massentichtegaid fon beryllium nit stäärk absorbierd wäd un dät metal ap uur siede stäärk genouch is uum n vakuumsystem outousluuten wan beryllium uutsät wäd an stroalenge häd dät ju oainskup neutrone fräitoureeken dät wäd deeruum wäil as ne swäkke neutronewälle ferwoand foarallen in legierengen mäd kooper wäd dät element fuul ferwoand deeruum dät sukke materioalien goude oainskuppe apwiese do sunt goude laitere fon elektrizität as uk fon waarmte do sunt licht stäärk stieuw un häd un wierstounde korrosion un wuuregaid do wäide anwoand in punktswaiselektroden metalfeedere un elektriske kontakte in lufttfoart ruumfoart un rustengs industrie foiende jo besunners anweendenge uk in ju nuklearindustrie fint dät element anweendenge dät häd n läigen truchsnit foar dät ienfangen fon thermiske neutrone berylliumoxyd wäd wäil oanwoand weegen sien goude waarmtelaitenge stäärke häddegaid un sin besunners hoogen smiltpunkt in juundeel tou dät metal is dät n isolator berylliumoxyd wäd uk immer moor as materioal foar luudpreekermembroane ferwoand beryllium häd fon do lichte metallen aan fon do hoochste smiltpunkte die elastizitätsmodul is uungefeer n träädel fon dät fon stäil dät is n gouden waarmtelaiter nit magnetisk un täämelk stabil bie ruumtemperatuur un normoalen druk wäd et nit fon ju atmosphäre angriepen woarschienelk deeruum dät et ne beschutsjende oxydloage bildet deeruum kon dät uk n krats in glääs moakje dät wäd sogoar fon konzentrierde salpetersüüre nit angriepen foarallen in do buell motorreede wier dät anwoand wäd in ju legierenge fon dät ouljepumpe kamrääd häd et räägelmatich giftige reaktione uutlöösd in ju natuur kumt dät foar in buunenen toustand in mineroale as bertrandit beryl chrysoberyl phenakit aquamarin un smaragd do bee lääste sunt hoolfeedelsteene bor of borium is n chemisk element mäd symbol b un atomnummer dät is n swot metalloid borferbiendengen wieren al in dät oaler bekoand die noome kumt fon dät arabiske buraq foar borax n mineroal dät dät wichtichste arst foar ju borgewinnenge is borax is n boroat n soalt fon borsuur dät element is deeruut nit so eenfach fräitoumoakjen deeruum dät deerfoar stäärke reduktore nöödich sunt as magnesium of aluminium dät element wuud deeruum eerste fon sir humphry davy louis gay lussac un louis jacques thnard deerstoald ap disse wiese wäd dät bor oawers keetich moaked truch dät metal truch uutnunnerhoaljen fon fluchtige halogeniden kon dät element oawers mäd min keete deerstoald wäide borsuur wäd fuul anwoand in ju textilindustrie borsilikoatgleese sunt technisk gjucht wichtich in fjuurwierk rakt bietouföigenge fon dät element in amorphe foarm ne flugge gräine faawe borferbiendengen wäide unnersoacht un anwoand in n breed spektrum fon biochemiske seeken as sukkertruchläitende membroane sensore foar koolehydroate bekampenge fon arthritis un in ju neutronetherapie b häd n grooten wierkengstwäärssnit foar neutronefang un wäd deeruum uk in ju atomindustrie anwoand borane sunt wäil foarsloain as raketenfjuurenge deeruum dät bie dät ferbaadenjen deerfon ne groote masse energie fräi wäd bor is fääre in gans skeene foarm wichtich as keetegaid dope in hoolichlaitere koolestof dt kohlenstoff la carbonium is n chemisk element mäd symbol c un atomnummer dät is n nit metal dät in ferskeedene modifikatione foarkuumen däd een deerfon is n faaweloosen hoolichlaiter een uuren n swot hoolichmetal koolestof wuud al in ju foargeskichte äntdäkt un bruukt as holtkoole ju der moaked wuud truch organisk materioal maasttied holt heet tou moakjen in ne suurstof äärme atmosphäre dät ängelske carbon is deeruume uk oulat fon dän latienske noome carbonium foar holtkoole juust as die noome fon dän carbonium tiedruum wieroun dät bilded wuude uk diamante do der ne uur allotrope foarm fon koolestof sunt sunt siet loang bekoand eerst siet eenige jiertjaande kon me do synthetisk häärstaale fullerene ju trääde allotrope foarm wuude in do tachentiger jiere fon dät jierhunnert toufällich äntdäkt die koolestof kumt maastens foar in foarm fon koolewoaterstoffe foarallen ju fossile fjuurenge äidgas un räie oulje uut räie oulje wäd in ju petrochemiske industrie toun biespil petroleum benzin un kerosin destillierd un dät tjoont as gruundloage foar fuul synthetiske stoffe as plastiks uur anweendenge sunt stikstof lat nitrogenium dt stickstoff is n chemisk element mäd symbol n un atomnummer stikstof is n nit metal uut ju stikstofgruppe gruppe va loose atome fon dit element sunt gjucht reaktiv un ferbiende sik fluks mäd uur stikstofatome hierbie wäd maasttied distikstof bilged n of molekulare stikstof wät ju gewöönelke ärschienengsfoarm fon stikstof is ap ruumtemperatuur befint n sik in gasfoarm sjuch uk bi molekulare stikstof loose atome stikstof wäide uk in statu nascendi naamd ferbiendengen fon stikstof as salpäiter wieren al in dät oaler bekoand do alchemiste kaanden salpäitersüüre unner dän noome aqua fortis kräftich woater ju miskenge fon salpetersüüre un soaltsüüre waas bekoand unner dän noome aqua regia köönichswoater deeruum dät dät instande waas sogoar gould aptoulöösen ju äntdäkkenge fon dät element an sik gungt tourääch ap daniel rutherford in hie naamde dät noxious air schoadelke luft deeruum dät ju flamme deeroun ärläsket uk die seelter noome stikstof wiest deerap wai dät n fersäiksdiert fersmuurt wan dät in puuren stikstof stoald wäd uum jusälge tied studierden uk carl wilhelm scheele henry cavendish un joseph priestley stikstof unner benaamengen as ferbaadende luft un dephlogistisierde luft die latienske noome foar stikstof is nitrogenium do griechen naamden dät nitron un dät ägyptiske woud is ntr wat god betjut ju anweendenge fon stikstofferbiendingen is biesunners groot ammoniumferbiendengen un nitroate sunt wichtige kunstmjuksstoffe ammoniumnitroat an sik is ieuwenske n kunstmjuksstof touhoope mäd n koolewoaterstof as dieselkrafstof of kerosine as koolestofwälle n fuul benutseden billigen sprängstof nitroate sunt uk bestanddeel fon schjootpulwer un nitroglycerine wät äntstoant uut ju reaktion twiske glyzerin un nitriersüüre salpäitersüüre plus swieuwelsüüre is n bekoanden sprängstof zyanide wäide ferwoand in dän bierichbau foar dät uutlooien fon gould ammoniakwoater is bekoand as hämmelmiddel ammoniak is die gruundsleek foar ju produktion fon salpäitersüüre anilin ne organiske ferbiendenge mäd ne nh gruppe is gruundsleek foar ju chemie fon fuul faawestoffe stikstofoxyd no spielt ne groote rulle as neurotransmitter dät is tou tällen bie dät fäärereeken fon signoale fon ju eene närwenzelle ätter ju uur buutendät wäd flüssigen stikstof uk ferwoand uum besunners läige temperatuure tou kriegen stikstof is n röäkloos un n faaweloos gas wät fon ju äidatmosphäre uutmoaket dät gas bestoant uut two atomige moleküle n mäd ne tjoofooldige biendenge ju dät molekül ne groote stabilität rakt stikstof stikstof biendengen un stikstof koolestof biendengen do kätten bildje kuume algemeen foar un sunt n wichtich paat fon ju organiske chemie man uk fon ju biochemie stikstof is n weesentelk element foar dät lieuwend ap ju äide aal oaiwiete änthoolde stikstof deeruum dät do uut aminsüüren bestounde uk nukleinsüüren as dna un rna änthoolde stikstof ju biendenge fon stikstof uut de luft kon fon wäkke organismen toustande broacht wäide nämmelk do stikstofbiendende bakterien flinnerkeblöitlere as soja un boone lieuwje in symbiose mäd do organismen do der in do wuttelknollen ap do plontewuttele sitte do maaste plonten mouten oawers die noodweendige stikstof uut de gruunde apnieme die deer truch mjuksjen oane kuume skäl moonige plonten sunt uk inne loage stikstof uut ju luft tou hoaljen sukke plonten wäide mongs ap n fäild säided un leeter wan dät groote plonten sunt unnerplöiged so kon me sunner kunstmjuks stikstof in dän boudem brange un die boudem wäd foar nutsplonten beeter tou beoachtjen is deerbie dät n boudem die n poor jiere wäst laid sik beeter ärhoald un me skäl uk an dät wit fon t minimum toanke die stikstofkringloop is n wichtich paat fon ju biologie suurstof lat oxygenium dt sauerstoff is n chemisk element mäd symbol o un atomnummer suurstof is n nit metal uut ju suurstofgruppe gruppe via suurstof kumt as eenpelden stof foarallen as disuurstof o in ju atmosphäre foar as touhoopestoalden stof is dät ieuwenso n wiedfersprat element deeruum dät aal woater fon do ozeoane un aal silikoate fon ju äidkoarste suurstof änthoolde gemeeten ätter gewicht is suurstof bie wieden dät maast foarkuumende element in dän moanskelke köärper die bestoant foar sowät uut suurstof foarallen in foarm fon woater suurstof kumt in fräie mono atomäre foarm dät suurstof radikoal o ap ju äide bloot foar in do tänne hooge loagen fon ju atmosphäre sukke loose atome fon dit element sunt gjucht reaktiv un ferbiende sik gau mäd uur stoffe toun biespil bie dät toulääsen fon woaterstofperoxid ho wol dät loose o atom fluks rekombinierje mäd uur o atome tou o sukke loose suurstofatome do der kuute tied unner ne reaktion ne rulle spielje wäide uk wäil naszierden stof naamd suurstof as element kumt ap ju äide maast foar as disuurstof o diatomären suurstof rakt dät in two foarme ne stabile ju der triplett suurstof naamd wäd un ne anräägede toustand singulett suurstof foar ju lääste foarm jält wät fergliekboares as foar ju mono atomäre foarm disse foarm äntstoant bie bestimde reaktione oawers in de räägel lieuwet n singulett suurstof molekül nit loang weegen ju hooge reaktivität photosynthese is ne wälle fon singlett suurstof plonten bruuke deeruume carotinoide faawestoffe uum dit reaktive molekül uunskoadelk tou moakjen trisuurstof of ozon o kumt foar in ju atmosphäre in ju ozonloage wier dät bilded wäd unner ienfloud fon kosmiske stroalenge man dät kon uk truch luftfersmutsenge ap dän seespeegel bilded wäide in ju fäästphase kon suurstof in moorere phasen foarkuume in ju e phase ju der bloot bie drukke uur gpa foarkumt un ju der uk rooden suurstof naamd wäd skulen moleküle o un of o foarkuume suurstof wuud fon dän swediske apotheker karl wilhelm scheele äntdäkt man ju wieräntdäkkenge truch joseph priestley moakede dät eerste in wieder kringe bekoand me ferstuud al fluks dät dit gas wan dät uk man een füüftel fon ju luft ap uusen planet uutmoaket ferbaadenge muugelk moaket as uk dät omjen fon moansken un dierte un in de tjuusterenge uk fon plonten antoine lavoisier roate dät sin wietenskuppelke noome oxygenium suurbilder deer me ounfangs toachte dt dät element n uunäntbeerelken bestanddeel fon ne süüre waas foarallen ju doatseeke dät elektrolyse fon ne groote riege süüre mäd do woaterstofhalogenidee as apfaalende uutnoame an ju kathode suurstofgas rakt waas skeeld an disse uurtjuugenge wan uk oxiden fon fuul elemente wuddelk süürebildjend sunt is uumekierd suurstof nit nöödich uum ne süüre tou bildjen suurstofgas in luutee foarm wäd fuul anwoand in laskreewen un in ju mediske waareld foar ju behonnelenge fon moanskene do der probleme mäd ju ommenge hääbe uk ju luftfoart un dät duukjen kon me sik deer sunner nit moor foarstaale flüssich o wäd anwoand in ju ruumfoart un bie grootferbruukere as chemisken gruundstof is dät uk gjucht wichtich toun biespil foar ju kontrollierde oxidation fon ethylen ätter ethylenoxid uur n säälwer katalysator dät industrielle prozess lääwert n wichtigenb gruundstof foar ju polymerindustrie suurstofgas is uunäntbeerelk foar fuul organismen ap de waareld dan sunner o kuud daach naargends ap ju äide aerobe dissimilation ärfoulgje ap hööchte fon dän seespeegel bestoant ju luft foar sowät uut suurstofgas deer die biochemiske prozess fon lieuweweesen deerap ienstoald is rakt dät juust dän goude gehalt uum dän köärper in gouden toustand tou hoolden fluks as me ätter do bierge waigungt wol die luftdruk un deermäd ju masse suurstof in dätsälge luftvolumen n bitje deelgunge dät kon weese dät lieuweweesen dan probleme mäd ju ommenge kriege suurstof is ätter foarkuumen dät eerste element in ju äidkoarste dät moaket deerfon sowät uut ap maaste in foarm fon metaloxide silikoate karbonoate un uur soalte uk fon do ozeoane is dät ju haudkomponente deeruum dät dät een fon do two elemente is wier woater ho uut bestoant dätsälge jält foar dät ies dät do poolkappen hier ap äide bildet ap uur heemelsköärpere toun biespil mars bestoant dät ies fielicht uut koolestofdioxid dät uurigens uk suurstof änthaalt ju moune europa fon jupiter is gans bedäkt mäd woateries un komete bestounde toun grooten deel uut woateries ju doatseeke dät suurstof in fräie foarm in ju äidatmosphäre apträt is gans ju foulge fon dät lieuwend ap de äide un besunners fon ju photosynthese fon do gräine plonten sunner ju foutsätte produktion wüül dät element bie litjen wier uut ju atmosphäre ferswiende deeruum dät dät täämelk reaktiv is un sik mäd oxidierboare materioale ferbienden däd wooldbrounde sunt n goud biespil deerfon magnesium is n chemisk element in dät periodensystem mäd dät symbol mg un oardnengstaal fon magnesium is dät element mäd ju oachtegrootste ferspreedenge un uumfoatet ruund fon ju äidkoarste un dät element is dät trääde maaste in löösenge in seewoater dit äidalkalimetall wäd foarallen as legierengsmiddel ferwoand uum aluminium magnesium legierengen tou moakjen magnesium is n täämelk stäärk säälwerwiet lichtmetall n träädel as aluminium wät an de luft n bitje mattierd wäd in pulwerfoarm wäd dät metal heet un fangt fjuur an de luft un ferbaadent mäd ne wiete flamme dät is stuur dät metall in massive foarm antoustikken man dät gungt licht wan dät in tänne striemele snieden wäd wan eenmoal anstikt is dät stuur tou läskjen deer dät in bee stikstof unner bildenge fon magnesiumnitrid un koolestof baadenje kon aluminium is n chemisk element mäd symbol al un atomnummer dät is n säälwerwiet metal ferbiendengen fon aluminium wieren al bekoand in dät oalerdum so wäd alun unner uur bruukt uum bläidengen tou stiljen dät is oawers nit eenfach dät metal uut alun fräi tou moakjen aluminium wuud äntdäkt fon humphry davy die fersoachte dät tou moakjen uut aluminiumoxid in dät jier moakede hans christian rsted ne uunsüüwere foarm fon aluminium uut aluminiumchlorid en kaliumamalgam jiereloang waas dät metal so juur dät et in ornamente anwoand wuud as in ju kappe uut massiv aluminium ap dät washington monument eerst wuud truch dän hall heroult prozess ju elektrochemiske produktion fon dät metal muugelk in grooten uumfang die noome is oulat fon latiensk alumen aluun ap britisk ängelsk hat dät alumnium man in amerikoansk ängelsk alminum dät metal stoant nu n bitjen laanger as n jierhunnert tou ferföigenge un in ju tied häd dät ap stoarmske wiese ju waareld ärooberd dät is wirtskaftelk n gjucht wichtich metal aluminium is licht bloot n träädepaat fon dät gewicht fon stäil of bronze un mäd cu mg mn si glieke stäark ferslietfääst un korrosionsbeständich uutgenuumen sponnengskorrosion dät is n gouden laiter dät is nit magnetisk man kon bie dät inkontaktkuumen mäd n gjucht kräftigen magnet wäil sien oain di magnetisk fäild moakje dät spoorket nit un dät lät sik licht foarmje aluminium oaint sik deermäd besunners as konstruktionsmaterioal foar ju flieger un ruumfoart industrie man nit foar motore dan dät wäd wooker bie hatte dät metal häd ne plasmonfrequenz fon ev en is deermäd n uutgeteekenden speegel foar aal stroalenge in dät infraroode dät sichtboare un dät nai ultraviolette beräk foarallen as toufoarkeemen wäd dät ju speegeljende uurfläche oxidation uutsät wäd dät kon eenfach apdamped wäide un aluminium speegele wäide wäil in ju astronomie anwoand dät metal wäd oafte truch lasersnieden beoarbaided eenige anweendegsfäilde silicium is n chemisk element mäd symbol si un atomnummer dät is n dunkergries metalloid hoolichmetal silicium is toueerst identifizierd fon antoine lavoisier leeter wuud dät fon humphry davy heelden foar ne ferbiendenge eerste wuud düütelk dät et sik daach uum n element honnelde as louis gay lussac uunskeen amorph silicium kreech truch siliciumtetrafluorid ounbätte touhoope mäd kalium in dät jier moakede jöns jacob berzelius skeen silicium mäd jusälge methode als lussac bruukte oawers deerätter dät produkt moorere moale uuttouwaasken sin noome tonket silicium dät latienske silex fjuursteen in moakede henri saint claire deville toun eersten moal kristallin silicium ju twäide allotrope foarm wieroun silicium foarkumt dät hoochtechnologie gestrich silicon valley in kalifornien is naamd ätter silicium deeruum dät silicium n wichtigen gruundstof is foar hoolichlaitere foar plonten is silicium gjucht wichtich foar dät apbauen fon sälwoogen silicium wäd in fuul twiege fon industrie ferwond siliciumdioxide wäd in foam fon sound of kloai bruukt foar ju produktion fon fuul baumaterialien man dät rakt noch fuul uur produkte wieroun oafte silicium feroarbaided wäd as deerieuwenske rakt dat noch fuul fon uur anweendengen fon silicium in ju industrie uk kumt siliciumdioxid foar in dät ieten in koarel as hoawer un kon et as tränmiddel iensät wäide as kläärhälpemiddel bie wien un bjoor un äntskuumer ap etikätte wäd dät beteekend as additive e of wäide do noomen kieseläide kwarts of kieselsüüre ferwoand kristallin silicium sjucht metallisk uut un häd ne griese faawe wan uk n relativ inert element reagiert et unner bestimde bedingengen mäd halogene man do maaste süüren hääbe neen wierkenge atter suurstof is silicum dät maast foarkuumende element in ju äidkoarste ju äidkoarste bestoant uut silizium in sien ferskeedene ferbiendengen in elementare foarm kumt silicium in de natuur nit foar do maast foarkuumende ferbiendengen sunt siliziumdioxid sio as kwartse opoal un fjuursteen un in komplexe ione silikate as asbest kloai un glimmer in kommerzielle uutmäite wäd silicium wonnen truch bäiten fon kieselsüüre mäd koolestof deertou die koolestof redusiert ju kieselsüüre tou silicium ätter ju gliekenge sio c si co dät ap ju wiese wonnen silicium häd ne skeenegaid fon sowät foar iensats in hoolichlaitere is skanner silicium nöödich deertou rakt dät ferskeedene chemiske un physikaliske methoden dät skeenigjen fon silicium uumfoatet tjo phoasen elementar silicium is nit giftich of gefoorelk die swieuwel is n chemisk element mäd symbol s un atomnummer dät is n jeel nitmetal al in dät jierhunnert f chr waas bekoand dät ne moangelse fon swieuwel kool un taar licht in bround koom un deeruume wuude dät oafte anwoand in n kriech in dät jierhunnert wuud in china dät schjootpulwer uutfuunen dät ne moangelse waas fon kaliumnitroat holtkoole un swieuwel in ju mythologie wuude swieuwel oafte ferbuunen mäd ju hälle fröiere alchemiste ferwoanden foar swieuwel n symbol dät bestuude uut n tjokaant mäd deerap n kjuus ärfoarengsmäitich waas bekoand wuuden dät swieuwel mäkkelk reagierde mäd kwäksäälwer uum waas et die wietenskupper antoine lavoisier die der äntdäkte dät swieuwel n chemisk element waas un neen ferbiendenge die noome swieuwel is wäil oulat fon dät indoeuropäiske suel apdienje läite sjoode in ju chemiske industrie wäd swieuwel oafte anwoand as räistof foar moonigerlai ferbiendengen wichtige ouniemere fon swieuwel sunt ju produktion fon swieuwelsuure un ju rubberindustrie wier dät anwoand wäd foar ju vulkanisierenge uur anweendengen fon swieuwel sunt swieuwel is n nitmetal mäd ne häljeele faawe as element foar sik is dät röäkloos bie ferbaanjen stroalet dät n blau lucht uut un bildet deerbie dät bietende swieuweldioxyd in woater is dät nit aplöösboar man in koolendisulfid lööset dät goud ap ju swieuwelchemie is ne wichtige twiege fon ju chemie ju mineralogie do uumwaareldwietenskuppe un ju technologie dät element foar sik bildet n jeelen kristallinen fäästköärper mäd ne rhombiske kristalstruktuur ju der bestoant uut ne apstoapelenge fon ringfoarmige s molekulen as puder lät die stof buute ju faawe bolde ap weetmeel uk wäil swieuwelblöite naamd dät is n isolator bie c gungt swieuwel uur in ne monokline phase ju ätters bie c smilt ju flussichkaid bestoant eerste uut s molekulen un is dan n bitje sieroopoardich bie haagere temperatuure nimt ju viskosität gewaltich tou deeruum dät ringeepenge un polymerisation geböärt bie schrämpen in koold woater fon ju polymere smilt bildet sik plastisken zwavel ne amorphe foarm ju der oawers bielitjen uutkristallisiert swieuwel sjut bie c chrom is n chemisk element in ju periodiske tabelle mäd dät symbol cr un atomtaal chrom is n uurgongsmetall chrom is n stäilgries häd glansjend metal wät n hoogen glans kricht mäd polierjen smilt mäd moite un mäd de tied fläkken kricht do maast algemeene oxidationsstappen fon chrom sunt un mäd as ju maast stabile stappe un sunt relativ säilden chromferbiendengen mäd ju oxidationsstappe sunt gjucht kräftige oxidationsmiddele chrom is instabil in suurstof un produsiert fluks ne tänne oxydloage ju der uuntruchläitend is foar suurstof un so dät unnerlääsende metal beskutset ferweendengen fon chrom in dät jier häd johann gottlob lehman n orange rood mineroal in dän urall äntdäkt wät hie siberisken menie naamde dät mineral wät eerste falsk as ne as ne loodferbiendenge mäd selenium un iersenkomponente betrachted wuude is leeter identifizierd as loodchromat pbcro un is däälich bekoand as dät mineroal krokoit in dät jier häd peter simon pallas jusälge steede as lehmann besoacht un dät roode lood mineroal fuunen wät uutgeteekende oainskuppe hiede as faawepigment ju ferweendenge fon siberiske menie as faawepigment äntwikkelde sik deerätter gau n ljuchtend jeele faawestof ju der uk fon krokoit moaked wäd wuud gjucht beljoowed in dät jier häd nicolas louis vauquelin ferskeedene proben fon krokoit ärheelden hie häd deeruut chromoxid cro oulat truch krokoit mäd soaltsüüre tou miskjen dan häd vauquelin äntdäkt dät hie metallisken chrom kriege kuude truch dät oxid in n holtkoole ougend heet tou moakjen hie häd uk ju anweesenhaid fon spuure fon chrom in eedelsteene as rubin un smaragd fääststoald unner do er jieren is chrom foarallen as bestanddeel fon lakken ferwoand wuuden man däälich is ju wichtichste anweendenge foar metallegierengen mäd ju uurblieuwende froage wät in ju chemiske industrie foar fjuurfääste materialien un in jooteräien ferwoand wäd chrom lat sin noome ou fon dät griechiske woud chroma wät faawe betjut weegen do fuule bunte ferbiendengen do deeruut härstoald wäide konnen iersen dt eisen is n chemisk element mäd symbol fe la ferrum un atomnummer dät is n gries uurgongsmetal fon dät foulk wäd dän uutdruk iersen oafte bruukt foar materioal dät eegentelk stäil hat moor angoawen uur dät moakjen ju beoarbaidenge un ju anweendenge deerfon kon me fiende unner stäil uut uutgreeuwengen stoalt sik hääruut dät uum f chr al iersen bruukt wuude in sumer un dät oolde ägypten foar speerspitsen un ornamente maastens koom dät iersen deerfoar fon iensloaine meteorite dät sonaamde meteoriersen in do jierhunnerte deerätter wuud dät gebruuk fon iersen fersprat ätter mesopotamien anatolien dät middel aaste un uur gebiete ätter dät me uutfoont wo me iersen uut sien arste winne kon un ätters smiedje noom ju anweendenge n grooten apswung twiske dät jh f chr un dät jh f chr noom iersen ju steede fon bronze ien bie ju produktion fon reewen un waffen dissen uurgong fon bronze ätter iersen die der ju iersentied ienlatte wuud nit juust feruurseeked truch beetere oainskuppe fon iersen man eer truch dät knapper wäiden fon tin n haudbestanddeel van bronze in dät middel aaste äntdäkte me dät ju qualität ferbeeterd wäide kon truch dät räie iersenarst te bäiten in n bääd fon holtkoole in china wuud dät prinzip fon dän hoochougend ärtoacht un kuud ju qualität fon dät iersen fääre ferbeeterd wäide dät woud iersen äntstamt mäd metathese dät ooldgermaniske sarn wät an sik muugelk wier koom fon dät etruskiske aisar godde die latienske noome hat ferrum wierfon dät symbol fe oulat is fon aal bekoande metalle wäd iersen ap maaste bruukt apstuuns foarallen in gestalt fon stäil deeruum dät dät billich is un strääwich wäd dät anwoand foar toun biespil autos skiepe un foar dän bau fon groote konstruktione uur anweendengen fon iersen sunt iersen is juust as nikkel un kobalt n ferromagnetisk metal die atomkääden fon ju maast foarkuumende iersen isotope fe häd ju hoochste biendengsenergie fon aal elemente wiertruch iersen dät sweerste element is wät exotherm moaked wäide kon truch käädenfusion un dät lichtste element wät sunner energie ferljus moaked wäide kon truch käädenkleeuwenge ju äidkoarste bestoant foar sowät uut iersen maast foarkuumend as dät mineroal hematit iersentrioxide feo skeen iersen wäd deeruut isolierd truch dät arst tou reduzierjen mäd koolestof in bolde aal deele fon de waareld sunt iersenmine tou fienden do grootste wingebiete lääse in china brasilien australien ruslound un indien mädnunner goud foar sowät fon ju waareldproduktion ferbiendengen mäd fe wäide beteekend mäd ferro of fe ii fe mäd ferri of fe iii un fe mäd ferryl of fe iv aal ätter dän oxidationstoustand toun biespil ferrocyanide un ferricyanide do bee toustande fon hexacyanoferraat nikkel is n metallisk chemisk element in ju periodiske tabelle mäd dät symbol ni un atomtaal nikkel is n säälwerwiet uurgongsmetal wät hoochglans kricht wan dät polierd wäd dät heert tou ju iersengruppe is häd un smied un foarmboar dät trit maast ap in ferbiendenge mäd swieuwel in millerit un mäd arsen in dän mineroal nickelin weegen sien hooldboarkaid in de luft un sien beständegaid juun oxidation wäd nikkel foar litjere munten ferwoand foar ju plattierenge fon iersen un jeelmäsk usw foar ju häärstaalenge fon chemiske anloagen un in bestimde legierengen et is magnetisk un wäd oafte touhoope mäd kobalt fuunen do bee materialien kuume uk foar in meteoritisk iersen ju haudseekelke ferwiendenge fon nikkel is in legierengen ju maast algemeene oxidationstaal fon nikkel is man un nikkelkomplexe rakt dät uk sowät prozent fon dän nikkel die in ju wäästelke waareld ferbruukt wäd is in ju foarm fon austenitisk eedelstäil wiedere prozent wäd ferwoand in superlegierengen do ferblieuwende fon dän ferbruuk wäd ferdeeld twiske legierengsstäil wierapleedboare batterien katalysatore un uur chemikalien munte produkte foar jooteräie un plattierenge die grootste ferbruuker fon nikkel is japan wät uungefeer tonne pro jier ferbruukt kooper dt kupfer lat is n chemisk element mäd dät elementsymbol cu un ju ordnungszahl et is n uurgongsmetal in dät periodesystem stoant et in ju periode un ju ieuwenskegruppe ätter näie tällenge gruppe of koopergruppe die latienske noome cuprum is oulat fon aes cyprium arst fon dät oailound zypern ap dät in n oalerdum kooper wonnen wuud kooper is as relativ wook metal goud foarmboar un toai as uutgeteekende waarmte un stroomlaiter fint dät fuulsiedige ferweendenge deerbuppe tält et uk tou ju gruppe fon do muntmetalle as swäk reaktiv sweermetal heert kooper tou do eedelmetalle zink is n chemisk element in ju periodiske tabelle mäd symbol zn un atomtaal zink is n metal mäd moderaten reaktivität wät mäd suurstof un uur nit metalle ferbiendengen bildje kon un reagiert mäd fertände süüren mäd ju fräisättenge fon woaterstof ju algemeene oxidationstaal fon zink is zink is dät fjoode maast algemeene metal in gebruuk ätter iersen aluminium un kooper wan do jierelke produktionstaalen beoachted wäide zinklegierengen sunt al jierhunnerteloang bruukt wuuden as me sjucht an jeelmäsk artikkele uut f kr do der in palestina fuunen wuuden sunt as uk uut objekte mäd zink gehalt do der in dät prähistoriske transsylvanien fuunen sunt weegen dän läige sjoodepunkt un hoochreaktive natuur fon dit metal is ju weere oard deerfon fon do antike nit fersteen wuuden ju technik uum jeelmäsk tou moakjen waas do roomske al uum f kr bekoand deerbie wuuden galmei un kooper touhoope in n smiltdeegel bät dät zinkoxid in galmei wäd deerbie reduzierd un dät fräie sinkmetal dan truch dt kooper ienfangd uum ne legierenge tou bildjen dät galmeikooper wuud dan geeten of in de wonskede foarm hoomerd germanium is n chemisk element mäd symbol ge un atomnummer dät is n grieswiet metalloid as dät periodiske system toueerst foarsloain wuude waas dät element noch nit bekoand medelejev tälde foaruut dät et n element reeke skuul ap ju steede unner silizium mäd ne atommasse juust unner ju fon arsen hie naamde dät eka silizium clemens winkler foont dät in dät mineroal argyrodit un bewiesde deermäd dät ju prognose gjucht waas un ätter do traditione fon de wietenskup benutsede hie sien gjucht die provisoriske noome truch n permanenten tou ärsätten as ächten düütsken naamde hie dät ätter sien foarslound ju atommasse wiesde sik as wuddelk juust wät minner as ju fon arsen dät waas ne wichtige uurwinnenge foar ju leeuwwäidegaid fon dät periodiske system foar dät noaberelement gallium jält jusälge geskichte germanium kon dotierd wäide mäd fieuw wäidige elemente as phosphor arsen un antimon n typ of tjoo wäidige elemente as bor aluminium gallium un indium p typ un fint fuul ferweendenge as hoolichlaiter eer ultra skeene eenkristalle fon silizium tou ferföigenge stuuden in do soogentiger jieren waas dät sogoar die eensichste hoolichlaiter in ju transistor ära deeruum dät silizium billiger is un n wät gratteren beendoustand häd häd dät element ätters germanium toun grooten deel as hoolichlaitermaterioal fertroangen oawers dät rakt daach noch fuul anweendengen besunners wier die litjere beendoustand n foardeel is germanium fint sik in legierengen noachtsicht kameras fiber optik un in ju katalyse fon polymerisation dät oxid häd ne hooge breekengsindex un wäd anwoand in wiedwinkel objektive un objectiv linsen in mikroskope tellur latiensk tellurium is n chemisk element mäd symbol te un atomnummer dät is n säälwergries metalloid tellur is äntdäkt fon dän aastrieksk ungarisken wietenskupper franz joseph müller von reichenstein säkstien jiere leeter in wuud dät fon martin heinrich klaproth toun eersten moal isolierd un kreech dät sin noome die noome tellurium kumt häär fon dät latienske tellus wät äide hat ätter do säkstiger jieren wuud tellur aal oafter ferwoand in thermo elektriske reewen un fräi mechenisk beoarbaideden stäil tellur wäd maast ferwoand in legierengen mäd uur metalle dät wäd an lood bietouföiged uum dät metal wät stäärker tou moakjen un beständiger juun swieuelsüüre wan tellur bietouföiged wäd an rustfräien stäi is dät lichter beoarbaidboar uur anweendengen sunt in kristalline foarm is tellur säälwerwiet un in skeene foarm häd dät n metallisken glans daach is dät n bros un licht tou pulverisierjen hoolichmetal tellur is n p typ hoolichlaiter wierbie ju elektriske laitfäiegaid ouhonget fon ju gjuchte in ju do atome oardend sunt tellur deelt mäd selen un swieuwel ju oainskup dät ju laitfäiegaid deerfon ouhonget wofuul lucht deerap ienfaalt smolten tellur reagiert mäd kooper iersen un stäil in solarzellen is tellur gjucht effektiv foar ju gewinnenge fon energie tellur ist n relativ säilden element dät bietiede fräi in ju natuur foarkumt oawers maast in buunenen toustand ap maaste kumt dät foar as dät mineroal calaverit däs mineroal tellurit bestoant uut telluriumdioxid ju haudwälle fon tellur sunt sniggen do der uurichblieuwe bie ju elektrolytiske raffination fon kooper in ju natuur rakt dät fieuw stabile isotope fon tellur deerou sunt sowät radioaktive isotope bekoand oafte mäd relativ loange hoolwierengstiede fon millionen fon jieren bolde aal tellurferbiendengen skuulen as giftich betrachted wäide oarbaidere in jooteräie do der litje konzentratione mgm un bietiede noch minner fon tellur in de luft uutsät wieren ärfuuren foetor ex ore ne stäärke omme sobolde tellur bietouföiged an dät flüssige iersen äntstoant teo insen ienommed wäd dit telluurdioxid in dät moanskelke lieuwend uumesät in dimethyltellurid te ch dät wäd uur do lungen uutskat un feruurseeket ne uunferwikselboare knuuflok röäk fon de omme die der moorere wieke ounhoolde kuude iod misferstoundelke skrieuwwiese jood is n chemisk element mäd dät elementsymbol i un ju oardnengstaal in dät periodesystem stoant et in ju haudgruppe gruppe un heert somäd tou do halogene die noome lat sik fon dät ooldgriechiske woud ioeides foar veilchenfaawich violet ou bie dät heetmoakjen fräisätte dampe sunt charakteristisk violet iod is bie ruumtemperatuur n fääststof die der sljucht woaterlööselk oawers goud lööselk in woaterge kaliumiodid löösenge un gjucht goud lööselk in ethanol un uur organiske löösengsmiddele is iod ist n bestanddeel dät in dän organismus fon dierte un moansken nit mist wäide kon un mäd dät ieten apnuumen wäd ap hööchste is ju konzentration bie moanskene in dän skildkäddel un wäd deer in do hormone thyroxin un triiodthyronin un as diiodtyrosin nutsed iodkröäk in dät drinkwoater un ju kost is in de räägel foar dät aptreeden fon krop un somäd foar ne iodunnerfersuurgenge feroantwoudelk as foarsuurge wäd dät wieks insen of moormoals ieten fon seefisk rät as uk ferweendenge fon dät sonaamde iodsoalt spiesesoalt mäd natrium of kaliumiodoat fersät rät truch disse individuelle iodprophylaxe un ju iodierenge fon foddermiddele wäd i n düütsklound dän kröäk an iod in den gruund deelwiese uusgliekt der kuud beloanged wäide dät in ju gesamtiodfersuurgenge fon ju befoulkenge do foargoawen fon ju who knap ienheelden wäide stand cesium is n chemisk element mäd symbol cs un atomnummer dät is n säälwer gouldfaawich alkalimetal cesium is as eerste spektroscopisk äntdäkt fon robert bunsen un gustav kirchhoff in dät koom in litje massen foar in soodwoater dät jo unnersoachten die noome is oulat fon dät latienske woud caesius dat as heemelblau ätter do two hälle blaue lienjen in dät atomäre emissionsspektrum fon dit element uursät wäide kon cesium wäd anwoand in atomklokken siet wäd ju sekunde in dät internationoale system fon eenhaide si definierd as zykli fon ju stroalenge ju der heert bie dän uurgong twiske twäin energietoustande fon dät cesium atom dät metal kon elektrochemisk as uk truch uutnunner deelenge fon dät azide csn moaked wäide man dät mout unner n inertgas in vakuum of unner oulje apwoard wäide dät metal sälwen is gjucht uunedel ju elektronekonfiguration is xe s un dät eene buutenelektron is man gjucht swäk an dät atom buunen ju eerste ionisierengsenergie is bloot ev die läichste wäid fon aal stabile elemente cesiumchemie wäd deeruum behärsked fon dän stäärke hong dät cs ion tou bildjen radium stroale weegen sien radioaktivität as uk radon is n chemisk element mäd dät elementsymbol ra un ju oardnengstaal in dät periodensystem stoant et in ju haudgruppe un tält deermäd tou do äidalkalimetalle radium wuud an n dezember in frankriek fon ju polniske physikerske marie curie un hieren käärel dän frantsöösken physiker pierre curie in ju joachimsthaler pechblende äntdäkt waiwiesend waas deerbie die befuund dät skeeniged uran as metalsoalt bloot n litjen breekdeel fon ju radioaktivität fon dät uursproangelke uranarst apwiesde insteede deerfon foont sik die grootste deel fon ju radioaktivität fon dät arst in ju bariumsulfoat fällenge wier foar dät outrände element wuud dan ju häärfoartreedende stroalengsoainskup tou ju noomereekenge hääranleeken radiumferbiendengen goolten eerste as relativ harmloos of goar gesuundhaidsföärderjend un wuuden in do fereende stoaten un europa as medikament juun ne groote taal fon lieden bewuurwen t b as kreebsmiddel of as tousats in produkte feroarbaided do der in de tjuusterge ljuchteden ju feroarbaitenge geböärde sunner wäkke skutsfoarkierengen noch bit midde fon do er jiere wuuden kosmetika un genusmiddel bewuurwen do der radium äntheelten ätter ju gruundenge fon dät radiumbad sankt joachimsthal in böhmen koom et glieks foar dän eersten waareldkriech apgruund fon ne fermoudede heelwierkenge fon radium toun apblöien fon do radiumboade in düütsklound wülst al foar dän kriech bad kreuznach deermäd woorf dät stäärkste radiumsolbad tou weesen wieren et ätter dän kriech ieuwenske st joachimsthal oberschlema foarallen bad brambach do bee lääste steeden fertälden foar weer dät stäärkste radium blw radiummineroalbad fon de waareld tou weesen wierbie tou beoachtjen is dät in do heelwällen foarallen radon radium deerjuun man in litje spuuren foarkoom korrekterwiese hieden sik disse boade radonbad naame moast in do er jiere ärkaande me oawers ju gesuundhaidsskoadelke wierkenge fon radium as gjucht fuul fon do as radium girls beteekende zifferbläädmoalersken in orange new jersey truch ju radioaktive stroalenge fon ju sälwenljuchtende zifferblääd faawe kreebstumore an tunge un lippen äntwikkelden mäd do jo hiere pinsel befuchteden die new yorker tuskedokter theodor blum fereepentlikede n artikkel uur ju kroankhaidsbielde fon ju sonaamde radiumkeeuwe ängl radium jaw hie skreeuw ju ärkroankenge eerste ju giftigaid fon dän phosphor tou harrison martland pathologe in new jersey waas et toulääst die der ne studie begon in dät resultoat wierfon ju uurseeke gjuchterwiese dät radium touskrieuwen wuud terbium is n chemisk element mäd symbol tb un atomnummer dät is ne griesfaawige lanthanide terbium is äntdäkt wuuden fon carl gustaf mosander dissen sweedisken chemiker foont dät element as keete in yttriumoxid dät duurde bit uungefeer eer georges urbain instande waas dät element toun eersten moal tou isolierjen mäd hälpe fon ionenuutwikselenge die noome terbium is oulat fon dän täärpnoome ytterby in sweden eenige industrielle anweendengsgebiete fon terbium sunt terbium wäd bloot min ferwoand terbium is n beegsoam un licht tou deformierjen metal wät ferglieked mäd do maaste uur lanthanide täämelk beständich is juun luft dät rakt deerfon two bekoende kristalstruktuure wierbie die uurgongspunkt bie k lait in de natuur kumt terbium nit foar as fräi element man dät ferskient in läige konzentratione bit in moorere mineralien wieroun uk uur lanthanide fuunen wäide as gadolinit monasit un bastnasit de mineralien xenotim un euxenit änthoolde bietiede bit tou terbium ju maast anwoande isolationsmethode is reduktion fon terbiumfluorid of chlorid mäd kalzium uur do muugelk skoadelke foulgen fon terbium is noch min bekoand dät is tou ferwachtjen dät dät fergliekboar is mäd uur lanthanide dät uran lat uranium is n räätselhaft un uunbekoand metal dät do maaste moansken goarnit tou sjoon kriege man dät häd waareldgeskichte moaked foar uur twohunnert jiere wuud et fuunen man bolde uurelhunnert jiere uunbeoachted lät wil deer noch neen ferweertenge foar waas däälich stoant dät uran uur gould un diamanten un ju hoast wier däälich mäd soacht wäd ätter do ferbuurgene uranleegere uurträft bie wieden dät gouldfiewer in do fergeene jierhunnerte die berliner chemieprofessor klaproth foont bie dät unnersäiken fon pik blenden dät chemiske element nr un roate et dän noome uran et waas n säälwerskimmerjend häd metal dät bie groad smilt un wät lichter is as platin der wuude dan fääststoald dät dät element in de natuur bloot in ju foarm fon ferbiendengen vorkumt maast tousommen mäd do ertse fon do metalle kobalt säälwer un wismut et wuud bruukt bie dät faawjen fon glääs un porselain leeter spielden uransoalte in ju glöiköärperhäärstaalenge ne rulle un toulääst ferwoande man et tou hädjen fon metalle insteede fon wolfram die frantsööske physiker becquerel foont truch n glukkelken toufal dät uran stroalen uutsoant düsse stroalen hääbe äänelke wierkengen as röntgen stroalen jo moakje ju luft rundhääruume elektrisk un konnen ne fotografiske platte swot moakje uk wän se in papier ienwikkeld is dät neen lucht truch lät truch genaue unnersäikenge fon ju gewonnene stroalfäiegaid keem dät frantsööske foarsker eehepoor curie deerap dät in do urblieuwsele fon ju pikblende noch uurs n chemisken gruundstof weese moaste die noch stäärker stroalde as dät uran un dän et wil die stroal ap latien radius hat dän noome radium roate as do ätterwiesed wuude dät dät radium truch ferfal uut uran äntstoant wierbie energie in foarm fon stroalenge fräi wäd ne beoboachtenge ju man fon nu an gans algemeen radioaktivität naamt wuude dät uran mäd aan sleek berüümd al domoals fäng n fiewerhaft säiken ätter uran änthooldende miniralien oun et roate oaber toueerst as uranerts bloot ju pikblende dät is n weegen ju swotte faawe un muskeligen bruche so benaamde mineroal et stuud in joachimstal in böhmen tou ferföigenge wier et as ouruum bie dät säälwergreeuwen foarkeem ju in joachimstal föärderde pikblende änthoalt nit moor as skeen uran un lääwert so an duusendstel gram radium je tunne erts neen wunner dät foar gram radium maak betoald wuude foont me in noud amerikoa groote leegere fon karnotit n uran vanadiumerts dät n urangehalt fon prozent häd wuude in dät katanga gebiet fon kongo n leeger haager prozentige pikblende fuunen die pries foar radium sonk bolde ap maak je gram dan keem ju twäide äntskeedende weendenge in ju geskichte fon dät element un do jiere deerap äntdäkten do physiker dät bie ne beskjootenge fon dän atomkääden fon uran mäd elektrisk näitroale geskosse do neutrone die träfte uran kääden explosionsartig ferfaalt deerbie äntstounde wier neutrone do nu fon sik uut wier as geskosse wierkje un deerartig as ne lawine anwoaksende kättenreaktionen uutlööse dät in gans kuute tied alle urankäädene ferfaale un gewaltige energiemassen fräi wäide wan kubikdezimeter fon ju suurstofferbiendenge fon uran wieroun hie as erts in ju pikblende foarkumt so eene zertrümmerung uutsät wuude so kuud deermäd ne energiemasse wonnen wäide ju genöigede milionen kubikmeter woater m hooch tou lichten dät is also ju käädenkleeuwenge plutonium is n chemisk element mäd dät elementsymbol pu un ju oardnengstaal in dät periodesystem stoant et in ju gruppe fon do actinoide periode f block un tält tou do transurane plutonium is n giftich un radioaktiv sweermetal benaamd wuud et ätter dän dwärchplanet pluto dät heert tou do sweerste in de natuur foarkuumende elemente deerbie wäd dät element oawers bloot in litste spuure in gans oolde gesteene fuunen gratter is ju masse ju der kunstelk in käädenkraftwierke moaked wäd as een fon do min elemente do der kleeuwboar sunt spielt et ne wichtige rulle foar dän bedrieuw fon käädenkraftwierke un dän bau fon käädenwaffen so waas dät kleeuwmaterioal fon ju atombombe ju ap n august ap nagasaki ousmieten wuud plutonium titanium af titan is n chemisk element in ju periodiske tabelle mäd symbol ti un atomtaal dät is n stäärk licht glansjend korrosionsbeständich uurgongsmetal mäd ne säälwerske metalfaawe dät is uk resistent juun seewoater un chlor titan wäd in stäärke lichtbau legierengen ferwoand foarallen mäd iersen un aluminium un ju oaftest foarkuumende ferbiendenge titandioxid wäd in wiete pigmente ferwoand dit element kumt foar in fuul mineralien mäd rutil un imenit as wichtichste wällen do der wied uur de waareld ferdeeld sunt dät rakt two allotropiske foarme un fieuw isotope fon dit element do der natüürelk foarkuumen dwo ti bit ti wierbie ti mäd ap maaste een fon do wichtichste oainskuppe fon titan is dät et juust so stäärk is as stäil man bloot n haaldeel deerfon wächt titan sien chemiske un physiske oainskuppe sunt äänelk an do fon zirkonium cobalt is n chemisk element in ju periodiske tabelle mäd dät symbol co un atomtaal cobalt is n häd ferromagnetisk säälwerwiet element ju curie temperatuur is k mäd bohrsk magneton pro atom et wäd oafte touhoope mäd nikkel fuunen un do bee elemente sunt charakteristisk in meteorisk iersen suugedierte bruuke litje massen koabelsoalte in hiere fodder kobalt is n kunstelk häärstoald radioaktiv isotop fon cobalt un is n wichtigen radioaktiven tracer un middel foar ju behondlenge fon kanker cobalt häd ne relative permeabilität gliek twäinträädel ju fon iersen metallisk cobalt fertrit ne miskenge fon twäin kristallographiske struktuure nämmelk hexagonoal un kubisk mäd n sproangtemperatuur fon k twiske do kristallstruktuuren algemeene oxidationstaale fon cobalt sunt un wäd uk beooboachted bridge is n koartenspil foar fjauer persone je twäin sik juunuursittende spielere bildje ne monskup ju der touhoope spielt un as so wäidierd wäd der wäide frantsööske koarten bleede sunner joker ferwoand siel fon dät spil is muugelkst fuul stiche tou moakjen in ne eerste phase raitsenge wäd in n oard uutmieneräi fääststoald wätfoat poor wofuul stiche moakje mout un of dät ne truuffaawe rakt ätter dät sik n poor mäd dät antällen fon stichtaal un truuffaawe truchsät häd kumt in ju twäide phase dät ouspiel fon do koarten haudsiel is foar ju eene siede hiere antälde stichtaal tou beloangjen ju uur siede mout dät ätter muugelkhaid ferhinnerje däälich ferstoant me unner bridge ju moderne variante kontrakt bridge ju sik siet do trüütiger jiere fon dät twintichste jierhunnert waareldwied truchsät un hiere foargungere as whist wieduut fertroangen häd bridge wäd nit bloot in privoaten kring man oafte uk in foarm fon turnieren spield dät koartengluk is bie n turnier praktisk sunner betjuudenge wieruum bridge äänelk as skach uk as sport moaked wäd bridge wäd mäd dät frantsööske blääd spield koarten in fjauer faawen wierbie haat as coeur un kleeuwer as treff beteekend wäd do bee uur faawen sunt skuppen piek un ruuten skuppen un coeur wäide buppefaawen uk edelfaawen naamd ruuten un treff sunt do unnerfaawen älke faawe häd koarten ätter ju riege oas köönich doame buur oas köönich doame buur heete figuure bielden of honneurs do paatenderskuppe sunt äntweeder fääst od wäide foarhäär truch lootjen bilded do spielere in ne paatenderskup gunge junuurnunner an n disk sitte do spielere wäide wäide mäd do fjauer heemelsgjuchten noud aast suud un wääst n a s w beteekend dät ns poor spielt juun dät aw poor die deeler misket do koarten un lät dät paket fon de gjuchte juunpaatäi ouhieuwje deerap deelt hie do koarten eenpeld uut bit älken spieler trättien koarten häd bie dät naiste spil häd die spieler links fon dän deeler disse apgoawe dät raitsjen aastrieksk dät lizitierjen is ju eerste phase fon dät spil mäd hier wäd fäästlaid bie dät raitsjen reeke do spielere in in klokwiesersin antällen ou anfangend mäd dän deeler n spieler kon äntweeder n bod ätter kontra of rekontra hieuwet dän lääste ou dät raitsjen eendet wan tjo spielere bäätnunner paasje uutgenuumen dät raitsjen ounfangt mäd paas paas paas in dissen fal kricht kricht dän fjooden spieler noch ju chance n bod outoureeken skuul hie ieuwenso paasje dan wäide do koarten näi ferdeeld ju truuffaawe blw of dät so een rakt un ju antaal fon do mindestens tou winnende stiche wäd truch dät lääste bod dän kontrakt bestimd dät läichste bod is die spieler ferplichtet sik mäd sin paatender stiche mäd treff as truuf tou moakjen dät naiste bod is un ferplichtet tou stiche mäd ruuten as truuf der foulgje un nt no trump ferplichted stiche sunner truuf mongs uk mäd sa foar sans atout beteekend ätter nt kumt ferplichted tou stiche mäd treff as truuf dät gungt fääre mäd nt un ap eende nt aal stiche sunner truuf eenpelde boode konnen wäägelät wäide ap kon biespilswiese fluks nt unner wäägeläiten fon un foulgje ap n bod kon altied bloot een haagerwäidich bod foulgje rakt n spieler t b dät bod fon ou dan sunt fääre in dän verlauf do boode nt un nit moor toulät ju raitsenge häd deeruume dän charakter fon ne uutmieneräi dät eerste bod hat eepenge unner dät raitsjen mout ju paatenderskup fersäike dät stichpotentioal fon hiere bleede muugelkst seküür antoutällen dät is läip wan moor stiche antäld wäide as leeter in dät spil moaked wäide man dät is uk läip wan toumin striche antäld wäide uum dit siel tou beloangjen tuuskje do spielere middels dät antällen informationen uur hier blääd uut ju information änthaalt normoalerwiese ju antaal fon do koarten in een of moorere faawen un ju antaal an figuure in dät blääd ju genaue betjuudengen fon dät antällen honget ou fon dät foartied ouroate antällen ne systematiske touhoopefoatenge fon sukke paatenderskupfereenboarengen wäd bjoodesystem naamd uursproangelk wuud alle antällen in ju raitsenge mündelk moaked dät is däälifch uk noch muugelk man do maaste bridgespielere ferweende bidding boxe älken spieler häd n bidding box mäd do boode un moorere koarten foar paas kontra un rekontra wan hie an de riege is nimt die spieler uut ju bidding box ju koarten foar dt wonskede antällen un lait ju foar sik ap n disk in ju foarige runde ouroate antälkoarten wäide nit wächholad man mäd do do näie koarten deelwiese uurdäkt man so dät sichtboar blift wät antäld waas eerste ap n eende fon ju raitsenge wäide ala bidding koarten wier wächhoald ätter ju raitsenge kumt dät ouspieljen fon do koarten ju paatäi ju der dät lääste bod ouroat häd mout nu fersäike toumindest ntspreekend fuul stiche tou moakjen die spieler fon disse paatäi die der unner ju raitsenge ju truuffaawe blw nt toun eersten moal naamd häd wäd toun alleenspieler do bee spielere fon ju uur paatäi heete juunspielere bie dät spil jält faawetwoang man naan stich un naan truuftwoang die spieler links fon dän alleenspieler spielt toun eersten stich uut deerap lait die paatender fon dän alleenspieler aal sien koarten ätter faawen oardend ap dän disk fals et ne truufkoarte rakt heere do koarten fon disse faawe ätter gjuchts uurs piek disse nu ap n disk lääsende koarten wäide as dummy disk of sträimon beteekend hieren besitter duur nit sälwen äntskeede wäkke koarten hie spielje wol man mout so mündelke anwiesengen fon dän alleenspieler foulgje älken spieler sjucht also ieuwenske sien oaine koarten uk so koarten fon dän disk wiertruch dät spil beeter plaand wäide kon as bie uur koartenspiele n biespil ätter ju raitsenge mout ns mindestens stiche mäd piek as truuf moakje suud wäd alleenspieler dan hie häd piek unner ju raitsenge toun eersten moal naamd bie dät bod fon wääst spielt toum eersten stich uut noud wäd dummy un lait sien blääd ap dän disk uun wonnene un ferläddene stiche ap eende beeter tälle tou konnen lait älken spieler do koarten fon komplette stiche mäd ju bieldesiede ätter unnern un ju loangsoakse fon ju koarte in gjuchte fon ju oaine paatenderskup wan die stich wonnen waas un in gjuchte fon ju juunuurstoundende paatenderskup wan die stich ferlädden waas do koaren fon n spieler blieuwe deerbie touhoope foar him lääsen so dät jo sik nit mäd koarten fon uur spielere fermiskje bie ju oureekenge is alleen ju antaal fon do stiche fon älke paatäi fon betjuudenge punktwäide fon koarten do der ju oureekenge relevant weese skuulen rakt dät nit n spil is fon dän alleenspieler wonnen wan hie mindestens so fuul stiche moaket as ferspreeken in dän kontrakt d h in dät lääste ouroate bod stiche uurhoop heete uurstiche moaket hie minner stiche dan wint ju juunpaatäi in dissen fal wäd dät ferskiel twiske antäld stichtaal un wuudelk moakede strichtaal faaler naamd dan rakt et noch dät konzept fon ju gefoarenloage ne paatäi kon äntweeder in gefoar of nit in gefoar weese fjauer konstellatione sunt muugelk do wikselje ätter älke paatäi ätter n bestimden system in gefoar ferhaagerje sik do prämien foar wonnene spiele as uk do stroafe foar ferläddene spiele foar ju oureekenge is bloot ju gefoarenloage fon dän alleenspieler relevant hoalt ju paatäi fon dän alleenspieler dän antälden kontrakt dan kricht ju deerfoar stichpunkte un prämien ju paatäi kricht foar älke fon dän ou moakeden stich stichpunkte ju hööchte is ouhongich fon ju truuffaawe un of die kontrakt kontrierd of rekontrierd wuude fääre kricht ju paatäi ferskeedene prämien foulgjende begriepe wäide ferwoand biespiele alleenspieler nit in gefoar ju summe sät sik touhoope uut stichpunkte fon do moakede stiche un prämien stichpunkte fon do antälde stiche is bloot nöödich foar ju äntskeedenge of dät poor ju fullspil of ju deelkontraktprämie kricht uum do prämien foar n fulspil tou kriegen is dät nöödich do foartied uk tou raitsjen raitset n poor p un moaket stiche dan häd et wäil genöigend fuul stiche foar n fulspil moaked man nit genouch stiche antäld un kricht deeruum bloot ju deelkontraktprämie dissen uumstand moaket bridge besunners ienleedend dan dät räkt nit uut mäd stäärke bleede eenfach fuul stiche tou moakjen do mouten foartied uk antäld wäide ap ju uur siede duur me nit toufuul stiche antälle hoalt ju paatäi fon dän alleenspieler dän antälde kontakt nit dam kricht ju juunsiede foulgjende prämien n stich beteekent ne spielrunde bie ferscheedene koartenspiele do wäide deeruum uk stichspiele naamd n spieler spielt uut d h lait ne spielkoarte ap dän disk un de riege ätter lait älken uur spieler ne koarte bietou bie do maaste spiele in klokwiesersin bie dät tarock juun dän klokwiesersin dän stich wint moaket dän spieler die der ju hoochste koarte spield häd hie kricht do uutspielde koarten lait do ferdäkt foar sik ou un spielt toun naisten stich uut wäkke koarte as hoochste jält is fon do individuelle spielräägele ouhongich bie n spil sunner truuf sans atout of no trump z b n äntspreekenden kontrakt bie dät bridge wint die spieler dän stich die ju hoochstrangige koarte fon ju uutgespielde faawe in dän stich laid häd bie n spil mäd truufe wint die spieler die dän hoochste truuf in dän stich laid häd schuul in dän stich naan truuf lääse so jält ju räägel as bie n spil sunner truuf biespil cur haat is truuf noud spielt clubs aast spielt hearts suud spielt clubs un wääst rakt hearts so sticht wääst mäd ju hearts as hoochsten truuf in n spil sunner truuf wuude suud dän stich mäd clubs as hoochste koarte fon ju anspielde faawe winne stiche wäide ferdäkt oulaid oulaide stiche duuren in algemeenen wüülst n spil nit moor ankieked wäide daach rakt et hier uutnoamen bie dät schnapsen is et biespilswiese oafte so dät n spieler do oaine stiche truchkiekje duur un sik dän eerste stich fon dän juunpaatäi wiese läite kon bie do maaste stichspiele jäilde bestimde räägele wäkke koarten touroat wäide duuren faawetwong of betjoontwong betjut dät älken spieler ferplichted is ne koarte fon ju faawe fon ju toueerst uutspielde koarte tou spieljen sofier er deertou instande is faawe betjoonje blw faawe bekanne besit n spieler neen äntspreekende koarte so duur er so man ne uur koarte spielje ousmiete die uutdruk truuf dt trumpf is ne foulkstüümelke fereenfachenge fon dät woud triumph un beteekent algemeen in uurdrainen sin n foardeel in haudseeke ferwoant me dän begriep oawers in dät koartenspil ieuwenske ju beteekenge truuf is uk dän uutdruk atout gebruukelk so jäilde bie bridge foar n spil sunner truuf do oukuutengen nt foar no trump of sa foar sans atout normoalerwiese sunt do faawen failfaawen fon dät koartenspil skällen haat skuppe un äkkene blw karo haat piek un kjuus unnernunner eerste moal gliekbegjuchtiged bie ferskeedene spiele kumt oawers hääruut dät een fon disse faawen ne haagere kraft toun beloangjen fon n stich kricht ju is dan do uur faawen uuroardend un dät foarhoundenweesen fon ne truufkoarte in n stich bewierket dät dissen stich an dän besitter fon disse truufkoarte gungt aal koarten fon ju faawe sunt dan truuf uk do sonaamde lusken dät rakt uk n spil mäd dän noome truuf spield wäd mäd elfer raus koarten bie dit stichspil is dät siel ätter kriegen fon do koarten ju genaue antaal fon do stiche foaruuttoutällen do me ap eende fon ju runde moaked hääbe moate bie roakjen fon ju stichtaal rakt et pluspunkte uurs minuspunkte uut ju spieltechniske betjuudenge fon truuf laitje sik in dän algemeene sproakgebruuk uk eenige uutdrukke ou dät chemiske element wier n atom tou heert wäd bestimd fon ju taal protone in dän kääden foar ne bestimde taal protone kon deer ieuwenske ju taal neutrone in dän kääden ferskeeden weese me boalt dan fon ferskeedene isotope fon dätsälge element die uutdruk is ne touhoopeluukenge fon two griechiske woude isos gliek un topos steede dät tjut deerap wai dät ferskeedene isotope fon dätsälge element jusälge steede besätte in dät periodiske system do chemiske oainskuppe fon n atom wäide bolde gans bestimd fon de atomnummer also fon ju antaal protone dät is deertruch bolde nit muugelk isotope fon dätsälge element mäd chemiske middele fonnunner tou tränjen ju masse fon n atom wäd toun wieduut grootsten deel bestimd truch ju summe fon de taal nukleone protone plus neutrone disse taal naamt me ju massentaal ferskeedene isotope fon dätsälge element hääbe jusälge atomnummer man immer n uur massentaal atommasse fon fuul elemente rakt dät in de natuur ne moangelse fon isotope in wät foar ferhältnis isotope foarkuumen dwo in ne probe kon gans genau bestimd wäide mäd hälpe fon massenspektrometrie dät element chlor toun biespil häd atomnummer aal chloratome hääbe also protone in dän kääden man dät rakt two isotope tjofjoondel fon do atome hääbe neutrone die räst neutrone ju massentaal is also ofwäil do isotope wäide skrieuwen as cl un cl mäd ju wiese fon skrieuwen houget me also nit do taale fon protone un neutrone apaat tou ärwäänen dan dät symbol cl stoant in dät periodiske system ap ju steede un häd also grundsätselk protone un deermäd kon me ju bereekenge ätter ju taal neutrone in n isotop uk altied uumekierd moakje do chemiske oainskuppe fon isotope fon dätsälge element sunt sik annaierjend gliek bloot bie gans seküüre meetenge wiese sik wäkke unnerskeede dät hat die kinetiske isotop effekt besunners bie lichte elemente konnen do chemiske un noch moor do physiske oainskuppe ferskeeden weese so is toun biespil die smiltpunkt fon sweer woater do sowät c insteede fon c an dät ferhältnis fon do koolestof isotope c un c fon ne plonte kon me sjo wäkke foarm fon photosynthesis ju plonte ferwoant ju quantität c n radio isotop fon koolestof wäd wier bruukt uum dät oaler fon koolestof änthooldende organiske räste tou taksierjen bit eenige tjoonduusende jiere in de foartied koolestofdatierenge bie dät woud isotop wäd oafte toacht an radioaktivität un wuddelk rakt dät fon älke element wäil wäkke isotope do der nit stabil sunt un do sik ätter eenige tied annerje truch n prozes fon radioaktiv ouklingjen sukke isotope wäide radio isotope naamd truch dät radioaktiv ouklingjen äntstounde toulääst stabile isotope maasttied fon n uur element as dat uutgongsmaterioal n atom bestoant uut n atomkääden mäd deer uumetou ne wulke fon elektrone ju elementäre iensicht in dän bau fon ju materie wuud fon ernest rutherford publizierd die kääden is sogoar beleeken ap ju gratte fon dät atom gjucht littik man positiv leeden un die dreeger fon bolde ju ganse masse fon dät atom die kääden so wuud leeter äntdäkt bestoant an sik wier uut two soarten subatomäre paate of nukleone protone un neutrone buutendät rakt et noch quarke ju positive leedenge un deermäd ju atomtaal fon dät element wäd bestimd fon ju taal protone in dän kääden ju masse deerjuun wäd bestimd fon ju summe fon ju taal protone un neutrone do twäin litje paate hääbe bolde jusälge masse dät rakt maastens wät moor neutrone as protone in dän kääden n biespil n atom fon element uran häd protone in dän kääden in ju natuur rakt dät two soarten käädene isotope fon uran u un u dät eerste isotop häd nukleone in gansen dät is tou tällen neutrone dät uur isotop häd tjo neutrone moor n mol u änthaalt sowät gram masse ju taal is n biespil fon n massentaal positive leedengen steete sik enunner ou un ju gravitationskraft wiermäd protone sik ennunner anluuke is gjucht fuul uum moal litjer dät rakt deeruum uk noch ne uur kraft ju der dän atomkääden touhoope haalt ju wäd ju stäärke wikselwierkenge naamd un is ap oustande in oardengrööte fon ju truchmäite fon dän atomkääden stäärker as ju ousteetende elektromagnetiske kraft ap grattere oustande is ju oawers gans swäk n proton is n subatomär litje paat mäd ne positive elektriske leedenge ernest rutherford häd dät äntdäkt die atomkääden of nukleus fon dän maast foarkuumende typ sjuch uk isotop woaterstof atom h is een eenpeld proton do nuklei fon uur atome änthoolde neutrone as uk protone ju taal protone fon dän kääden bestimt do chemiske oainskuppe fon dät atom un wäkker chemisk element dät is me häd oumoaked dät me ju leedenge fon een proton betrachtet as ju eenhaid fon leedenge ju leedenge fon n elektron is seküür gliek an ju fon dät proton man juunstoald in n neutroal atom is ju antaal protone in dän kääden gliek an ju antaal elektrone in do elektroneskille deer uumetou in ju loage kompensierje do positive leedengen fon do protone ätter buuten do negative leedengen fon do elektrone dät atom is dan fon buuten gesäin neutroal n proton häd ne rauemasse fon x kg wät n bitje minner is as ju masse fon een neutron deermäd is dät sowät moal swarre as n elektron ju leedenge fon een proton is uungefäär gliek an x coulomb protone wäide klassifizierd as baryone un bestounde an sik wier uut quarke nämmelk valenzquarks un seequarks do valenzquarks sunt twäin up quarke u un aan down quark d do seequarke sunt up down un strange quark antiquark poore disse quarke wäide touhoope heelden fon gluone do dreegere fon ju stäärke käädenkraft protone un neutrone wäide binne n atomkääden touhoope heelden fon ju stäärke käädenkraft ne kraft ju der bloot ne bemäärkboare rulle spielt ap subatomäre oustande also binne dän kääden man ju der dan so stäärk is dät ju de juunsiedige elektriske ousteetenge twiske do protone uurwint deeruum dät ju elektromagnetiske kraft fuul moale stäärker is as ju sweerkraft mout me deerap sluute dät ju taal protone in dät waareldal gliek ju taal elektrone is waas dät nit dän fal dan wuude ju netto ousteetenge truch ju uurmäite an positive of negative leedenge ouhongich deerfon of protone of elektrone foarhärskjen dieden n määrkboaren ienfloud hääbe ap ju expansion fon dät waareldal un ap aal materie unner ienfloud fon ju sweerkraft planete stiernen un aal sowät n neutron is n subatomär litje paat sunner elektriske leedenge dät foarkumt in atomkäädene dät is apbaud uut down quarke un up quark aal atomkäädene bit ap aan änthoolde ieuwenske een of moor protone uk een of moor neutrone ju eensichste uutnoame is h ju maast foarkuumende foarm fon woaterstof wierfon die kääden uut bloot een proton bestoant ju masse fon n neutron is bolde gliek an ju fon n proton n neutron is n bitje swarre man n neutron failt ju positive leedenge fon n proton ju rauemasse fon n neutron is atomäre massen eenhaid u dät is kg dät litje paat kon fräiwäide bie käädenkleeuwenge toun biespil in käädenreaktore un bie ju explosion fon ne atombombe man is in dän fräie toustand also buute dän atomkääden nit stabil ju ouklingtied antjut mäd is minuten dät klingt ou tou n elektron n proton un n elektron antineutrino dät is n biespil fon ouklingenge elektrone emission wäd betastroalenge naamd bolde aal masse wäd deerbie fääreroat an dät proton neutrone spielje ne wichtige rulle in käädenreaktione do konnen uk anwoand wäide foar struktuurunnersäikenge do neutrone wuuden äntdäkt fon james chadwick die deerfoar die nobelpries foar physik kreech n elektron is n gans littik elementar paat wät heert tou n atom of sik fräi in ju ruumte befint wan dät sik in ju ruumte befint fäilt dät juust as een ion ienfloud fon n elektrisk fäild un wan dät bewääget in n magnetisk fäild uk ienfloud deerfon dät woud elektron äntstamt dät griechiske woud foar bernsteen deeruum dät bernsteen elektrisk leeden wäd wan dät wrieuwen wäd mäd n douk atome bestounde ätter rutherfords atommodel uut n positiv leedenen atomkääden wier uumetou glieke fuul negativ leedene elektrone traale as dät positiv leedene protone rakt in dän kääden do protone un neutrone in dän kääden fon dät atom änthoolde bolde ju ganse masse fon n atom do sunt moal swarre as n elektron n elektron is n elementar paat mäd spin un is also n fermion as uk n proton n neutron un n positron n antipaat fon n elektron hat positron so wied me weet häd n elektron neen innere struktuur dät elektron häd ne negative leedenge gliek as dät elementäre leedengskwantum e coulomb toueerst meeten fon robert andrews millikan mäd sien ouljedruppe experiment elektriske leedengen konnen bloot foarkuume in dat fuulfache fon e ju rauemasse fon dät elektron is kg wät e is fon ju masse fon n proton un wät uureenstimt mäd ne raue energie fon kev ju elektronekonfiguration bestimt in hooge mäite dät chemiske ferhoolden fon n atom dät elektron heert tou ju klasse fon do leptone dät rakt säks leptone älk mäd n antipaat sjuch toafel elektrone heere tou ju eerste generation of familie dät hat jo heere tou ju sichtboare familie do elementar paate fon ju twäide un ju trääde generation sunt instabil sjuch standardmodel in n atom kon n elektron bloot in bestimde gebiete un mäd ne bestimde energie uum dän atomkääden tou bewäägje ju taal n hat ju haudquantumtaal foar n befint dät elektron sik in dän gruundtoustand foar n befint dät sik in n anräägeden toustand die wäid fon n kon bloot n ganstaal weese do toulätte toustanden wäide diskrete energieniveaus naamd linux is die algemeen ferwoande noome fon ne familie ap unix ääntede bedrieuwssysteme linux is fräie software un wäd unner ju gpl fersprat aal unnerlääsende wälkode is fon älkuneen fräi tou kriegen tou bruuken tou annerjen tou kopierjen un tou ferspreeden sukke systeme linuxdistributione sunt fräi tou kriegen as uk bie moorere bedrieuwe tou koopjen dät lääste oafte mäd seeken bietou as unnerstutsenge anleedengen un uur bietiede nit fräie software bietou weegen do wuttele do dät system häd in dät gnu projekt un deeruum dät fuul linuxdistributione wichtige paate uut dät gnu bedrieuwssystem hoalje reeke wäkke bruukere un äntwiklere dät ljauer dän noome gnu linux die linux system kääden is n unix oardigen bedrieuwssystemkääden äng kernel do bääst bekoande distributione do dän linux systemkääden ferweende sunt die kateeker af europäiske kateeker sciurus vulgaris dt eichhörnchen is n oard fon do gnauedierte hie lieuwet in europa un in noudasien in suudänglound un italien is die europäiske kateeker bienaist uutstuurwen wült do moanskene dän noudamerikoaniske kateeker sciurus carolinensis ienfierden juns oard fertroang dän europäiske kateeker in düt gebiet hoast gans ju noudamerikoaniske oard uurdrächt viren do foar ju europäiske oard döödelk sunt oarde do do moanskene ienfierden heete neozoon n uur gefoar is ju pälsdiertejaacht man do moanskene jeegerje kateekere bloot noch in ruslound die europäiske kateeker häd strappe ap do oore un häd n buskergen stäit dän dät diert foar fuul seeken bruukt as sunnenskuts as stjuur foar sin gliekgewicht etc sin fäl is roodhierich af dunkerbruun ronald m nowak walker s mammals of the world sixth edition isbn drachten is ne täärp in ju meente smellingerlound in dät aaste fon ju provints frysln dät is ju grootste woonsteede in ju meente mäd ungefäär ienwoonere un et rakt moor as oarbaidssteeden ätter ljouwert is drachten ju twäidgrootste stääd in frysln buuten ju täärp rakt et noch n litje flugploats in dät jierhunnert roate et do täärpe noud drachten un suud drachten do lain bee an ju drait of dracht wuude begonnen mäd dät uutgreeuwen fon ju drachtster feart drachtster kanoal in disse tied roate dät groote foane in ju region do oubunked wuuden in disse tied woaksen bee do täärpe touhoope eerst in dät jierhunnert wuude drachten een ferwaltengseenhaid in do er jiere kreech drachten ne näie fabrik fon philips deertruch woaks ju befoulkenge stäärk harns holl harlingen is ju haudstääd fon ju meente harns ju stääd is de wichtichste hoawenstääd fon ju provinz frysln harns häd ungefäär ienwoonere deermäd is et ju füüftgrootste stääd fon ju provinz fon harns foart dät boot ätter do ailounde flielound un skylge wai in harns stounde so n niederloundske rieksmonumänte in harns wäd ieuwenske dät niederloundsk uk n niederloundsken dialekt dät harnzersk uut ju dialektgruupe fon dät stäädfräisk boald wäästfräisk wäd dät nit fuul boald harns is aan fon do alwen stääde fon frysln wier de jierelke alvestdetocht foarbie lapt do alwen stääde sünt ljouwert snits drylts sleat starum hylpen warkum boalsert harns frjentsjer un dokkum frjentsjer of frentsjer nl franeker is ju haudstääd fon ju meente frjentsjerteradiel af frjentsjeradiel frjentsjer häd ungefäär ienwoonere deermäd is ju ju säkstgrootste stääd fon ju provinz frysln in do niederlounde fon bit häd et in frjentsjer n universität roat in frjentsjer wäd ieuwenske dät niederloundsk un dät wäästfräisk uk n niederloundsken dialekt dät frjentsjertersk uut ju dialektgruupe fon dät stäädfräisk boald dät roadhus fon frjentsjer un dät eise eisinga planetarium stounde ap ju ju inoffizielle niederloundske top lieste fon dät unesco waareldkultuuräärwe frjentsjer is aan fon do alwen stääde fon frysln wier de jierelke alvestdetocht foarbie lapt do alwen stääde sünt ljouwert snits drylts sleat starum hylpen warkum boalsert harns frjentsjer un dokkum ju tatariske sproake oainbeteekengen tatar tele tatara tatar törekäse tatarisk tursk of kuut tatarisk dt tatarisch is ne fon do tataren in äängeren sin in fuul regione fon ruslound foarallen in tatarstan un baschkortostan un fuul uur gestriche fon ju eemoalige sowjetunion boalde turksproake ju jält as haudfertreederske fon ju turkotartariske sproakgruppe un wäd boald fon sowät millionen ljuude in dät turske sproakgebruuk un in ju turske turkologie wäd haudseekelk die begriep tatarisk tursk tatar türkesi ferwoand tatarisk is amtssproake in ju republik tatarstan geskichtelk gungt disse sproake ap een fon do amtssproaken fon ju gouldene horde tourääch ju tält also sproakgeskichtelk tou ju gruppe fon do wäästturske sproaken deer heert ju tou ju kyptschak gruppe ju besit uurweegend do sproakoainskuppe fon dät oguriske ap tatarisk ärskiene ferskeedenste publikatione dät rakt fiersjoon un internetsieden in disse sproake dät tatariske waas in ju tied fon dät jierhunnert un dät jierhunnert in dät kyptschak tatariske ferskrifted deer waas dät amtssproake fon ju gouldene horde in dät jierhunnert wuude dät kyptschak tatariske fon dät tschagataiske oulöösd bit in do er jiere wuude mäd arabiske lättere dan mäd latienske eenhaidelk tursk alphabet un siet do er jiere toulääst mäd kyrilliske bouksteeuwe skrieuwen twiskentiedelk wuude uk foar dät tatariske ne latienskrift uutoarbaided wät allerdings ap n grooten wierstand fon ju ruske minnerhaid statte dät alphabet gruundiert sik ap dät näie turske alphabet fon ju turkäi siet dän september wuude bloot disse latienske skrift tou skrieuwenge fon dät tatariske offiziell ferwoand fgl disse praxis ferbood dät ruske ferfoatengsgjucht oawers in n november mäd ju begruundenge dät foar ju eenegaid fon ruslound ne eenhaidelke skrift noodweendich waas juunuurstaalenge fon dät tatariske latienalphabet mäd dät turske dät baschkiriske is dät tatariske noch gjucht äänelk daach wiest et al fuul oainhaide ap uum dät fon dät eegentelke tatariske outougränsjen daach sunt do bee sproakfoarme sik noch so eenich dät ne juunsiedige ferständigenge in tatarisk un baschkirisk noch muugelk is ju krimtatariske sproake wäd oafte as krimtursk beteekend un dät tatariske toureekend dät stimt oawers däälich bloot toun deel deer ju mäd ju skaffenge fon ne oainständige skriftsproake nit moor mäd ju buppe naamde sproake identisk is buppedät wiest dät krimtatariske al so fuul oainhaide ap dät ne juunsiedige ferständigenge twiske tatarisk un krimtatarisk bloot noch bedingd roat is do altaiske sproaken sunt een unnerwiele stäärk betwieuwelde hypothetiske sproakfamilie uut sowät sproaken do in eurasien fon sowät bit millionen ljuude as muursproake boald wäide ju beteekenge gunt ap do altai bierge tourääch do aleer as uur heemat fon düsse sproaken ounnuumen wuude ju altaiske sproak familie skäl ätter hiere fertreedere uut tjo unnerdeeljendende sproak familien bestounde düsse tjo sproak familien hääbe lexikoalske morphologiske phonetiske un typologiske uureenstämmengen do fon wäkke wietenskuppere foar n bewies fon ju genetiske eenhaid un somäd foar dät touräächgungen ap een meene foargunger sproake proto sproake bekieked wäd ju moorhaid fon do foarskere sjucht düsse uureenstämmengen oaber bloot as een foulge fon luudelke lexikoalske un strukturelle äntlienengen do truch loangtiedige ruumelke kontakte twiske do tjo sproak gruppen äntsteen sunt somäd sunt do altaiske sproaken weerskienelk neen sproak familie sunnern aan sproak buund so beteekend me kategorien fon sproaken do truch kontakte äänelkgaiden äntwikkeld hääbe sunner aan meensoamen uursproang tou hääben hoochchinesisk uk mandarin naamd is een sproake ju fon moor as millionen moanskene as määmesproake boald wäd dät hoochchinesiske is ju offizielle sproake in ju foulksrepublik china ju republik china un in singapur in indonesien un malaysia woonje grattere chinesiske minnerhäide do hoochchineesk baale dät rakt neen flektione in dät chinesiske man fjauer toone in dät chinesiske kon me fuul luudmoaleriske woude fiende t b gu dät hat huund un mo dät hat kat doo chinesiske woude fon dissen artikkel sunt in juu pinyin uumskrift skrieuwen man dät rakt ook ne oaine chinesiske skrift mäd ne traditionelle un ne eenfache version die eerste toon is hooch die twäide is anstiegend die trääde is djoop toueerst oufaalend dan wier anstiegend un die fjoode toon is gjucht kuut un oufaalend wan me n woud mäd n uur toon kwäd betjut dät fielicht wät uurs hier is as biespiel dät woud ma buute toon ma kwäd me an dän eend fon ne froage ju uurs neen fräigewoud häd wan du n biespiel säikst kiek in dän grammatiske deel unner fräigesatse dät rakt neen flektione in dät chinesiske dan n eenfachen chinesisken sats is so apbaud subjekt prädikat objekt toun biespiel gu shuli minyng hat die n huund joaget dät n skäip man dät hat fon woud tou woud huund joagje skäip hier sunt eenige biespiele foar chinesiske fräigesatse wan t uurs neen fräigewoud in ne fräige rakt kwäd me ma bääte dän fräigesats uum tou wiesen dät düssen sats n fräigesats is dät schiermönkoogiske is n fräisken ailoundedialekt ap dät ailound schiermönkooge dät schiermönkoogiske is n litjen dialekt fon dät wäästfräiske et rakt däälich noch uungefeer ljuude do ju sproake baale konnen allerdings mout me uk kweede dät els perdok ju skrieuwster fon dät woudebouk niederloundisk schiermönkoogisk in noch uungefeer moanskene täld häd do ju sproake baale konnen ljouwerter krante april do maaste ljuude do ju schiermönkoogiske sproake baale konnen sunt oolde ljuude un ju taal baalere minderet ou et rakt ap dät ailound bloot een familie wier ju sproake in huus baald wäd et rakt oaber kurse um ju sproake tou leeren in hääbe twintich ljuude dät moaked in publizierde ju fryske akademy ju wezzenlist woudelieste fon dät schiermönkoogiske fon douwe fokkema in publizierte t heer en feer dät woudebouk niederloundisk schiermönkoogisk fon els perdok in publizierde ju fryske akademy n woudebouk niederloundisk schiermönkoogisk mäd trüütichduusend woude et rakt monnelke un wieuwelke foarwoude in dät schiermönkoogiske un ju sproake is deermäd äänelk an dät seelterske do geslächtswoude sunt dy jo un ut wier dät wäästfräiske bloot de un it häd dät skiermönkoogiske stound grammatikalisk twiske dät standoardfräiske un dät seelterfräiske wan me do konsonante un fokale betrachtet dan sjucht me dät ju ailoundsproake mongelse tichter bie dät wäästfräiske un mongelse uk tichter bie dät seelterske autonavigation moaket dät muugelk altied tou bestimmen wier me is dät oarbaidet mäd dät gps global positioning system wät funksignoale fon spezielle satellite benutset do seende immer gans seküür hiere position un ju tied fon ju seendenge ju navigationsreewe ämpfangt sun signoal sjucht ap ju klokke wo loang dät signoal unnerwains weesen is un kon dan mäd ju gans bekoande funkgauegaid bereekenje wo fier die satellit wäch is wan me nu in dät auto mäd sun reewe fiert un me ämpfangt aan satellit die der buppe lier is un n uuren buppe ait dan weet me also wo fier me fon ait is un wo fier fon lier un deermäd sunt do two muugelke steeden fon dät auto ap dät flache lound gans genau bestimd uum nu tou wieten wäkke fon do two ju gjuchte steede is bruukt me also noch n trääden satellit t b buppe twiskenoan deermäd kon dan tougliek uk ju hööchte feroarbaided wäide sodät me deermäd uk in do bierge fiere kon eegentelk rakt dät bie tjo satellite uk noch n twäiden punkt man die fint sik twäie so hooch as do satelliten buppe ju äiduurfläche un is deeruum in dän autoferkier uunmuugelk deermäd houget me also nit tou reekenjen deeruum dät ju navigationsreewe gans genau ju tied wiete mout bruukt me deerfoar uk noch n fjooden satellit wil me dan intwiske ju oaine loage weet kon me hieren oustand uunouhängich bestimme un deermäd ju tied fon ämpfang dät is daach tied fon seendenge plus raiseduur fon dät signoal fonsälwen weet me dät eerste moal ju tied un ju oaine loage dan nit genau man truch automatiske wierhoalenge kumt me aal tichter bie dän gjuchte wäid ju is ju dät muugelk moaket ju säkt automatisk ap älke moment do stäärkste satellite bereekent ju position un ju fiergjuchte un wiest dät dan aal ap n litje schirm in foarm fon ne tjodimensionoale koarte deerbie wiest ju dan uk noch ju gauegaid un wo loange dät noch is ätter dän foulgjende ousleek me kon deer sogoar ju adrässe ounbrange wier me wai wol un dan wäd me deer gans fluch foar de doore oulääwerd bit ap eenige meetere gnau sogoar kon me sik wiese läite wier staue sunt un wier gauegaidskontrollen duur me nit wan me moal fon dän ounroate wai ouwiekt dan fangt ju reewe fluks wier oun do näie doaten tou ferreekenjen dät duurt oafte n poor minuten deeruum dät dan do annaierjende bereekengen fon näien uutfierd wäide mouten uum tou wiesen wier me sik mäd ju so bestimde position befint änthaalt ju navigationsreewe elektroniske koarten bie ne goude marke kon me deer oafte näie foar deelleede so dät aal do annerengen in dät weegesystem fluks mee apnuumen wäide ju luchtgauegaid dt lichtgeschwindigkeit in dät luftloose vakuum is ne wichtige physiske konstante gewöönelk anroat mäd ju bouksteeuwe c dät is ju gauegaid fon aal electromagnetiske stroalenge iensleeten sichtboar lucht in ju fräie ruumte dät is ju gauegaid fon aal wät nul rästmasse häd in si eenhaide is ju gaugaid fon dät lucht in vakuum definierd as gnau meter pro sekunde km h ju gauegaid fon dät lucht kon touwiesd wäide tou n bestimden numerisken wäid deer ju fundamentelle eenhaid fon laangte dät meter siet dän oktober definierd is as dän oustand dän dät lucht bäätelait in vakuum in n deel fon ne sekunde in uur woude älke ferbeeternge in je meetgnauegaid fon ju luchtgauegaid ferbeetert ju definition fon dän meter man annert nit dän numeriske wäid fon c gewöönelk wäd in ruuge skätsengen dän uungefääre wäid fon x m s bruukt wierbie die failer man is ju gauegaid fon dät lucht wan dät gungt truch n truchsichtich of truchskienend materioal as glääs of luft is litjer as sien gauegaid in vakuum dät ferhältnis fon ju gauegaid in vakuum tou dät in sun materioal naamd me ju breektaal fon dät materioal in ju relativitätstheorie blift c ne wichtige konstante fon ju ruumtied wan uk do begriepe fon oustand tied un deermäd gauegaid nit eendüüdich definierd sunt weegen ju beegenge fon ju ruumtied feruurseeked truch ju sweerkraft wan meeten fon ne bestimde steede dan passiert dät lucht dän woarniemer in vakuum aaltied mäd gauegaid c ju europäiske ruumtefoartorganisation ängelsk european space agency kuut esa is een internationoale waareldruumte organisatsjoon mäd hiere sit in paris ju wuude an n moai foar beetere koordinierenge fon do europäiske ruumtefoart aktivitäten gruunded as die technologiske rukstound in ju ruumfoart juun ju ussr un do fsa aal gratter wuude ju esa häd meeglidstoaten un beschäftiget mee oarbaidere ju esa is ju ätterfoulgeorganisation fon ju europäiske eldo ju esro un ju europäiske fiermeldesatelliten konferens cets ätter dät art ii fon hiere statuute sunt do ruumtefoart aktivitäte foar bloot freedelke swäkke tou do gruundengs meeglieedere fon hiere uur meeglidstoaten sänt dän januoar is kanada n assoziert meeglid deerfoar wuude n kooperationsferdraach moaked wierbie dät lound ju deelnoame an do äntskeedengprozesse un programme fon ju esa un ne gjuchte ferdeelenge fon industrieferdraage kricht oafte toanke moanskene dät ju esa tou ju europäiske union heert ju esa is ne oaine organisatsjoon man ju häd oafte kontakt mäd ju eu buute ju swaits un portugal sunt aal do esa meeglidstoaten uk meeglid in ju eu die sproang twiske nit lidskup un ful lidskup waas foar een poor lounde tou groot deeruume rakt et n trääden lidstoatus lounde mäd dän trääde lidstoatus sunt european cooperating states ecs un mäd dän plan for european co operating states pecs is äängere touhoupeoarbaid muugelk stuuns häd dät program do ätterfoulgjende deelniemere sänt rakt et touhoupeoarbaid twiske ruslound un ju esa ju esa häd tjo soarten raketen do sunt hubble waareldruumte teleskoop dät snoabeldiert ornithorhynchus anatinus dt schnabeltier is n australisk suugediert dät snoabeldiert is bekoand wült et oaiere lait buute dät snoabeldiert konnen dät uk do miegelke iegele do uk tou ju unnerklasse fon do uursuugedierte heere die kop un die rump fon dät snoabeldiert sunt touhoope tou dezimeter loange un die stäit is tou dm loange do määrkmoale fon dät snoabeldiert wieren ju uurseeke deerfoar dät fröier fuul biologen toachten dät dät snoabeldiert dät me ja fröier bloot fon doode exemplare koande n uunäächt un touhoopesät diert waas sien platte stäit lieket dän stäit fon dän biber ju giftkralle ju monnelke snoabeldierte an do bääterste beene häbe lieket dän gifttusk fon n slange do faanderfäite liekje do fäite fon n fiskotter ju snoabel lieket ju snoabel fon ne oante dät snoabeldiert lieuwet in dät aastelke un suudaastelke australien in un an dät swäitwoater die lieuwendsruum fon n snoabeldiert umfoatet km ouger also kon me dät snoabeldiert nit goud in n zoo hoolde die moanske heelt bit däälich bloot soogen snoabeldierte in n zoo un aal in dän new york bronx zoo ju breektaal fon n stof is ju ferhältnistaal fon ju luchtgauegaid in vakuum un ju luchtgauegaid in dän stof die uutdruk breektaal is oulat fon dät phänomen breekenge ne luchtstroale ju de skeedfläche fon two stoffe passiert wäd breeken wan do luchtgauegaide in do bee stoffe ferskeeden sunt ju breektaal wäd anwoand uum dän winkel fon ju breekenge tou bereekenjen ju breektaal is as ferhältnistaal fon two gliekoardige grööten dimensionsloos un häd also neen eenhaid deeruum dät ju luchtgauegaid in aal stoffe läiger is as ju luchtgauegaid in vakuum is ne positive breektaal altied gratter as dät rakt oawers bestimde metamaterioale mäd ne negative breektaal wan n luchtbunnel in n truchsichtigen stof häärienträt rakt dät ätter dät gesäts fon snellius n konstant ferhältnis twiske dän sinus fon dän ienfalwinkel un dän sinus fon dän breekengswinkel dit konstante ferhältnis wäd ju breektaal n fon dän stof naamd ju breektaal is gliek dät ferhältnis fan ju luchtgauegaid in vakuum c un ju luchtgauegaid in dän stof v foar ju breektaal jält dän touhoopehong in dän er ju relative elektriske permittivität is un r ju relative magnetiske permäbiliteit foar do maaste materioalien jält dät r bolde gliek is sodät n uungefäär gliek is ju breektaal fon de luft bedrächt ap seeniveau in n truchsleek ju honget ou fon ju tichte un ju temperatuur fon ju luft as uk fon ju spezielle touhoopestaalenge fon ju luft besunners fon ju luftfuchtegaid deer ju lufttichte ätter buppen äntspreekend do gasgesätse in een sweeregaidsfäild exponentiell ounimt sjuch barometriske hööchtenformel bedrächt ju in sowät km hööchte bloot moor daach wäide do fon stiernen kuumende luchtstroalen in horizontnaite uum aptild un in noch uum die effekt hat astronomiske refraktion un beeinfloudet in äänelke oard uk älke terrestriske fermeetenge deer as in ju ienleedenge beskrieuwen ju breektaal fon älk materioal fon ju woogenlaangte fon dät ienfaalende lucht ouhonget jält uk bie elektromagnetiske stroalengen uur woogenlaangteberäkke skuul dät noodweendich weese ju uk woogenlaangteouhongich tabellarisk of as funktion antoureeken deer dit oawers foar fuul eenfache anweendengen nit noodweendich is wäd ju breektaal gewöönelk foar ju woogenlaangte fon ju natrium d lienje nm anroat dät romani is ju sproake fon do sinti un roma bee uk bekoand as zigeunere un in seelterlound sogoar as heeden ätter wäkke wietenskuppere skuul me sogoar fon sproaken baale deer do ferskeedene stamme gans uunglieke dialekte baale dät rakt uur de ganse waareld sun millionen ljuude do dät baale deerfon millionen in europa analyse fon dät romani häd wiesd dät dät früünd is tou sproaken in noud india un pakistan as dät hindi un foarallen dät punjabi dät wäd ankieked as n stäärken bewies uum dän geographiske uursproang fon do roma tou bestimmen foarallen deeruum dät do leenwoude in dät romani dät muugelk moaakje hiere migration ätter dät wääste tou foulgjen ne rezente studie meent dät romani früünd is tou dät singalesiske do maaste roma hääbe an hiere sproake fäästheelden man säilden sunner uk ju sproake tou leeren fon dät lound wier jo ferbleeuwen deer do maaste stamme wäil loange jiere of sogoar jierhunnerte binne dätsälge gestrich bleeuwen ju sproake is fon uursproang indisk man häd iraniske armeniske griechiske un slawiske ienfloude unnergeen do stamme do der fääre looken lieten hiere sproake noch moor be ienfloudje do ienfloude gunge maasttieds fuul fääre as n groot taal leenwoude so baale do roma fon dän balkan dialekte do der noch aal oachte falle fon dät sanskrit bewoard hääbe dät waas muugelk truch ju stäärke beegenge in do slawiske sproaken man do roma uut do karpaten do der ieuwenske hiere oaine sproake maast düütsk leerden dät maaste fon do falle faale lät deeruum konnen fuul roma sik enunner nit ferstounde eerste in do lääste tiede sunt do ounfangd mäd dät oafte apskrieuwen un standoardisierjen fon dät romani hiertruch sjucht dät uut dät do maaste dialekte tou moorere sproaken uutkristallisierje wollen man as dät spräkwoud kwäd n heeden bestält sien härbierge nit do ferskeedene ienfloude roakje uk dän käädenbestand fon dän woudschats so unner uurswäkke do taalwoude deerbie fiende sik ap ju eene siede indiske äärfwoude jek dui trin schtar pansch schob desch deschujek deschudui usw bisch schel ap ju uur siede äntleenengen uut dät griechiske efta ochto enja trianda saranda penda uut dät turske doxan un ungariske seria izero bietou kuume oawers bie eenige taalwoude alternative äntleenengen uut uur sproaken so as uut dät swediske enslo insteede fon jek dät lettiske letteri insteede fon schtar dät estniske kuus insteede fon schob seize insteede fon efta dät rumäniske mija dät tschechiske tisitsos of dät düütske tausento twiskenoan of mäd dän ferwies ap ju kuur betjuudenge fon ju meente boad twiskenoan platdüütsk twüschenahn hoochdüütsk bad zwischenahn is een meente in dän loundkring ammerlound un lait an dät twiskenoaner meer ieuwenske dät haudtäärp twiskenoan heere deer noch sowät füüftien uur täärpe tou archäologiske uutgreeuwengs funste in querenstede betjuuge een eerste besiedelenge fon dät rebät wier däälich ju meente lait ap ju uutgungende weichsel kooldtied uum sowät foar kristus systematiske archäologiske uutgreeuwengen in t ammerlound midde fon dät jierhunnert lieten een truchgungende besiedelenge fon ju region fermoudje ju dan uum ätter kristus mädeens oubriek ätter moorere hunnert jiere wöistengs tied begon in t jierhunnert dan ju näibesiedelenge fon ju region in düsse tied äntstuuden allerweegense isk hoawe un an do uutloopere fon hiere lounderäien bieldeden sik sonaamde brink siedelengen maasttieds mäd läpperen äkker boudem in düsse tied läite sik uk uutgreeuwengs funste uut aan sood tichte bie dän twiskenoaner määrkedploats doatierje eerste skriftelke tjuugnisse uur twiskenoan rakt dät in t jier in n touhoopehong mäd ju gruundenge fon ju twiskenoaner sänt jans säärke truch dän ooldenbuurger groaf egilmar ii amtelk wäd deeruum ju gruundenge fon twiskenoan ap düt jier fäästlaid uk wan dät täärp fermoudelk in weerhaid sun tjoohunnert jiere aller is wier do funste uut dän sood ap wiese dät säspel twiskenoan bieldede ätter t eende fon ju frantsoosentied fon oun touhoope mäd dät säspel edewecht dät amt twiskenoan dät dan in mäd dät amt westersteede unner glieken noome touhoopelaid wuude mäd dän bau fon ju chaussee fon ooldenbuurich uur twiskenoan ätter wäästersteede in t jier juust so as dän bau fon ju boansträkke ooldenbuurich lier trüütich jiere leeter noomen ju befoulkenge un die froamdenferkier stoadich tou twiskenoan wuude immer bekoander as nai ferhoalengs steede in t jier kreech twiskenoan dän titel bad foar een kuur steede in t jier wuuden do täärpe ofen wehnen bloh un petersfehn uut ju aploosede meente ofen juust so as die suudelke deel fon westerholtsfelde uut ju meente wiefelsteede ienmeented deermäd kreech twiskenoan ju grööte ju dät däälich häd een läip iersenboan uungluk roate dät ap dän november as n such mäd niederloundske oarbaidere oane in n boanhoaf fon twiskenoan ap uurs n such die deer stuude apfierde deer stoorwen ljuude bie ferseerd wuuden deerfon ljuude besunners läip in n meerte roate dät läipe bumben oungriepe ap dän fljooger horst rostrup ap dän läästen april dai aaskeden kanadiske fljoog bleede fon twiskenoan een lääst sinloos bloud ferjooten tou fermieden deerap stuude dät twiskenoan dän äidboudem gliekmoaked wäide skuul wan sik dät nit reeke wüül daach skreeuwen do kanadiere uk dät dät hieren wonsk waas düsse nätte litje stääd nit dän äidboudem gliek tou moakjen in ju noacht ap dän moai roakede die edewechter pestoor wilhelm schulze die in twiskenoan tou waareld keemen waas as parlemäntäär dät do düütske troppen kamploos wächluuke do kanoadiere tonkeden him mäd do woude you have done a great work this night twiskenoan waas rädded in kreech twiskenoan dät prädikoat stoatelk anärkoand foanheelboad aan oundraach ap t stäädgjucht in bleeuw sunner ärfoulch in ju astronomie is n satellit n objekt dät unner ienfloud fon ju sweerkraft in ne boane uum n uur objekt tou bewääget der wäd uk wäil kweeden dät die satellit sik binne dän sweerkraft horizon fon dät uur objekt befint n satellit die der sik befint in ne boane uum n heemelköärper as n planet wäd uk wäil moune naamd natüürelke mounen sunt maasttied objekte mäd ju struktuur fon n litjen planet of planetoide do der ienfangd wuuden sunt fon ju sweerkraft fon dän planet kunstelke satellite sunt uunbemonde reewen do der fon do moanskene in ne boane broacht sunt uum ju äide tou objekte do der uum n stiern as uus sunne tou traale wäide maasttied naan satellit man planet dwärchplanet planetoid of komet naamd bloot bie dubbelstierne wäide do stierne in boanen uum dän haudstiern tou wäil satellit naamd in grooteren uumfang wäide litjere molksträite systeme as toun biespil messier en messier un kuugelstiernhoope do der rundtraale uum groote molksträite systeme uk satellite of satellit systeme naamd tschipko schipkau sorbisk ejkow is ne meente in dät suude fon brandenbuurich tichte bie do stääde senftenberg un cottbus in ju niederlausitz schipkau waas n düütsken noome foar dät jier waas dät zschipkau uut ischibka ooldnoudisk isrebka dät whisky in dät jier is dät tschipko un dät hat ap sorbisk ejkow dät näie woapen wäd in ju midde fon n s oardigen twiech fon n hoagebuttenstruuk unnerdeeld dät s stoant foar dän ounfangsboukstäf fon ju meente s chipkau die hoagebuttenstruuk as regionoal heemske plonte ju sik nu wier ap do rekultivierde flächen uutsprat häd symbolisiert tougliek dät touhoopewoaksen fon do säks deele fon ju meente disse sunt as säks hoagebutten teekend in dän linken unneren haaldeel fon dät woapen is n bierichwierksymbol tou sjoon in dän gjuchts in dän bupperhaaldeel is ne swott wiet karierde start un siel flaage tou sjoon ju dät symbol foar ju äntwikkelenge fon ju meente foarallen fon dän tourismus is dät symbol wuude deerfoar nuumen wült dät in ju meente uk n motoorsport wai rakt ju meente tschipko heert tou dän loundkring oberspreewald lausitz in n suudelken deel fon dät buundeslound brandenbuurich ju stäädgränse fon dresden kumt ätter so wät kilometer un berlin in dresdens erreicht man in minuten ca km und berlin ätter so wät kilometerr ju meente is in ju läich lausitziske bruunkooleregion die eurospeedway lausitz as multifunktionoale motorsport spoas un tästanloage is in dät meentegebiet ju meentefertreedenge bestoant uut räidsljuude un dän buurmääster stand kommunoalköär an n oktober die lokoale sportfereen askania schipkau sv askania schipkau e v moaket ieuwenske foutbal uk keegelbillard gymnastik un kraftsport buppedeem rak dät dän kegelsportverein schipkau e v ap ne boane anloage nieme mon un wieuwmonskuppe an wäddkampe deel do grattere ärfoulge hiede ju eerste wieuwmonskup in ju twäide bundesliga der sportfereen drächt dät oolde woapen ieuwenske dät rakt dät in hörlitz dän foutbalfereen fsv empor hörlitz e v fon nit fier fon ju meente is ju autoboan a mäd do anslus steeden klettwitz schwarzheide ruhland un groräschen uk nai bie ju meente sunt doobuundessträiten un truch dän uumwai uum senftenberg kreech hörlitz n direkten anslut an ju buundessträite b ätter ju be eendenge fon ju bruunkoolegewinnenge wuude ju meente in do lääste jiere tou ne motoorsportmeente äntwikkeld die eurospeedway lausitz un dät dekra technology center modernisierje derbie foarallen ju wirtschaft ju sproakstatistik dt sprachstatistik lait ju taal fon ljuude fääst do ne bestimde sproake baale un unner wäkke ferhältnisse ju heert deermäd tou ju soziolinguistik in ne uur betjuudenge is sproakstatistik ju statistiske behonnelenge fon sproakelke oainskuppe sjuch quantitative linguistik hier wollen wie uus gjuchte ap ju fon oolde tieden failje uus angoawen man wie konnen uus beluuke ap do ienwoonertaale un ounnieme dät aal ienwoonere domoals seeltersk baalen dieden ougesäin fon as ätter kollmann in strukelje al ne wichtige feenkolonisation tougoang keemen waas dät is aal wierroat in ju graphiske deerstaalenge gjuchts dät eerste moal wuude ju sproakstatistik hier anwoand fon paul kollmann bie ju foulkställenge fon hie stoalde domoals fääst dät in ju domoalige meente roomelse fon do ienwoonere seeltersk baalen dieden wierfon in dät täärp sunner do buurskuppe in strukelje un in skäddel ju läige taal foar strukelje kumt deerhäär dät in do feenkolonien idafeen westkanal un elisabethfeen bolde neen seeltersk boald wuude aal touhoope boalden ljuude seeltersk dät waas fon ju befoulkenge fon fääre boalden platdüütsk un hoochdüütsk dät waas dan meegereekend näiskäddel mäd ljuude seeltersk juun platdüütsk in dät jier heelt jan drees ne unnersäikenge truch ju ostfriesische landschaft wuuden sun froageboogen an do skoulen ferdeeld do der dan wäil touhuus foar ju ganse familie uutfäld wäide skuulen wierfon gjucht uutfäld tourääch koomen hääruut kuumen diede dät fon do befräigeden seeltersk baale kuuden un dät bloot ferstuuden fon do ienwonnerde ferstuuden seeltersk platdüütsk baale kuuden fon aal un bloot hoochdüütsk also boalden fielicht ne twäide sproake ju der nit platdüütsk waas un platdüütsk man nit nit seeltersk do tabellen reeke noch fuul moor information do lääste unnersäikengen wuuden moaked fon dieter stellmacher in dät saterlandprojekt fon ju universität göttingen deerbie wuuden fon do ienwoonere uur hiere sproakgebruuk ätterfräiged an hound fon ne froagebooge mäd froagen fon do ienwoonere wuuden uutnuumen bäidene unner jiere as uk uutloundere uutsiedlere un personen mäd twäide woonenge in seelterlound so ferbleeuwen persone so dät ljuude tou befräigjen wieren deerfon koomen uutfälde froageboogen also do wichtigste resultoate foulgje hier seeltersk ferstounden dwo ienwoonere aal ienwoonere baale hoochdüütsk platdüütsk un seeltersk fon do ienwoonere baale also seeltersk ap maaste in roomelse ätter oalersklassen jiere un uur jiere monljuude sunt un wieuwljuude fon do der kweede dät jo dät baale konnen fääre wuude noch fräiged of do dät leese un skrieuwe kuuden un dan noch fon wäl jo ju sproake leerd hieden of jo de lääste wiek noch seeltersk boald hieden fon do dät kuuden wät fääre mäd ju sproake moaked wäide skuul un aal so wieder fon aal doo befräigeden meenden ju seelter sproake mout moor stöänd wäide un dät skuul n gjucht skoulfäk weese seedelsbierich is n täärp in dät suude fon seelterlound dät waas fröier ne litje buurskup fon skäddel däälich woonje moanskene in seedelsbierich suudelk fon seedelsbierich bildet dät kustenkanoal däälich dät suudelke skeed fon seelterlound dät täärp un do naiste buurskuppe bildje touhoope seedelsbierich seedelsbierich kolonie hällene i un hällene ii fäärmesound un heeselbierich suudelk fon seedelsbierich lait noch ju siedlenge muddebierich seedelsbierich is dät jungste täärp in dät hüütige seelterlound do eerste ienwoonere hääbe sik deer in deellät bie de gebietsreform fon wuuden skäddel un seedelsbierich mäd do meenten roomelse un strukelje tou ju meente seelterlound touhoopefoatet in dät suude ieuwenske dät kustenkanoal lait ju abfalldeponie fon dän noudelken loundkring kloppenbuurich ju katoolske skoule wuud gruundet die eerste koaster waas heinrich hollinden unnergjucht waas in ne hierkoamer fon heinrich wimberg däälich dät butzhuus eerste wieren deer bäidene wuud deer ju eerste skoule baud ju waas qm groot wieren deer bäidene bie koaster ahlrichs in dän unnergjucht wieren deer touhoope mäd do bäidene uut heeselbierich sköilere ju oolde skoule wuud ferkooped un deer wuud ne näie skoule baud ju deer däälich noch stound wieren deer sköilere und deer wuud ne twadde klasse iengjucht läter wuud ju skoule fergratterd und dät waas ju katoolske foulksskoule seedelsbierich däälich is dät ju astrid lndgren gruundskoule deer sünt klassen mäd sköilere der sünt koastere die laiter is manfred nawrath ap n oktober hääbe do dät jierige bestounden fon ju skoule fierd in ju katoolske skoule wuud ne klasse foar evangeelske sköilere iengjucht keem deer ne twadde klasse bie wuud ne oaine evangeelske skoule mäd two klassen foar dm baud ju evangeelske skoule wuud ap n sleeten un do klassen wuuden noch bit toun fon ju hauptskoule in sedelsbierich nutsed ju skoule is ferkooped do koastere bie ju evangeelske skoule wieren laitenge in boalden in seedelsbierich ljuude fon do seeltersk of die groote apgong koom as deer ätter dän eerste waareldkriech familien uut pommern deelsät wuuden deeruum wäd deer nit fuul seeltersk boald johann friedrich minssen waas n wichtigen unnersäiker fon ju seelter sproake hie waas bädden gebooren in jever un studierde theologie un philologie in jena un berlin hie waas n jungeren fädder fon ehrentraut un hie wüül dät hälgeloundske un dät seelterske fäästlääse juust as die dät wangeroogiske notierd hiede deertou woonde minssen in n suumer fon ap hälgelound un dan fon n oktober bit n dezember in seelterlound woarskienelk in skäddel hie stoalde dan fluks fääst dät hettema un posthumus dät seelterske in do apteekengen fon toufuul uumebilded hieden ätter dät ooldfräiske wät jo heere wüülen do eerste paate fon sien oarbaid vorwort un das zeitwort koomen in ju tiedskrift friesisches archiv man deeruum dät ju leeter nit moor ärskienen diede bleeuw ju räst in hondskrift lääsen ju minssen dan leeter loande an ludwig strackerjan die n paat fon dän anhang in hoochdüütske uursättenge publizierde man ätters waas ju hondskrift nit wiertoufienden tou n getoankbouk bie ju jierhunnertfier fon ju wäästfräiske selskip foar fryske tael en skriftkennisse in dät jier wuud dät ganse archiv fon dän fereen in ljouwert truchsoacht deerbie foont me uk hondskriftelke stukke fon minssen dät wieren do anhänge dan foont d hofmann in do ätterlätte poapiere fon hermann möller gans in aarhus aal do uur stukke do ganse hondskrifte sunt dan un fon ju fryske akademy hääruutroat noch moor seelter materioal fon minssen geskichtelk uur ju uutsproake läidere is leeter fuunen in dän ätterläit fon ehrentraut un hääruutroat fon griep un kramer al dät uur jier look minssen ätter frankriek wo hie deer koom un wät hie deer moakede is kuuts beskrieuwen fon stiles die foont deerbie uut dät die junge winston churchill n mound bie minssen woond häd uum sien frantsöösk tou ferbeeterjen n spräkwoud dt sprichwort is n kuuten kräftigen sats wier fuul wiesegaid oane sit spräkwoude wäide oafte bruukt uum ju unnerscheed twiske sproaken tou wiesen so sunt uk ap seeltersk al siet loang spräkwoude apteekend wuuden mädnunner sun stuk oafte sunt dät eenfache weerhaide as dan is uk ne läkse of n gouden räid deeroane uum dät goud behoolde tou konnen riemet dät oafte uk oafte fint me stäfriem dan sunt uk oafte juunsatse deeroane eegentelk nit deertou heere ferglieke un uk neen fääststoundende weendengen as bietiede tjut sun spräkwoud ap seelter ferhältnisse wai man düütelk uut dät platdüütske uurnuumen is dan ap seeltersk schuul dät hatte heete so sunt dät oafte weerhaide do uur de ganse waareld gunge dät rakt also mädnunner stuk deertou roate janssen ap sieden un noch uur hunnert fielicht toun deel uut dät düütske uursät dät bröring wuudelk minssen sien oarbaid bruukt häd kon me t b sjo bie minssen do der fon bröring roat wuuden as sylt ap sylterfräisk söl is mäd kilometer dät loangste ailound fon düütsklound un sogoar dät loangste wäädailound wo dan uk dät is siet mäd dät fäästlound ferbuunen truch dän hindenburg dom wieruur n iersenboan lapt uurs as wäkke ljuude toanke häd sylt niks besunneres tou dwoon mäd seelterlound die noome sylt skäl fon ooldängelsk syll dräppel fon deensk sild hiering of fon oold deensk sylt soaltmäid of brakkich woater die noome seelterlound deerjuun stamt eer fon suugel uk ju sylter sproake is gans uurs hur skel wü hen t b hat wier skällen wie wai as illustration deerfon gunge do maaste ferwiese hierunner ätter sylter sieden in ju dät kataloanske is ne romaniske sproake ju sproake wäd fuul boald in spanien andorra frankriek un italien kataloansk is n bitje ännelk mäd spoanisk man moor mäd dät oksitoanske in andorra is dät kataloanske ju aleenige amtelke toal in spanien wäd dät boald in katalonien ap do balearen un n deel fon valencia dät katalaniske un dät spoaniske sunt deer offiziel anärkoand uur do skeede fon disse regionen wäd ju toal uk boald man deer rakt et neen amtelke wätte tou in italien rakt et aan oolden dialekt dät boald wäid ap sardinien wier dät ieuwenske dät italieenske uk offiziel anärkoand is in frankriek rakt et in roussillon ljuude do ju sproake baale konnen dät kataloanske häd uungefäär alwen millione baalere maast in spanien dät kataloanske is as uur romaniske sproaken äntsteen uut dät latinske wät truch do römer ätter spanien wai broacht un deer fääre äntwikkeld is in dät un jierhunnert waas dät kataloanske ferbeeden un dät is in ju tied fon franco wier so keemen man ju toal wäd däälich in katalonien moor boald as dät spoaniske is ne meente in ju provinz frysln in do niederlounde dät gebiet fon ju meente is km un deer woonje moanskene sit fon ju meente is in damwld uure steeden in ju meente sunt broeksterwld driezum de falom feanwlden rinsumageast readtsjerk sibrandahs wlterswld un de westereen in feanwlden stound ju eensige äärhooldene stins fon frysln ju bekoande skierstins in dät täärp moarrewld in ju fröiere meente damwld häd dr jacob botke die in do er jiere dät seelterlound moorere moale besäiked häd fon as koaster oarbeidet in damwld sunt ne sträite un ne skoule ätter dr botke naamd stel weststellingwarf is ne meente in ju provinz frysln in do niederlounde dät gebiet fon ju meente is km un deer woonje moanskene sit fon ju meente is in wolvegea stel wolvege uur täärpe in ju meente sunt aldeholtpea stel hooltpae aldeholtwlde stel hooltwoolde aldetrine stel ooldetriene aldlemmer stel ooldelaemer blesdike stel blesdieke de blesse stel de blesse boyl stel buil easterstreek stel de oosterstreek finkegea stel vinkege de hoeve stel de hoeve de langelille stel de langelille munnikebuorren stel munnikeburen nijeholtpea stel ni jhooltpae nijeholtwlde stel ni jhooltwoolde nijetrine stel ni jtriene nijlemmer stel ni jlaemer noardwlde stel noordwoolde pepergea stel peperge snhuzen stel zaandhuzen skerpenseel stel scharpenzeel slikenboarch stel sliekenborg sonnegea stel sunnege spangea stel spange steggerda stel steggerde un teridzert stel der izzerd holl terschelling is aan fon do wäästfräiske ailounde un ne meente in ju provinz frysln in do niederlounde dät gebiet fon ju meente is km un deer woonje moanskene sit fon ju meente is in wääst skylge uur täärpe in ju meente sunt aasterein baaidunen formearum hee hoarne kaart kinum landerum lies midsln un stryp dät wäädailound it gryn bekoant as fuugelailound heerd uk tou ju meente skylge in hoarne stound ju st janssäärke uut dät jierhunnert in dän aastelken deel fon dät ailound wäd n fräisken dialekt dät aastersk boald in dän wäästelken deel fon skylge wäd dän fräisken dialekt skylgersk un in dät midden fon dät eilound wäd dän holloundsken dialekt midsloundsk boald ap skylge stound de brandaris die ooldste fjuurtouden fon do niederlounde neobiota n pluralwoud ap seeltersk näie lieuweweesen sunt wüülde lieuweweesen do do moanskene in n uur ökosystem importierden ju wietenskup ju sik mäd neobiota befoatet is ju invasionsbiologie fuul neobiota skoadje dät autochthone ökosystem toun biespiel truch fertringenge fon autochthone oarde man eenige neobiota skoadje uk ju wirtskaft as do suudamerikoanske woaterhyazinthen ferskeedene plonten uut dän sleek eichhornia do do moanskene in uur tropiske gewoater ienfierden do woaterhyazinthen swimme riekelk fräi as n flot uut plonten ap dät woater un wan die wiend joo in n hoawen waait kon der neen fiskerboot uutfiere düt problem hääbe toun biespiel do ljuude an dän viktoria see neozoa sg neozoon sunt importierde dierte hier sunt eenige biespiele n bekoand neozoon is dät kanienken oryctolagus cuniculus in ju antike waas dät kanienken bienaist bloot ap ju iberiske hoolfinsel un suudfrankriek tou fienden man däälich rakt dät kanienkene ap dät ganse europäiske fäästlound ap do britiske ailounde in irlound in noud afrikoa un in australien me fierde do kanienkene uk in suudafrikoa un noud un suudamerikoa ien man dät hied naan ärfoulch testudinata düütsk schildkröten uut dän sleek trachemys die in deele fon noudamerikoa autochthon is sunt oun fuul steeden in europa tou fienden foarallen trachemys scripta elegans in düütsklound feruurseekje disse oarde ju fertringenge fon ju eensiche fon natuur uut in düütsklound heemske schildkröte emys orbicularis man disse oard wäd uk fon uur seeken uutrooded dumme natuurfrüünde leeuwe dät waas goud foar emys orbicularis population wan me n uur typ fon ju sälge oard in ju fräiegaid sät dät rakt fuul type fon disse oard me kon disse oard ferdeele in unneroardgruppen do me ferdeele kon in touhoope unneroarde un do unneroarde kon me ferdeele in ferskeedene haplotype autochthon is in düütsklound bloot die haplotyp iib fielicht uk die haplotyp ia man dät weet me nit so gnau do haplotype ia un iib heere allebee tou ju unneroard emys orbicularis orbicularis aal do uur type sunt in düütsklound neobiota un wan me se in ju fräiegaid sät un se sik mäd dän heemske haplotyp fermiskje betjut dät dät gene dertou kuume do an n gans uuren lieuwendsruum anpaased sunt däälich rakt dät bloot noch emys orbicularis dierte an min steeden in düütsklound toun biespiel in hessen un in brandenburg in uur lounde rakt dät uk noch wäkke die nilboars lates niloticus is in dän nil dän niger un in senegal autochthon man in importierden ljuude trots dän protest fon wietenskuppere disse boars oard in dän viktoria see hie skuul ju wirtskup ferbeeterje un dän protein beduur fon do heemske ljuude däkke toufäärme waas die nilboars een sainenge foar do heemske ljuude un foar ju wirtskup fon dät lound man leeter friet hie moor un moor fon do heemske fiske un dät waas nit so goud foar do fiskere fuul fisk oarden dät sunt foarallen buntboarse do in dän viktoriasee heemsk sunt sunt bienaist uutsturwen neophyte sunt importierde plonten hier sunt eenige biespiele die riesenboarenklau heracleum mantegazzianum uut noudamerikoa is in düütsklound n neophyt hie is so bekoand wült hie änthaalt phototoxiske gifte dät hat dät disse gifte in dät deegeslucht besunners gefoarelk sunt wan me dän riesenboarenklau bloot berüürt kon dät al groote gefoarelke broundbläisen feruurseekje man n foardeel fon dät importierjen fon riesenboarenklau häd toun biespiel ju imkeräi do suudamerikoanske woaterhyazinthen ferskeedene plonten uut dän sleek eichhornia do do moanskene in uur tropiske gewoater ienfierden skoadje nit bloot ju natuur man uk ju wirtskaft do woaterhyazinthen swimme riekelk fräi as n flot uut plonten ap dät woater un wan die wiend joo in n hoawen waait kon der neen fiskerboot uutfiere düt problem hääbe toun biespiel do ljuude an dän viktoria see ju kanadiske gouldpietske solidago canadensis ju uur plonten dood woakst is uk n neophyt as die noome kwäd is disse plonte uut noudamerikoa neomycete sunt importierde poagestoule hier is n biespiel dät is n poagestoul uut aast asien die ieperne boome dood moaket do amphibien amphibia sunt ju ooldste klasse fon do tetrapoda dät sunt aal do wirbelde dierte buute do fiske aal uur tetrapoda stamme fon do amphibien ou fuul amphibien oarde naamt me uk pudde ju häid fon n amphib bestoant as bie moanskene uk uut uurhäid leederhäid un unnerhäid dät rakt ferskeedene käddele in ju leederhäid neen sweet käddele as bie moanskene man sliem un giftkäddele do sliem käddele sunt goud uum ju häid fuchtich tou hoolden wiertruch dät amphib beeter uur ju häid omje kon mäd giftkäddele kon sik dät diert goud ferdäägenje man gjucht gefoarelk is dät gift bloot bie moonige oarde so fergiftje ferskeedene suudamerikoanske indioanere hiere piele mäd dät gjucht gefoarelke gift fon poagen uut ju familie dendrobatidae bie ju heemske oard salamandra salamandra düütsk feuersalamander kon dät gift bloot säilden litje huunde un katte doodje foar moanskene däd dät bloot n bitje seer seer däd dät uk bie uur amphibien wan me jo ounfoated häd un sik ätters in dät ooge loanget twiske do käddele sunt do litje dingere do faawen feruurseekje melanophoren moakje ju häid swot af bruun do xanthophoren un erythrophoren moakje dät diert jeel af rood amphibien häidje sik dät hat ju oolde uurhäid wäd in fludden af mongs uk gans wäch moaked un oafte apfreeten ju goude muskulatuur fon amphibien bewierket dät jo foar hiere litje grööte gjucht stäärk sunt so kon n poage oafte fier springe un ferskeedene amphibien konnen gjucht gau swimme dät rakt uk oarde do sik sälwen in ne kuute tied gans djoop fergreeuwe konnene do bunken fon amphibien sunt gjucht ferskeeden oafte hääbe amphibien neen fräie ribben do sunt mäd dän räägebunke touhoopewoaksen un minnelk do oaiere fon amphibien do me as glidderske af bie poagen as poageglidderske beteekent ap strukeljers uk puddegrauelse naamd sunt normoal in dät woater wier uk do poagestäite leeter lieuwje man mongs in n tropisken rienwoold is ju luft so fuchtich dät do dierte hiere glidderske nit in dät woater lääse hougje dan sjucht me mongs sogoar dät do amphibien hiere broud pleegje so lääse do centrolenidae hiere glidderske ap bleede do uur ne loangsoam fljootende äi hongje un een diert dät is oafte dät montje mout ju glidderske bewoakje man wan do litje poagestäite sluupje moaket hie niks moor dan glippe jo ou un sunt in dät woater as do heemske poagestäite uk bie do dendrobatidae gungt dät mongs so fier dät jo hiere poagestäite hääruumedreege do maaste amphibien moakje ne metamorphose dät betjut ferannerenge fon hieren phänotyp bie dän uurgong fon dät stadium jungdiert tou dät stadium uutwoaksen diert n poagestäit ommet woater dan hie häd noch neen lungen man bloot fiske oardige omme deele do funktionierje so dät woater kumt tou dän bäk ien wier dät diert dän suurstof in sien bloud apnimt deerätter kumt dät woater wier tou n slits bääte dän kop hääruut ätter n bitje tied sjucht die poagestäit immer moor so uut as n uutwoaksenen poage die stäit wäd litjer un do lungen immer gratter leeter kumt die poagestäit die nu al bienaist as n poage uutsjucht oafte an ju luft uum dät normoale omjen tou leeren noch n bitje leeter is hie uutwoaksen man dät rakt ook oarden do neoten sunt dät betjut ju metamorphose is fuul eer as normoal foarbie un jo blieuwe hier lieuwend loang unner dät woater dät betjut nit dät jo uunfruchtboar sunt man dät jo hier lieuwend loang ju lieuwendswiese fon n poagestäit hääbe un ook so uutsjo sunne oard is toun biespiel die axolotl ambystoma mexicanum uut mexiko ne oard fon ju familie ambystomidae hie kon sien metamorphose nit be eendje wült hie dät hormon thyroxin nit uut sin skildkäddel flappe kon man wan me dät axolotl mäd thyroxin foddert af dät tjuuch in dät aquarium uutflapt moaket dät diert sien metamorphose as do uur amphibien ook man normoal stärft hie deerätter wült hie truch ju evolution nit an sunne lieuwendswiese an lound anpaaset is n uutwoaksen europäisk amphib blift mongs uk noch in af ieuwenske dät woater wier hie sluuped is poagen gunge t b nit oafte fier deerfon wäch un wan dan nit moor as so wät n kilometer un wan deer ne gefoar is springe jo fluks in dät woater un swimme wäch ju pudde bufo bufo gungt m wäch un kumt normoal bloot an dät woater tourääch uum bäidene tou kriegen ju is uk bekoand foar hiere wonderengen wier ju oafte fon autos doodfierd wäd oarde uut dän sleek triturus gunge oawers nit fääre as m fon dät woater wäch sun diert blift uk in ganse jierestiede bloot in dät woater af bloot an dät lound loange tied waas dät nit kloor af do amphibien n gjucht taxon sunt der waas ook ju fermoudenge dät do trjo oardengen sjuch in dän apsats systematik nit so nai früünd sunt wuude in texas n fossil fuunen ju oard gerobatrachus hottini mäd disse oard ju määrkmoale fon poagenoardige un fon stäitpudden hiede wuude fon ne kanadiske universität ärfoarsket dät disse two oardengen foar bit millione jiere n gemeensoamen foarfoar hieden dät waas äntweeder ju oard gerobatrachus hottini af ne äänelke oard ju fon dät taxon temnospondyli oustamt do bliendwroutere stamme fon dät taxon lepospondyli ou gans kloor is dät ganse immer noch nit man woarsienelk häd ju kanadiske universität gjucht wo nai do temnospondyli un do lepospondyli früünd sunt weet me noch nit gnau man wät me weet is dät aal amphibien fon do knookenfiske oustamme moonige wietenskupler leewe dät knookenfisk oardenge coelacanthimorpha ju bloot two rezente oarden häd die foarfoar fon aal amphibien is as biologiske invasion beteekent me in t meene do truch moanskene bewierkede uutspreedenge fon een invasive oard in een rebät düsse wäd fon t buundes natuurskuts gjucht stöänt ap ju eu feroardenge nr fon t europäiske parlemänt un dän räid fon dän oktober definierd as een eine gebietsfremde art deren einbringung oder ausbreitung die biodiversität und die damit verbundenen ökosystemdienstleistungen gefährdet oder nachteilig beeinflusst mäite is somäd nit dät nasjonoale skeed man ju ruumte fon een natüürelke lieuwends meenskup do nit ienheemske lieuweweesen naamt me neobiota me unnerskat dierte neozoen plonten neophyten un pilze neomyceten neobiota konnnen invasiv weese man jo mouten dät nit die invasions begriep sälwen wäd fon wäkke kritisk säin uumdät die begriep uut dän militärisken kriegerisken beriek kumt un somäd negativ konnotierd is rien uut natuurwietenskuppelke perspektive kon dät ientringen fon neobiota nit positiv of negativ bewäided wäide dät boantje fon do natuurwietenskuppere is een wäid fräie empiriske beskrieuwenge do invasive spezies konnen unner wäkke bedingengen do ökosysteme feruurje un heemske oarde fertringe jo konnen ju biologiske fuulfoold fon een lieuwendsruumte wieder moakje of uk litjer dän uutsleek foar een ienoardenge fon suk aan foargong is dät ferbrangen fon do lieuweweesen in ju näie lieuwendsruumte truch dän moanske dät natüürelke foartringen fon neobiota wäd nit as biologiske invasion bekieked man uk dät honget fon ju perspektive ou rien ökologisk bekieked moaked die gruund fon ju ferbrangenge naan unnerskeed biologiske invasionen wäide ärfoarsked fon ju invasionsbiologie düt deelrebät fon ju biologie häd sik uut ju adventivfloristik äntwikkeld as begruunder fon ju invasionsbiologie jält die britiske ökologe charles sutherland elton mäd een fereepentelkenge in t jier do fläddermuuse microchiroptera dt fledermäuse sunt buute do nai früünde pteropodidae do eensichste suugedierte do gjucht fljooge konnen aal uur fljoogende suugedierte toun biespiel do pteromyini düütsk gleithörchen konnen bloot gliede in europa heemske oarden freete insekte man dät rakt uurswain ne ganse unnerfamilie ju sik maastendeels fon fruchte ärneert aal oarden fon disse unnerfamilie lieuwje in middel un suudamerikoa do fläddermuuse orientierje sik mäd echolot do fläddermuuse sunt foarallen an hiere flöägele goud tou ärkannen ju juuke häid gungt oafte bit tou dän stäit uurs as bie do nai früünde pteropodidae do bääte bloot n bitje häid uum do beene hääbe die bupperierm bupperjuuke is gjucht kuut man die unnerierm unnerjuuke is loange gjucht wichtich sunt oawers as bie aal flädderdierte do hounde die tuume stoant ju fläddermuus kon deermäd klatterje un sik fäästhoolde wierbie jo sik in n släip maasttied bloot mäd do fäite fäästhoolde un mäd dän kop deel bummelje sunne juuke kon foolded wäide un ju fläddermuus kon sik deermäd bewikkelje do flädderdierte chiroptera sunt do eensichste suugedierte do nit bloot gliede sunnern gjucht fljooge konnen wan me bloot do rezente chiroptera dät hat do do noch nit of eerste in ju historiske tied uutstuurwen sunt meent kon me disse oardenge apdeele in unneroardengen familien sleeke un oarden flädderdierte rakt et ap allebee hoolfkuugeln man bloot in temperierde un tropiske regione buppedät kon me ap n poor oustoundende ailounde in ozeanien neen flädderdierte fiende in europa buute zypern rakt et bloot fläddermuuse man uurswier rakt et uk uur flädderdierte uut ju unneroardenge blw ju familie fon do pteropodidae flädderhuunde fläddermuuse orientierje sik mäd echolot pteropodidae buute ju ägyptiske oard rousettus aegyptiacus konnen dät nit do mammute mammuthus wieren n sleek fon elefante dät roate bloot een rezente oard nämmelk dät wullmammut mammuthus primigenius foar jiere stoorf die lääste uurich blieuwene koppel fon dwärch wullmammute ap dät wrangel ailound bie sibirien uut do mammute hieten mäd hieren wietenskuppelke noome ju nomenklatuur mammuthus man dät raakt uk ju nomenklatur mammut man dät diert mäd ju nomenklatur mammut waas neen mammut sunnern n mastodon dät sjucht so äänelk uut is oaber uurs wät uk heerden do mammute nit tou ju familie fon do mastodonten afwäil ju nomenklatur fon do mastodonten mammutidae hat do mammute heere juust so as do moderne elefanten uk tou ju familie elephantidae disse nomenklatur ju nomenklatur fon dät wullmammut is uk ferbiesterjend primigenius is uut dät latienske un hat so fuul as toufäärme bädden der kuud me leeuwe ju oard mammuthus primigenius waas ju ooldste mammut oard weesen man dät is nit gjucht mammuthus primigenius is een fon do modernste mammut oarden die wälp of wülp numenius arquata de groer brachvogel is n fuugel uut ju familie fon do snippenfuugele hie lieuwet in aast middel europa aasteuropa un änglound in dät noudwääste gungt sin liewendsruum bit tou noudwääst frankriek moonige wälpe luuke in dän winter tou do foaralpenseen man eenige blieuwe uk in hiere broudgebiet die wälp rapt normoal tlüü tlüü tlüü wät gans as ne flöitepiepe klingt die wälp frät ferskeedene litje dierte do hie uut dän gruund pluudert besunners äisen man in dät wääd uk musselken un litje krääpse säilden frät hie uk bäien un litje plonten wan n monnelken wälp sin gebiet ferdäägent fljucht hie hääruume dät sjucht so uut hie sticht stum an un dann glit hie wier n bitje deel un rapt deerbie uk wier as ne flöite man djapper as normoal ätter dissen roup moaket hie n trrrrrr wan me him äärgert af hie sik sonst apiewert moaket hie tüi tüi tüi tüi in ju tied fon ju foutplontenge rapt die wälp n anstiegend tlüütlüütlüütlüütlüürrrrrrrrr hie lait sin gräinske tou bruunske dunker sprinkelge oaiere x mm in dän april of in dän moai in ne litje molle ju hie as nääst skrabbed un wooked hied allebee oolden broude do oaiere in fjauer wieke uut deerätter slippe do litje wälpe fieuw wieke leeter konnen se fljooge spanien is n lound in dät suudaaste fon europa in dät noudaaste gränset spanien an frankriek un andorra in dät wääste an portugal spanien is sänt meedglid in ju europäiske union die hoochste bierich fon spanien is die pico del teide mäd n höchte fon m ap dät ailound teneriffa dät tou do kanariske ailounde heert do grootste äien fon spanien sunt die duero die tajo un die ebro in spanien woonje moanskene deerfon sunt millione uutloundere in spanien rakt et ieuwenske ju spoaniske sproake uk noch katalanisk galisisk baskisk un aranesisk in spanien rakt et autonome regione dät bruttoinloundsprodukt pro kop waas in in waas fon ju ganse wirtskaft loundwirtskaft industrie un tjoonste a woudebouk n bouk wieroun me information uur bestimde woude apsäike kon b woudebouk dät mz woudebouke wörterbuch c woudebouk wuddebouk wooudeboouk dät rakt ferscheedene soarten fon woudebouke sats a is n biespil uut n foarschrieuwend präskriptiv woudebouk deeruut kon me leere wät dät bouk betjut un wo me dät schrift sats b deerjuun stamt uut n twosproakich woudebouk deeruut kon me leere wo dät woud in n uur sproake hat sun woudebouk bruukt me wan me n uur sproake leere wol sats c eendelk is n biespil uut n beschrieuwend deskriptiv woudebouk deeroun kon me t b aal do ferscheedene foarme un anweendengen fiende do dät woud in n praktisken gebruuk häd dät wäd foarallen bruukt in ju sproakwietenskup dät apsäiken gungt maast ätter abc alphabetisk woudebouk man dät kon uk ätter bestimde themoas t b ju eedgreeuweräi systematisk woudebouk fröier moast die skrieuwer fon n woudebouk eerste aal woude do hie heerde of luus touhoope mäd ju fiendesteede ap litje koarten skrieuwe do der dan ätters alfabetisierd wuuden leeter wuuden ganse textdeele t b fooldich ap sukke koarten drukt sodät me ap älke koarte wier n uur woud anstriepje kuude wierätter do dan alfabetisierd wäide kuuden noch fuul gauer gungt dät däälich mäd n doatenboank wieroun me dan uk wier fluks sjo kon in wäkke satse un betjudengen n woud brukt wäd seelter woudeliesten un woudebouke rakt dät al siet hier sunt do roat mäd biespilsieden do nuumere un mäd do liesten un sunt foarallen as foarschrieuwend tou betrachtjen wan wäkke uk fuul näies reeke do uur besunners nuumere un sunt beschrieuwend tougliek sunt do aal two of moorsproakich dät ferstoant sik deerbie dät n woudebouk maasstied ap do schullere fon sien foargungere stoant wan me dät truch annerengen in ju skrieuwwiese un ju anoardnenge uk nit altied fluks sjucht do insekte insecta sunt litje dierte do träi groote körper deele hääbe un as aal do dierte uut ju uurklasse hexapoda säks beene hääbe dät insekt sjucht mäd sin träi groote deele so uut as af wäl et ounsnieden häd dät is die gruund wieruum se insekten of insecta heete dät latienske woud insecare betjut so fuul as ounsniede un insectum wierfon die moortaal insecta hat is dät partizip ii derfon dät me do dierte ounsniedene dierte naamt un nit uurs kumt in dissen faal uut dät griechiske man dät rakt in dät düütske uk dät woud kerfe as synonym foar insekten wät fielicht mäd dät woud kerbe seeltersk käärf touhoopehonget do insekte hääbe as al kweeden is träi groote körper deele do bloot mäd gans smälle ferbiendengen touhoopehongje die kop fäkwoud caput ju brust fäkwoud thorax un dät bääterdeel fäkwoud abdomen buppedät hääbe se n exoskelet uut chitin un säks beene dät nervesystem fon do insekte häd eenige ganglia eentaal ganglion dät sunt litje nerveknätte do mongs as ne gjuchte brainge oarbaidje dät grootste ganglion wät mäd do woarniemengen fon do oogene un do fäilere oarbaidet naamt me sogoar brainge unner disse brainge noch in dän kop man nai bie ju brust deer is dät twäide ganglion dät deer ju muule bie dät mäil stjuurt in ju brust sunt träi ganglia do der dät fljoogen un dät gungen stjuure in dät bääterdeel sunt uk eenige ganglia hiere antaal kon fon oard tou oard ferscheeden weese do do binnerste deele kontrollierje buute do ganglia rakt et noch two nerveferbiendengen dät periphere nervesystem ferbiendt do ganglia mäd do muskele deermäd sik dät insekt bewäägje kon un dät vegetative nervesystem ferbint do ganglia mäd do binnerste deele gans apfaalend an dän kop sunt do facetten oogene do fuul man nit aal fon do insekte oarde hääbe un do fäilere do facetten oogene sunt two groote oogene do uut n boudel fon litjere oogene touhoopesättet sunt deerätter hääbe moonige insekte nai bie do af mongs insteede fon do facetten oogene noch eenpelde oogene do fäilere hääbe do insekten uum tou taasten un bie moonige oarde ok uum tou ruuken ju muule kon ferscheeden weese wät uursproangelk ju buppelippe fäkwoud dät labrum ju pooriske buppekeeuwe do mandibele ju pooriske unnerkeeuwe do maxillen af ju unnerlippe dät labium waas wuude truch ju evolution deelwiese stäärk ferannerd toun biespiel tou n roor so konnen do flinnerkene nektar suuge buppedät is in dän kop uk dät brainge un dät twäide ganglion sjuch deer ju brust fäksproake die thorax häd segmente die prothorax die mesothorax un die metathorax poore fon fäite un monges poore fon juuken alae dät protonum as me dän rääch fon dän prothorax in ju fäksproake naamt häd neen juuken wain ju identifikation hääbe do been deele spezielle noomen so naamt me toun biespiel do coxae fon do beene an dän prothorax procoxae un do coxae fon do beene an dän mesothorax mesocoxae etc tou dät bääterdeel fon do insekten kon me nit fuul kweede buute dät do geslächtsdeele un fuul fon do binnerste deele deeroane sunt ju systematik fon do insekte is nit seeker dät rakt nu fuul wiesen se tou klassifizierje un hier is bloot een variante insekte insecta heiko bellmann welches insekt ist das franckh kosmos stuttgart isbn kurdistan is dät woongebiet fon do kurden in dän suudwäästelke deel fon asien ju etymologie fon dän noome kurdistan is striedich wült die noome kurdistan in ju geskichte in geografisken un politisken sin ferwoand wuude däälich wäd die noome soowät as lound fon do kurden uursät kurdistan is uungefeer so groot as frankriek un deer woonje uungefeer million kurden do gränsen fon kurdistan kon me uum ferskeedene gruunde nit eenfach definierje in irak rakt et ne autonome region kurdistan suudkurdistan in iran n provinz kurdistan aastkurdistan uungefeer fon ju turkäi skäl kurdisk weese noudkurdistan in syrien woonje bie de turske gränse fuul kurden wäästkurdistan die foaks vulpes vulpes is ne oard fon roowdiert hie is fier wieded as neozoa raakt dät sogoar foakse in australien die körper fon dän foaks is buute dän stäit bit zentimetere loange die stäit is bit zentimetere loange hie wächt bit kilo in noudamerikoa is ju middelmäitige sweeregaid fon n wiefken bit kilo un dät fon n montje bit kilo in europa wächt n middelmäitigen foaks bit kilo n foaks is normoal toun grootsten deel roodhierich man dät rakt uk faawe varianten do me ap ängelsk silverfox ap seeltersk betjut dät säälwerfoaks un crossfox ap seeltersk betjudt dät miskling foaks naamt n silverfox häd wiete un swotte hiere do so bunt truchnunner ferdeeld sunt dät me toanke kuud die foaks waas säälwer faawich die crossfox sjucht so uut as af hie n miskling uut n roodhierigen foaks un n silverfox waas dät is die gruund foar sin noome dät raakt uuk ne variation fon dän silverfox die der min wiete hiere häd man moor swotte dät is die sonaamde swotte foaks in europa is bloot prozent fon aal foakse swot in amerikoa fuul moor n foaks frät flaask hie fangt muuse grattere dierte fangt hie bienaist bloot dan wan se säik sunt wan se uut n uur gruund eenfach tou fangen sunt as inrichelde huusdierte of wan hie n n gjucht stäärken foaks is die ulk mustela prutorius is ne oard fon modder dät raakt ulke in dät ganse europa buute irlound dät noudelke skandinavien un sizilien in näiseelound rakt et him as neozoon die ulk is n gedriggeden modder mäd wiete paade in dät gesicht hie häd ne jeel wietelke unnerwulle ju an do sieden truch ju bruune hiere skiemert kop un rump sunt touhoope bie montjene un bie wiefkene cm loange dät montje wächt g un dät wiefken g hie frät litje dierte toun biespiel amphibien fon juu oard bufo bufo un uut dän sleek rana dät sunt do normoale poagen buppedät frät hie uk litje suugedierte uut do sleeke microtus apodemus un rattus säilden ok spitsmuuse ju familie soricidae fuugele un hiere oaiere sunt bloot uunwichtich ju wieselke mustela nivalis is ne oard fon modder ju is ju litste roowdiert oard ju is so kleen dät ju n muusegat gunge kon uum muuse tou freeten wieselken rakt dät in gans europa buute irlound buutewais kon me do uk in noudamerikoa noud afrikoa litje asien middel un noud asien fiende do wieselken hääbe n loangsken körper mäd kuute liede un n kuuten stäit buppe is ju bruun un an dän buuk wiet in hooge bierge as do alpe un in dän noudelke deel fon sin lieuwendsruum t b skandinavien kricht düt diert n wiet winterfäl dät montje is bit cm loange un wächt bit g dät wieuwke is bit cm loange un wächt bit g n nochternen wieselke söögling wächt bit g doo mäiten wuuden in düütsklound ärfoarsked uurswain konnen doo dierte gans uur mäiten hääbe ju wieselke frät toun biespiel fäildmuuse un uur oarden uut dän sleek microtus dät frät buutendät groote suugedierte as kanienken bäidene oryctolagus cuniculus litje suugedierte as uut ju familie soricidae do sleeke arvicola apodemus myodes un uk sauropsida as fuugele un ässluupere dät raakt tjo wieselke unneroarde die taks meles meles is ne oard fon modder hie is wät oawers striedich is fielicht ju eensichste oard fon dän sleek meles in ju fäksproake naamt me sun taxon dät der bloot een unnertaxon häd n monotypisk taxon buute ju nominatfoarm rakt dät ook ju unneroard meles meles anakuma uut deele fon japan wan disse unneroard nu as moonige wietenskuppere leeuwe daach ne oaine oard is is die sleek daach nit monotypisk die taks häd ne kop un rumploangte fon cm ne stäitloangte fon cm un n gewicht fon normoal kg juu bupperkaante fon n taks is gries juu unnerkaante mäd juu kääle dunker die taks häd ap älke siede fon dät in t algemeen wiete gesicht n dunkeren loangsstriepe dät rakt takse ap dät fäästlound fon europa ap do britiske ailounde ap moonige middelmeer ailounde toun biespiel kreta rhodos un sizilien dät rakt uk takse in asien nämmelk in japan palästina iran tibet un in dät suudelke china in düt gebiet kumt hie in woolde un uur ticht bewoaksene loundskuppe foar deer lieuwet hie in baue unner ju äide mongs woonje n taks un n foaks in dän sälgen bau die taks is n allesfreeter dät hat hie frät flaask un vegetariske kost gnauer gekweeden frät hie litjere suugedierte fuugele poagen moaden fon iemen un häspen sniggen oas nuuten äkkenen bäien uur fruchte säid knullen stubben un piltse do moddere mustelidae sunt ne familie fon do roowdierte carnivora wan me bloot do rezente taxa beoachtet rakt dät do stjunkdierte do ätter ne genetiske unnersäikenge ne oaine familie sunt meetäld unnerfamilien sleeke un oarden in disse familie wät me so normoal unner modder ferstoant sunt oarden as die boommodder martes martes die steenmodder martes foina die ulk mustela putorius af dät wieselke mustela nivalis man die taks meles meles un die fiskotter heere ook dertou moddere rakt dät sänt dät eozän dät der foar millione jiere begon un foar m foarbie waas doomoals wieren jo bloot in europa man as in dät oligozän dät der foar millione jiere begon un foar m jiere foarbie waas europa un asien sik truch geografiske ferannerengen as ju waarelddeeldrift un foarallen ferannerengen fon dän meeresspeegel ferkoppelden koomen jo ook ätter asien un noudamerikoa in dät pliozän foar bit milione jiere as uus foaroolden uut dän sleek australopithecus uutseegen koomen do moddere ätter afrikoa in dät leete pliozän as ju loundbrääch fon panama noud un suudamerikoa ferboont koomen jo ook ätter suudamerikoa hier is nu ne koarte europa as et in dät eozän uutsaach is jeel un häd n a in dät europa fon dät eozän lieuweden do eerste moddere do swotte piele wiese wo do moddere sik in dät oligozän uutbratten die ljoacht blaue piel wo in dät pliozän un die dunkerblaue piel wo in dät leete pliozän die lieuwendsruum fon do moddere däälich is gäärsgräin un dät jeele gebiet heert buute do gebiete wier dälich meer is ook noch dertou n b betjut dät deer gans seeker ne lound brääch waas of wan dät n b is dät der immer noch een is ängelsk dt englisch eng english is ne germaniske sproake ju ängelske sproake heert tou ju ängelsk fräiske sproakfamilie anglofräisk ängelsk wäd truch ungefeer million moanskene baald foarallen in groot britannien irlound australien näi seelound do fereende stoaten un dät suudelke deel fon afrikoa truch rieke ljuude un bedrieuwe in groot britannien un do fereende stoaten häd dät ängelsk fuul ienfloud ap ju waareld tou biespil in indien wier dät ängelsk ju ferwaltengssproake is baald truch n groot deel fon ju befoulkenge man neen määmesproake is dät ängelsk häd sik daach uurs äntwikkeld as dät fräisk in dät jierhunnert gungen ljuude uut fräislound saksen un jutlound ätter britannien wai deertruch äntstounde ju ängelsaksiske sproake in britannien wier deerfoar allerwaiens keltisk baald wuude truch die ienfloud fon do wikinger un normandier ferannere dät oolde ängelsaksiske sik tou dät mid ängelsk truch ju ängelske luudferschuuwenge äntstounde in dät jierhunnert dät moderne ängelsk dät as dialekt fon ju haudstääd londen fääre uur dät lound wiede häd ängelsk the boy caressed the girl round the chin and kissed her on the cheeks seeltersk die wänt strookede dät wucht uum ju keeuwe un oapede hier ap do sooken noudfräisk mooring di dreng aide dt foomen am dt kan än mäket har aw da siike wäästfräisk de jonge streake it famke om it kin en tute har op e wangen aastfräisk läichdüütsk de jung straktde dat wicht um t kinn to un tuutjede hör up de wangen holloundsk de jongen aaide het meisje over haar kin en kuste haar op haar wangen läichsaksisk uut hollound de jonge strek t dearntje um de kinne en gaf heur een smok aastfäälsk de jung strakele de deern umt kinn un gaww öhr een säuten up de wangen düütsk der junge streichelte das mädchen ums kinn und küsste sie auf die wangen do roowdierte carnivora dt raubtiere sunt ne oardenge fon do suugedierte mammalia ätter dät bouk walkers mammals of the world rakt dät rezente familien rezente sleeke un rezente oarde in disse oardenge man disse wälle tält do rubben nit tou do roowdierte moonige wällen as mammal species of the world af animal diversity web tälle do rubben tou do roowdierte bietou man nit as eenhaidelk taxon sunnern aal trjo rubbenfamilien as eenpelde familien binne ju unneroardenge fon do huundeoardige caniformia ne uur wälle dät informationszentrum chemie biologie pharmazie in zürich kwäd dät do rubben innerdoat n roowdierte taxon sunt man buute do huundeoardige do boaren ursidae sunt ne familie fon do roowdierte in düütsklound is juu europäiske unneroard juu nominatfoarm fon dän bruunboare ursus arctos autochthon man disse boarenoard is nu in groote deele fon europa ook in düütsklound uutstuurwen wült hie mongs do huusdierte fon do moanskene friet in afrikoa roate dät ook bloot ne unneroard fon dän bruunboare gnau in do atlas bierge hier is hie sänt dät jierhunnert uutstuurwen fermoudelk uum sowät un dät rakt neen gnauere informatione uur disse population in noudamerikoa rakt dät ook two bruunboaren unneroarden un in asien ook n poor juu kost fon do bruunboaren is flask bäien huunich gäärs fiske un poagestoule die amerikoaniske swotte boare ursus americanus lieuwet ook in noudamerikoa un frät foarallen plonten un wan hie dierte frät sunt dät normoal insekte man säilden ook groote suugedierte wierbie dät maastens kroanke dierte sunt äänelk uutsjo ende oarde rakt dät in asien ook die asiatiske swotte boare ursus thibetanus die malayiske boare ursus malayanus un n bitje knooperger juu oard melursus ursinus in suudamerikoa rakt dät bloot een boarenoard dän anden boare tremarctos ornatus juu ook swot is in juu arktis rakt dät dän iesboare ursus maritimus die panda as me ne chinesiske swotbunte boaren oard naamt ailuropoda melanoleuca frät bienaist bloot plonten foarallen bambus ju sleesiske sproake slesisk lnsko godka lnski bietiede uk p naymu is ne sproake ju der boald wäd in buppesleesien in polen man uk in tschechien un düütsklound in ärkläärden ljuude dät sleesisk hiere määmesproake waas man ju taal baalere mäd schätsed ap sleesisk is nai früünd tou ju polniske sproake wieruum dät fon wäkke sproakwietenskuppere as polnisk betrachted wäd dät rakt nit een sleesisk alphabet do sleesiske baalere sunt deeran woand hiere sproake mäd do polniske teekene tou schrieuwen in wuud n näi sleesisk alphabet foarstoald gruunded ap aal do sleesiske schrieuwwiesen deerfon rakt dät tjoon dät wäd alleweegense bruukt ap dät internet as uk in ju sleesiske wikipedia aa bb cc dd ee ff gg hh ii jj kk ll mm nn oo pp rr ss tt uu ww yy zz un wäkke digraphe ch dz d d dät stellingwerfske stellingwarfs wäästfräisk uk oertsjongersk naamd is n läichsaksisken dialekt die der boald wäd in dän grootste deel fon do meenten aast un weststellingwerf touhoope do stellingwerve steenwijkerlound un n litjen anlääsendenden deel fon drenthe uutnoamen sunt do täärpe haulerwijk un waskemeer bee ooststellingwerf wier wäästfräisk boald wäd un dät gestrich uum dät täärp noordwolde tou wier sik unner ienfloud fon do feenkolonie ne oaine sproake äntwikkeld häd do stellingwerve sunt n gebiet in wäästfräislound wier siet oolden tieden neen fräisk boald wäd dät skeed twiske stellingwerfsk un fräisk gebiet wäd markierd fon ju äi die kuunder küünder die der ap wäästfräisk tsjonger hat die wäästfräiske noome uurtsjongersk foar dät stellingwerfske kumt deerhäär ju biebeluursättenge in dät stellingwerfske waas ap n moai ärskienen dät stellingwerfsk woudebouk stellingwerfsk niederloundsk bestoant uut fjauer beende mäd uungefeer bit woude n gjucht bekoanden dialektskrieuwer is johan veenstra hie häd bouke in dät stellingwerfske skrieuwen un sien maast ferkoopede bouk een brogge van glas is in dät wäästfräiske uursät wuuden do lääste jiere häd sik pop soang in dät stellingwerfske äntwikkeld dät lapt ju fon tradionelle donsmusik as bit soang mäd n striek ensemble as fon wofuul stellingwerfsk wäästfräisk un niederloundisk in do bee meenten boald wäide is unnersoacht wuuden in n quick scan fon ju provinz frysln in do jiere un do resultoate sunt so minner as fon dät jungfoulk boalt stellingwerfsk paltsersk düütsk pfälzisch oaine beteekenge pälzisch plts is n dialekt fon dät düütske dät paltserske kon besunners in ju uutsproake fon täärp tou täärp unnerskeedelk weese toun biespiel kon dät woud noa hoochdüütsk nein ap paltsersk disse lokal varianten hääbe n n ney n un nää n dät paltserske häd as n dialekt ook neen ofizielle skrieuw wiese un so skrift wäl dissen dialekt uurhaud skrift as hie wol in pennsylvanien baale moonige ljuude ook n düütsken dialekt die dät ooldewaareldske faanderpaltserske gans äänelk is wült fuul fon do ljuude uut ju faanderpfalz ätter amerikoa uutwonderd sunt sälwen beteekend sik dissen dialekt as deitsch wät die paltserske noome foar düütsk is of uk as pensilfaanisch ap seeltersk pennsylvoansk ju paltserske miskenge uut dät hoochdüütske sch un dät hoochdüütske ch is hier as n sh skrieuwen n gjucht ch rakt dät bloot in dät suudpaltserske dät i wäd bienaist so boald as dät hoochdüütske ai ei man dät a is n bitje stäärker betoond dät hier is ne oard fon noud paltsersk new york offiziel city of new york is ju grootste stääd fon do fereende stoaten in dän stoat new york ju stääd is dät säntrum fon internationoalen hondel politik musik moude un kultuur deer sunt fuul goude museen un groote internationoale bedrieuwe fon ju befoulkenge is aller as jier ju oarbaidloosegaidtaal is soowät uungefeer fon do ienwoonere sunt hispanic of latino kuumt uut afrikoa un uut asien ju taal ienwoonere wuuks fon in ätter in un ätter in stuuns woonje deer uungefeer millione ljuude ju pinyin uumskrift is ne methode dät hoochchinesiske wät normoal sien oaine skrift häd mäd latienske skrift tou skrieuwen die chinesiske noome fon disse uumskrift hny pnyn fng n betjut so fuul as programm foar ju fixierenge fon do kloange in dät chinesiske disse uumskrift is innerdoat bloot foar dät hoochchinesiske owwol dät woud hny nit bloot dät hoochchinesiske sunnern aal han chinesiske sproaken beteekent hn sunt do han chinese y betjut niks uurs as sproake die gans gjuchte begriep foar dät hoochchinesiske is ptnghu dät hoochchinesiske häd fjauer toone do der in pinyin truch akzente skrieuwen wäide dät rakt natüürelk ook vokale sunner n toon dät sunt maastens woude mäd ne grammatiske betjuudenge as dät woud de wät foarallen in ju strukturierenge fon n sats ne rulle spielt man ook ap seeltersk fon betjuude kon ju doarne af doddene vespa crabro is een groote oard fon häspe un heert also tou do insekte dät rakt moorere unneroarden in disse oard ju doarne is in fuul loundskuppe aiske säilden un stoant deer unner natuurskuul ju doarne sjucht bolde so uut as een heel woanelke häspe uk man mäd ne loangte fon mm is ju besunners groot ju monnelke doarne is mäd bit tou mm litjer as dät wieuwke mäd bit tou mm dät kop skild fon ju doarne n skild ap dän kop caput unner juu stierne is jeel die räst fon dän kop un uk fon dän thorax brustousnied fon n insekt is swot un rood uk dät abdomen bääterdeel fon n insekt häd n litjen rooden deel die räst derfon is swott un jeel strieped gjuchts un links sjucht me do groote facettenoogene ap ju stierne tjo punktoogene in ju midde sunt do fäilere anwoaksen un deerunner is dät jeele kopskild ju doarne häd as die nome fergliek him mäd dät düütske woud dorn foar stiekel wät woarschienelk etymologisk früünd is n stiekel bit stääke sunt freeselk foar normoale moanskene een doarne stat uk nit fluks man ju moaket aan fluchtfersäik bloot wan ju nit fluchtje kon af wan me dät nääst fernäile wol is dät heel normoal dät ju stat doarnen lieuwje as iemen uk in een meenskup aan sonaamden stoat niep so as bie do iemen wäd dissen stoat fon een muur ju aal do oaiere lait gruundet do moaden groie uk in moarten man do sunt bie doarnen nit uut woaks man uut ne oard papier moaked sunt huunich kon me nit fon doarnen winne uumdät jo hiere moaden nit mäd huunich man mäd litje insekte un spinnen fodderje ju ieme apis mellifera is ne oard fon do insekte dät rakt fuul unneroarden fon disse oard wierfon in seelterlound ju nominatfoarm apis mellifera mellifera heemsk is daach häbe masse imkere in middel europa däälich uurswäkke as ju unneroard apis mellifera carnica ap deele fon dän balkan heemsk af buckfast iemen een misk tuchtenge uut änglound ju nominat foarm is deeruum in wäkke rebätte fon t uutstierwen betruued do moanskene nutsje do iemen deermäd jo huunich woaks un uur ärtjuuchnisse hääbe dät naamt me imkeräi wan me fon iemen baalt meent me normoal disse oard dät rakt uk uur nai früünde oarden toun biespiel moasiemen do me uk iemen naamt een noch äänelkere oard apis cerana rakt dät uk in t aaste un suudaaste fon asien fon düsse oard is ju freeselke miete varroa destructor ap uus wäästelke iemen uurgeen ju do ieme al as moaden läip süük moaket un juust so as t b wäkke gifte do in ju buuräi deelwiese indäid legoal iensät wäide waareldwied een iedensthoaftige betruuenge foar do iemenbestounde is iemen fon ju hier beskrieuwene oard apis mellifera rakt dät däälich truch imkeräi in ju heele waareld man fon natuur uut kuume do bloot in europa afrikoa un faander asien foar dät rakt een muur dät is n fruchtboar wieuwelk diert wät dän swoorm gruundje mout un aal do oaiere lait dät rakt do oarbaidsiemen do uk wieuwelk man uunfruchtboar sunt un dät rakt do droanen dät sunt monnelke iemen ne muur äntstoant wan do oarbaidsiemen ne moade mäd n speziellen foddersaap dän me in ju fäksproake gele royale naamt fodderje do oarbaidsiemen kriege fuuls tou min gele royale moor huunich un blöimte uut dissen gruund ferkwienje se wäide uunfruchtboar un sunt oarbaidsiemen droanen äntstounde innerdoat uut n oai wät nit befruchted wuude in n swoorm rakt dät foarallen oarbaidsiemen un een uutwoaksene muur wan junge muure ap ju waareld kuume gruundje se ätter ne kuute tied hieren oainen swoorm deermäd do uur iemen fluks wiete wier ne fulle goude fodderwälle is hääbe do iemen n system uum hiere meeoarbaidere tou wiesen wier fuul fodder is ju wiest mäd ne oard fon dons sproake wo die winkel fon sunne un ju fodder wälle is wan ju hier bääterdeel deerbie gau bewääget betjut dät dät ju fodderwälle nai is wan ju et nit so gau bewääget dät ju fodderwälle nit nai is do bielden links a is die dons b is ju betjuudenge n foarskengeprojekt fon dän biologe james l gould wiest dät jo nit bloot disse dons sproake hääbe sunnern uk geografiske mathematiske un logiske gedanken hääbe hie toachte toueerst do iemen orientierje sik an apfaalende punkte in ju loundskup hie staalde dät iemesküül in n woold truch dän me nit kiekje kuud wier neen apfaalende punkte buute n poor oolde boome wieren hie määrkde dät do iemen liekuut tou ju fodderwälle fljooge man jo wieten uk punkte in dät lound un ju loangte fon dän ploats twiske do two punkte jo hieden in hieren litjen kop ne gjuchte loundkoarte gould waas uurrasked un interessierde sik gnauer foar ju intelligens fon iemen hie noom also sien iemesküül un staalde et an n gans grooten fiskediek deerätter noom hie n boot mäd fuul bloumen un feronkerde et in ju midde fon dän fiskediek ätter do eerste iemen spikkelierden un in ju donssproake do uur iemen fon ju fodderwälle ap dän fiskediek tälden ignorierden jo dät wült jo slau genouch wieren uum dät uunlogisk tou fienden dät bloumen in n fiskediek woakse uum seeker tou wieten dät do iemen nit bloot fon dän woater röäk ouskräkked wuuden geen hie snoagens mäd dät iemesküül ätter ne mäid wai ju jusälge foarm as die fiskediek hiede man as aal mäide naan woater röäk hiede dät boot mäd do bloumen laide hie in ju midde fon ju mäid as smäidens do iemen apwoakeden un toachten jo wieren noch bie dän fiskediek wüül ook neen ieme tou do bloumen fljooge gould moakede noch n experiment hie noom ne fierboare fodderstation un häd ju älken ättermiddai uum dän sälge oustand ferskäuwen ätter ne kuute tied kuuden do iemen bereekenje wier ju fodderstation an dän naiste ättermiddai weese woll un ferwachteden ju an disse steede gould wüül nu wiete af do iemen uk noch beeter reekenje konnen hie häd dän oustand uum dän ju fodderwälle ferskäuwen wuude älken dai uum prozent gratter moaked uk dät kuuden do iemen ätter ne kuute tied goud bereekenje un ferwachteden ju wier älken ättermiddai iemen konnen faawen sjo uut dissen gruund hääbe moonige imkere ferskeedenfaawiche iemensküüle karl von frisch kuud dät truch dät lokjen fon iemen mäd jeele koarten ätterwiese man iemen konnen as me däälich weet moor faawen sjo as do moanskene so kon ne ieme ultraviolett sjo dät is ne faawe ju do moanskene eenfach nit sjo konnen foar iemen sunt faawen uk fuul wichtiger as foar moanskene wült iemen fon blöiten lieuwje so konnen iemen in ne blöite ju foar dät moanskelke ooge bloot wiet is mongs ne ultraviolette teekenge sjo un disse blöite so fon uur blöiten beeter unnerskeede haudartikkel imkeräi imkeräi is wan n moanske iemen häd fröier in ju steentied roowden do ljuude wüülden huunich as me ap oolde kritselteekengen sjo kon däälich häd die moanske sälwen iemen un kon so woaks huunich un uur ärtjuuchnisse gewinne uk foar dät seelterlound waas die honnel mäd huunich wichtich ju ieme is bit mm loange die bääterdeel häd ljoachtbruune wullige striepen do skienen fon do bääterste beene hääbe ne heeuwe iemen hääbe n stiekel tadarida brasiliensis is ne oard fon doo fläddermuuse un juu eensiche oard uut dän unnersleek rhizomops die lieuwendsruum fon disse oard is in groote deele fon noud un suudamerikoa ätter juu foartplontenge tied dät is in noudamerikoa februoar un meerte wäd in dän juni af dän juli dät litje bäiden bädden it wächt gramm juu muur mout dät bäiden wieke söögje mongs stält n uur bäiden juu molk fon uurs een muur man maasttieds ärkant juu muur hier bäiden filiecht an dän röäk un juu stämme in n oaler fon deege kon juu litje fläddermuus al gjucht fljooge un is mäd deege uutwoa awesome randomness ksen mäd bit mounde kon juu fläddermuus al sälwen bäidene kriege suk een tadarida brasiliensis wäd wan t aal goud gungt touminst jiere oold disse oard häd n poor unneroarde rousettus aegyptiacus is ne oard fon do pteropodidae do der as do nai früünde heemske fläddermuuse uk tou do flädderdierte heere disse oard is ju eensige fon do pteropodidae ju sik as dät normoal bloot fläddermuuse moakje mäd echolot orientierje kon disse oard frät bienaist bloot fruchte man fon ju boomoard ceratonia siliqua ok gans litje bleede jo lieuwje ap zypern gans in dät suude fon ju turkäi in israel jordanien iran pakistan saudi arabien un in dät nil delta in ägypten ätter spitzenberger kuud me do in disse tied noch in gans groote gruppen fon bit tou dierte in höölen fiende do der bit minuten ätter dän sunnenunnergong uutkoomen man wült do appeltuun oainere disse oard owwol ju bienaist bloot fuule fruchte frät fernäile wollen kon me der däälich bloot noch litje gruppen mäd bit tou dierte fiende rousettus aegyptiacus häd ne keetich griesbruune faawe man is an ju unnersiede un an ju näkke moor bruunelk jeel junge fon disse oard hääbe äänelke faawen man jo hääbe n kuuter fäl ju laangte fon kop un rump is bit mm die stäit is bit cm un die unnerierm beeter gekweeden unnerjuuke is bit mm loange ju juuken sponwiete is sowät cm n diert fon disse oard wächt bit g ersjanisk rusk erzjan kel is een fon do bee sproaken do der touhoope mäd dät mokscha tou dät mordwiniske reekend wäide dät wäd boald fon sowät ne hoolwe millione ljuude in dät wääste fon ju republik mordovien un anlääsende gestriche as nischni nowgorod tschuwaschien pensa samara saratow orenburg uljanowsk tatarstan un baschkortostan aal in dän föderationskring wolga ne foarm fon dät erzjaniske rakt dät uk in armenien estlound kasachstan un uur knu uunouhongich wuudene lounde in zentroal asien dät erzjaniske wäd schrieuwen in ne nit anpaasede foarm fon dät ruske kyrilliske alphabet in mordovien is dät ieuwenske dät ruske ju eepentelke sproake man ju loage is betruued deeruum dät dät unnergjucht in rusk roat wäd ju sproake heert tou ju mordwiniske takke fon do finnisk permiske sproaken ne unnertakke fon do finnisk ugriske sproaken erzjani lät ap mokscha man is wät uurs in uutsproake un woudschat igbo of ibo is ne sproake fon ju benue kongo sproakfamilie ju wäd boald in nigeria fon sowät millione moanskene do igbo foarallen in dät suudaaste fröier biafra dät is ne toonsproake ju toonhööchte fon ne silwe is wichtich foar ju betjuudenge toun biespil mma met een hooch middel toonpatroon m betjut goud man mäd n hooch läich toonpatroon m soaks toon wäd nit altied ounroat in schrieuwen igbo igbo wäd schrieuwen in latienske schrift mäd as extroa diakritiske teekene n punkt unner wäkke vokoale uum two samlengen fon vokoale fonnunner tou unnerscheeden loang un kuut i e o u juun dät igbo häd uk vokoalharmonie gewöönelk rakt dät in een woud bloot ne kombination fon bestimde vokoale emilianisk of emiliano romagnolo dt emilianisch is ne romaniske sproake geographisk un sproakelk kon ju iendeeld wäide bie do gallo romaniske sproaken juust as dät frantsööske dät katalaniske dät oksitaniske dät lombardiske dät piemontesisk dät liguriske un dät venetiske dät wäd betrachted as ne minnerhaidssproake is strukturell schat fon dät italieenske un stoant ap ju roode lieste fon betruuede sproaken fon unesco wan do italjener un sogoar baalere fon ju sproake sälwen dät as n italjeensk dialekt betrachtje so äntstamt ju sproake daach nit dät italjeenske dät emilianiske wäd boald in do noud italjeenske regione emilia romagna un lombardije in do provinze pavia un mantua do zentroal italjeenske regione toskana provinz massa carrara un marche italien provinz pesaro e urbino un in ju republik san marino emilianisk fon bologna pder nster uus foar pder nster ch t int al zl ch al sppa santifich al t nmm ch ai vggna al t raggn ch ai sppa fta la t volont cmm in zl acs anc in tra ds inc al nster pan d gni d e dscanzla i nster dbet cme nuter a i dscanzlän ai nster debitr e brsa lasr ch a cascaggna in tentazin mo lbbres dal ml men padre nostro padre nostro che sei nei cieli sia santificato il tuo nome venga il tuo regno sia fatta la tua volont come in cielo cos in terra dacci oggi il nostro pane quotidiano e rimetti a noi i nostri debiti come noi li rimettiamo ai nostri debitori e non ci indurre in tentazione ma liberaci dal male amen bruunkoole wäd oafte oubaud in eepene gate sodät me täärpe un loundskuppe oubaagerje mout uum dät tjuch tou kriegen ätter häd die oubau fon bruunkoole juunuur uur energie gewinnengen dän foardeel dät dät besunners billich weese schäl joo kweede ook bruunkoole hiede besuuners litje emissione me bemöit sik ook doo loundskuppe wier mäd natuur un kultuur tou fersjoon man dät is ook kloor dät disse kunstelke natuur nit as dät originoal weese kon so kon me in sonaamde rekultivierde loundskuppe oafte n grooten fiskediek sjo wier fon natuur uut neen waas wült doo ljuude wieten nit wät me uurs as woater in dät groote gat moakje schäl wier me juu bruunkoole uuthoald häd juu bruunkoole wäd foarallen wonnen uum juu in kraftwierke tou ferbaadenjen bie dät ferbaadenjen entstoant co wäd n ienfloud ap juu klimaferannerenge häd dät co honget in juu luft et reflektiert n bitje fon dät sunnenlucht wät fon buuten kumt man juu energie juu fon binnen kumt un fon natuur uut in dät all gunge kuud wäd tou n fuul gratteren deel tourääch ap juu äide smieten juu dertruch woormer wäd dissen effekt entstoant nit bloot truch dät ferbaadenjen fon bruunkoole man ook truch dät ferbaadenjen fon oulje toun biespiel in n auto un fon uur fossile fjuurengen holt kon me oawers rauelk ferbaadenje der wäd innerdoat ook co produzierd man in disse mäite in juu dät co ook fon natuur uut in juu luft is hyperkorrektuur hyperkorrektur häd me wan wäl beeter boalt as goud dät häd me besunners wan wäl ne uur sproake baale wol so moakede sik fröier die koaster fuul moite do bäidene tou leeren dät jo ap düütsk kweede schuulen man wan hie dan nit goud deerap oachtede dan kwieden do uk dät waas dan hyperkorrektuur beeter as goud däälich stoant sowät in n schoulprogram hyperkorrektuur is uk wan wäl in ju sproake wät uurdrift hyperkorrekt spräkt so häd me uk wan wäkke ljuude gjucht goud seelterk leere wollen dan kweede do t b deer jo daach woarnuumen hääbe dät dät seelterske sik unnerschat truch dät je in tiedwoude moakje kiekje man deerbie ferjeete dät dät bloot jält foar ne ne bestimde gruppe fon tiedwoude wäl wät beeter touheert bemäärkt dät do maaste tiedwoude dan daach uutgunge ap e as in kriege loope toanke man dan ferjeete wäkke wier dät dät foar eenige tiedwoude do präteritopräsentia nit in aal falle jält do konnen dan schrieuwe uk dät n bie sälwenständich bruukte tiedwoude wäd so toumoal ferjeeten t b so uk ätter tou der wäd wäil toacht dät do ferscheedene sproaken uk truch hyperkorrektuur fon substroatsproaken äntsteen sunt wan me goud toulustert dan heert me dät in dät hoochdüütske wäkke meeluude hädder uutspreeken wäide as in dät platdüütske t b klinge dät t un pf in tropfen fuul hädder as dät d un pp in läichdüütsk drüppe dät hat ju hoochdüütske luudferschuuwenge wie mouden nu touräächtoanke an ju foulkewonnerengstied uum dät jier do koomen do germanisk baalende nomaden uut dät noudaaste uur ju donau un uur dän rhien wier sik al ne rieke romaniske buurenkultuur äntwikkeld hiede man do buuren wieren an hier lound buunen un kuuden sik also juun do dan hier dan deer apduukjende nomadengruppen nit sätte so wuuden do germanen do näie heere ju theorie is dan dät do romaniske bewoonere hiere näie heeren muugelkst goud in do hiere sproake anbaale wüülen in dät romaniske hieden dan domoals oaber meeluude as d un p ne swäkkere uutsproake as in dät germaniske deeruum fängen do romaanske dan oun dät d un p tou uurdrieuwen also hyperkorrekt uuttouspreeken so dät deeruut t un pf äntstuuden un deermäd ju hoochdüütske sproake man uk in dät fräiske kustengestrich wuud ne uur sproake boald dät präfräiske foarfräiske fielicht n oard keltisk do hieden dan wier uur swäkke meeluude do dan in dät näie germaniske uurdrieuwen wuuden so wuud dät d tou t in woude as tän toanke tjuude gjucht stäärk wuude ju uutsproake fon dät k un dät inluudende g uurdrieuwen do deertruch uur tsj blw dzj tou stämloos s blw stämhaft s wuuden in eenige woude as sies säärke säärse säddene lääse wääse ju äntwikkelenge hat assibilation anluudend un uutluudend g waas oawers eepenbeer in dät keltiske hädder as in dät germaniske dan dät wuud ouswäkked tou j i in t b jäild geld joote giessen dai tag wai weg lait legt apfaalend is dät dät läichdüütske un dät holloundske fon aal do annerengen nit angriepen wuuden sunt in gallien statte dät latienske al moonige jierhunnerte eer ap ne uur keltiske sproake dät galliske deerbie tried uk assibilation ap as in frantsöösk chateau uut latiensk castellum die begriep ökologiske niske de ökologische nische betjut niks uurs as ju steede ju apgoawe in n ökosystem uum sik an hiere ökologiske niske an tou paasjen hääbe moonige oarde do jusälge ökologiske niske hääbe hieren phänotyp un hiere anatomie äänelk äntwikkeld owwol jo genetisk nit so nai früünd sunt dät hat konvergenz die wulf canis lupus is naier mäd dät bäist bos primigenius taurus früünd as mäd dän tasmanisken wulf thylacinus cynocephalus woarskienelk uutsturwen owwol die tasmaniske wulf un die normoale wulf n äänelken phänotyp hääbe die tasmaniske wulf is ook mäd n känguru ju familie macropodidae naier früünd as mäd dän normoalen wulf man die wulf häd jusälge ökologiske niske as die tasmaniske wulf hie frät flask ook die skäädel sjucht bie dän tasmanisken wulf un dän normoalen wulf bienaist gliek uut ap ju foulgjende bielde häd die skäädel fon dän wulf bloot n modell ne gräine markierenge die skäädel fon dän tasmanisken wulf ächt häd ne roode ju jiepeke phylloscopus collybita af luudmoalerisk die tsälp tsalp wät mäd dät düütske woud zilpzalp tou ferglieken is is n fuugel ju jiepeke sjucht so äänelk uut as ne uur oard phylloscopus trochilus ju mäd hier nai früünd is un as me an dän wietenskuppelken noome sjucht tou dän sälgen sleek heert man me kon ju jiepeke seeker mäd hälpe fon ju stämme ärkanne ju as al die uur noome tsälp tsalp kwäd as trrrrr tsälp tsalp tsalp tsälp tsälp tsalp trrrr klingt ju jiepeke häd trjo unneroarde hier is die lieuwendsruum fon disse oard in ferscheedene faawen do anwiese in wäkke jierstied me dän tsälp tsalp in n gebiet fiende kon foar dän lieuwendsruum fon do eenpelde unneroarde sjuch in dän entspreekenden apsats sustertaxa sg sustertaxon n internationoal bruukboar fäkwoud is adelphotaxa sunt two taxa doo mäd dät jeewielich uur taxon genetisk naier früünd sunt as mäd aal uur taxa inne phylogenetiske systematik betjuudt dät dät doo bee in n eersten groad fonne phylogenetiske ferwandtskup touhoopestounde un touhoope n monophyletisk superspezifisk taxon sunt dät betjudt nit dät joo ook twillingstaxa sunt dät hat dät joo ook n äänelken phänotyp hääbe ook wan dät oafte so is so sjucht toun biespiel die sleek elephas däälich rakt dät deer bloot noch dän asiatisken elefant so äänelk uut as die sleek loxodonta dät is die sleek fon doo afrikoanske elefante man owwol disse taxa n äänelken phänotyp hääbe is die sleek elephas mäd dän sleek mammuthus doo uutsturwene mammute genetisk naier früünd as mäd dän sleek loxodonta die sleek elephas is also dät sustertaxon fon dän sleek mammuthus hier n kladogramm mäd variablen uum dät beeter wiese tou konnen b un c sunt sustertaxa af adelphotaxa joo stounde in dän eersten groad fonne phylogenetiske ferwantskup touhoope deeruum dät joo bee as eensige oarde fonne stamoard d oustamme a b c un doo stamoarde e un d sunt deeruum dät joo alle fonne stamoard e oustamme n monophyletisk taxon b c un juu stamoard d sunt touhoope n litjer monophyletisk taxon düt litjer taxon stoant nu mäd a in n twäiden groad fonne phylogenetiske systematik touhoope gnau so kon me oaber toun biespil uk kweede dät b un a in n twäiden groad fonne phylogenetiske systematik touhoopestounde deeruum dät b tou dät litjere monophyletiske taxon heert a b c d deer gungt dät uk fääre man dät is uunwichtich e f juu linie fonne stamoard f deer gungt dät noch fääre deel man dät is uk uunwichtich ne säimaskiene dt nähmaschine is n apparoat wiermäd me dät säien fon göitjen hoolich automatisk moakje kon uum wuud in ferscheedene europäiske lounde fersoacht ne maskiene uuttoufienden ju dät säien mäd de hounde ärsätte kuude do äntwiklengen gjuchten sik ap do groote sniederäie wier do sniedergesällen fonsälwen goarnit bliede wieren dät him so ju oarbaid uut de hounde nuumen wuude in frankriek roate dät uum do eerste maskienen in do sniederäie ju eerste bruukboare maskiene wuud äntwikkeld fon barthlemy thimonnier mäd sien ärfiendenge bekoom hie n kontrakt foar dät moakjen fon frantsööske uniforme in n ounfang fon dät jierhunnert wuud ju säimaskiene fääre ferbeeterd wiertruch ju nu uk touhuus fon do wieuwljuude bruukt wäide kuude ne reelle ferbeeterenge koom truch ju äntwiklenge fon ju treedmaskiene wiel me nu bee hounde fräi hiede foar dät säigoud deer ieuwenske kreegen do maskienen moor muugelkhaide as dät moakjen fon ferscheedene stääke as zickzack un seemen leeter koomen do säimaskienen mäd elektriske andrieuwenge un däälich sunt do al komputer stjuurd ne säimaskiene foar in ju huushollenge ferwoant two träide jäiden in juundeel tou dät säien mäd de hounde wät gewöönelk man een träid benutset een fon do bee träide is apwinneld ap ne litje spoule ju sik in n bak unner dät göitjen befint ju uur träid lapt fon ju jäidenrulle buppe ap ju säimaskiene truch n mechanismus ätter ju näddele dät näddelooge sit ticht bie ju spitse un ju näddele gungt ap un deel deerbie gungt ju träid mäd n strik truch dät göitjen mäd n ingeniösen mechanismus wäd dät strik uum dän uur träid fon ju spoule tou hoald as me ap ju bewäägjende bielde sjucht wan ju näddele wier hooch gungt wäd ju träid strom anleeken so dät bee uumnonner tou wikkelde träide die soom of ju näid bienonner hoolde deerbie drukt n fout dät göitjen fääst ap ju näddelplatte wierbie twiske do stääke dät göitjen n litjen aantje fääre schäuwen wäd truch dän schuuwer die mechanismus uum ju spoule tou is kritisk dät kon tou loange strieke reeke do der uut dät göitjen hääruutraagje of dät kon träidbreek reeke dät hat dät moderne jäidensoarten gau ferallerje aller säieljäiden is minner glääd as jäiden dät fluks uut n fabrik kumt me kon deeruum ap bääste säie mäd kuuts kooped jäiden ephesos lat ephesus griech türk efes hethitisk apaa waas in dät oalerdum ne groote ioniske hoawen un honnelsstääd an ju wäästkuste fon littik asien däälich in ju turske provinz izmir juunuur dät oailound samos ephesos is dät wichtichste archäologiske gestrich fon ju turkäi uursproangelk uum f chr waas dät ne gruppe ienheemske siedlengen do der liegen uum dät hillichdum tou fon ju groote asiatiske fruchtboarhaidsgoddin naamd artemis fon ephesos ephesos is däälich bekoand as dät grootste fräiluchtmuseum fon dät roomske riek ap e waareld leeter siedelden sik deer griechen an foarallen ionier do ju lokoale goddin glieksätten mäd hiere oaine goddin artemis as hieren anfierder wäd androclus ärwäänd die uk as gruunder fon ephesos jält ephesos unnergeen dätsälge as aal do ioniske stääde ätter ju äroberenge in f ch truch köönich croesus fon lydien wuud ephesos truch synoikismus tou een stääd touhoopeföiged in dät jier f chr wäd ounfangd mäd dän bau fon dän eerste tempel fon artemis in ephesos die der f chr kloorstoald wäd unner persiske ferwaltenge noom ephesos f chr deel an dän ioniske apstand un ätter do persiske kriege an dän delisken buund ätter f chr stuud ephesos in dän pelopponesisken kriech an je siede fon sparta ätter dän köönichsfree fon f chr koom ju stääd wier unner persien in dät jier f chr wuud die eerste tempel fon artemis fernäild ätter ju legende ap dän gebuurtsdai fon alexander die groote wierätter mäd dän bau fon dän twäide tempel ounfangd wuud foarallen ätter alexander dän groote wuuks ju stääd uut tou een fon do wichtichste fon dän hellenismus wiertou gjucht holp dät deer die näie groote tempel fon ju ephesiske artemis stuude die der f chr kloorstoald wuude un die der goolt as een fon do soogen waareldwunnere dissen tempel mätte bie meter mäd ioniske suulen fon meter hooch die diadochen köönich lysimachus ferlaide ju stääd un die hoawen moakede hier tou sien ferwaltengszentrum un naamde hier ätter sien wieuwmoanske arsinoeia do bewoonere fon colophon wuuden uum f chr ätter ephesos uurbroacht wiertruch ju ienwoonertaal tounoom bit ephesos waas ouwikseljen besit fon do ptolemäe un do seleukide bie dän ferdraach fon apamea koom ephesos f chr an do attalide do härskere fon pergamon un ätter f chr an dät roomske riek ephesos hied ne blöitetied unner dät roomske riek ju stääd is foarallen bekoand fon two biebelbouke die bräif fon paulus an do ephesere un ju apostelgeskichte fon lukas gans bekoand is ju stääd uk weegen dät konzil fon ephesos touhooperuupen fon kaiser theodosius iii weegen ju striedfroage uur ju leere fon nestorius ju stääd bleeuw eerste uk noch zentrum fon ju fereerenge fon artemis man wuud die groote tempel fernäild un gans uutroowed fon do goten ephesos koom in ferfaal ätter dät do turke ju stääd iennoomen aantje fääre fint me noch do uurblieuwsele uut ju turske tied in seluk wier ju leet seldschukiske isa bey moschee stoant un ap n höäwel deerbuppe ne byzantisk seldschukiske zitadelle in ju zitadelle stoant ju johannessäärke wier dät grääf fon dän apostel johannes lääse skäl ap dän höäwel aladag an ju uur kaante fon ephesos stoant dät huus fon maria tursk meryemana wät fuunen wuude ap anreegenge fon do visione fon anna katharina emmerich deer kon me uk ju hööle fon do soogen släipere bekiekje in leeter tiede fersoundede die hoawen un koom ju stääd in dät binnenlound tou lääsen deertruch kuud ju hiere wirtskaftelke loage nit behoolde un wuud ju stääd ap eende ferlät fielicht deertruch rakt et deer noch fuul oolde bauräste deeruum is ju nu ne wichtige bestimmenge foar touriste deeruum dät me deer n gouden iendruk kriege kon fon wo ne stääd in ju blöitetied fon dät roomske riek uutsaach ieuwenske roomske boade un n roomsk toilettensyssteem kon me fuul suulen fon tempele sjo do räste fon ju groote bibliotäike fon celsus un n oarich bewoard blieuwen roomsk tjooter dit tjooter kreech sien definitive foarm in dät eerste un twäide jierhunnert ätter christus un hied ruumte foar toukiekere do ruste coleoptera dt käfer sunt ne oardnenge fon do insekte in ju biologie sunt bit däälich sowät oarde bekoand deerfon rakt dät sowät in middel europa in middeleuropa is ju rustefauna so goud bekoand dät ne äntdäkkenge fon ne näie middeleuropäiske oard uunwoarskienelk is ju wietenskup fon do ruste n deelgebiet fon ju biologie hat koleopterologie ju entomologie dät biologiske deelgebiet fon aal do insekte befoated sik ook mäd do ruste al in ju midde fon dät jierhunnert häd c g calwer ne touhoopefoatenge fon juns themoa unner dän noome die naturgeschichte der käfer europas skrieuwen un alfred russel wallace sammelde in ju malaiiske inselgruppe däälich indonesien ruste fon ju familie cerambycidae leeter bit häd l gangelbauer sien käfer mitteleuropas in tjo beende skrieuwen man sunner bielden bit koom fauna germanica die käfer des deutschen reiches fon edmund reitter hääruut ne oarbaid ju uk däälich noch bie fuul wietenskuppere as seriös un nit feroalerd jält do ruste sunt in n fergliek mäd uur insekte relativ eenhaidelk in t uutsjoon as aal insekte hääbe jo n chitin buutenskelett wät normoal bie ruste besunners häd is bloot bie n poor uutnoamen as do cantharidae düütsk weichkäfer un do malachiidae düütsk zipfelkäfer is düt buutenskelett wook ju grööte is variabel so sunt do bee grootste ruste titanus giganteus düütsk riesenbockkäfer un dynastes hercules düütsk herkuleskäfer uut suudamerikoa mäd allebee cm fuul gratter as do ruste do wie normoal so in middeleuropa kanne uunwoarskienelk litje oarde rakt dät toun biespiel bie do tiliidae düütsk zwergkäfer mäd ne loangte fon bit mm uut disse familie rakt dät moor as oarde uk in europa die thorax brustousnit is n bitje uurs apbaud as bie uur insekte so sunt do tjo segmente prothorax mesothorax un metathorax an juu bupperkaante ferwoaksen an juu unnerkaante innerdoat nit man deer sunt ferlaangerengen fon do segmente wiertruch dät n bitje ferbiesterjend uutsjucht do maaste ruste hääbe two poore fon juuken do elytren un do normoale juuken fuul uur insekte hääbe uk faander un bääterjuuken man bie do ruste bie uur insekte bloot as uutnoame sunt wäide do faanderjuuken nit moor as juuken sunnern as skuts foar do gjuchte juuken bruukt n fergliek mäd juu ieme juu nit tou do ruste sunnern tou do hymenoptera düütsk hautflügler heert iemen hääbe innerdoat uk two poore fon juuken man bie juu ieme sunt do faanderjuuken uk kloor un sogoar fuul gratter un wichtiger do bääterjuuken fon ne ieme sunt deerjuun gans littik do faawen fon ruste sunt fon oard tou oard unnerskeedelk oafte rakt dät in ne oard sogoar een typiske faawe un ieuwenske disse faawe noch n poor varianten sukke varianten naamt me aberratione un gnauer uum dät fon ne foarmaberration aberratio sculpturae tou unnerskeeden aberratio coloris ne aberration juu wiet is hat albinismus mongs is dät uk leuzismus af leukismus man nit bie ruste ne roode hat rufinismus un ne swotte melanismus n diert häd sunne aberration wan et tou fuul af tou min pigmente häd koleopterologie is n deelgebiet fon juu entomologie juu insekte wietenskup also uk fon juu biologie juu lieuweweesen wietenskup juu koleopterologie befoatet sik mäd ruste coleoptera sjuch uk in dän artikkel ruste al in juu midde fon dät jierhunnert häd c g calwer ne touhoopefoatenge fon juns themoa unner dän noome die naturgeschichte der käfer europas schrieuwen un alfred russel wallace sammelde in juu malaiiske inselgruppe däälich indonesien ruste fon juu familie cerambycidae leeter bit häd l gangelbauer sien käfer mitteleuropas in tjo beende schrieuwen man sunner bielden bit koom fauna germanica die käfer des deutschen reiches fon edmund reitter hääruut ne oarbaid juu uk däälich noch bie fuul wietenskuppere as seriös un nit feroalerd jält älken koleopterologe häd sien oaine trike ruste tou fangen ap ferscheedene wiesen kon me fallen moakje toun biespiel mäd fuule fruchte as budden moonige koleopterologen wollen nit bloot dood fuunene dierte in hiere sammelengen dwo sunnern ook doo lieuwende ruste doo joo dan uumebrange deertou kon me soagelse af suugend papier as in n schiethuus mäd äätek äther truchwäitje un in n buddel mäd n breeden hoals oundwo me mout dän buddel oawers noch goud mäd n koark fersluute konne me mout appaasje dät die äätekäther dän buddel nit feräisje kon hie schuul also in n twieuwel uut glääs weese moonige oarde fon plastik konnen deerjuun feräised wäide in dissen buddel stäärft n rust ätter edmund reitter schäl me n rust in spiritus smiete dan stärft hie ook wan me n dooden rust präparierje wol mout me eerste sien beene ätter buuten fixierje in ne sammelenge schuul me doo beene goud sjo konne wült mongs kon me bloot in dissen fal juu oard ärkanne dan kon me doo ap ne näddel apspiesje man dät is beeter wan me doo mäd n woaterlöösboaren klieuwestof an n apspieseden striemel papier apbaket dan wäd ap neen fal n wichtich deel an juu unnerkaante fon dän rust fernäild un me kon him in n twieuwel foar ne näie bestimmenge wier fon dän papierstriemel wächmoakje man uumebrangen fon dierte bloot foar ne sammelenge is nit goud innerdoat nit bie doo ruste man bie moonige exotiske grattere dierte sunt al groote schoaden passierd bloot wült doo moanskene toachten joo moute doo dierte foar hiere sammelengen uumebrange me schuul dät also bloot foar wietenskuppelke swäkke moakje un deerbie betoanke dät me doo maaste oarde uk mäd hälpe fon photografien ärkanne kon un dät me ne uumfangrieke sammelenge uk mäd juns ruste doo me älken dai dood fiende kon apbaue kon me schäl deerbie oawers uk uurlääse dät nit doo sammlere sunnern doo doo dän lieuwendsruum fernäile dän grootsten schoade foar doo ruste brange je tiedwoude dt je zeitwörter bildje ne apaate klasse fon swäkke tiedwoude do der karakterisierd sunt truch n jot in fuul foarme n biespil is moakje machen disse klasse rakt dät bloot noch in do fräiske sproaken also nit bloot ap seeltersk man uk ap wäästfräisk un in mäd räste in dät föhringer in dät ooldfräiske waas dät uk al fertreeden makia as uk in dät ooldängelske macian dät schäl ooldgermanisk j äntstamme ahd salbjn soolwje pl un fääre indogermanisk j luudgesätselk failt dät j in fuul foarme man do sunt dan oafte wier tou ärkannen an n twiske e as in moaket macht wät ooldfräisk a ahd äntspräkt dät twiske e is oawers wächfaalen ätter l n un r in dät präteritum uk ätter uw un w in ju uursicht hierunner sunt do bee tjuk oudrukt unner bestimde uumstände kon dät twiske d uutfaale also iek moake usw apfaalend is dät et sik bie disse oard tiedwoude maastens uum denominative honnelt dät sunt tiedwoude do der oulat sunt fon n substantiv of n adjektiv also t b koopje fon koop oumeegerje fon meeger uk froamdwoude mäd ier eendje ap je t b passierje dekorierje substantive do der uursuume oulat sunt fon sun tiedwoud hääbe neen j in sik also moaker kööper woude as koakjer pröötjer soadjer äntstamme düütelk noaberdialekte fergliek suud ooldenbuurgsk proetkert dät eensoame twäärsfoutjer is wäil as intensivfoarm tou betrachtjen as uk bootjer aastfräisk bootjen as nomenklatuur de nomenklatur beteekent me n system fon wietenskuppelke noomen in juu biologie beteekent me doo nomenklatuure oafte as latiensken noome dät is falsk wült ne biologiske nomenklatuur oafte man nit aaltiede latiensk is so häd die uutstuurwene sleek teinolophos dät is n foarfoar fon dät snoabeldiert fon däälich n griechisken noome un die noome xianglong zhaoi is fon dät chinesiske woud xinglng fljoogende droake bloot die oardnoome zhaoi is innerdoat chinesisk man latinisierd dät sjucht me an dät genitiv i also lät sik die noome uursätte mäd fljoogende droake fon zhao latinisierd zhaous an disse biespiele sjucht me nu dät nit aaltiede n latiensken noome is foane eenpeld die foan dt moor rakt dät in fuul lounde ap de waareld do maaste foane rakt dät up dän noudelke deel fon ju waareld uk in europa wäästelk fon düütsklound sünt in belgien un do niederlounde fuul foangebiete an do niederlounde is dät al deeroan tou sjoon dät fuul meenten n noome hääbe mäd veen wäästfräisk fean um dät skeed twiske dät oamselound un do niederlounde läit dät grootste foangebied fon europa die bourtanger foan uk in düütsklound sünt där fuul gestriche mäd foane do maaste foane sünt oubaud af kultivierd fuul foangebiede stounde unner natuurskuts där kon naan eed moor greeuwen wäide do eedgreeuwbedrieuwe mouten maast do foangebiede wier renaturierje do maasten foane in düütsklound sünt in nouddüütsklound in läichsaksen un bremen roakt dät mädnunner so n hektoar foan in läichsaksen stounde hektoar foan unner natuurskuts hektoar sünt renaturierd dät skälle bit dät jier hektoar wäide der sünt blood noch hektoar do noch nit oubaud sünt twiske bremen ossenbrääch un hannover in läichsaksen läit ju dät is n foangebied fon hektoar wierfon hektoar unner natuurskuts stounde fon ju diepholzer moorniederung sünt noch groote deele ärhoolden dät skäll dät am bäästen ärhooldene foan fon läichsaksen wääse tou dät gebied hääre foangestriche wieruuner dät dät dät un dät sjuch hier die foan moakede fröier dän grootste deel fon ju uurfläche seelterlounds uut in seelterlound sünt die aastfoan un die wäästfoan toun grooten deel afbaud af kultivierd där sünt uk renaturierenge in goang sät wuuden in dän wäästfoan bie roomelse lait dät gebied fon do marineseender dät is n natuurskutsgebiet und däär hääbe sik al fuul dierte wier ienfuunen so sünt in dät gebied fuugeloarden wier täld wuuden fon roomelse uut kon moan mäd dän seelter foonkieker in dän wäästfoan fiere deerbie wäid do besäikere fuul uur die foan fertält in dät foan un feenmuseum elisabethfeen kon moan uk fuul uur die foan wies wäide dichte bie dät seelterlound sünt noch fuul moor foane düsse foane stounde toun grootsden deel unner natuurskuts sjuch foar düssen absatz do artikkele eedgreeuwe un aastfoan in do maaste eed oubaugebiede sünt renatuurierenge in goang sät wuuden deertruch skäll deer wie n nai foan woaksje die foan woaksed so n millimeter in t jier dät is dan moan meter in duusend jiere un dät n näi foan woaksed duurt dan uk moordere duusend jiere in dät huvenhoops foan twiske bremen un hambuurich hääbe se so n hektoar fon dän foan outränd dät skäll deer in dän originaol toustoand blieuwe un kon deer fääre woaksje wier deer al eed oubaud is wäid die foan renatuurierd so dät deer n nai foan woaksje kon bie dät eedgreeuwen sünt oafte foanlieken fuunen wuuden aal mädnunner sünt deer wäil so n lieken fuunen wuuden allinich in dänemark sünt moor as foanlieken funnen wuuden do hääbe maast al n poar hunnerd af n poar duusend jiere in dät eed lain truch dät suure woater sunt do lieken konservierd wuuden un oafte gaud ärhoolden in seelterlound sünt noch neen lieken fuunen wuuden man in husbäke bie edewäächt is n mon fuunen wuuden die is ieuwenske uur foanlieken in dät landesmuseum für natur und mensch in ooldenbuurich tou sjoon tichte bie seelterlound bie burloage in ju esterweger dose is in dät eedoubaugebiet fon dät moorgut seedelsbierich ap n februoar truch dän eedgreeuwer heinrich breer ne foanlieke fon n jungen wänt funnen wuuden ju lieke fon burli was al fon in dät foan un feenmuseum elisabethfeen uutstaald un is nu bie ju universitätsklinik hamburg eppendorf truch moderne methoden unnersoacht wuuden die wänt was twiske und jiere oold un is twiske do jiere un stuurwen ju skelett lieke wäd nu in dät landesmuseum für natur und mensch in ooldenbuurich uutstald und kumt in august wier touräch ätter dät foan un feenmuseum in elisabethfeen in burloage klostermoor ii bie rauderfeen is n besünners gaud ärhooldenen huund uutgreeuwen wuuden dät wier dät eerste moal dät n diert fuunen wuud ju lääsde lieke ju in läichsaksen fuunen wuud waas in dät jier dät wucht fon dän siedäm dät eed maskinell greeuwen un feroarbeidet wäd is in dän eedmull maststieds niks moor tourääch tou fienden sjuch hier annette von droste hülshoff die ganse täkst fon dät gedicht stound litauen litauisk lietuva is n stoat in europa un ju suudelke fon do tjo baltiske stoaten litauen is siet dän moai meeglidstoat fon ju europäiske union do hoochste biergen fon dät lound sunt auktasis kalnas un juozapins kalnas m in dät wääste gränset litauen an ju aastsee un fääre wäd dät begränsed fon letlound wietruslound polen un ruslound kaliningrad do grootste stääde sunt litauen häd siet ju ferwaltengsreform in do er jiere ferwaltengsbesirke dät bruttoinloundsprodukt pro kop waas in in waas fon ju ganse wirtskaft loundwirtskaft industrie un tjoonste portugal is n stoat in europa ju haudstääd is lissabon tou dät portugiesiske stoatsgebiet heeren uk do azoren un madeira die hoochste bierich fon dät lound is die torre m ju grootste äi fon portugal is die tejo portugal wäd begränsed fon spanien in dät aaste un noude in dät wääst un suudwääste gränsed portugal an dän atlantisken ozean wäästelk fon ju haudstääd lissabon lait cabo da roca die wäästelkste punkt fon dät europäiske fäästlound in dät un jierhunnert waas portugal ne rieke kolonialmacht portugal ferloos fuul riekdum truch dät stäärke äidbieuwjen in lissabon in ju besättenge fon dät frantsööske kaiserriek unner napoleon un ju uunouhongelkaid fon sien riekste kolonie brasilien in waas dät eende foar ju köönichelke familie truch ne revolution wuude ju republik gruundet ju tied fon ju republik waas in uute do de estado novo näie stoat gruundet wuude die estado novo waas n autoritären diktatuur griepen soldoaten ju macht in portugal een jier leeter foulgjede ju uunouhongelkaid foar aal do portugiesiske kolonien in afrika siet is portugal n meeglidstoat in ju europäiske union un is uk gruundengsmeeglid fon ju nato in portugal woonje uungefeer millionen moanskene deerfon is ju moorhaid so wät roomsk katoolsk ju sproake fon portugal is dät portugiesisk truch ju religion un ju sproake kon me dät lound as täämelk homogeen betrachtje do grootste stääde sunt lissabon ienwoonere in un porto ienwoonere in siet is portugal n parlamentarisken republik do fjauer beloangriekste organe in ju politik sunt die presidänt köärd foar fieuw jiere die premierminister un sien ministerräid dät parlamänt as uk ju justiz die presidänt benaamd dän premierminister un dän ministerräid ju regierenge wäd fon dän premierminister anfiert die sik n ministerräid touhoopestaald dät bruttoinloundsprodukt pro kop waas in in waas fon ju ganse wirtskaft loundwirtskaft industrie un tjoonste in waas fon ju befoulkenge oarbaidsloos zypern griechisk tursk kbrs cumhuriyeti äng nl cyprus is n ailound in dät middelmeer aleer waas dät gjucht truchmisked fon griechen un turken bewoond däälich lieuwje ätter ferdrieuwengen un flucht in dät noude foaraaln turken un in dät suude foaraaln griechen dät noude häd sik as turske republik noudzypern faktisk uunouhongich moaked man dät wäd in do fereende natione fon neemens buute ju turkäi anärkoand zypern is siet moai n lidstoat fon ju europäiske union die hoochste bierich fon dät lound is die olympos m geografisk heert zypern tou asien dät bruttoinloundsprodukt pro kop waas in fon ju ganse wirtschaft waas bit loundwirtschaft industrie un tjoonste saksen anhalt düütsk sachsen anhalt plat sassen anhalt is n buundeslound in düütsklound in äänelke foarm bestuude dät lound al in e ddr tied fon bit tou dan wuude dät de facto deeld uk wan t de jure noch n bitje langer bestuude ätter ju weende is dät nit heel un aal man steedenwiese in dän sälge skeedferloop wiergruunded wuuden dät lound saksen anhalt is in t noude fon een läige loundskup bestimd fääre suudelk rakt dät uk bierge biespilswiese die harz in t suudwääste wier uk die bloksbierich brocken lait mäd m u nn die hoochste punkt fon t lound truch saksen anhalt ferlopt uk ju benrather linie ju isoglosse twiske machen un maken also dät skeed twiske plat un bupperloundsk düütsk deer mout me oaber tou kweede dät dät platdüütske dät ätter dän oolde bruuk in t noude fon saksen anhalt boald wuude junner nit moor oafter tou heeren is do loundkringe sunt do kringfräie stääde sunt ju noudsee is n deel fon dän atlantiske ozean un läit in dät noudwääste fon europa ju wäd begränsed fon norwegen und dänemark in dät aaste düütsklound do niederlounde belgien un dät sleeuwekanoal in dät suude un groot britannien in dät wääste ju truchsleek djüpte is uungefeer m bie ju kuste fon norwegen läit die djoopste punkt uungefeer m in ju noudsee rakt et fuul oulje un gas wierfon al fuul uut dän boudem hoald wuuden is fröier waas ju noudsee bekoand as mare frisicum weegen do fräisen do deer an ju kuste woonden un n wichtigen skipfoart hieden panama spanisk repblica de panam ifa re pulika e pana ma is n lound ap ju deerätter benaamde loundbrääch fon panama twiske noud un suudamerikoa ju haudstääd is panama stääd dät lound wuude in truch suldoaten fon do fereende stoaten fon amerikoa besät un foar uunouhongich ferkloort uum dän bau fon dän panamakanoal beeter unner kontrolle tou hääben in t foaren hiede dät n deel fon kolumbien weesen panama lait in middel amerikoa ap ju smälle loundbrääch fon panama ju noud amerikoa un suudamerikoa ferbindt uumdät düsse ferbiendenge n bitje beeged is un nit gans liek ferlopt lait ap ju noudersiede die atlantik wilst ap ju suudersiede die pazifik is as kunstelke woatersträite twiske do bee ozeane tjoont die panama kanoal die twäärs truch dät lound ferlopt die hoochste bierich fon dät lound is die volcn bar m ju grootste äi fon panama is dät panama kanoal ju noudkuste hiert geografisk tou dät karibiske gebiet do noaberlounde fon panama sunt do ooldste archäologiske funste uut panama sunt tweelichduusend jiere oold dät honnelt sik uum piel spitsen touminst sänt düsse tied rakt dät also ljuude in dät rebät ju neolithisierenge also die uurgong fon een joagd un sammel wirtskup tou ju buuräi waas sowät foar kristus in panama hääbe sunt do eerste amerikoanske kultuuren weesen do mäd potboakeräi ounfangd sunt biespilswiese ju monagrillo kultuur in ju tied fon bit foar kristus uut düsse kultuuren äntwikkelden sik uurloang betjuudende ounsiedelengen do ap t bääste truch do grääf funste fon ju conte uutgreeuwengs steede ätter kristus un truch ju polychrome potboakeräi fon dän cocl stil bekoand wuuden sunt eer do europäere keemen sunt lieuwden in panama masse foulke do chibcha sproaken un choco sproaken boalden juust so as dät cueva foulk do hiere sproake is uutstuurwen un kon apgruunde fon läipe dokumentierenge nit seküür touoardend wäide wildääge heert dät uk tou do choco sproaken dät is nit seküür bekoand wo fuul ljuude al in panama lieuwden as do europäere koomen dät rakt gjucht hooge taksierengen fon bit tou ljuude man näiere taksierengen fon februoar gunge deerfon uut dät dät bloot ljuude wieren archäologiske funste juust so as tjuugnisse fon do eerste europäiske foarskere beskrieuwe diverse ienheemske foulke mäd kulturelle ferskeedenhaide do al ärfoarenge hääbe honnelsweege tou bruuken do indioanere fon panama lieuwden deelwiese noch fon joagd un sammleräi man jo hääbe uk al buuräi bedrieuwen un turske weete kakao un wuttelfruchte ounbaud jo lieuwden in litje hutten do uut palmen bleede uur runde takken struktuuren moaked wieren in moakede sik rodrigo de bastidas uut sevilla die touhoope mäd christoph kolumbus ap sien twäide amerikoa raise unnerwaiens waas fon ju atlantikkuste fon wier däälich kolumbien lait ap uum ju kusten linie fon ju karibiske see tou kartierjen hie roakede la punta de manzanillo an panamas sien buppere karibiske kuste man ätters moaste hie tourääch ätter santo domingo uumdät sien skip nit moor goud ap steede waas jie jält as die eerste europäer die ap düssen deel fon ju loundäängte dät rebät wier däälich guna yala lait ounspröäk stoalde een jier ätter de bastidas ounkumst in panama sailde christoph kolumbus fon do rebätte wier däälich honduras un costa rica sunt in suudelke gjuchte ätter ju lound äängte wai kolumbus moakede in düsse tied koarten fon ju panamaiske kusten linie un ärfoarskede uk dän wäästelken deel fon panama hie loundede in een steede mäd noome almirante un woogede sik foar bit een een rebät dät hie veragua seeltersk woater sjo naamde hie sätte sien kustenfoart fout bit ätter dän ro chagres loundede in portobelo een natüürdelke bucht ju in aan betjuudenden karibik hoawen fon ju spoanske flotte wäide skuul un be eendigede sien ärkundengen läiweloa in del retrete ätterdät hie bloot two mounde in dän beriek weesen hiede wier däälich panama lait vasco nez de balboa die mäd de bastidas in t jier unnerwaiens weesen hiede kuude in bewiese dät do fertällengen fon ienheemske uur aan twäiden ozean gjucht wieren dertou moakede hie sik ap dän stuuren wai fon dän atlantik ätter dän pazifik balboa naamde dän pazifik suud see eerste leeter kreech hie sin noome fon däälich säntrum fon dät kolonioale panama wuude panama stääd fon pedro arias dvila gruunded wuude ju bolde sit fon ju audiencia un uk biskopssit in panama stääd wuude een wichtige honnelsstääd uumdät ätter ju äntdäkkenge fon dät inka riek masse gould un säälwer dät me do inka ounoom uur panamastääd ätter europa transportierd wuude dät wuude in panama stääd fon do skiepe ouleeden mäd muuldierte uur ju loundäängte broacht un ap e uur siede bie ju atlantikkuste wier ap skiepe ferleeden un ätter europa wai broacht in ju uur gjuchte koomen europäiske weeren ätter ju panama stääd fluchtede afrikoanske sklouen do touhoope mäd indioanere een oard guerilla kriech juun do spoanske fierden greepen do gould un säälwer karawanen ap dän loundwai oun besunners bekoand is die apstoundiske afrikoanske uppermon bayano wilst do er jiere uk uurfaale fon britiske seeroowere ap panama stääd lieten dän honnel bolde minner wäide man hie koom sieläärgen nit heel un aal tou t deellääsen uumdät panama stääd eenfach tou goadelk lait in t jier kleeuwde sik panama fon spanien ou un wuude n deel fon groot kolumbien unner simn bolvar in do er un er jiere wuude moorere moale ju uunouhongegaid fon ju provinz granada toufoarne kolumbien ferkloord man dät wuude gau wier tounichte moaked infoulge fon een militäriske interventsjoon fon do usa kleeuwde sik panama ätter dän panamakonflikt ap dän november fon kolumbien ou foaruutgeen waas die deege kriech wieroane die indigene victoriano lorenzo foar ju sälwen bestimmenge fon do indioanere kampede wät hie mäd sien lieuwend betoalde hie wuude doodskeeten deermäd ferloosen do indioanere ju kansje ap loundbesit un politiske fertreedenge in dän näien stoat fluks ätters unnerteekende philippe bunau varilla as panamaisken unnerhonnler dän hay bunau varilla ferdraach die do usa ferlof roate dän panama kanoal kloor tou bauen un tou glieke tied do hoohaids gjuchte foar dät rebät uum dän kanoal foar in ounspröäk tou niemen ju so beteekende panama kanoal zone twiske un moakeden ingenieure fon ju us army dän panama kanoal kloor man do eerste oarbaiden oun dän kanoal hieden al in unner frantsööske fierenge begind in kreegen wieuwljuude dät gjucht tou kjoosen fon bit wuude ju puente de las amricas een brääch uur dän kanoal unner us amerikoaner baud düsse brääch skuul dan foar moor as jiere ju eensige lound ferbiendenge twiske noud un suudamerikoa blieuwe ap dän august wuude een twäide brääch mäd dän noome puente centenario unner ju skeedende präsidentin mireya moscoso eepend man ju wuude eerste in in bedrieuw nuumen apstuuns is een trääde brääch bie coln stääd panama in n bau in koom dät in ju panama kanoal zone tou dän flaagenstried twiske do fereende stoaten un panama ap dän september wuuden do torrijos carter ferdraage unnerteekend dän ferdraach dän noome roat hääbe die domoalige de facto präsident fon panama omar torrijos un die domoalige us präsident jimmy carter die ju uurdreegenge fon aal ju kanoal zone oun panama bit eende touseekerde ap dän dezember dezember begon een us invasion in panama ju hiede moorere uurseeken so fersoachte sik panama in düsse tied in ju kanoal politik moor un moor juun us amerikoanske interessen tou sätten man uk dät panama drogen uut suud amerikoa ätter do usa broachte waas een uurseeke wierbie die diktoatoor manuel noriega sälwen meemoakede waas een fon do uurseeken fon dät us amerikoanske iengriepen in dän ferloop fon ju invasion wuude die noriega die panama ätter dän mysteriösen dood fon omar torrijos in mäd hälpe fon dät militär regierd hiede truch do usa unner george h w bush in ju operation just cause ousoaged ap dän januoar wuude hie fon do us amerikoanere fäästnuumen bit hie deelsmieten wuude waas noriega aan fon do wichtichste ferbuundede fon do fereende stoaten in middelamerikoa die generoal wäd oafter wät ferkierd is as präsident fon bit bekieked man hie waas bloot die boas fon ju nasjonoal garde ju leeter in do fuerzas de defensa de panam uumewonneld wuude fieuw deege eer hie fäästnuumen wuude benaamde him ju nasjonoal fersammelenge tou n boas fon ju regierenge mäd groote tiedelk uunbekatte moacht ap dän dezember uum wuuden ätter dän torrijos carter verdraach aal dät us rebät loangs dän kanoal juust so as aal do us amerikoanske militär basen amtelk oun panama uurroat die bedrieuw un ju ferwaltenge fon dän kanoal wuuden fon ju panamaiske panama kanoal behöörde autoridad del canal de panam acp uurnuumen man ätter ju regierenge is dät ploand dät do usa nu two näie marine basen in panam apgjuchte skällen in bahia pia un punta coca do kurden sunt n foulk wierfon do meegliedere nit bloot in kurdistan lieuwje man uk in fuul uur lounde appe ganse waareld mädnunner rakt et twiske do bit millione kurden wierfon millione in ju turkäi millione in irak millione in iran un millione in syrien in europa woonje uungefeer millione kurden ju meerhaid fon do kurden sunt sunnitiske muslime do schiiten woonje grootendeels in irak un iran do kurden hääbe ne rieke foulksliteratuur hierfon kon dät nationoalepos mem zn fon dichter ehmed xan naamd wäide in dät jier is die eerste roman fon ju näitied in dät kurdiske skrieuwen wuuden ivan kurd skrieuwen fon ereb emo truch do ferskeedene dialekte is ju äntwikkelenge fon dät kurdiske as skriftsproake stuur ätter wäkke skäl ju oustamme fon dät oolde mediske dät köönichriek thailound is n lound in dät suudaaste fon asien die hoochste bierich fon dät lound is die doi inthanon m ju grootste äi fon thailound is die chao phraya in dät aaste gränset thailound an dän gulf fon thailound in dät wääste an dät andamaniske meer groote stääde ieuwenske ju haudstääd bangkok sunt chiang mai nonthaburi samut prakan nakhon ratchasima fröier khorat khon kaen un chonburi thailound wäd fon do naiste lounde begränsed dät klima is tropisk monsunoal ju temperatuur lait dät ganse jier in truchsleek buppe de c in thailound rakt et nit so as bie uus do fjauer jierstieden man moundelke rienfal wäd deer meeten so rakt et in thailound do tjo rienjierstieden fon november bit februoar ju foarhärskjende noud bit noudaastwiende druuch un köilige luft hääroun in die foarmonsuun tied bit moai härskje do hoochste temperatuure oafte düüdelk uur c fon juni bit september duuret ju rientied mäd dän monsuun uut dät suudwääste wai asien is fon sien flakte km sowät n träädel fon ju loundmasse die grootste waarelddeel juust so is dät uk mäd moor as fjauer milliarden moanskene moor as n haaldeel fon ju moanskhaid die befoulkengsstäärkste touhoope mäd dät litjere europa wäd asien oafter tou eurasien touhoopefoated uumdät asien so groot is uumfoatet dät masse ferskeedene klima un vegetatsjoons rebätte fon do noudelke poloar rebäte in sibirien uur ju mäitigede soone uur do kontinentoale steppen biespilswiese in kasachstan un druuge binnenwöisten as ju taklamakan bit tou dät fon n monsun bestimde tropiske klima in t suude dät sunt uk bloot biespile asien bestoant däälich politisk uut do naiste stoate antarktikoa is n waarelddeel uum dän suudpool fon ju äide mäd ne loundmasse fon millionen km uum dän waarelddeel tou lait die antarktiske ozean die uurgungt in dän pazifiske ozean un dän indiske ozean uungefeer fon aal dät ies ap ju äide un fon do swäitwoater reserven sunt in ju bit tou m tjukke iesdäkke äntheelden uungefeer km fon dän waarelddeel is iesfräi dät is sowät prozent fon ju ganse loundfläche et rakt neen lounde ap antarktikoa man dät rakt lounde do ansprüche moaked hääbe ap deele fon antarktikoa do fertreedene lounde moakje foarskenge ap dät waarelddeel un deerfoar rakt et ferscheedene foarskengsstatione die arktiske ferdraach is fon ferscheedene lounde unnerteekend deeroun stoant dät do nit bewoonde gebiete fon antarktikoa twiske un groad suudelke bratte bloot foar freedelke benutsenge of wietenskuppelke foarskenge foarbeheelden blieuwe gaius julius caesar bädden dän juli f kr in dän stääddeel subara in room stuurwen dän meerte f kr in room waas n roomsken militär un stoatsmon die dät roomske riek apgjucht häd oafte wäd hie julius caesar naamd uur noomen sunt julius gaius julius gaius caesar sin divus julius sin noome belukt sik ap do woude kaiser un dät mound juli mäd stöän fon dän rieke marcus licinius crassus un dän ärfoulchrieke militär gnaeus pompeius magnus mäd do hie in dät sonaamde eerste triumviroat touhoopeoarbaidede kuude hie f kr in dät konsuloat kuume in do ätterfoulgjende jieren ärooberde hie as prokunsul fon suud gallien dän noudelke deel fon gallien bit tou dän rhien die roomske burgerkriech f kr fierde tou ju diktatorskup fon julius caesar die senoat waas deermäd nit ienfersteen un wüül ljauer ju roomske republik wieruume hääbe an n meerte f kr wäd julius caesar truch meegliedere fon dän senoat dooddäin ätter dän dood fon julius caesar waas ju befoulkenge fon room lälk wült hie gans beljoowed waas ätter fuul kriech in dät roomske riek wuude caesars bruursbäiden un adoptierden suun augustus octavianus in dät jier f kr die eerste kaiser fon dät roomske riek room italieensk latiensk roma düütsk rom is ju grootste stääd in italien mäd sowät millionen ienwoonere truch room fljut ju ai tiber fröier hääbe do moanskene altied toacht dät romulus un remus ju stääd stifted hieden in dät roomske riek waas room ju haudstääd in dät äddere middeloaler geen dät wääst roomske riek unner un do ienwoonere looken ätter uur woonsteeden in wuude ju stääd besät truch napoleon bonaparte in wuude room ju näie hööftstääd fon italien in äntstoant vatikanstääd monken room in äntstoant ju oakse room berlin wiertruch room ju hööfdstääd fon dät faksistiske italien wuude die oolde deel fon ju stääd stoant siet ap ju unesco waareldkultuuräärwgoud lieste die euro is ju wäärenge fon ju europäiske wäärengsunion un is ju wäärenge fon europäiske lounde stound do touhoope ju euro soone bildje die euro wäärengskode is eur ju eurosone sänt dän januoar die euro wäd uk in ferskeedene uur europäiske stoate bruukt so as andorra monaco san marino un vatikanstääd mäd disse lounde häd ju eu ferskeedene ferdreege tou dät bruuken fon n euro as ju offizielle wäärenge sukke ferdreege rakt et nit mit kosovo un montenegro daach wäd dän euro deer uk bruukt et rakt sänt foar aan euro et rakt munten fon un sänt un fon un euro do un sänt munten wäide in fuul lounde nit moor bruukt aal do munten hääbe ne bielde fon europa ap eene siede ap ju uur siede stoant bie älk lound wät uurs hierunner stounde do euroskiene do wikselkuurse foar do oolde wäärengen sunt ju düütske demokratiske republik düütsk deutsche demokratische republik ddr of aast düütsklound waas n lound dät äntsteen is in as satellitstoat fon de sowjetunion ju ddr bleeuw n lound bit tou ju wierfereenenge ap n oktober twiske wääst un aast düütsklound dät gebiet fon ju ddr uumfoatet uungefeer do buundeslounde mecklenbuurich foarpommern brandenbuurich saksen anhalt saksen thüringen un dän aastelke deel fon berlin ju ienwoonertaal waas glieks ätter ju twäide waareldkriech uum do million ienwoonere man truch dän bau fon de berliner muure sunt fuul aast düütske ätter dät wääste wai geen wil deer ju ekonomiske situation beeter waas in ju ddr roate dät two sproaken düütsk un sorbisk togo is n lound in dät wääste fon afrikoa ju haudstääd is lom un in dät lound lieuwje millione moanskene togo wäd begränsed fon benin aaste km burkina faso noude km un ghana wääste km dät lound gränset an dän atlantiske ozean in dät suude dät klima is tropisk woorm dät fäilt sik in dät noude druuger oun un in dät suude wät wäiter fon dät noude ätter dät suude rakt dät ne savanne dan höäwele un dan ju suudelke fläche mäd litje seen un marsk an ju kuste die hoochste bierich is die mont agou m der lieuwje uungefeer millione ljuude in togo maastens jungfoulk fuul ljuude stierwe fon aids frantsöösk is ju offizielle sproake ewe un mina sunt bee minnerhaidssproaken in dät suude kabye un dagomba sunt two minnerhaidssproaken in dät noude dät bruttoinloundsprodukt fon toge pro kop waas in in waas fon ju ganse wirtskaft loundwirtskaft industrie un tjoonste heer marine marine du togo luftwaffe force aerienne togolaise fat nationoale gendarmerie monnelke soldoate twiske un jier aktiv foar iensats wieuwelke soldoate twiske un jier aktiv foar iensats dät reiderlound düütsk rheiderland niederloundsk reiderland is n gestrich in düütsklound un do niederlounde dät gränsed ruchwai in dät aaste an ju oamse in dät noude an dän dullert in dät suude an papenburg oamselound un ju meente bellingwedde un in dät wääste an do fröiere meenten winschoten un scheemda in do niederlounde in düütsklound heere do meenten weener bunde jemgum un dät täärp bingum meente lier tou dät reiderlound ju grootsde steede in dät reiderlound is ju stääd weener in dät reiderlound wäd fuul dät reiderlounder platt boald dät reiderlound is ieuwenske dät uurledingerlound dät moormerlound un dät lengenerlound aan fon do fjauer historiske loundskuppe fon dän loundkring lier fröier wieren deer in dät suude fon dät reiderlound foane fon dät bourtanger foangebiet iewenske ne litjed foan bie wymeer is dät eed däälich aal ougreewen dät reiderlound häd fuul weeden und deer bröide ne ganse riege ferskeedene fuugelsoorten dät gebiet is siet dät jier europäsk fuugelskutsgebiet in dät reiderlound rakt dät ne ganse riege historiske säärken un oargele ju bekoandste is ju arp schnitger oargel in ju st georg säärke in weener in dät täärp bunderhee stound dät oolde steenhuus bunderhee ju ooldste äärhooldene buurich in aastfräislound reiderland in do niederlounde waas bit tou n januoar ne oainstoundige meente in ju provinz groningen dät gebiet fon ju meente waas km un deer woonden moanskene däälich heerd dät reiderland tou ju meente oldambt diräkt ieuwenske dän düütsken skeed juunuur bunde lait dät gränstäärp bad naiskans nl bad nieuweschans düütsk bad neuschanz dät truch sien thermoalbad fontana uk in nouddüütsklound gjucht bekoand is dät limbuurchske limburgs lmbörchs plat de limburgisch is ne gruppe fon wäästgermaniske dialekte ju fon sowät moanskene boald wäd in belgien düütsklound un do niederlounde uk baale moanskene in do fereende stoaten fon amerikoa do sproaken limbuurchske dialekte sunt tou n biespil montfortisk zentroal limbuurchsk kleverloundsk höäwelloundsk ripuariske uurgongssproaken belgisk limbuurchsk un maastrichtisk dät rakt two wichtige skrieuwwiesen veldeke etymologisk limburgs functie computerke un nasjenaal gjucht ap ju uutsproake lmbörchsj fönksje kepjöjteke dät limbuurchske dät in do niederlounde spreeken wäd is ientoudeelen in uungefeer füftien gruppen fon noud ätter suud kleverloundsk zentroal limbuurchsk belgisk limbuurchsk etsbergisk montfortisk sint joostisk putbroeksk deelgoardisk koningsbosch heerenstraat ripuariske uurgongssproake höäwelloundsk eijsdensk epensk ripuarisk eenige ljuude fiende dät maastrichtiske uk n apart dialekt oaber do maaste fiende dät et tou dät zentroal limbuurchske belgisk limbuurchske af dät höäwelloundske heert die dialekt fon venlo wäd betrachted as ne uurgongssproake twiske dät zentroal limbuurchske un dät kleverloundske mäd dän begriep boom wäd neen taxon sunnern n phänotypisk fonsuun fon ne plonte beteekend aal doo plonten doo me as boome beteekent sunt holterch groot woaksen hääbe n boomstom boomwuttele un n krop mäd bleedere n blääd fon n boom kon gans ferskeeden uutsjo mongs as n normoal blääd so as dät fuul uur plonten uk hääbe man mongs uk gans smäl un spits wät me uut dissen gruund as näddele beteekent so wäide doo boome uunwietenskuppelk in näddelboome un loofboome apdeeld bloot doo näddelboome pinales sunt n taxon dät betjut dät älke näddelboomoard mäd aal doo uur näddelboome naier früünd is as mäd ne oard juu nit tou doo näddelboome heert ju fräiske mythologie beskrieuwt do dööntjene fon do oolde fräisen dät sunt foarallen foar kristelke fertälstere un ju uursproang un geskichte fon gode ju waareld un do moanskene so uum sunt fuule märchen saagen un fertälstere touhoopesäiket wuuden truch ju fräiske beweegenge in wääst fräislound do bruure joast halbertsma un eeltsje halbertsma touhoope mäd waling dykstra hääbe fuul ärfoarst un deeruur skrieuwen uur dät leeuwe wierfon fuule fertälstere woarskienelk häärkuume rakt et nit fuul information fon do oolde fräisen weet me bloot dät do de gode eeret hääbe in buske un moonige buske sunt do as hillich ferklooret de fräisen hääbe uk hiere doode eeret do moakeden wälleoffer foar do gode soangen begüüchelliedere un diede kultiske honnelenge ap steene do hääbe uk süüwerenge truch fjuur moaked do fräisen hääbe uk moanskeoffer häiwed uum dät jier häd karel die groote een strom gesäts moaked wiertruch doode moanskene nit loanger moor truch do fräisen ferbaanet wäide kuude man dät gesäts waas uk juun moanskeoffer un dät eerjen fon wällen boome un buske do wichtichste gode fon do fräisen wieren dät heidendum waas dät normoale leeuwe in fräislound bit tou dät jierhunnert truch dät frankiske heerskup uur fräislound kon dät kristendum sik uutspreede man ieuwenske do frankiske preetengljuude roate dät eegentelk moor angelsaksiske preetengljuude do skutset wuuden sunt truch do franken waling dykstra august froubuorren januoar holwert waas n skrieuwer uut frysln hie is gjucht bekoand wuuden mäd sien frysk winterjnenocht dät alleweegense in wäästfräiske tjootere tou sjoon waas waling dykstra waas bakkersuun hie is eerste bakker wuuden un begon in mäd dät skrieuwen fon dööntjene un fertälstere deerfoar kreech hie immer moor jäild bit hie fon sien skrieuwoarbaid lieuwje kuude dät bakker weesen waas foar him tou tiepelich un hie fersoachte fultied tou skrieuwen dykstra hilkede afke jans de boer un hie kreech mäd hier alwen bäidene mäd dät skrieuwen fon wäästfräiske bouke un tjooterstukke kuuden hie un sien wieuw un hiere alwen bäidene goud lieuwje woodan ooldnorwegisk inn swedisk un deensk oden wäd betrachted as die haudgod in ju nordiske mythologie wääst germaniske noomen fon odin sunt weda oold fräisk woden ooldängelsk un oolddsaksisk wodan oold frankisk wuodan alemannisk wotan of wothan germanisk un guodan lombardisk in dät niederloundiske lieuwet die noome fon dän god noch in woensdag midwiek in dät ängelske in wednesday uk midwiek in dät düütske waas dät wotanstag oold seeltersk goudensdai bit ju rk säärke deerfon mittwoch midwiek maaked hiede die noome woodan fon watanaz wietjende god kon fon sowät kuume as wietende un uk woater die noome wodan foar die haudgod waas algemeen in wääst europa in uur foarme fint me wodan leeter in dät wääste noude un aaste man foarallen in noud europa as odin die wulf canis lupus is een oard fon do roowdierte dät rakt fuul unneroarde do sik bienaist aal gjucht liekje man besunners do domestisierde unneroarde huund dingo un aal sowät hääbe n apfaalend uur phänotyp wulwe sunt truch moanskelke ferfoulgenge in groote deele fon hiere histooriske lieuwendsruumte uutstuurwen man däälich stounde jo in ful lounde unner natuurskuul sodät jo sik wier moor un moor uutspreede die wulf hiede aleer een groote lieuwendsruumte in europa noudamerikoa asien un noud afrikoa man hie is däälich in fuul rebätte truch moanskelke fäindskup uutstuurwen dät niepe foarkuumen fon wulwe aleer un däälich is bee ap ju links stoundende koarte tou sjoon tou beoachtjen is deerbie dät bloot natüürelke wüülde wulfs foarkuumen ienteekend sunt man neen ferwüülderde domestisierde wulwe as t b dingos näiguinea dingos un ferwüülderde huunde do je uk oaintelk een unneroard fon dän wulf sunt man die wulf stoant däälich in fuul lounde unner natursküül wiertruch hie sik wier uutspreede kon so kumt ju nominatfoarm canis lupus lupus fon aastpolen un ju wäästpolnisk aastdüütske population ätter t wääste in ju lausitz roate dät in al soogen wulfsfamieljen ätterdät in ätter sowät jiere wier wulwe in düütsklound tou waareld keemen wieren uk bie altengrabow saksen anhalt rakt dät een wulfsfamielje die foar fon do litje wulfsbäidene wude oaber in n juni twoduusendnjuugen dooddäin daach kuuden fieuw litje wulfsbäidene uurlieuwje wät uungewöönelk is normoal stärft dän haaldeel fon do bäidene uk wan jo fon bee do oolden fersuurged wäide düsse wulfsbäidene hääbe noch nit moal groote bruure un sustere do der meehälpe konnen in dät gestrich ron oaber uk n montje hääruume dät dan mäd ju muur n näi poor gruundede in roate dät wier litje wulwe bie altengrabow wiertruch dät nu wier hoopenge ap een duurhoafte population in saksen anhalt rakt oankelde dierte rakt dät uk uurswain in düütsklound bisunners in brandenbuurich un mecklenbuurich foarpommern oaber uk in bayern läichsaksen un twisketruch uk in hessen man die hessiske wulf is stuurwen in noudrhien wäästfoalen wuude eende uk n skäip fon n wulf dooded mäd genetiske unnersäikengen is dät nu ätterwiesd me weet oaber nit af dät n näien wulf is af nit wildääge diesälge die der uk in hessen bekoand waas aan wulf kon je fier loope in rhienlound palts wude in t foarjier aan wulf fotografierd man die is bolde ätters illegoal doodskeeten wuden ju italieniske unneroard canis lupus italicus deerfon roate dät uum bloot noch dierte in ju region fon do abruzzen in dän apennin kuude sik ätterdät ju skutsed wuude wier uutspreede un is däälich nit bloot moor in italien sunnern uk in deele fon do frantsööske alpen un dän kanton wallis in ju swaits tou fienden aan italienisken wulf die in bayern ienwonderje wüül wuude oawers fon n auto dooded man dät rakt wier n italienisken wulf die uum t skeed twiske aastriek un bayern hääruumelapt die häd uk al eenige harte dooded un kumt wäil uut ju swaits af is toumindest uur ju swaits deer wai keemen hie wuude nämmelk in ju swaits uk al ätterwiesd in moaste die eerste wulf in düütsklound aan fon do musterske wulwe amtelk tou t doodskjooten fräiroat wäide uumdät hie moanskene apfaalend nai keemen wier un eepenbeer sien natüürelke skjou ferlädden hiede weerskienelk waas hie illegoal fodderd wuuden unner ju wiele häd sik die wulf oaber fääre uutspreede kuud duurhoafte populatsjoone rakt dät stound in läichsaksen mecklenbuurich foarpommern saksen anhalt brandenbuurich un saksen oankelde wulwe rakt dät uk in thüringen un släswiek holsten aan oankelden wulf rakt dät in rhienlound palts un aan bayern uk in baden württembierich sunt in t jier al twäin wulwe truch dän sträitenferkier uum t lieuwend keemen wildääge rakt dät deer uk noch wäkke moor die wulf is ju grootste oard in ju familie canidae hie häd normoal een kop un rumploangte fon meeter un een stäitloangte fon cm dät rakt oawers uk litjere dierte toun biespiel bie do unneroarde canis lupus arabs un bie dän huund canis lupus familiaris wierbie ju domestikation in gans fuul ferskeedene varianten tou sjoon is ju sweeregaid fon dän wulf is uk bie do ferskeedene unneroarde gjucht unnerskeedelk do montjen kg sunt oawers normoal sweerer as do wieuwken kg normoal is die wulf ap sien bupperkaante ljoacht bruun af gries un swot sprinkelch ju unnerkaante is normoal jeel bit wiet man deer rakt dät uk unnerskeede twiske do ferskeedene unneroarde so kon me uk wiete af swotte wulwe sjo in moonige unneroarde is dät sogoar normoal wulwe lieuwje in foamieljen ferbeende dät hat dät sik een poor bieldet dät maasttieds touhoopeblift bit deer aan fon dood is wulfs tieuwen konnen uurs as do maaste tomme huunde bloot insen in dät jier dreegend wäide do kriege bäidene un lieuwje deermäd een sät tied touhoope die foamieljenferbeend is goud foar een beetere joagd ferdäägenge juun fäinde un juunsiedich woormhoolden in winterdai in ju fräie natuur is dät maasttieds freedelker do junge wulwe blieuwe bie hiere oolden un hälpe bie ju apluukenge fon do litje so loange as jo wollen wan jo nit moor wollen säike jo sik een oain rebät un loope deer mongs moorere hunnert kilomeetere tou wät uurigens ju intucht ferminnert un foar ju uutspreedenge fon dän wulf suurget wulwe konnen wät jo fäile un wät jo wollen goud in sjuunelke un heerbeere teekene uutdrukje do unnerskeedelk stäärk weese konnen un uk kombinierd wäide konnen dät sik aan wulf meedeele kon is foar him lieuwendswichtich wan wulwe kampje kon die swäkkere sik reeke dan lät him die stäärkere in raue so gungt aan kamp twiske twäin wulwe säilden mäd läipe foulgen uut hier sunt wäkke biespile sjuunelke teekene heerbeere teekene junge wulwe bruuke do teekene oafter in t spil deer is dät aal nit so iedenst tou niemen joagjende wulwe fersäike hiere büüte so ientousluuten dät ju nit moor wäch loope kon jo griepe dan fon aal do sieden an oafter is dät so dät sik die foamieljenferbeend apdeelt wäkke ferstopje sik sinnich ainewainde un uurswäkke drieuwe dät büütediert ap do luurjende uumetou wulwe freete as typiske roowdierte flask wät foar een flask aan wulf frät honget deerfon ou wät dät deer rakt wier hie lieuwet kon also gjucht unnerskeedelk weese fon bit wuden in ju lausitz wulfsköätele unnersoacht bie do lausitzer wulwe moakede dät räi mäd prosänt dän grootste deel fon ju kost uut ätters koom die rood hart prosänt dan dät wüüldswien prosänt die hoase prosänt fääre do neozoa dam hart prosänt un muffel skäip prosänt nutsdierte moakeden bloot prosänt fon ju kost uut dät muffel skäipe bloot suk aan litjen deel fon ju kost uutmoakeden lait deer oun dät do wulwe do al stäärk ferminnerd hieden dät is deertruch tou ferkloorjen dät jo bie aan wulfs angriep nit gau wächloope sunnern ljauer juun do wulwe kampje do maasttieds dän kamp winne do uurige prosänt wäide in ju statistik mäd uurswät anroat wulwe fange toumäts uk fiske foakse un litjere suugedierte as muuse un wan me dät ferhoolden fon tomme huunde bekieket kon me sik uk foarstaale dät do toumäts plonten materioal t b moage ienhoold fon räie af fruchte freete wan wulwe hunger häbe freete do uk oas af kreepelgöitjen fon moanskene angriepe fon wüülde wulwe ap moanskene koomen in europa in do lääste füüftich jiere bloot njuugen moal foar fieuw moal kuude as uurseeke ju dullegaid fääststoald wäide die wulf is truch moanskelke ferfoulgenge in groote deele fon sin oolden lieuwendsruum uutstuurwen uumdät sin roup as freeselk diert läip uurdrieuwen wude aaldät wüülde wulwe bong sunt un wüülderjende huunde fuul freeselker sunt rakt dät bit däälich ljuude do der aaskje dät me do wier ienwonderjende wulwe fluks wier uutroodje skäl natuurskutsere moakje deerfoar foarallen oolde soagen uur dän läipen wulf feroantwoudelk oafte wäide wulwe illegoal jeegerd so uk aan fon twäin eerste läichsaksiske wulwe in dän loundkring lüchow dannenbierich n hinder foar ju algemeene duldenge fon dän wulf is dät hie skäipe frät n wulf die normoal wüüld joaged wät sik gefoarelk tou weer sätte kon toun biespiel harte un wüüldswiene fraut sik wan uungefoarelke büüte tou fienden is besunners wan ju ienricheld is un nit gau loope kon sun skäip is also n fluch mäil foar n wulf un wan dät moorere wulwe sunt as dät normoal so is wäide uk moorere skäipe dooded dät grootste problem skäl in düssen faal weese dät do uur skäipe nit wächloope konnen un so do wulwe truch hieren jaachtinstinkt oafte automatisk fuul moor skäipe doodje as jo bruuke düt problem kon me oawers lööse een elektroteenelse is goud juun wulwe me kon se deermäd ouskräkke aaldät jo springe konnen do wulwe wieten nit dät jo springe moutene uum deeruur tou kuumen man deertou mout ju teenelse aaltiede stroom leede uk wan neen skäipe deer sunt uurs hääbe do wulwe gau neen oangst moor foar ju elektroteenelse noch beeter is dät wan do skäipe fon n iesel af huunde beskutsed wäide n iesel is möidich un stäärk un gript n wulf fluks kiesjend un kampjend oun huunde sunt nit aaltiede goud uum n koppel skäipe tou skuulen n huund die je uk een unneroard fon dän wulf is häd sälwen n jaachtinstinkt un mout stäärk broaf un an sien apjääfte woand weese dät rakt ferskeedene huunderassen do der besunners goud as skuts foar n koppel skäipe sunt toun biespiel ju rasse karakatschan disse rasse uut bulgarien häd een goude taktik nämmelk ferdeele jo sik in two gruppen ju eene gruppe häd ju apgoawe ätter bääten tou sicherjen ju uur gruppe lapt foaruut un wan deer n roowdiert is gript ju dät fluks oun wan do skäipe goud skuuld sunt frät die wulf daach ful ljauer wüülde dierte wan jo daach nutsdierte freete wäd die skoade maasttieds fon dän stoat betoald in ju lausitz sunt do wulwe deeruum neen groote probleme moor foar do skäipere wäkke fraue sik indäid dät dät säildene diert sik wier uutspradt die wulf wuude foar loange tied tom moaked wanner dät niep waas lät sik nit kweede deer rakt dät unnerskeedelke ansichte truch domestikation äntstuuden trjo näie unneroarde die huund canis lupus familiaris un do bee sänt loange tied wier ferwüülderde unneroarde dingo canis lupus dingo un näiguinea dingo canis lupus hallstromi bie düsse unneroarde do hieren uursproang in ju tommoakenge häbe is noch nit fääststoald wuden af ju iendeelenge in düsse träin unneroarde gjucht is wüüld wudene un hoolich wüülde huunde do dingos un näiguinea dingos liekje rakt dät uk uurswain ap ju waareld t b die carolina dog in noudamerikoa die wildääge mäd do indioanere uur ju bering loundbrääch keemen is man wildääge häbe uk do woanelke huunde do in ju unneroard canis lupus familiaris ienoardend wäide ferskeedene uursproange wääruume skuulen nit moanskene an ferskeedene steeden ap dän toacht keemen weese wulwe tom tou moakjen johann gottfried hoche sep mai waas n historiker theologe un skriftstaaler uut halberstadt leeter wuud hie preetjer in rödinghausen bie minden hoche waas n beskrieuwer fon seelterlound un ju seelter sproake hie hied oafte froamde seeken deerfon heerd un moate deer al loange jädden moal wai bit hie dan mäd n früünd ju raise moaket dät geen oafte tou fout man fon dwergte koomen jo ap n woain mäd fälle ätter ällerbrouk wier jo baale mäd do seelter bootjere dät ferstounden geen stuur bit jo ap plat ounfange uurigens fangt hoche dan al mäd ne woudelieste oun s uur mäiden raisje jo dan fääre uur marka un seelter äi mäd een fon do seelter boote do hie uk beskrift in skäddel wäide jo dan gastfräi apnuumen fon dän oolde hinrich wilmsen die deer n wichtigen mon waas un uk leese un skrieuwe kuud un him dät seelterske foarboukstabierde s uk wäd boald uur ju politiske loage napoleon dät ferhältnis mäd munster ätters gunge jo uur hollen wier hie flugge wuchtere mäd ooriersen saach s ätter uutände wier hie sien ploan annert un fääre ätter lier un oamde gungt s ju woudelieste gungt uur alwen sieden s mäd deertou noch dät uus foar ap siede minssen meent dät do sproakeproben gans falsk un uunbruukboar sunt deerbie is hoche uk man n poor deege in seelterlound weesen fort meent oawers dät maaste woude noch wiertoukannen sunt un dät ju lieste n historisken wid häd fääre bespräkt fort eenige apaate seeken in ju lieste do fräisk frankiske kriege dt friesisch fränkische kriege sunt ferscheedene kriege twiske dät frankiske riek un dät fräiske köönichriek in dät un jierhunnert do kriege wieren maastens bie dät rhien delta man ätter dän dood fon dän fräiske köönich redbad kuuden do franke fääre ätter dät noude tjo in sunt do fräisen in ju slacht an ju boarn sloain fon do franke deerätter kuuden do franke dät gebiet twiske vlie un ju lauwers annektierje bloot dät stuk fräislound aastelk fon ju lauwers kuud uunouhongich blieuwe do fräisen aastelk fon ju lauwers ferloosen hiere uunouhongichkaid in die lääste kriech waas n apstand in fon do fräisen deerätter hääbe do fräisen schieregaid moaked mäd korl dän groote street fighter sträite fjuchter kuut sf is ne beljoowede beat em up computerspilriege fon capcom ju uk ferfilmed wuurd do ferscheedenste kampere uut alle waarel kampje hier mäd individuelle special moves juunnunner street fighter suurgede foar min apsjoon as et ap eende fon do er jier toun eersten moal ärscheen street fighter ii deerjuun waas ee fon do beljooweste spiele fon do äddere njuugentiger dät jält as dät eerste kampspil fon sien ära un dät fielicht tou gjucht deer dät spil mäd sin timing fon angriepe un blocks gjucht goud uutbalancierd waas wät tou ju tied näie mäitsteeuwe sätte buppedät fierde et dät interessante un oafte kopierde special move system ien dät et ärfoarene spielere muugelk moaket komplizierde kampbewäägengen uuttoufieren truch die joystick of dät stjuurkjuus as uk do tasten in ne bestimde riegenfoulge ientoudrukken disse komplizierde kampbewäägengen kreegen noomen se dragon punch of hurricane kick do in do baaleräien unner spielere gewöönelke begriepe wieren dät spil ferföigede uur oachte spielboare kampere ryu ken blanka zangief dhalsim guile e honda und chun li plus fjauer kwoode juunuurstonnere balrog vega sagat und m bison ätter street fighter ii ärscheen bolde liekuut ne floud fon äänelke spiele deerfon leeter uk eenige fon capcom sälwen aan fon do bekoandeste äddere konkurrente fon sf ii waas ju fatal fury riege uut dät huus snk dät noch fuul moor äänelke serien mäd näierengen produzierde capcom broachte street fighter ap sien huusoain arcadeboard dät capcom play system cps hääruut wät uk däälich noch foar street fighter iii rd strike dän foareerst lääste ächte ätterfoulger fon ju serie benutsed wäd wan uk basierd ap ju näiste variante fon dät cps dät cps iii ätter dät ärschienen fon n ferbeeterden street fighter ii mäd noome street fighter ii championship edition ärscheenen fuul modifizierde versione bootlegs fon dät spil in ne bolde al biespilloose stappe noomen do maaste spielhallen do bootlegs ap do wieren wied fersprat bit capcom mäd n näi spil ap do bootlegs oantwoudede street fighter ii turbo un fereepentelkede capcom ne naie version fon dät spil super street fighter ii the new challengers as die unnertittel al antjut wuuden näie charaktere bietouföiged fei long cammy dee jay un thunder hawk ju spieleriege tjoonde as gruundloage foar moorere filme street fighter ju äntscheedende slacht mäd jean claude van damme un kylie minogue street fighter ii the movie japan trickfilm un street fighter alpha japan trickfilm dät rakt uk ne street fighter zeichentrickserie usa un ju japaniske anime serie street fighter ii v ju as bääste uumsättenge jält dät spil basiert nit as wäkke stämme meene ap dät al fon dän konkurrent konami hääruutbroachte spil yie ar kung fu wan uk dät runden system as uk do juunuurstonnere un do hiere ferscheedene geschikkelkhaide sik liekje muugen hauptartikel street fighter iv capcom zeigte am oktober einen teaser zu street fighter iv beim capcom gamer s day street fighter iv gab es bereits lange vor erscheinen der konsolenfassungen als arcade automat in den japanischen und amerikanischen spielhallen street fighter iv wird einen ganz neuen art stil beinhalten der sich von vorigen teilen der traditionsreichen beat em up franchise deutlich abhebt der hintergrund und die charakter animationen sind in d das gameplay an sich bleibt aber den d wurzeln der serie treu der kunststil in street fighter iv ist stark beeinflusst von cel shading was dem spiel den für die serie traditionellen comic look verleiht und in bewegung wie ein lebendiges gemälde wirkt street fighter iv erschien am februar für die xbox und die playstation eine windows fassung ist geplant diese spiele gehören nicht zur street fighter reihe jedoch kommen street fighter charaktere darin vor ein nintendo entertainment system spiel mit ken als wissenschaftler ken muss seinen freund troy vor dem tod bewahren indem er seine panzerung verstärkt und auerirdische und cyborgs in diesem plattformspiel bekämpft dieses modul ist kein lizenziertes nintendo produkt diese spiele sind umsetzungen der reihe in d grafik in diesen spielen treten auch marvel comics charaktere an auerdem werden verschiedene capcom spiele mit einbezogen in diesen spielen treten charaktere von capcom und snk gegeneinander an darunter erstmals auch d charaktere als sprites daraufhin erschien von snk eine eigene reihe auerdem gibt es spiele der capcom vs snk reihe die keine beat em ups sind sondern spiele in denen ähnlich wie bei yu gi oh mit decks aus karten gekämpft wird es waren von vornherein eigene serien beider firmen geplant die stark durch den jeweiligen hauseigenen stil geprägt sind street fighter wurde in asien illegal für das famicom umgesetzt es tauchte auf mehreren multi cartridges in der volksrepublik china auf eine der versionen auf einer multi cart enthielt mario uursät ätter anatomie is n deelgebiet fon medizin un juu biologie juu befoatet sik mäd doo binnerste deele doo bunken un uur seeken doo in dän apbau fon n körper ne betjuudenge hääbe al in juu hööle fon pindal in noud spanien häd me uut dän alleren deel fon juu steentied ne bielde fon n elefant woarschienelk n mammut fuunen wier dät haat ienteekend is dät waas woarschienelk in disse tied nit as juu wietenskup fon däälich bloot juu medizin tou hälpen un juu moanskelke näiskieregaid tou doaljen sunnern woarschienelk foar juu jaacht natüürelk waas sun groot diert gefoarelk un me häd düt nit alle deege joaged sunnern in moonige gebiete sogoar bloot mammut oas un stierwende mammute ferwoand gans seeker moasten sik doo ljuude oawers ferdäägenje wan n mammut schandoald häd un dan waas dät goud tou wieten wier dät haat is doo aborigines in australien doo däälich mongs noch as in juu steentied lieuwje moalje in hiere oubieldengen fon dierte uk mongs binnerste deele in juu antike roate dät mäd hippokrates un galenos twäin berüümde doktere do hiere anatomiske meenenge stuude foarallen ap juu ounnoame dät dät gliekgewicht fon ferskeedene safte gjucht wichtich is in dät middeloaler roate dät in europa foarallen kwaksalwere eerste in juu renaissance häd andreas vesalius juu oolde anatomie lakschaued un wäd as die foar fon juu anatomie fon däälich blouked dät lound madagaskar is n ailound stoat un heert tou afrikoa deer lieuwje millionen moanskene ap dät ailound madagaskar is dät fjoodgrootste lound appe waareld fon dät säntroale deel ätter ju aastkuuste wai wäd dät ailound haager m un in disse region sunt ferskeedene bierge un uk fulkane so as die maromokotro m in dät aasten faalt dät hoochlound liekdeel un an ju kuuste wai is dät lound relativ flak an ju aastsiede faalt dät heele jier fuul rien aal do uur regione hääbe foarallen in suumerdai fuul rien dät ailound wuude aleer fon moanskene uut suud asien besiedeld in dät jierhunnert keemen do portugiesen un frantsosen an ju kuuste madagaskar wuude ne frantsööske kolonie touhoope mäd do uur frantsööske kolonien in afrikoa kreech madadagaskar begränsede autonomie eerste in dät jier wuude madagaskar dan heel un aal uunouhongich fon frankriek in wuude ju macht truch n putsch uurnuumen fon dät militäär stoatsboas fon bit un fon bit tou waas didier ratsiraka do präsidäntswoalen wuuden wonnen truch oppositionsanfierder marc ravalomanana die in dät boantje uurnoom un bie do woalen fon wuude hie noch insen as präsidänt köärd fon dän januoar oun wuude juun ju regierenge fon ravalomanana protestiert uumdät jo aan kanoal fon dät fiersjoon sluute wüül die een rääde fon dän foarige präsident ratsiraka uurdrain hiede die uppermon fon do protäste waas andry rajoelin die buurmääster fon antananarivo die uk die oainer fon dän kanoal waas hie ruup een nit demokroatiske juunregierenge uut deer hie die boas fon waas eerste saach dät so uut as wan dät nit slumpje skuul ap dän meerte moaste rajoelin in ju frantsööske boskup fluchtje man ap dän meerte uurnoom dät militär ju kontrolle un sätte rajoelin sien regierenge uurgongswiese an ju macht ätter ju köär in wude ap dän januoar hery rajaonarimampianina die näie präsidänt fon madagaskar sowät prosänt fon ju befoulkenge is kristelk sowät prosänt sunt muslime die rest honget traditionelle religione an ju befoulkenge bestound uut moorere befoulkengsgruppen mäd ferskeedene stäärke malaiiske un afrikoanske ienfloude ju loundwirtskup lääwert foar dän eksport ries sukkerroor katuun koafje vanille krüüderäi sisal tebak un kakao in dät wääste wäide zebubäiste un skäipe heelden an gruundskätte rakt et chrom grafiet glimmer bauksit un koole uk ju tekstil industrie is wichtich foar dän eksport do grootste hoawen sunt toamasina mahajanga un antsiranana pyt kramer meerte stiens frysln is aan foarsker fon dät fräiske bisunders fon dät seelterfräiske seeltersk hie häd ferskeedene bouke un skrieuwen un unnersäik däin ätter do fräiske sproaken hie waas aan fon do apgjuchtere fon de fryske nasjonale partij fräiske nasjonoale paatäi un is däälich uk noch aktiv foar ju paatäi pyt kramer is siet dän meerte eerenmeeglid fon dän seelter buund in seelterlound in do jiere bit häd kramer uur uuren toonapnoamen b in seelterlound moaked altied mäd ienstimmenge fon do ljuude do der baalen dieden wan dät uk algemeen fersteen wuud toun nutsen fon dät studium fon ju seelter sproake so sunt do m e daach subjekt tou autorgjuchte un konnen deeruum uur ne bestimde periode bloot uutsuchswiese publisierd wäide do apnoamen un transktiptione deerfon sunt an eenige steeden bibliotheken ooldenbuurich un ljouwert sicherstoald un unner bestimde bedingengen ientousjoon clemens august von galen meerte in dinkloage in dät ooldenbuurger munsterlound as clemens augustinus joseph emmanuel pius antonius hubertus marie graf von galen meerte in munster wäästfoalen waas n grooten suun fon dät ooldenbuurger munsterlound hie waas gäistelke un wuud biskop fon munster in dät jier juust eer as ju anstaalenge fon adolf hitler as riekskansler weegen sin wierstand juun do nazis wäd hie uk wäil die leeuwe fon munster naamd hie stamde uut n oold düütsk oadelk geslächt die biskop un kriechsheer bernhard von galen bienaamd bummen berend uut dät jh waas n fieren foaraaler fon him sien oolden wierden heribert graf von galen un elisabeth geb von spee hie waas dät alfte fon trättien bäidene von galen waas n uutspreekenen anti kommunist un häd sik eepentelk sät juun do nazis un do hiere sonaamde euthanasiepolitik wierbie duusende oudakloose gäisteskroanke un behinnerde uumebroacht wuuden ätter ju iennoame fon dät platbombardierde munster truch do alliiierde wüülen ängelske un amerikoanske journaliste aal interviewe ounieme fon dän biskop die dän nationoalsozialistiske stoatsterror trotsed hiede un die sik eepentelk juun hitler uutspreeken hiede von galen waas oawers drok tougong mäd ju koordination fon hälpe an fluchtlinge un dän wierapbau fon waisenhuuse un säärken in ju stäädmidde n britisken militär die der foar mi oarbaidede känteekende von galen as n uunferbeeterelken düütsken nationalist man anti nazi die dän oard fon ne eeke hiede juust so as von galen nazi ferbreeken angriepen hiede so greep hie nu uk ju behonnelenge fon düütske ziviliste truch do alliierde uk do sowjets un polen an hie beskeeldigede do alliierde nit bloot ju sovjet union man uk polen un änglound weegen ju al ounfangde systematiske ferdrieuwenge fon düütske burgere uut silezien aast prüüsen danzig un pommern deerfon bewust etniske süüwerenge tou bestrieuwjen ju katastrophale näärengsfersuurgenge in do wäästelke besatsengszonen skreeuw hie tou an do anglo amerikoaner do ju düütske befoulkenge truch n hungersnood breeke wüüld hieden ounfang raisede hie ätter room uum deer fon poapst pius xii tou kardinoal wäid tou wäiden hie wuud in munster as n häld häärienhoald fuul düütske seegen in disse anstaalenge n ounfang fon wier wonnene nationoale sälwenoachtenge minner as n wiek ätter sien heemkumst stoorf hie an n meerte in dät oaler fon jier an do foulgen fon ne ferroukloosede bliendtiermäntsündenge sin prozess fon seelichspreekenge wuud ounfangd un november mäd positive foulge ousleeten ap n oktober wuud hie fon dän portugiesiske kardinoal jos saraiva martins die prefekt fon ju kongregation foar do seelich un hailichspreekengen in dän petersdom in room seelich spreeken sin gedächtnisdai faalt ap n meerte touhoopefoated in london is ju haudstääd fon änglound un groot britannien deer woonje ungefeer million moanskene in ju stääd million in ju agglomeration un million in dän metropolitan area london lait an ju themse in n truchsleek lait ju stääd m buppe dän meerresspeegel ju noudsee ju km ätter dät aaste tou fienden is häd uk ienfloud ap ju tiede fon ju themse londen is äntsteen as roomske dät gebiet besiedelden un deer an ju noudsiede fon ju themse londinium stifteden in dät jier ätter kristus in disse tied lieuwden deer uk kelten man et rakt naan bewies dät foar do roomske deer ne siedelenge fon do kelten weesen is in is ju roomske stääd fon keltiske kriegere fernäild wuuden ju stääd is deer ätter wier apbaud wuuden un waas dan n wichtigen honnelsstääd wier in dät twäide jierhunnert ju eerste brääch fon dät moderne london ounlaid wuuden is london waas domoals een fon do grootste stääde fon dät roomske riek in dät jierhunnert wuude london ju haudstääd fon änglound un wuuks ju stääd wier deerätter foulgeden süükten un ploogen so as die swotte dood in un ju pest in n groot deel fon ju stääd geen ferlädden in dät jier truch bround deertruch is däälich noch bloot een littik deel fon ju oolde stääd uur blieuwen twiske un waas london ju grootste stääd ap de waareld an n ounfang fon dän twäide waareldkriech is ju stääd läip bombardierd wuuden in foulgede ne twädde oungriepswälle mäd v un v raketen knap ljuude stuurwen hunnertduusende wuuden täkloos ätter ju kriechstied wuude greater london apgjucht wierbie täärpe un stääde uum london bie london koomen die grootste lufthoawen fon london is london heathrow dät lait km wäästelk fon london uur lufthoawen sunt riga is ju haudstääd fon letlound un is ju grootste stääd fon do baltiske stoate deer woonje ungefeer ljuude ju stääd lait an ju düna un ju aastsee m buppe dän meeresspeegel riga is in dät leete jierhunnert äntsteen as hondelsstääd unner foarallen düütsken ienfloud in dät leete jierhunnert keem riga bie sweden man keem peter die groote fon ruslound un äroberde riga in dän eerste un dän twäide waareldkriech hääbe düütske riga besät ätter dän twäide waareldkriech waas riga bit tou n stääd in ju sowjetunion deerätter wuude letlound uunounhongich un riga wuude ju haudstääd do maaste ljuude sunt lettisk un is russisk doo fertreedere fon juu megaherbivoretheorie leeuwe dät truch dän ienfloud fon dierte uut juu ökologiske niske fon doo megaherbivore groote plontenfrättere fuul europäiske loundskuppe fon natuur uut nit as dät juu algemeene meenenge is uurwoold wieren sunnerje eepene loundskuppe foarbielden foar disse theorie sunt t b doo afrikoanske savannen kritikere kweede oawers dät dät uk fon dät klima ouhongich is of deer ne eepene loundskup is of nit nu moakede me n fersäik in dät natuuräntwikklengsgebiet oostvaardersplassen un bekiekede sik dät innerdoat äntstuuden deer eepene loundskuppe me mout oawers uurlääse dät doo megaherbivorepopulatione in oostvaardersplassen fuul gratter sunt as fon natuur uut wült deer doo groote roowdierte as die wulf uutstuurwen sunt also is oostvaardersplassen naan bewies foar juu theorie in dän biaowiea uurwoold in aast polen un wääst wietruslound rakt dät bäiste fon juu oard bison bonasus düütsk wisent europäischer bison doo dät fon natuur uut in bienaist dät ganse europa roate doo oawers in bienaist dän gansen lieuwendsruum fon moanskene uutroodet wuuden joo fernäile dän woold nit dät hongt filiecht deermäd touhoope dät et in biaowiea wulfe rakt doo doo bison bonasus populatione kontrollierje n hoolichmetal dt halbmetall is n hoolichlaiter mäd n negativen indirekten beendoustand äng band gap in sukke materiale lait ju spitse fon dän valenzbeend haager in energie as die boudem fon dän laitengsbeend man ju spitse un die boudem lääse ap n uur punkt in ju brillouinzone ju foulge is dät et groote antaale goate in dän valenzbeend rakt as uk elektrone in dän laitengsbeend deeruum dät dät ferminiveau bee beende truchkjuuset dät rakt goude elektriske laitenge in fuul aspekte hääbe sik disse materiale also as n metal man in n ächt metal lait dät ferminiveau midde in n breeden beend un rakt dät man een soarte laitengsdreegere dät element tin is n goud biespil fon n hoolichmetal fon koolestof rakt dät uk ne modifikation ju n hoolichmetal deerstoalt nämmelk graphit interessant is dät dät et n hexagonoal bornitrid bn rakt dät bolde jusälge struktuur häd as graphit man mäd n litjen positiven beendoustand bee stoffe hääbe n delokalisierd system fon pi elektrone ju lokalisation is feroantwoudelk foar ju bratte fon dän beend un ju mobilität fon do laitengsdreegere deeroane man ju is an sik nit genouch uum tou metallisk behääben tou fieren ju bielde wiest ne schematiske fergliekenge fon ju loage fon do laitengs un valenzbeende in a n direkten hoolichlaiter b n indirekten hoolichlaiter un c n hoolichmetal ju energie fon bee beende is ouhongich fon dän woogevektor k die hier bloot in een dimension wiesd is die woogevektor kon uk betrachted wäide as dän impuls fon do laitengsdreegere n uur interpretation is ju fon n rüümelken frequenz uumekierd proportionoal mäd ju woogelaangte fon dät elektron betrachted as ne wooge ärschienenge microtus is n sleek fon litje suugedierte deer heert uk juu fäildmuus microtus arvalis deertou kop un rump sunt touhoope mm loange un joo hääbe ne stäitloangte fon mm die stäit is aaltiede kuuter as kop un rump normoal minner as hoolich so loange dät gewicht kon fon oard tou oard uk gjucht unnerscheedelk weese toun biespiel bie juu litje oard microtus oregoni g bie juu middelmäitige oard microtus pennsylvanicus g un bie juu groote oard microtus xanthognathus g doo hiere in dät fäl sunt normoal loange in dissen sleek rakt dät ätter walker s mammals of the world rezente unnersleeke doo apdeeld wäide in rezente oarde dät is oawers striedich juu fäildmuus microtus arvalis is n eurasisk suugediert me sjucht doo nit oafte owwol dät in middeleuropa fon aal suugedierte ap maaste fäildmuuse rakt sogoar moor as moanskene natüürelk is juu oard ätter juu iucn nit in gefoar least concern dät rakt fäildmuuse fon dät noudelke iberiske hoolichailound bit sibirien un juu mongoläi in dät aaste in groote deele fon suud europa rakt dät neen fäildmuuse uk nit in skandinavien ap dät kanoalailound guernsey rakt dät uk fäildmuuse ap doo britiske ailounde rakt dät fon natuur uut uk neen fäildmuuse man ap doo orkney ailounde wuuden joo prähistorisk ienfierd in dissen lieuwendsruum is juu in ne hööchte fon bit tou m tou fienden microtus xanthognathus uut groote deele fon kanada un alaska heert tou doo grootste oarde in dän sleek microtus juu oard is nai früünd mäd juu heemske fäildmuus doo dierte lieuwje in junge woolde ieuwenske siepen af sumpe in n cm unnergruundsk muusenääst uut ho deer wäide in suumerdai doo litje bäidene bädden sun bäiden fon disse oard wäd gau groot un frät dan foarallen gäärs man uk uur plonten dät diert uurwintert dan touhoope mäd eenige moate in dät muusenääst wier joo uk n foorroat hääbe oafte stäärft in dän winter n oold diert wan die winter foarbie is kumt dät diert wier uut dät muusenääst wan dät suumer wäd is it al groot nouch uum sälwen bäidene tou kriegjen dan wäd dät diert oold maasttied stäärft dät in dän touken winter rhinolophus is n sleek fon do fläddermuuse die sleek is die eensiche in ju familie rhinolophidae ju is also monotypisk besunners typisk is die apbau fon ju noose uum do noosepiepen hääruume is n breeden rant uut häid die n bitje an n houfiersen ärinnert un buppe bienaist bit tou do oogene gungt in dissen rant is unner do noosepiepen n düütelken käärf uur do noosepiepen is ju sella n deel die an n äkse ärinnert uur disse sella is ne twäärs foolde un uur disse foolde is ju lanzette n spitsen trjokaantigen deel die uumehooch wiesd die sleek wäd apdeeld in oarde gruppen do der apdeeld wäide in oarde wierfon in europa lieuwje rhinolophus ferrumequinum is ju grootste europäiske oard uut dän fläddermuus sleek rhinolophus afwäil ju iucn ju oard as least concern nit in gefoar ap hiere roode lieste häd is ju in fuul gebiete uutstuurwen toun biespiel in do niederlounde un in belgien fielicht uk ap malta in düütsklound rakt dät uk bloot noch een gebuurtsstoowe in bayern wierbie uum trier tou uk wäkke uut luxembuurich fljooge as aal do fläddermuuse in dän sleek rhinolophus häd ju oard n komplizierden apbau fon ju noose so rakt dät in dissen sleek uur do noosepiepen n deel wät as sella beteekend wäd un disse sella ärinnerd n bitje an ne äkse un häd two oustoundende eenden bie disse oard rhinolophus ferrumequinum is dät buppere eende stump un dät uur spits dät fäl is ap ju bupperkaante griesbruun af gries un n bitje rood is uk deerbie ju unnerkaante ljoachtgries un mongs n bitje jeelsk junge dierte sunt ap ju bupperkaante so gries as äske ju häid an do flöägele un do oore is ljoacht griesbruun kop un rump sunt touhoope mm die stäit is mm un die unnerflöägel mm loange dät diert kon sien flöägele cm uutbreedje un wächt g ju binnere systematik is noch striedich uut dissen gruund sunt do wällen hier uk niep anroat die rhien is ne äi in europa ju äi is km loang die rhien fljut truch ju swaits liechtensteen aastriek frankriek düütsklound un do niederlounde do bee wichtichste wäl äien buppe in do swaitser alpen sunt die faander rhien un die bääter rhien jo fljoote in reichenau ap e naite fon chur in graubünden touhoope wier die alpen rhien bie äntstoant die alpenrhien fljut fon graubünden uut een antje loangs dät skeed twiske ju swaits ap e eene liechtensteen un aastriek ap e uur siede bie hard ap e naite fon bregenz in t aastriekiske buundeslound vorarlberg fljut die alpenrhien in dän bodensee die bodensee iendeeld in buppersee un unnersee do truch dän see rhien bie konstanz ferbuunen sunt tält al tou dän hoochrhien die gungt unner dän bodensee noch fääre bit ätter basel ju wichtichste äi ju in dän hoochrhien fljut is ju aare dät is uk ju loangste äi ju bloot in e swaits ferlopt bekoand is die hoochrhien uk foar dän rhienfaal bie schaffhausen die bupperrhien twiske basel un bingen häd two wichtige sieden äien fon gjuchts näämelk dän neckar bie mannheim un dän main ap dät juunouger juunuur mainz fon links kuume bie strabuurich ju ill un bie bingen wier die bupperrhien eendet ju nahe unner ju nahe mundenge bie bingen begint die middel rhien bie koblenz mundet ju mosel in dän rhien juunuur fon koblenz kumt ap dät uur ouger ju lahn fon gjuchts die middelrhien gungt bit bonn wier ap t uur ouger fon gjuchts ju sieg oanefljut unner bonn begint die läige rhien wichtige äien do deer oanefljoote sunt ruhr un lippe noudwäästelk fon emmerich un kleve roaket die rhien dät skeed fon do niederlounde ap niederloundsk rebät begint die delta rhien die stroom deelt sik ap in do äien waal ijssel un lek bloot die ijssel fljut ätter dät ijselmeer do uur fljoote ätter de noudsee die rhien is een fon do drokste woatersträiten ap de waareld juu sahara fon arabisk ar wüüste is ne wüüste in noud afrikoa juu is so wät millionen km groot juu is gjucht loangsk juu truchmäite fon aaste port sudan ätter wääste nouadhibou bedrächt km fon noude ätter suude an juu breedeste steede biskra ätter agadez bloot so wät km suudelk fonne sahara kumt die sahel die grootste deel fon juu sahara wierket as ne ieuwene man juu qattara molle in dät noud wääste fon ägypten lait m djoop unner dän meeresspeegel man dät rakt uk doo ahggar bieriche in dät suude fon algerien un doo tebesti bieriche in dän noudelken tschad deer kon me bieriche mäd moor as m hoochte fiende dakar is ju haudstääd fon senegal dät lait ap dät hoolichailound kap verde die wäästelkste punkt fon dät fäästlound fon afrika weegen disse loage is ju stääd oaind foar dän honnel mäd europa un amerikoa un is ju uutwoaksen tou een fon do wichtichste hauengen in dät gestrich ju stääd lait in dät gestrich mäd dän glieke noome dakar unner ju foulkställenge fon hied ju meente dakar ienwoonere un ju agglomeration ienwoonere dakar is gruunded fon do frantsoosen in dät jier wuud dät ju haudstääd fon frantsöösk wääst afrikoa ne rulle ju ju uurnoom fon saint louis fon bit was dät ju haudstääd fon ju mali federation ju der kuut besteen häd deerätter fon ju republik senegal fon dät bit dät jierhunnert waas dakar n wichtich zentrum foar dän sklaawenhonnel moor sklaawen wuuden uut dakar ätter amerikoa soand as uut wäkke uur apaate afrikoanske hauenge dät fort d estrees ap dät ailound gore wier do skaawen heelden ferhonneld in inschieped wuuden is ätter ju uunouhongigaid restaurierd un wäd nu ferwoand as museum dakar roate sin noome an dän bekoande rallye dakar un bildede uk oafte dän eendepunkt deerfon kap verde of do kapverdiske ailounde portugiesisk cabo verde is n lound ailoundegruppe foar ju wäästkuste fon afrikoa die archipel hiet toufoarne ilhas de cabo verde un is so naamd weegen ju loage fon do ailounde juunuur dän kap verde gräinen kap die wäästelke punkt fon dät afrikoanske fäästlound in senegal as dät lound uunouhongich wuud is die noome annerd tou cabo verde kap verde waas uunbewoond as do portugiesen ap do ailounde koomen do dan ätters deel uutmoakeden fon dät portugiesiske riek jo siedelden sik an ap santiago un wuud ju ailoundegruppe ne portugiesiske kolonie do ailounde bildeden deerbie ne wichtige steede foar dän sklaawenhonnel ju befoulkenge fon kap verde is deertruch äntsteen uut ne moangelse fon portugiesiske koloniste un afrikoanske sklaawen skiepe unnerwains fon europa ätter aal wiendstriche do hier anlaiden noomen woater geflöägel un fruchte ien in tuusk roaten do seefoardere do kapverdier maastens rookartikkele as piepen toobak man uk kloodenge dit wiest sik uut do raisefertälstere fon dän mechelsken raiser jean francois michel sien chronike sunt ne gans wichtige wälle foar ju geskichte fon dit lound hie waas ap truchfoart ätter china un ferbleeuw alwen deege in kap verde uk die britiske piroat woodes rogers begjuchte ounfang jh uutfüürelk uur dän toustand fon dät lound dän juli wuud kap verde ap eende uunouhongich fon portugal die sozialist aristides pereira wuud die eerste präsident hie wuud noch twäie wierwoald eer dät lound n moorpaatäie system kreech pereira wuud ätterfoulged fon dän demokroat antonio monteiro mascarenhas die foar sik ätterfoulged wuud fon pedro pires kap verde is iendeeld in distrikte un concelhos meenten kap verde häd ferskeedene musikstile do maast bekoande sunt die funan un die morna die funan is swingene donsmusik wüült die morna n stuk loangsoamer un melancholisker is portugiesisk is ju eepentelke sproake ap kap verde man do ljuude baale foarallen crioulo ne misksproake fon portugiesisk un afrikoanske sproaken ju nationoalspiese is cachupa ne spiese fon turske weete mäd ferskeedene soarten fon boonen dät klavier is n musikinstrument mäd ne tastatuur un säiden do truch hoomere ansloain wäide al pythagoras hiede so wät f chr n monochord dät hiede bloot een säide ju plukked wuude as däälich do säiden fon ne gitarre deermäd unnersäikede hie do intervalle leeter moakede me sukke instrumente mäd moorere säiden so äntstuude ieuwenske gjucht fuul uur instrumente uk dät klavichord deerbie häd me ap ne taste drukked un dan wuude mäd hälpe fon ne heeuwelte fon unnern mäd n plat blikken ding ansloain dät probleem bie sukke allere klavichorde waas dät een säide fon ferskeedene tasten uut ansloain wült jo ferskeeden loange klingende deele hiede moorere toone moakje kuude as dät monochord uk un do ferskeedene toone fon een säide kuude me nit tou de glieke tied anslo eerste in dät jierhunnert roate dät klavichorde wier tou älke taste aan säidenchor heerde do hieden düt probleem dan nit moor man dät klavichord waas fuuls tou liesken foar n grooten konzertsoal dät cembalo uut dät jierhunnert wät däälich uk noch mongs tou heeren is kuude sien säiden mäd fuggenkiele plukje bartolomeo cristofori baude as eersten n klavier as et dät so äänelk uk däälich noch rakt deermäd kuude me luud un liesken spielje hie naamde dät gravicembalo col piano liesken e forte luud sofia bulgarisk sofija is ju haudstääd fon bulgarien deer woonje feb ljuude un ju is ju grootste stääd fon dät lound sofia rakt dät langer as jiere un näiere archäologiske unnersäikengen läite fermoudje dät deer al in ju steentied een siedelenge waas alexander die groote un do roomske hääbe ju stääd in hiere tied äroberd in dät jier ä kr koomen do hunnen un fernäilden aal ju stääd deerätter wude ju unner dän byzantiske kaiser justinianus i wier apbaud do bulgaren äroberden ju stääd un ju wuude in haudstääd fon dät eerste bulgariske riek dät byzantiske riek äroberde ju stääd wieruume fon do bulgaren in greepen do ungarn sofia oun man ju stääd wuude in dät twäide bulgariske riek haudstääd äroberje do turken sofia un do bleeuwen deer foar fieuw jierhunnerte in dät jier äroberden do russen sofia un een jier leeter wuude sofia ju haudstääd fon bulgarien in dän twäide waareldkriech is läip fuul fernäild wuuden deerätter is ju stääd wierapbaud wuden in kommunistisken stiel bukarest is ju haudstääd fon rumänien der woonje ljuude in ju stääd un ungefeer millione in ju agglomeration et is ju säkstgrootste stääd in ju europäiske union bukarest häd neen oolde geschichte man ju is truch ju gruundenge in dät jierhunnert täämelk näi dät rumäniske woud bucurie betjut bliedskup un deeruume wäd ju stääd uk wäil stääd fon ju bliedskup naamd deerätter wuude bukarest ouwikseljend mäd trgovite haudstääd fon ju region walachei in kricht ju stääd n stäädmuure in do naiste jiere kreech bukarest ne oainständige wirtskup ne uurkunde fon n moai wiest ätter ne präfektuur un meenteräide ju stääd kreech uk ne fersuurgengsfunktion foar dät lound uum ju stääd un wuude uk wichtich foar ju hondel mäd dät osmaniske riek in do ätterfoulgjende jiere ferhindert ju turske heerskup dän wirtskuppelke foutgong fon ju stääd in wilst do turken ju stääd äroberje kumt et tou n stäädbround bie n uur slacht in ju naite fon bukarest in n häärst fon looken do turken sik wieruume un fernäilden n deel fon ju stääd deeruum wuude trgovite ju haudstääd fon rumänien een jier leeter wuude bukarest dan tourääch äroberd in dät jier ferjoageden moldauiske striedere mäd hälpe fon ju befoulkenge do in ju stääd stationierde turken ruske truppen siegeden ap n oktober bie bukarest juun do osmanen in unner ju rusk aastriekske turkenkriech fluchtet ap n oktober die fürst nicolae mavrogheni mäd monljuude uut ju stääd hääruut bukarest wuude ap n november fon do aastrieker unner dän prins friedrich josias fon saksen kobuurich saalfäld iennuumen un eerst ap n august wieruume roat ferscheedene natuurkatastrofen un epidimien as äidbieuwjen un pest un fjuurbukkel un uurdriftenge un träfden ju stääd in do naiste jiere in dät jierhunnert waas bukarest mongs frontstääd in ferscheedene kriege twiske ruslound aastriek un dät osmaniske riek in dät jier wuude dan die stoat rumänien bilded un bukarest wuude haudstääd ap n dezember unner ju eerste waareldkriech wuude ju stääd truch düütske truppen besät un ju haudstääd fon rumänien wuude iai november wuude bukarest wier fräi un bukarest wuude haudstääd in n oktober looken düütske truppen bukarest binne unner ju twäide waareldkriech ferboont rumänien sik mäd dät düütske riek un ap eende fon dän kriech ap n august mäd doo allierde hitler roate n befeel tou bombardierenge fon ju stääd ap n august aan dai leeter ferkloorde rumänien dän kriech an düütsklound do russen looken bukarest binne ap n august in dän koolde kriech waas rumänien n satellitstoat fon ju sowjetunion midde dezember waas die begin fon ju foulksapstand juun nicolae ceauescu ju apstand foatede ap n dezember in bukarest oun ap n dezember kwad ju stoatsfiersjooseender tvr rumänien fräi tou weesen in bukarest sunt truch ju revolution moanskene stuurwen flugge bauwierke in bukarest sunt die amazonas uk portugiesisk rio amazonas spoansk ro amazonas in dän brasilioansken bupperloop rio solimes aleer rio orellana is aan stroom in t noude fon suud amerikoa sowät kilomeetere suudelk fon dän äquator fljut hie fon do anden uut ätter t aaste truch dät amazonas bäkken ätter dän atlantik die amazonas is mäd een woaterfierenge fon in n truchsleek m s ju aller woaterriekste äi fon ju äide un fiert oun sien mundenge moor woater as do säks naistlitjere äien touhoope sin noome fiert die stroom eerste fon ju steede oun wier do bee wäl äien ro maran un ucayali in peru touhoopefljoote unnerbreeken wäd dät truch dän brasilioansken ousnit buppe ju stääd manaus mäd dän noome rio solimes die stroom häd in brasilien een bratte fon maasttieds moorere kilomeetere sien woaterfierenge blift uur t jier maasttieds moor of minner gliek uumdät do sieden äien tou unnerskeedelke jieres tieden hooch un läichwoater hääbe dät glieket sik dan maasttieds uut wan dät toumäts dan daach hoochwoater ap n amazonas rakt kon hie do bewooldede alluvioal flakten loangs sien ougere ap een bratte fon bit tou kilomeetere unner woater sätte in twäin haud ierme truchstroomet hie ju ailound waareld fon dän bienaist kilomeetere breeden mundengs beriek die mundengsberiek fon dän amazonas is truch woaterloope do fon äbbe un floud bestimd wäide ferbuunen mäd dän mundengs tjoachter fon dän rio par wiertruch dät ailound maraj outränd wäd sowät tjoonduusend äien fljoote in dän amazonas deer sunt moor as hunnert fon goadelk foar ju skipfoart un soogentien sunt langer as kilomeetere tou n fergliek häd die rhien een loangte fon km do wichtichste sieden äien fon links sunt do wichtichste sieden äien fon gjuchts sunt argentinien is een lound in t suude fon suudamerikoa dät in do noch unner dän noome fereende provinse fon dän ro de la plata uunouhongich fon spanien wuuden is ju haudstääd is buenos aires argentinien lukt sik fon dän suudelke deel fon ju suudamerikoanske atlantik kuste bit in do aastelke anden in do dät heele wäästelke skeed fon argentinien ferlopt in do argentinske anden lait uk die aconcagua dät is die hoochste bierich fon suudamerikoa un dän heele amerikoanske dubbelkontinent in dät noudwääste fon argentinien sunt do pampas tou fienden dät sunt subtropiske gäärs stäppen deer lait uk die ro de la plata naamde mundengstjoachter fon dän ro paran un dän ro uruguay wier een ticht besiedeld rebät mäd ju haudstääd buenos aires tou fienden is buenos aires ju politiske haudstääd un ju wirtskuppelke midde fon argentinien häd foar sik sälwen man ienwoonere stound touhoope mäd een groote riege foarstääde do noch n stoatus as oaine meenten hääbe hiede ju metropolruumte gran buenos aires in t jier sowät millionen ienwoonere wäkke fon düsse foarstääde sunt niks as woon kwattiere man wäkke hääbe uk bedrieuwe foar sik crdoba mäd mio ienwoonere ju twäidgrootste stääd fon dät lound ferföiget uur grattere produktsjoons steeden un häd ju ooldste universität fon dät lound ju nasjonoale universität crdoba spoansk universidad nacional de crdoba rosario in ju provinz santa fe mio ienwoonere is die twäidgrootste hoawen fon dät lound un een industrie un honnels säntrum mendoza mio ienwoonere is ap t bääste foar sin wien un frucht ounbau bekoand man dät tjoont uk as ferbiendenge foar dän honnel mäd santiago de chile san miguel de tucumn ienwoonere is die uursproang fon ju uunouhongegaid ju stääd wuude truch ju intensive buuräi besunners truch dän ounbau fon sukker roor wirtskuppelk un kulturell betjuudend man dät leed in do lääste jiertjaande unner ju krise in düssen wirtskups sektor un is däälich een fon do stääde mäd ju grootste äärmouds roate fon dät lound man do universitäten in düsse stääd hääbe uurregionoale betjuudenge un wäide biespilswiese fon studenten uut bolivien besoacht aaldät argentinien een loang leekene kuste häd rakt dät deer bloot n poor ailounde ju grootste is ju isla grande de tierra del fuego dät grootste ailound dät tou dän fjuurlound archipel heert düt ailound häd aaltouhoope km man dät is apdeeld twiske argentinien km un chile km dät twäide betjuudende ailound rebät is dät suude fon ju provinz buenos aires wier sik in do buchten baha blanca un baha anegada two groote rebätte fon wääd see fiende wier ju see bie äbbe druuch lait do ailounde junner sunt flak un mäd uutnoame fon ju isla jabal wier ju boade siedelenge san blas lait sunt do nit bewoont dät grootste ailound junner is ju isla trinidad mäd km fääre rakt dät foar ju patagoniske kuste n poor litjere fäls ailounde striedich territorium sunt do falklound ailounde uk malwinen do suudaastelk fon argentinien in dän atlantik lääse jo sunt britisk uursee rebät man argentinien stoalt deer sänt ounspröäk ap wät in t jier tou dän falklound kriech fierde dän argentinien ferloos argentinien wol uk dät britiske uursee rebät suud georgien un do suudelke sandwich ailounde foar sik hääbe do uk in dän falklound kriech uumkamped wieren un britisk bleeuwen noaberlounde fon argentinien sunt in wäästfräislound häd dät ooldfräiske gjucht sik heelden bit as ju fräiegaid deer ferlädden geen in ju provinz groningen bleeuw dät bit in kraft wierbie dät ap läichsaksisk uursät wuude deerbie wuuden oafte ooldfräiske texte uut wäästfräislound as gruundloage bruukt in aastfräislound heelt dät oolde gjucht sik bit man deerbie waas dät so annerd dät dät bloot do ansprüche fon dät groafelke huus tjoonde dät bit jäildige seelter loundgjucht schäl ätter siebs nit fräisk fon inhoold weesen hääbe henk d meijering altfriesisches recht im und jahrhundert in advances in old frisian philology amsterdam ju bläshanne fulica atra dt blässhuhn is n fuugel un heert as ju woaterhanne gallinula chloropus uk tou ju familie rallidae bläshannen rakt dät in groote deele fon europa asien un afrikoa uutwoaksene dierte sunt litjer as ju wüülde oante swot hääbe ne wiete stierne un hääbe roode oogene wan sun diert an lound is sjucht me do griesgräine toonen mäd do swimlappen junge bläshannen sunt fon ju keeuwe bit tou dän buuk ljoachter un gans litje suukene hääbe uk n rooden kop ju bläshanne frät foarallen plonten man uk rotterge stoffe musselken un uur litje dierte uut ju mudde an dän boudem fon ju äi af dän fiskediek wier die fuugel swimmen däd in dät foarjier un dän häärst äisje do bläshannen uk gäärs bie winterdai fljooge do bläshannen nit aal ätter dät suude wai do do nit wäch fljooge kon me fodderje toun biespil mäd brood dät nääst fon ju bläshanne is maasttieds in dät woater nai bie dät ouger wier dät rait un ju uur ougervegetation ounfoatet dät is oafte groot un uut swimmende plontendeele baud in dän april af in dän moai foatje do bläshannen oun hiere fieuw bit tjoon oaiere tou lääsen mongs uk al in dän meerte wan jo feräärgerd un stöörd wäide kon dät bit juli un august anduurje do oaiere sunt x mm groot un sunt ljoacht mäd roodbruune un swotte tuddelke do bee oolden broude deege do suukene woonje dan eenige deege in dät nääst leeter wäide jo fon bee oolden fierd un hääbe ätter oachte wieke tou fljoogen leerd juu woaterhanne gallinula chloropus is n fuugel un heert as juu grattere bläshanne fulica atra uk tou juu familie rallidae in seelterlound kon me uk fuul woaterhannen fiende foarallen bie n hollener see dät nääst is nai bie dät ouger monken dät rait un juu uur ougervegetation doo woaterhannen kriegje insen af twäie in n jier säilden uk träie suukene joo lääse fon april bit juli hiere oaiere dät sunt fieuw bit alwen ljoachte man dunker sprinkelge oaiere doo x mm groot sunt doo oolden wikselje sik bie dät uutbrouden ou un ätter njugentien bit twountwintich deege sluupje doo litje suukene uut deege leeter kon sunne litje woaterhanne al fljooge man juu blift noch loanger mäd hiere bruure un sustere touhoope wan dät moor as een broud in dät jier rakt hälpe doo junge woaterhannen mongs uk mee doo litjere bruure un sustere tou fodderjen widukind wiet bäiden waas härtsoch fon do saksen fon bit tou hie häd wierstand laistet juun korl dän groote in do saksenkriege wieroun uk do fräisen bedeeligd wieren do franken wüülen dät kristendom wiedje ätter dät noude un aaste deer wier do fräisen un saksen lieuwden dät lääste stuk fon dät fräiske riek hiede korl die groote aal in äroberd deerätter schuulen do saksen sik fon do franken uk ätter dät kristendom uumereeke läite in wuude dät saksiske heer fersloain fon do franken un widukind fluchtete ätter do dänen wai in kompede karl die groote juun do sarazenen in spanien in keem wikdukind tourääch as oppermon fon do saksen wierbie n frankisken apruur juun do franken äntstuud deerbie doodeden do saksen dät frankiske heer un twäin fon do hoochste beamten fon dän frankiske köönich ju rache fon do franken waas woarschienelk ap e naite fon verden aller wierbie korl die groote saksen koppedee bloudgjucht fon verden ap n middewinter wuude widukind dööpet fon do franken hie is fermoudelk stuurwen ieslound is sland is n lound in noud europa ju haudstääd is reykjavk un die präsidänt fon ju republik is sänt guni th jhannesson dät haud ailound ieslound un eenige uumelääsende litjere ailounde do deel fonne republik ieslound sunt sunt vulkoaniske ailounde ap n middel atlantisken rääch ieslound häd ne flakte fon km ju tou uut wöist lound tou uut vegetation tou uut glitskere un tou uut seen bestoant do maaste ljuude lieuwje an do kusten wült die hauddeel fon t ailound fon vulkoanisk wöist lound un glitskere iennuumen wäd düsse gebiete sunt bolde uunbewoonboar ju haudstääd un grootste stääd fon ieslound reykjavk lait ainewaiens twiske dät wääste un dät suudwääste fon ieslound fääre sunt ätterwoaksende energie un resourcen in ju see gjucht wichtich in ieslound deeruum dät die stoat ne goude loage foar fiskjen häd un do geologiske uumstounde goud foar geothermiske energie sunt ju munte fon ieslound hat iesloundske krna isk ieslound wuude läip fon ju finanzkrise träfd man fon eenige wäd optimistisk foaruuttäld dät sik ju wirtskup bit wierhoalje wol gruunde deerfoar skällen ieslound wuude in t jier uunouhongich fon dänemark un is sänt ne republik die präsident fon ieslound is olafur ragnar grmsson un ju premierministerske is jhanna sigurardttir samfylkingin ne sozioal demokratiske paatäi dät parlament fon ieslound is dät alingi dät as ooldest aktiv parlament fon ju waareld beteekend wäd man däälich daach gjucht uurs funktioniert as in t middeloaler ieslound is neen lid fon ju europäiske union man häd in aasked een lid tou wäiden ooldenbuurich is ne kringfräie stääd in läichsaksen ungefeer km aastelk fon dät seelterlound ju universitätsstääd un eemoalige residenzstääd blw haudstääd fon ju groafskup fon dät härtsochdum fon dän fräistoat un fon dät lound ooldenbuurich is mäd ienwoonere ätter hannover brunswiek un ossenbrääch ju fjoodgrootste stääd as uk een fon do buppesäntren fon dät lound läichsaksen ju stääd wäd tou do maast dynamiske wirtskupsregionen fon düütsklound reekend ooldenbuurich lait an fjauer ferskeedene autoboane dät sunt die a ätter lier in dät wääste un ätter bremen in dät aaste die a ätter wilhelmshoawen un die autoboanring die der touhoopestoald is uut a un k l n fon ooldenbuurich kon me mäd dän iersenboan ätter bremen lier osnabrück un wilhelmshoawen ju weser un ju hunte fljoote truch de stääd buute ju stääd rakt et n fljoogploats groote pier wäästfräisk grutte pier oktober is die noome wierunner pier gerlofs donia as fräisken fräiegaidsstrieder bekoand wuuden is et rakt fuul mythen uur groote pier wiertruch et nit gjucht muugelk is uum altied ju weerhaid tou bestimmen täämelk sicher is groote pier in kimswert bädden in dän twäide haaldeel fon dät jierhunnert uum dät jier hie waas die suun fon gerlof piers donia un fokel sybrants bongma un hilkede rintsje syrtsema do bee kreegen in aan soon gerlof piers donia dät moanske fon pier gerlofs donia is stuurwen in dät jier keem frysln unner albrecht fon saksen die der söldnere ätter frysln wai soande uum do probleme tou bekämpjen do dät nit holp roate dissen heersker sien gjuchte ap frysln wieruume an dän düütske kaiser kaiser maximilian i soande do do groafe fon hollound wät tou ju besättenge fon starum fierde pier donia waas buur in kimswert wier sin buurenhoaf die osinga state truch saksiske söldnere deelbaadend wuude me kwad dät sien moanske deerbie doodkeemen is deertruch wäd hie n strääwigen strieder juun do saksiske un do hollounske besättere unner sien anfierenge foarde ju seeroowerflotte de swarte heap fon makkum un warkum uut ap ju suudersee mäd sien seeroowerflotte behärkskede hie ju suudersee glieks tou begin fon sien karriere hiede groote pier holloundske schiepe äroberd wierfoar hie siksälwen mäd dän titel köönich fon do fräisen beloond hiede desiderius erasmus waas gans kritisk uur groote pier sien äroberenge in dät jier is pier gjucht aktiv ap ju suudersee gript fuul schiepe oun un hälpt truppen uut gelderlound ätter medemblik wai tou kuumen as ju äroberenge fon ju buurich fon medemblik naan ärfoulch waas plunnerde un broundschätsede pier ju stääd in hiede pier uk dät täärp asperen äroberd un bienaist aal do ienwoonere doodäin pier heelt ju stääd medemblik besät un benutsede ju as basis bit die holloundske steedhoolder ju stääd wieruume äroberde in dätsälge jier keem die steedhoolder fon hollound mäd ne kriechsflotte anthonius van den houte wuude die kaptain un kreech admiroal fon ju suudersee as tittel in dän begin hiede die hollounske kaptain n litjen ärfoulch truch dät ferbaadenjen fon n poor fräiske schiepe bie bunschoten groote pier äroberde deerätter hollounske schiepe un besiegde ju flotte fon do hollounske steedhooldere bie hoorn as hie saach dät karl v fon gelderlound ju fräiske seeke eegentelk nit stöände waas die twist foar him foarbie un moakede hie nit moor fääre een jier leeter is hie freedelk stuurwen in sien bääd un hie wuude in ju säärke fon snits biesät ätter do geschichten waas pier riesich groot un hiede buppemoanskelke krafte uum hääruuttoufienden wäl fräisk waas moasten do ljuude dät foulgjende kweede konne bter brea en griene tsiis wa t dat net sizze kin is gjin oprjochte fries buutere brood un gräinen sies wäl dät nit kweede kon is naan apgjuchten fräise pier häd dät bruukt uum tou bestimmen af apfoarende fon sien schiepe wäil fräisk wieren wan dät nit so waas wuuden sukke ljuude kielhoald un dan hiere schip loosroowed dät swäid fon groote pier schäl m loange weesen hääbe ne kopie deerfon honget däälich in dät fräiske museum in ljouwert dät internet is ne samlenge fon computernätte wierbie fuul computere mädnunner ferbuunen sunt un doaten uuttuuskje deertruch kon me internettjoonste as e mail doatäiuurdreegenge www telefonie radio un fiersjoon nutsje wült n computernät gewöönelk apbaud is uut köärperelke komponente koabele skaltengen usw bestoant n internet bloot uut ne riege protokolle in dän fal fon dät gängelke internet dät sonaamde ip internet protokol computere in ferskeedene nätte un mäd unnerskeedelke bedrieuwssysteme konnen truch dät anweenden fon do protokolle mädnunner kommunisierje n köärperelk computernät is maast begränsed tou n gebiet of ne organisation dät system fon juunsiedige kommunikation in sun bekniepen gebiet wäd uk je wäil intranet naamd uut aal moor intranätte häär is uk tougong muugelk tou dät internet wült uursuume däälich uk wäkke sieden ap dät waareld wiede wäb www bloot foar persoone of organisatione tougongelk sunt do deer apaat foar ärmächtiged sunt wät in dän spreekgebruuk as dät internet beteekend wäd is n groot eepenbeer computernät n nät fon nätte wierbie me sik haalt an do requests for comments bidden uum bemäärkengen ferwalted fon ju internet engineering task force eegentelk rakt dät naan oainer fon dät internet do foarskrifte fon dät internet sunt apstoald uum dät muugelk tou moakjen dät ferskeedene nätte ferbuunen wäide deerbie is ju apsicht dät sogoar dän ferljus fon wäkke ferbiendengen dät nät nit kuutbräkt bloot wan deele fon dät internet goarneen ferbiendengen moor hääbe roaket dät nät apdeeld in paate do der dan in sik noch funktionierje konnen wült dät internet an sik änsteen is is dät eerste in dän loop fon do jiere foar älkuneen tou ferföigenge keemen ne groote unnerstutsenge deerbie waas dät in n august html ienfierd wuude deertruch kon dät internet ferwoand wäide as n waareldwied nät fon sieden do der ferbuunen sunt fon koppelengen do me anklikke kon do maaste dokumente do der uur dät internet apruupen wäide konnen sunt nu apstoald in html een fon do näiere foarskrifte is ju wap foarskrift dät stoant foar wireless access protocol un bestimt wo jou handy of jou houndcomputer träidloos mäd dät internet kommunisierje kon fuul handys konnen in dän wap stand sät wäide toun internetjen wap programme as fon google un wapedia reeke biewielen ju muugelkhaid fluks in do doatäinoomen nit do unnerskrifte fon bielden tou säiken huang xianfan hoochchinesisk november fusui januoar guilin waas n historiker fon china ätter dän internoatsbesäik in guangxi studierde huang xianfan siet an ju pädagogiske universität fon peking haudstääd fon china do feeke geskichte flugge literatuur un ängelsk leeter an ju universität fon tokio haudstääd fon japan siet waas huang xianfan professor an ju universität sun jatsen leeter an ju universität fon guangxi fon bit hiede huang xianfan ne professur foar geskichte an ju universität fon guangxi un fon bit an ju pädagogiske universität fon guangxi in disse tied nämmelk moakede hie sien studien fon ju anthropologie un fon dät zhuang chinesisk minnerhaidsfoulk an ju universität fon guangxi un ju pädagogiske universität fon guangxi bosnien un herzegowina sunt touhoope een lound ap dät balkan hoolichailound suudaast europa ju haudstääd is sarajevo die ministerpräsidänt is hoast denis zvizdi stound bosnien un herzegowina wäide beskat fon do ienwoonere fon dän stoat naamt me aaltouhoope bosnier monken do bosniere sunt do as grootste befoulkengsdeele do muslimiske bosniaken do orthodoxe serben un do katoolske kroaten in dän grootste deel fon dät lound boalt me ijekaviske dialekte dät heert tou ju tokaviske dialekt gruppe fon dät serbokroatiske ap dät ijekaviske gruundet sik ju kroatiske bosniske un montenegriniske skrift sproake uk ju serbiske skriftsproake gruundet sik ap tokaviske dialekte bosnisk serbisk un kroatisk sunt as ferskeedene skrift sproaken uk aal tjo amtssproaken uk wan jo sik so äänelk sunt un sik ap jusälge dialekt gruppe gruundje besunners wichtich is dät uumdät ju serbiske skriftsproake in kyrilliske skrift ju bosniske un ju kroatiske oaber in latienske skrift skrieuwen wäide fääre rakt dät in bosnien un herzegowina roma do baale romani buppedät sephardiske juden do sephardisk baale wät nai bie dät spoanske stoant man düsse bee minnerhaide moakje touhoope minner as een prosänt fon ju heele befoulkenge uut sänt dän dayton ferdraach die in dän bosnienkriech be eendigede deelt sik die stoat bosnien un herzegowina in twäin uum niep tou weesen träi ferwaltengs rebätte ju föderation bosnien un herzegowina federacija bosne i hercegovine un ju serbiske republik buppedät ju stääd brko ju as besunneren distrikt do bee touhoope also faktisk direkt dän säntroal stoat unnerstoant hier is ju apdeelenge ap een koarte tou sjoon ju föderation bosnien un herzegowina is in blau ju republika srpska in rood un die brko distrikt in jeel deerstoald unnerskeedelke faawtoone reeke ferskeedene kantone wier dät juudendum is die gloowe fon do juuden man uk seeken as juudske kultuur un geskichte heere tou dät juudendum doo juuden wäide deelwiese nit bloot as religiöse gruppe man uk as foulk blouked et rakt ungefeer millione juuden ap ju waareld wierfon ungefeer millione in israel woonje dät juudendum is n monotheistisken gloowe do juuden leeuwe also dät et aan god rakt dät is uk die ooldste monotheistiske gloowe dät juudendum waas ju gruundloage foar do uur twäin monotheistiske gloowen dät kristendum un dän islam dät hillige bouk fon do juuden hat die tanach äänelk as dät oolde testamänt fon do kristen deer sunt deele fon dän tanach schrieuwen wuuden in dät aramäiske man die grootste deel is ap hebräisk man die tanach is nit een eenhaidelk bouk juu wäd apdeeld in träi deele doo sik sälwen wier apdeele juu tora thora af torah is die eerste un wichtichste deel fon dän tanach un bestoant uut doo bouke fon mose as nevi im beteekent me doo prophetenbouke fon doo juuden juu diskriminierenge juun juuden wäd as antisemitismus af gnauer antijudaismus beteekend doo juuden wuuden in juu geskichte oafte diskriminierd wät wäil deerfon kumt dät joo sänt juu fernäilenge fon jerusalem un dän juudsken stoat in dät jierhunnert ä chr unner hadrian aaltiede as minnerhaid twiske uur religionen lieuweden un minnerhaide wieren aaltiede n wäilkuumen offer foar doo doo n offer bruuke in dät middeloaler häd me oafte fon sakrileg un uur ferbreeken boald un dan koom mongs n pogrom juu ansicht doo juuden hieden jesus möärend waas uk n ienweensel foar diskriminierenge un feroachtenge die grootste un äiländichsde moort waas oawers wäil wät doo nazis däin hääben joo hääbe doo juuden feroachted un in groote deele fon europa bestäälen ienspeerd pieniged un innerdoat gans organisierd morded twiske un juuden wuuden fon doo nazis organisierd uumebroacht israel hebräisk medinat jisra el arabisk daulat isr l is n lound in dät midde aaste israel is dät eensige lound ap ju waareld wier ne juudske moorhaid woont million fon do million ienwoonere sunt juudsk ieuwenske do juudske ienwoonere rakt et ne arabiske minnerhaid do historiske wuttele fon dän moderne stoat israel lääse in dät bibliske lound israel ätter dän deelengsplan fon fon do fereende natione skuul et two stoate reeke n juudsken un n arabisken stoat jerusalem keem unner ju ferwaltenge fon do fereende natione as israel sik uunouhongich ferkloord hiede foulgede dän ramstäk fon arabiske stoate aan dai leeter sietdäm häd israel in fuul ferskeedene kriege kämped mäd arabiske noaberstoate ju ooldste wälle foar dät woud israel is ju ägyptiske merenptah stele däälich in dät ägyptisken museum in kairo ju beskrift n fääldtoach juun n foulk israel in dät lound kanaan un wäd ap dät jier f kr datiert ju foulksetymologie fon dät oolde testamänt tjut israel as goddesstrieder an gen as jookub sik wrongen hiede mäd n ängel fon god kreech hie dissen näien noomen sien ätterkuumen wuuden bäiden fon israel israeliten of kuut israel naamd die noome fon dän moderne stoat israel is medinat yisrael stoat fon israel uur foarsleeke sunt eretz israel dät lound fon israel zion judäa un näi judäa weesen israel wäd begränsed fon libanon in dät noude syrien in dät noudaaste dät middelmeer in dät wääste ägypten in dät suudwääste jordanien un ju doode see in dät aaste do palästinensiske gebiete in dät aaste fon israel sunt autonomiegebiete israel kon in fjauer loundskupsregione ferdeeld wäide ju middelmeerkuste ju höäwelloundskup in n midden dät jordaandoal un ju negev wüüste fon dät mäitigde klimoa in dät noude fon israel wäd ju londskup ätter dät suude wai druuger in dät noude stounde moor boome un ju londskup is gräin in dät suude is ju negev wüüste dät noude is gjucht fruchtboar un deer sunt do bierge un höäwele suudelk fon jerusalem gungt ju höäwelloundskup fääre man deer is dät lound gjucht unfruchtboar ätter ju kuste wai wäd ju londskup flak ju negev wüüste in dät suude häd n fläche fon ca km uumtränt n haaldeel fon israel sien loundfläche geografisk heert er tou de sinai wüüste ju wüüstenregion begint in dät noude sowät appe naite fon be er scheva un sien eende is in eilat die maast suudelke stääd fon israel ju jordaan is mäd km ju loangste äi fon israel un begint in do golanhööchten fon n bierich hermon fljut ju jordaan truch ju emek hachula un n see genezareth ätter ju doode see tou die djoopste punkt fon ju äiduurflakte truch ju woaksende befoulkenge un tou min rien sunt do woaterreserven in israel knap die see genezareth is dät grootste swäitwoaterreservoir in israel weer ju jordaan also woater ätterlät fääre ätter dät suude wai is ju arabah ju eendet in n gulf fon eilat wät deel fon ju roode see is do tjo grootste stäädsgebiete fon israel sunt tel aviv haifa un jerusalem ju temperatuur in israel is gans unnerskeedelk foarallen in de winter in do bierichgebiete kon et koold un wiendich weese un oafte lait deer snee dän grootste deel fon et jier lait snee ap dän bierich hermon m in jerusalem kon mongs uk snee faale dät klima in do kuststääde tel aviv un haifa is mediterroansk deer faalt fon moai bit tou september nit so fuul rien die suumer duurt loange un dät kon gjucht heet weese dät klima in dät suudaaste fon israel wäd bestimd fon sien loage twiske ju subtropiske druuchte so as in ju sahara un do arabiske wüüsten ätter ju fernäilenge fon dän oainständige juudske stoat truch do roomer ätter kristus wonderden do juuden uut ätter uur gebiete uum dät middelmeer tou ne litje juudske befoulkenge is oaber immer in israel bleeuwen mäd dän zionismus eende jierhunnert äntstuude ne organisierde ienwonderenge fon juuden ätter palästina wai ju eerste groote emigration alija fon juuden ätter palästina waas uum tou do juuden wuuden in ferskeedene lounde truch antisämitiske gesätse diskriminiert un deertruch kreegen do dän wonsk tou emigrieren ätter n uur lound theodor herzl kon me sjo as dän architekt fon dät politiske zionismus hie organisierte in dät jier dät eerste zionistenkongres in basel un skreeuw bie disse geläägenhaid in sien daibouk in basel hääbe iek dän juudenstoat gruundet muugelk binnen in fieuw jiere man wisse binnen füüftich jier sjucht älkuneen dät so ju twäide emigrationswooge of alija begon ätter dän kishinev pogrom in ruslound in april wuude tel aviv gruundet ju eerste modärne stääd in palästina ätter dän unnergong fon dät osmaniske riek koom ju foulkenbuund mäd klasse a mandoat foar do gebiete fon wät däälich israel jordanien gaza un westjordaanlound sunt dät mandoat wuude in ratifiziert in juli roate dät two ferwaltengsbesirke palästina un transjordanien transjordanien uumfoate uungefeer tjofjoodendeel fon dät mandoatsgebiet bee do ferwaltengsbesirke holden noch jusälge munteenhäid un hieden dosälge mandoatsgesätse man do juuden hieden nit dät gjucht uum aastelk fon dän jordaan tou woonjen twiske un foulgede ju fjoode alija ju füüfte alija foulgede in do jiere bit tou also ätter ju nationoalsozialistiske machtsuurnoame in düütsklound wät foar fuul juuden dän gruund was uum tou emigrieren deertruch kuude ju juudske befoulkenge in palästina gau groie kuumt ju britiske peel kommission mäd n eerste deelengsplan ätter ju prozentuale befoulkengsferdeelenge hieden do juuden in disse tied ne moorhaid in dät kustgebiet un in galiläa in dän rest fon israel woonde ne arabiske moorhaidsbefoulkenge so skuul dät lound ätter dän plan fon do briten uk deeld wäide do näi immigrierde juuden in israel wieren gjucht bliede mäd dän plan do araber wieren deerjuun un dän plan wuude nit uutfierd foar dän twäide waareldkriech wuude palästina uk al besiedeld fon juuden man ätter ju twäide waareldkriich koomen moor juuden ätter dät oolde hälge lound wai ätter dän deelengsplan fon fon do fereende natione skuul palästina in two stoaten deeld wäide n juudsken un n arabisken do juuden wieren deerfoar do araber hääbe dän ploan ouliend ap n moai ron dät mandoat fon dän foulkenbuund ou aan dai deerfoar ferkloorde israel sik uunouhongich do fereende natione do fereende stoaten un ju sowjetunion anärkanne israel glieks deerap foulgede noch in ju gründengsnacht do kriechsferklooringen fon ägypten saudi arabien jordanien libanon irak un syrien in dän arabisk israeliske kriech moai bit tou juli wuude israel fon fieuw arabiske lounde israel oungriepen die kriech waas n ärfoulch foar israel un die israeliske stoat wuude gratter wuude mäd do fieuw arabiske lounde n woapenstilstound teekend irak look him sunner n ferdraach wieruume uut dät wäästjordaanlound ätter ju nationoalisierenge fon dät sueskanoal in ferkloorden frankriek grootbritannien un israel dän kriech an ägypten israel ärobert ju sinai fon ägypten juli looken do israeliske truppen sik tourääch in koom ägypten mäd ne free initiative ätter ju initiative skuul israel ju sinai touräächreeke an ägypten un ägypten ärkoande israel an as lound israel annektierde deerätter aast jerusalem un ju golanhööchte in n juni greep israel in dän irakisk iranisken konflikt ien israeliske luftfoartjuuge bombardierden dän atomreaktor osirak ap e naite fon bagdad un fernäilden dän operation opera gruund foar israel waas ju betruuenge fon israel mäd atoomwaffene fon dän irak ju eerste intifada palästinensisken apstand waas un duurde bit tou ätter do oslo freeprosesse in un foulgede ne twäide intifada in n februoar waas ju twäide intifada offiziel be eended baude israel ne muure twiske do israeliske un palästensiske gebiete ap do gränsen fon dät wäästjordaanlound un gaza ministerpresidänt ariel sharon kwad dät ju muure ju sicherhaid ferhaagerje skuul ätter do statistike hiede sharon gjucht do terror ansleeke sunt sietdäm minner wuuden in look israel do israeliske siedelengen tourääch uut ju gaza striepe ätter do ärfoulge fon ju radikoalislamiske terrororganisation un paatäi hamas un ju israeliske paatäi kadima wuude ju situation gjucht läip ju äntfierenge fon twäin israeliske soldoaten in dän suumer fon waas die gruund foar israel uum hamas in ju gaza striepe un wäästjordaanlound ountougriepen hisbollah koom an ju siede fon hamas un hisbollah äntfierde moor israeliske soldoaten dät waas die gruund foar kriech mäd libanon die libanonkriech duurde fon n juli bit toun august un wuude mäd n waffenstilstand be eended in fjuurde hamas immer moor raketen ätter juudske siedelengen wai ap n dezember begon die israeliske armee mäd luftoungriepe ap ju gaza striepe deerätter foulgede ju gruundoffensive ap n januoar israel is ne parlemäntariske republik dät parlamänt ju knesset wuude ap n januoar foar dät eerste moal wääld un häd sitte ju knesset wäält dän presidänt foar soogen jiere die presidänt mout dän premierminister benaame die premierminister is die exekutive israel häd neen ferfoatenge ju skuul in ätter ju apgjuchtenge fon dän stoat israel skrieuwen wäide man deer wieren fuul ferskeedene meenengen daach sunt sonaamde gruundgesätse annuummen wuuden do skällen ju basis weese foar ju ferfoatenge un sunt wichtiger as uur gesätse do marine lound un luftstriedkrafte sunt fereeniged in een organisation ju dän noome israeliske ferdäägengenskrafte drächt hebräisk arabisk ängelsk israel defence force idf truch de konsolidation fon paramilitääre gruppen un militante gruppen wuude die israeliske armee in apgjucht deer oarbaidje uungefeer aktive soldaate un reserviste ju häd kampfljoogere fon do typen f phantom ii f eagle f fighting falcon a skyhawk un ju oainständich äntwikkelte kfir die haudpanzer is dän oainständich äntwikkelde merkava israel un do fereende stoate hääbe mädnunner dät eensige operationelle anti ballistiske rakeete systeem ap ju waareld äntwikkeld die arrow missile israel häd siet dän jom kippur kriech n nätwierk fon apkloorengssatellite äntwikkelt truch dän ärfoulg fon dät ofeq program is israel een fon do soogen lounde do sukke satellite lansierje kon däälich gungt me deerfon uut dät israel käädenwoapene häd foar ju buutenloundske politik fon israel sunt do beluukengen mäd do arabiske lounde fon grooten beloang mäd jordanien un ägypten häd israel freeferdraage unnerteekenet fon do buutenloundske beluukengen mäd do lounde in faander asien spielje do beluukengen mäd do palästinensiske autonomiegebiete n besunnere rulle siet dät freeferdraach mäd jordanien in dät jier bildje deele fon dät wäästjordaanlound un dän gaza striepe do palästinensiske autonomiegebiete ieuwenske do beluukengen mäd do arabiske lounde is n wichtich siel fon ju israeliske regierenge de migration fon so fuul muugelk juuden ätter israel wai dät israeliske militäär kon deerbie hälpe uk wan do näie migroanten noch neen israeliske stoatsburger sunt bie ju smoachtnood in äthiopien häd ju israeliske regierenge do äthiopiske juuden ätter israel broacht do kontakte mäd dän europäisken union un forallem do fereende stoaten fon amerikoa sunt gjucht goud ätter die säksdeegekriech in kontrolierde israel dän gaza striepe dät sinai hoolichäilound dät wäästjordaanlound un aast jerusalem un uk ju golanhööchte dät sinai hoolichäilound wuude wieruume roat an ägypten do juudske siedelengen wuuden in do besätte gebiete apgjucht un duuren bloot fon juudske israelis bewoond wäide stuuns lieuwje uungefeer israelis in sukke siedelengen in dät wäästjordaanlound wan me aast jerusalem tou do siedelengsgebiede fon dät wäästjordaanlound reekend woonje deer touhoope uungefeer israeliske buurger ap n gaza striepe woonden bit tou august soowät israeliske buurger twiske moor as een million palästinensiske buurger dät wieren täämelk groote täärpe mäd uumfangrieke huuse un sträiten baud ätter amerikoanisk foarbield do israeliske siedelengen in dän gaza striepe wieren fon n grooten sicherhaidsapparoat skütsed juun palästinensiske oungriepe n nätwierk fon ferskeedene sträiten do alleenich fon israeliske buurger bruukt wäide konnen rakt ne goude ferkiers infrastruktuur twiske do siedelengen un dät israeliske territoarium tougliek moaket dät ju äntwikkelenge fon do palästinensiske autonomiegebiede stuur ju fräie beweegengsmuugelkhaid fon ju palästinensiske befoulkenge beknappet sik truch do israeliske blokkoaden un kontrolposten ap do sträiten an dät eende fon moakede dän israelisken buppeste gjuchtshoaf n uurdeel weerätter ju autoboan twiske tel aviv un jerusalem uk fon fräi tougongelk weesen mout et rakt säks haud besirke in hebräisk wuuden do mechozot sg machoz naamd un unnerbesirke bekoand as nafot sg nafa do unnerbesirke wäide in touhoope natüürelke regione apdeeld judäa un samarien is uk n ferwaltengseenhaid un uumfoatet do israeliske siedlenge in dät wäästjordaanlound in israel woonje moanskene deerfon woont in do stääde do grootste befoulkengsgruppen sunt do juuden un do araber do uur sunt drusen fon ju ganse befoulkenge of näie ienwonderere truch dät gesäts fon wieruumekuumen konne aal do juuden ap ju ganse waareld ju israeliske stoatsburgerskup andreege un muugelk kriege dubbelde stoatsangeheerichkaid is muugelk in do jiere immigrierden moanskene ätter israel wai deerfon keemen uut de fröiere sowjetunion bit keemen immigranten uut ethiopien deerfon sunt ätter dät jier keemen siet dät jier rakt et uk fuul migranten uut rumänien thailound china afrikoa un suud amerikoa do hiere oarbaid in israel säike do statistieke foar disse migranten sunt nit duudelk deer sukke migranten oafte illegoal in israel lieuwje man uur dän tuume wäch sunt dät uungefeer ienwooner äntwikkelenge fon israel dät rakt two offizielle sproaken in israel dät sunt hebräisk un arabisk hebräisk wäd fon dän stoat as eerste toal bruukt un ju moorhäid fon israel boalt dät hebräiske as määmetoal ju arabiske sproake wäd fon ju arabiske minnerhäid boald truch näie ienwonderer uut de oolde sowjetunion wäd noch fuul russisk baald un skrieuwen uungefeer million moanskene in israel konnen russisk baale frantsöösk wäd fon uungefeer israeliske burger boald do uursproangelk uut noud afrikoa of frankriek kuume n groot deel fon do medien bruukt ieuwenske dät hebräiske dät ängelske do bäidene beginne mäd dät leeren fon ju ängelske sproake in ju gruundskoule in ju moorsproakige praxis is israel oafter twosproakich hebräisk ängelsk as hebräisk arabisk so hääbe do ferkiersskilde oafter hebräiske un ängelske täkste man arabiske täkste sunt deer nit altied tou leesen in august hääbe fjautich politiker fon regierengs un oppositionspartaaen ne gesätsfoarloage in ju knesset inbroacht weer ätter alleenich dät hebräiske noch amtsproake fon israel weesen skäl dät yiddiske is ne hoochduütske toal fon do aschkenasiske juuden ju sik bildet häd uut ferskeedene düütske dialekte mäd hebräiske aramäiske romaniske slawiske toalelemänte ju wäd in israel foarallen fon do charediske juuden boald un wäd skreeuwen mäd dät hebräiske alfabet ju uunouhongelkaidsärklräärenge fon dän stoat israel fon garantiert ju religionsfräiegaid ju religionsmeenskupe sunt säälwen ferantwoudelk foar ju ferwaltenge fon hiere religiöse un hilge steeden do gesätselke räägelenge skällen dän fräien tougong garantierje un skutsje juun äntwäienge anärkoante religionsmeenskuppe sunt ju juudske bloot orthodoxe denomination ju islamiske ju ferskeedene kristelke säärkmeenten as uk do religionsmeenskuppe fon do drusen un do bahai do stoatelk anärkoante religionsmeenskuppe hääbe n gjucht ap interne autonomie un ap stoatelke finansierenge fon hiere gebeedshuuse un do gehalte fon do religiöse amtsdreegere moor as fon ju befoulkenge sunt juuden deertruch is israel dän eensigen stoat appe waareld weer juuden ne befoulkengsmoorhaid hääbe ätter ne uumfroage uut dät jier beskrieuwt fon do juuden siksäälwen as säkular as traditionel as orthodox un as ultraorthodoxe juuden charedim ju moorhaid fon do israeliske araber sunt sunnitiske muslime in dät jier roate dät uungefeer fon ju befoulkenge die haram asch scharif in jerusalem is mäd sien fälsendom un ju al aqsa moschee dät träädwichtichste hillichdum fon dän islam ätter do islamiske hillichdume in mekka un medina dät kristelke befoulkengsdeel waas uungefeer deerfon roate et arabiske kristene un nit arabiske kristene do maasten sunt anhongere fon ju griechisk orthodoxe säärke fon do sowät kristene sunt katoolsk foar do kristene is israel dät hilge lound weer jesus appe waareld keem un stuurwen as ätter dät kristendum is jesus deer uk wierapstuude truch ju grääbessäärke is jerusalem een fon do hillichste steede fon dät kristendum in israel rakt et uk druusen uungefeer fon ju befoulkenge ju waareldwied eensige meente fon samaritanere tält personen eende moor as n hoolichdeel deerfon lieuwt in israel do uur lieuwje in dät wäästjordaanlound in israel lieuwje ätter oaine angoawen uungefeer karäer as uk ne uunbekoande antaal messianiske juuden wäkke bepeelde elemänte uut dät juudendum uurnuumen hääbe oawers disse juuden sjo jesus fon nazaret as messias un wäide deeruum tou dät kristendum reekend in un uum haifa lieuwje eenige huundert bahai weer uk hiere säntroale hillichdume sunt do dät bahai waareldsäntrum bildje siet heert et tou dät unesco waareldkultuuräärwe israel häd ne technologisk hooch äntwikkelte määrkedwirtskaft weeroun dän stoat aktiv deelnimt trots begränsde natüürelke ressourcen häd israel sien loundwirtskaftelke un industrielle sektor in do lääste twintich jiere intensiv äntwikkelt mäd lieuwensmiddele kon israel sik säälwen foar n groot deel fersuurgje israel is bie fossile energiedreegere ruuge oulje äidgas koole bie koarel kuuflaask ruuchstoffen un militääriske uutrustenge fon import ouhongich wichtige eksportprodukte sunt diamante hoochtechnologie militäriske uutrustenge software un loundwirtskaftelke produkte die sundai is ju eerste dän eersten dai fon ju oarbaidswiek unner ju sabbat ju an n fräindai ättermiddeeges begint un bit tou snäiwendäiwends duuret sunt do maaste winkele nit eepen dät bruttoinloundsprodukt fon israel in waas milliard ätter dän internationoale wäärengsfuunds of milliard ätter dän waareldbank israel häd ju twäidgrootste antaal beginnende bedrieuwen ap ju waareld ätter do fereende stoate un buute noudamerikoa häd israel ju grootste antaal bedrieuwen iendrain bie dän nasdaq do äntwikkelengen mäd näie technologie foar komputere in silicon wadi sunt tou ferglieken mäd silicon valley intel un microsoft bauden hiere eerste uutloundske unersäikengs en äntwikkelengssäntrum in israel uk uur high tech multinationoale bedrieuwen as ibm cisco systems un motorola hääbe deelläitenge in israel eepend ju woaterfersuuregenge in israel kricht fuul apmäärksoamkaid dät woater wäd apbuurgen in stauseen wieruut energie moaked wäide kon mäd ju äntwikkelenge fon geothermiske energie äidwaarmte is israel uk gans fier israel häd fuul in solarenergie investiert un hiere ingenieure äntwikkelje näie solarenergie technologie do israeliske solarbedrieuwe oarbaidje an projäkte appe ganse waareld moor as fon do israeliske huuse bruuke solarenergie foar woorm woater dät hööchste pro kop ap ju ganse waareld ätter statistieke fon ju israeliske regierenge skäl dät lound ap sien elektritätsferbruuk spoarje truch solarenergie do wichtichste saitengen in israel sunt maariw haaretz the jerusalem post un jedio aharonot do haaretz un the jerusalem post ärskiene uk ap ängelsk die israel broadcasting authority is ju autorität foar do eepentelk gjuchtelke radioseendere siet moaked die israel broadcasting authority uk fiersjoon foar do eepentelk gjuchtelke seendere galei zahal is die radioseender foar do israeliske ferdäägenengskrafte man uk ju zivielbefoulkenge kon dät heere kommerzielle fernsehenseendere sunt channel un israel do autoweege in israel sunt goud do ferkiersreegele in israel sunt nit fuul uurs as do ferkiersreegele in europa ju busgenossenskup in israel heet egged ju fuul bustjoonste ap et lound un in do stääde häd fon touniemende betjuudenge is dät iesenboannät fon israel railways die internationoale säntroallufthoawen is ben gurion bie tel aviv uur lufthoawen sunt lufthoawen atarot in jerusaläm lufthoawen sde dow in in ju stääd tel aviv lufthoawen haifa lufthoawen eilat lufthoawen owda km fon eilat wai lufthoawen machanajim bie rosch pina ju grootste fluchsälskup is el al ju touhuus is ap lufthoawen ben gurion un wäkke ätter ferskeedene lufthoawen fljucht die luftferkier wäd altied goud kontroliert deer ju terroristiske truuenge maastens relativ groot is haifa aschdod un eilat sunt do grootste hoawenstääde in israel in chadera tel aviv un aschkelon rakt et litje hoawens do bloot flar koole äidgas of äidoulje foar do elektrisitätskrääftwierke deer sunt in aschkelon aschdod tel aviv herzlia haifa un eilat existierje jachthoawens krüüsfoartskippe lääse maastens in haifa aschdod un eilat an saisonoale feerferbiendengen ätter zypern un wieder ätter griechenlound un italien wai fiere bloot fon haifa uut israel hiede in dät jier moor as millione touriste tou besäik do touriste kuume uut religiöse gruunde of foar do archeologiske apgreeuwengen do historiske steeden ju doode see dät gemäitigde klimoa of do strande an ju wäästkuste ju sicherhaid waas n probleem foar dän touristiske sektor man immer moor touriste kuume wier ätter israel wai do ienwoonere fon däälich sunt uut moor as lounde ap kontinänte ätter israel wai keemen deertruch is ju israeliske sälskup riek an kulturelle fuulfoold un kunstelke kreativiteet do kunstlere hääbe goude muugelkaide un kriege stöän fon ju regierenge n groot deel fon alle bouke do der in israel publisierd wäide sunt ap hebräisk ieuwenske ju hebräiske literatuur wäd uk in dät arabisk russisk of ängelsk publizierd siet rakt et dät boukgesäts fon aal do bouke säitengen audio un fideoapnoamen un uur elektroniske medien skäl n kopie roat wäide an de juudiske nationoale universitätsbibliotheek an de hebräiske universität in jerusalem in wieren fon do registrierde bouke hebräisk ängelsk russisk un arabisk ju hebräiske bouke wiek he wäd älk jier in juni hoolden mäd n messe leesenge un unnerskeedelke israeliske skrieuwere gunge truch israel foar promotion foar hiere bouke in disse wiek wäd dän grootsten israeliske literatuurpries die sapir pries ferroat in deelde shmuel yosef agnon dän nobelpries foar literatuur mäd de düütsk juudiske skrieuwer nelly sachs dät israeliske museum in jerusalem is een fon do wichtichste kulturelle institutione wier do doode meer rullen tou fienden sunt touhoope mäd ne groote sammelenge juudske un europäiske kunst israel sien nationoale holocaustmuseum yad vashem is dät grootste archiv foar information uur dän holocaust in dän campus fon de uni in tel aviv is dät beth hatefutsoth diaspora museum n interaktief museum foar juudske historiske seeke et rakt uk gans goude litje kunststeeden in do täärpe un in do kibbutse in israel sunt foutbal un basketbal gjucht populär fuul sportferbeende sunt meeglid in ferskeedene europäiske dakorganisatione wiertruch do israeliske monskuppe an europäiske spiele un turniere deelnieme dät meeglidskup in asiatiske organisatione waas truch n boykot fon arabiske meeglidsferbeende nit moor muugelk weesen in doarst israel fon do arabiske lounde nit deelnieme oun do asienspiele ju makkabiade uk makkabia of makkabiah naamd is ju grootste juudiske sportferanstaltenge un is äänelk so as do olympisken spiele konzipiert ju wäd alle fjauer jier organisiert in wuude ju foutbal asienmästerskup in israel hoolden in kwalifizierte ju nationoale foutbalmanskup sik foar ju foutbal waareldmästerskup ju israeliske köäkene häd hiere oaine regionoal spezioalitäite man et rakt foarallen uk ieten dät mädbroacht is fon juden do fon uur lounde wieruumekeemen ätter israel wäi siet ju apgjuchtenge fon n stoat israel in un foarallen siet do leete er jiere häd sik in israel ne bunte köäkene äntwikkelje kuud ju bestound foarallen uut ju ietensjoodkunst fon de mizrachim de sefardim un de asjkenasim ju israeliske köäkene häd uk gjucht fuul ienfloude uut ju orientaliske köäkene un kulinariske elemänte uut do lounde uum dät middelmeer do maaste ietensprodukte uut de middelmeerregion un dan foarallen fuul ferskeedene fruchte un gräinieten molkprodukte un fisk hääbe hiere ienfloud in ju israeliske köäkene häiwed uk do räägele fon do judiske ietensgesätse do sik ap dät kloormoakjen un kombinierjen fon ferskielende ietensprodukte basierje wäide fuul bruukt un ferweendet juust so wäide do judiske ietensgesätse ferweendet am sabbat un bie ferskielende judiske fierdeege koos tiemersma meerte in frjentsjer waas twiske un n fräisken skrieuwer tiemersma is in ne buurenfamilie in frjentsjer wääst fräislound apwoaksen hie moakede sien koasteruutbildenge un oarbaidet siet in ju gruundskoule in kollumersweach deer woont hie uk as sjunger tried hie uk solo ap so as bie dät tsjochfestival in drachten hie waas gruunder un meeglid fon ju fräisksproakige band skift ap eende fon do njuugentiger jiere fäng hie mäd skrieuwen oun skift won die twäide pries bie liet musikwetbewerb in wääst fräislound un die eerste pries bie dät noud niederloundske läidwetbewerb mäd ferskeedene läidere deerätter foulgede ne riege shows bie ferskeedene buurensteeden in frysln groningerlound un uuriesel in is juu gruppe uutnunner geen in skreeuw hie n dööntjen foar dän rely jorritsmapries deerfoar kreech hie n goud uurdeel fon ju jury truch dän ärfoulch geen hie fääre mäd sien skrieuwoarbaid un skreeuw dät dööntjen job in alter job n oalter wiermäd hie een jier leeter dän rely jorritsmapries won hie geen fääre mäd skrieuwen job in alter waas ju gruundloage foar sien debütroman de ljedder ju laadere deeruur wieren do leesere un literatuurkritikere gjucht positiv deerfoar kreech hie in februoar n rink van der veldepries tiemersma sien twäide roman de mjitte ju mäite ärskeen in uk uur dit bouk wieren do leesere gjucht positiv do literatuurkritikere hieden ferskeedene meenengen jabik veenbaas sjoerd bottema un erik hoekstra wieren positiv man jetske bilker waas jusälge meenenge as bie de mjitte ätter bilker skuul ju struktuur fon dät bouk nit stäärk genouch weese foar dän inhoold in hiede tiemersma sien trääde roman kloor it liet fan de ibis dät läid fon dän ibis literatuurkritiker joop boomsma foont do ferskeedene ieuwenen fon dät bouk gans besunner man hie waas nit uurtjuugd abe de vries waas ne uur meenenge hie foont dät bouk n näien roman die der nit tiepelich wäd in skreeuw tiemersma mind games fertelling fan in kaartehs dööntjen fon n koartenhuus dät do ljuude in ju fräiske boukewiek as goawe kreegen bie n bouk dät do koopeden jetske bilker un uk jaap krol wieren bee gjucht positiv in n februoar waas under wetter unner woater kloor in under wetter skrift tiemersma foar dät eerste moal uur ju toukumst insteede fon uur ju geskichte ap n dezember moaket tiemersma ap sien websiede bekoand dät hie ätter tjoon jier apheert mäd skrieuwen tiemersma is boas foarsitter fon dät wääst fräiske skriuwersboun skrieuwerbuund bie sien besäik an siauliau litauen in häd hie ju litauske literatuur kannen leerd ätter tiemersma is ju litauske literatuur wät ju grööte beträft tou ferglieken mäd ju wääst fräiske literatuur in juni waas aan uut litauen in wääst fräislound tou besäik foar n foardraach uur ju litauske literatuur dät eende fon tiemersma sien bouk nder wetter is uk in litauen in de ljedder un de mjitte gungt tiemersma wieruume in ju tied deerbie kon die leeser sjo wäkke seeken dän apwoaksene haudpersoon annerd hääbe in it liet fan de ibis wäd skrieuwen uur n nigerianisken ienwooner fon ne litje wääst fräiske stääd die truch fermiskenge mäd seeken tou dwoon kricht wierbie die oaine beloang fon do meespielere n wichtigen faktor is mind games die tittel ferwiest ap n läid fon john lennon gungt uur ne gäistige raise fon n mon unner un ätter sien haattransplantation in under wetter skrift tiemersma uur ne radikale fräiske gruppe ju der in ljouwert un grins blift as fräislound in unner woater kumt uum ju fräiske sproake tou behoolden de ljedder is ätter dät niederloundske wai uursät fon de mjitte is dät heerbouk ärskienen ne wiek is in ju tiedreekenge fon däälich ne periode fon soogen deege as eersten dai fon ju wiek jält in dän kristelke un islamitiske kalender die sundai in uur systeme as iso un nen die moundai in do maaste sproaken hääbe do wiekendeege n noome man in wäkke sproaken wäide do deege nummerd deertruch kon dät ferwikselenge reeke as twiske portugiesisk un rusk do soogen deege fon de wiek sunt do benaamengen fon do deege fon de wiek bestounde al duusende fon jiere un stamme uut dät sanskrit disse betjuudengen fon do noomen fon do deege fon de wiek sunt noch altied in jusälge foulge un betjuudenge in dät sanskrit tourääch tou fienden do babylonier noomen disse benaamengen uur truch dän tuuskhondel die oafte geböärde fon do babylonier koomen do noomen uk in europa un dän räst fon de waareld älken dai waas n uur godhaid of heemelköärper widmed uk in ju vediske astronomie waas ju taal wichtich dät rakt heemelköärpere do der deeges sichtboar weese konnen mäd dät noakende ooge ju sunne ju moune un fieuw planeten disse köärpere wäide älk mäd ne godhaid identifizierd ätter ne uur theorie toankt me dät ju deegse periode ne fereenfachenge is fon n fjoondel fon dät moune mound uk dät oolde testament fon de biebel wiest ne wiek fon soogen deege ju waareld wuud ärskaffed in säks deege dän soogende dai räästede god uut in ju juudske religion is dät dän sabbat dät kristendum noom disse juudske apfoatenge uur man ferskäuw dän räästdai fon snäiwende ätter sundai n litjet paat fon dät kristendum do soogende dais adventiste bleeuw deerjuun bie de snäiwende as räästdai doo gnauedierte rodentia sunt ne oardenge fon doo suugedierte deertou heert toun biespil alles wät me so as muus beteekend man toun biespil uk die kateeker doo gnauedierte sunt wäil mäd rezente familien sleeke un oarde juu grootste oardenge fon doo suugedierte traditionell häd me joo foarallen mäd doo määrkmoale fon juu keeuwenmuskulatuur un dän schäädel in unneroardengen ienoardend doo sciuromorpha t b die kateeker doo myomorpha t b alles wät me so as rotten un muuse beteekend un doo hystricomorpha t b hystrix cristata düütsk gewöhnliches westafrikanisches stachelschwein owwol disse systematik bit däälich noch mongs in gebruuk is kweede moonige ljuude dät dät komplisierder is dät rakt n näier system wät innerdoat bloot unneroardengen häd doo mäd hälpe fon dän unnerkeeuwenapbau apdeeld wäide man deel wäd dät komplisierder mäd deeloardengen uurfamilien un familien doo foarallen mäd hälpe fon keeuwen anatomie un doo tusk määrkmoale oardend wuuden n käädenkraftwierk de kernkraftwerk of atomkraftwierk is n thermisk kraftwierk dät elektrizität produziert mäd hälpe fon käädenenergie ju gruundloage fon n käädenkraftwierk is dät winnen fon energie truch käädenkleeuwenge deerbie wäd waarmte wonnen ju bruukt wäd uum woater tou ferdampjen die damp gungt dan ätter ju turbine wai deermäd wäd n generator in bewäägenge sät dät köilmiddel wät truch dän reaktor fljut is gas t b helium of co of n fljooten metal t b natrium of ne bläi legierenge dät dan truch n uur köilruumte mäd woater fljut deertruch äntstoant damp foar dän turbine n käädenkraftwierk is truch ju radioaktivität gjucht gefoorelk atomkraft kon ap käädenkleeuwenge of käädenfusion beraue bau un bedrieuw fon kleeuwengsreaktore rakt dät al n moanskenlieuwend wült ju ferweendenge fon fusionsreaktore noch aal sieläärge in ju wröigephase sit unner käädenenergie beträft also foar allen kleeuwenge die käädenreaktor is die zentroale deel fon n käädenkraftwierk die reaktor moaket do energie produzierende käädenreaktione muugelk ju energie kumt hääruut as waarmte of ionisierende stroalenge ju lääste moaket unnerskeedene foarme fon ouskirmenge nöödich ju waarmte wäd deertou benutsed woater tou ferdampjen woaterdamp unner hoogen druk wäd turbinen toufierd do ju waamte in elektriske energie uumesätte ätter dän goang truch ju turbine kondensiert die woaterdamp wier dt deertou nöödige köilwoater kon n äi of ju see äntnuumen wäide n drukwoaterreaktor pwr pressurized water reactor is n reaktortyp wier moderator un köilmiddel bestoant uut gewöönelk woater unner hoogen druk die hooge druk moaket dät dät woater nit sjut in n dampgenerator wäd ju waarmte uurbroacht ap woater unner läigen druk dät also fräi sjoode kon un dän damp foar ju turbine lääwert dit is ju maast foarkuumende typ reaktor in de waareld sowät dän haaldeel fo n aal reaktore in kommerzielle käädenkraftwierke ferwoant dissen prinzip n sjoodenwoater reaktor bwr boiling water reactor häd uk ne groote ferspreedenge ap waarelwieden basis in dissen reaktor wäd köild un moderierd fon dätsälge woater unner läigen druk dät also fluks dän damp foar ju turbine lääwert deerätter wäd dät kondensierd un ätter dät reaktor fät touräächfierd as ougefal rakt n käädenkraftwierk ou oarbaidede atom fjuurenge ju feroarbaidenge deerfon is n problem atommul kon ätter n ruundgong truch ju wierapoarbaidengsanloage fääre ferwoand iensät bie ju häärstaalenge fon käädenwaffen of bäätuut laid wäide in dän uumgong mäd atommul mout uuterste foarsicht äiwed wäide deer dät deelwiese hooch radioaktiv is un nit in ferkierde hounde faale duur as dät lesebouk foar seelterlound apheerde fängen hermann janssen un pyt kramer oun mäd seelter trjoue tidschrift foar alle seelter disse eerste wuudelke seelter tiedschrift ärscheen bloot schablonierd in jierelk fjauer goawen fon sieden dät fäng oun in n suumer un die soogende un lääste jiergong koom ju eerste nummer bjut bloot biedraage fon kramer man ju twäide nummer fäng janssen al oun mäd sien serie ap do spuren fon do seelter fräisen leeter ap do foutstappen fon us foarfoaren fääre bood dät blääd geriemsele seekgeschichte wät uur ju sproake n rubrik foar do bäidene un n serienroman leeter lääwerde janssen uk noch fertälstere uut seelterlound un sproak unnergjucht foar do bäidene as uk stukke uur ju näie politiske un moanskelke geschichte koom uk n biedraach uur ju sproake fon n amerikoansken professor marron c fort die dän winter toun eersten moal seelterlound besoachte dän uur winter lääwerde fort uk noch n geschichte so geen dät aal fääre dan ärscheenen moal n poor litje teekengen un n lieste fon pestoore un huusnoomen mäd koarten un spitsnoomen tjooter foont sik mäd n twiegespräk fon gesina dumstorf ätter dät al eer n oolden fon pestoor schulte roat waas in n füfte jiergong fängen dan do biedraagen oun fon herman ahlrichs uut cincinnati uur dät lieuwend fon do seelter in amerikoa dan rakt et uk n äntwurp foar n seelter flaage ap n april is hermann janssen stuurwen ätter dät hie al n poor mounde nit moor schrieuwen hiede die soogendie jiergong fangt noch oun mäd n ätterlät stuk fon him man deermäd waas ju tiedschrift daach die wichtichste meeoarbaider loos un ju heerde ap as lääste ärscheenen noch n poor grattere sunneruutgoawen louts hinerks tjoue n tjooterstuk fon gesina lechte siemer uut un ne koare ful spoas n uutwoal fon stukke uut dät lesebouk eerste kuud me sik bloot abonnierje uur de post man ju twäide nummer rakt al in älke täärp ne ouhoaladrässe n grooten ärfoulch wuud dät oawers nit un ju aploage koom nit buppe n stuk do ljuude wieren domoals wäil uk nit so an t leesen woand ju groep fan auwerk stf gruppe fon aurk is ne organisation ju sik foar n uunouhongich fräislound iensät ju groep fan auwerk foardert n uunouhongigen fräisken stoat deertou skällen do naiste deelgebiete heere ap ferskeedene koarten fon ju groep fan auwerk sunt gebiete wier ju fräiske identität in ju geskichte nit allerwaiens fertreeden waas ju groep fan auwerk oarbaidet foar ne stäärkere fräiske identität in do fräiske lounde n biespil deerfoar is ju beandreegenge foar ju fräiske nationalität ätter ju groep fan auwerk skäl ju fräiske nationalität muugelk weese foar aal fräisen ieuwenske hiere düütske of niederloundiske stoatsburgerskup ju gruppe is äntsteen in dät jier begon hiere eerste politiske aktivität die fräiske stoatsburgerskup wuude in ju niederloundiske provinz fräislound beandrain deerätter wuude bie n stikker aktion ap euro kenteeken ju offizielle loundoukuutenge in dät blaue beend links an dät nuumerskild in n frl foar fräislound ferannert so konnen uur ljuude sjo dät do moanskene mäd frl appe woain ljoower fräisen as niederlounder of düütske sunt in keem noch n uur aktion fon ju groep fan auwerk ju fierde ju jier anärkannenge fon do fräisen as nationoale minnerhaid mäd n bräifmäärk buppedeem feranstaltede ju organisation ferskeedene uur aktionen so as ju anti nazi helme aktion gjucht juun do weermachtshelme as fanartikel fon ne niederloundske firma foar de foutbal waareldmästerskup ap n september präsentierde ju groep fan auwerk n foarsleek foar ne interfräiske flaage foar aal do fräiske regione wiertruch die interfräiske räid in juni ne kommission ienstoalde in n moai skreeuw ju groep fan auwerk in n prässe ättergjucht uur wierstand fon do fräisen as ju provinz frysln oulöösed wuuden skäl fon ju niederloundiske regierenge in n september moakede ju gruppe ferkiersapklieuwere in ju wääst fräiske sproake ju gruppe is politisk aktiv man dät is nit bekoand wäkke ljuude meeglid sunt foar do meegliedere sunt ju fräiske identität un ju fräiske wirtskaft haudsiele ju groep fan auwerk is juun do gas soalt un ouljegreeuwengen in fräislound dät jäild blieuwt ätter ju gruppe in den haag of berlin uk kustenskuts un dät behoolden un uutspreeden fon oarbaidssteeden is wichtich foar ju groep fon auwerk dät lesebouk foar seelterlound waas ne riege fon seelter saitengstukke dän ärskeen in dän general anzeiger fon wäästrauderfeen n aproup an dät seelter foulk dät geen uut fon dän apgjuchte oolde seelterbuund wierfon wät uur ju foargeskichte fertäld wäd dan hat et wie wollen fersäike mäd älk interessierjende artikkele as geskichten dööntjene fertälstere un uut oolde tieden wät uus uus oolden un grootoolden fertäld hääbe dan foulget wät uur ju skrieuwwiese un dan dät feentjer blääd ga wol uus artikkele alle fräindeege brange mäd foutsättenge foulget un so sätte dät wie dät drukte uutsniede un apwoarje konnen wan älke seelter do stukke uutsnit un bienunner lait so hälpt hie meeoarbaidjen an ju ärhooldenge fon de seelter sproake wäl noch bestimde oolde bouke uur seelterlound hied kuud sik weende an hermann janssen ju uur wiek koomen dan do satsengen foar de seelterbuund un uk glieks al n fertälster uur ju fon de waareld ferjeetene sproakeninsel un deermäd fäng dan ne ganse wiekse riege oun an meeoarbaidere fiende sik uut roomelse ieuwenske janssen noch konrad burmann casper deeken un gesina siemer un uut strukelje engelbert wallschlag sixtus kordes un sixtus schröer do skäddeler moakeden do eepenbeer noch nit mee in n ounfang wuuden do haudwoude littik skrieuwen man al in nummer wuud begjucht dät die tweelwerroat besleeten hiede groottouskrieuwen wil man dät ap düütsk gewoond is un lichter leese kon uk leeter wuud an ju skrieuwwiese noch wäil wät annerd ätter n poor jiere waas fon aal do meeoarbaidere oawers bloot janssen uurichblieuwen wan do seelter texte aape wieren woande hie sik an uursättengen fon artikkele uur seelterlound so fon pestoor schulte sien oarbaiden man uk fon artikkele uut saitengen un skoulbouke wiertruch hie ju ganse waareld un hiere geskichte ap seeltersk eepenlaide fon dät atom bit tou atlantis dan un wan koomen uk noch seeken uut seelterlound as ju beoarbaidenge fon do spräkwoude bie bröring eende fäng janssen oun mäd ne groote seelter woudelieste ju der foulgen anheelt dan koomen noch eenige foulgen uur ju grammatik un dan wier foulgen mäd spräkwoude un glieknisse wan dät maastens uk gans uur spräkwoude wieren as do eer apnuumene so ferträtte dät wäil daach ju saitenge dan deerunner geenen jo in suumer uur ap ne foulge fon insen in do fjautien deege un leeter sogoar insen in t mound janssen hied deertruch wäil dän moud ferlädden un sien lääste artikkel ärskeen dän deerätter lääwerde pyt kramer dan noch eenige artikkele bit dan dän ju lääste nummer nr ärskeen in foulge deerfon koom dan leeter seelter trjoue gysbert japiks boalsert boalsert waas skrieuwer kantor un koaster die gysbert japikspriis is ätter him naamd hie is apwoaksen in boalsert wier sin baabe dät räidhuus fon boalsert baud häd as hie uutwoaksen waas look hie uum ätter wytmarsum wier hie as koaster oarbaidede leeter geen hie tourääch ätter boalsert wai deer waas hie koaster un kantor in ju martinisäärke fon boalsert japiks stoorf in an ju pest mäd japiks fäng ju mid wääst fräiske tied gjucht oun hie moakede ne näie gjuchtskrieuwenge foar dät wääst fräiske dät waas uk ju boasis foar ju gjuchtskrieuwenge fon dät näi wääst fräiske in dät jierhunnert ieuwenske sien sproakwietenskuppelke laistenge waas hie uk die bääste wääst fräiske renaissanceskrieuwer in sien gedichte benutsede japiks uk klassiske motive do hie foont in dät frantsööske dät aastfräiske huus uk gulfhuus namd is n huustyp uut aast fräislound un groningerlound die ätter dän groote bround in skäddel uk in dät seelterlound ienwonderd is woonhuus un staal sunt innerdoat unner een täk baud oaber uurs as in t eepene huus fonunner tränd truch ju broundmuure dät täk fon dän staal bääterhuus is wieder häärunnerleeken as dät fon t woonhuus faanderhuus wiertruch dät bääterhuus bradder is dät huus wäd nit fon do muuren drain man fon do holtene stiepele int binnere dät gulfhuus is namd ätter dät aadenleeger inne midde fon dät huus dän gulf die is nit appe been man appe gruund so dät me eenfach mädde woain truch ju grootdoore inne göäwel appe toal fiere konn die aaden ienleegerje un truch ju uur grootdoore an t faandereend wier ruutfiere kon ap ju uur siede is ju groupe wier do bäiste stounde un inne bääterste timpe dät plumpsklo is ieuwenske dän gulf sunt hukke foar swiene un koolwere un n hoangstestaal wieruur noch n been foar hoo un aaden is dät aastfräiske huus is äntsteen in t un jierhunnert in aastfräislound do buuren bruukten n gratter leeger wil jo truch beetere technik moor aaden hieden in t foaren räkte dät leeger appen been fon t ooldfräiske buurenhuus fon deer oun wiedede t sik in gans noudwäästdüütsklound un sogoar in hollound un flandern uut ätter dän groote bround fon skäddel koom t dan uk in t seelterlound wier t dan dät eepene huus fertroang ruslounddüütske sunt düütske do der in dän loop fon ju geschichte ätter ruslound uutwonderden as uk hiere ätterkuumen do in leetere tied toun deel wier ätter düütsklound koomen die ruske zar päiter i die groote liet ju näie haudstääd sankt päitersbuurich baue wier fon nu an do maaste fon do wonnene fäkljuude woonde wierunner fuul düütsk balten unner sien ätterfoulgere noom ju düütske ienfloud noch tou ministere un räidreekere koomen uut düütsklound un ju zarenfamilie fon do romanows miskede sik mäd uur europäiske huuse ju düütske katharina ii fertried as do härskere in prüüsen un aastriek dän apkläärden absolutismus un föärderde as do ju kolonisation fon innerstoatelke bolde nit bewoonde gestriche uum so n haager befoulkerengswoaksdum tou beloangjen un deertruch gratteren macht un riekdum foar dän stoat foarallen in düütske fürstendumme wuuden do ljuude fon do ferspreekengen lokked do katharina ii truch hiere anwierwere in saitengen un säärken ferspreede liet deertou koomen do foulgen fon dän soogenjierige kriech wierunner foarallen do bewoonere fon dän rhienprovinz noudbayern do hessiske gebiete un juu palts tou lieden hieden al in do jieren wonnerden rund düütske un deerbie n litjeren antaal fon frantsoosen niederloundere un sweden ätter ruslound uut dät wieren stuure raisen do der dan oafte eendeden in de wöiste wier jo sik näi lound anmoakje moasten so äntstuuden düütske ansiedlengen in do gestriche fon dän wolga un ju swotte see wierbie sik dät juun eende fon dät jierhunnert al uum blw ljude hondelde truch ju germanisierenge un ju relative wäilhääbendhaid fon do koloniste äntstuud in ruslound ne düütskfäindelke stämmenge ju al siet tou anti düütske mäiträägele fierden ju sproake wuud unnerdrukt un moonige ljuude wuud dät lound ounuumen un wuuden ferdrieuwen of ätter sibirien deportierd in do jieren koom dät dan as foulge fron ju kollektivierenge tou ju groote smoachtegaid un ätter dät do nationalsozialiste in düütsklound dän macht griepen hieden wuuden do düütske in ruslound as binnere fäinde betrachted ätter ounfang fon dän twäiden waareldkriech wuuden moor as ruslounddüütske äntspreekend dän ärlass fon dän bupperste sowjet fon n august binne eenige wieke deportierd ätter dät aaste soo wuuden september oktober juun düütske wolga düütske un fon saratov un stalingrad oblast deportierd ätter kazakhstan krasnoyarsk and altai krais un novosibiksk un omsk oblaste eende fon do er jiere wuud ätter n oukuumen fon willy brandt ju uutraise muugelk foarallen wier sik dät uum familientouhoopefierenge hondelde eerste in do er jiere un foarallen ätter ju aplöösenge fon ju sowjetunion wuuks ju taal foan do uutsiedlere an bedruuch jiereloang pro jier wierbie midde er jiere uk nitdüütske famielienangeheerige mee ätter düütsklound koomen siet eende er jiere nimt ju antaal fon ienraisjende fon jier tou jier stäärk ou daach lieuwje noch sun ruslounddüütske in ju ruske föderation wierfon alleene in sibirien dät touluuken fon do leetuutsiedlere in do er jiere fierde hier un deer tou probleme deer eenige gemeenden in niedersaksen molbiergen wäidelte belm baden würtembierich hessen un bayern wied uurproportionierd betroffen wieren dät koom deerhäär dät sik ganse täärpe in düütsklound ap ne bestimde steede ansiedelden ju iengliederenge wuud deertruch sturre dät n grooten andeel fon do ruslounddüütske neen of man litje kunde fon ju düütske sproake hiede daach äntwikkelt ju moortaal fon do jungere ljuude sik hier goud in molbiergen is dän haaldeel fon ju befoulkenge ruslounddüütsk man uk seelterlound kreech in roomelse n oarigen andeel maast uut omsk fuul fon do ruslounddüütske sunt evangelisk sun fon do gemeentegliede fon ju evangeliske säärke idafeen sunt uutsiedlere uut ju fröiere sowjetunion un woonje maast in seelterlound dät griechiske is ne indo germaniske sproake dät is ju offizielle sproake fon griechenlound un zypern ju sproake wuude fröier baald in griechenlound bie do kuste fon littik asien loangs un in dät suude fon italien dät waas uk ju amtssproake in dät roomske riek do griechen naame hiere sproake hellenik dät griechiske häd ne geschichte fon moor as jiere dät is aller as do maaste europäiske sproaken däälich baale ungefeer millione ljuude griechisk do baalere lieuwje foar n groot deel in griechenlound un ap zypern do griechen hääbe hiere oaine alphabet dät latiensk alphabet dät wie bruuke foar do fräiske sproaken un fuul uur europäiske sproaken kumt fon dät griechiske alfabet dät griechiske alphabet waas uk ju gruundloage foar uur alphabette so as dät kyrilliske alphabet do griechen hääbe dät alphabet nit sälwen uutfuunen dät kuumt fon do phönizier chile is een lound in dät suud wäästelke suud amerikoa dät sik ap n smälle loange striepe twiske do anden un ju pazifik kuste loangs lukt die hoochste bierich fon chile is die nevado ojos del salado ju haudstääd is santiago de chile un ju präsidentinne fon ju republik is sänt foar t twäide moal michelle bachelet stound januoar uk dät polynesiske paaske ailound rapa nui dät moor as kilomeetere foar ju kuste fon t chileniske fäästlound lait heert tou dän stoat sowät trättienduusend jiere foar kristus roakeden do eerste moanskene dät rebät fon chile kuut eer do spoaniere dät ärooberden un tou aan deel fon hier kolonioal riek moakeden heerde dät een kuute wiele tou dät inka riek in t jier foont die portugiesiske seefoarder ferdinand magellan wilst sin fersäik uum ju äide tou sailjen ju ätter him benaamde magellansträite ju oun t suudelke spit fon chile lait dät touken moal dät europäere ätter chile koomen waas as diego de almagro un sien monskup in t jier fon peru uut ap gouldsäike deer wai koomen man jo wuuden fon do ienheemske indioanere ferdrieuwen ju eerste fääste siedelenge fon europäere ap dät rebät fon chile is ju stääd santiago de chile dät in fon pedro de valdivia gruunded wuuden is uk do ienwoonere fon santiago hieden loange tied fäindskup mäd do ienheemske mapuche indioanere in do eerste jiere fon ju stääd waas dät nit kloor of ju heelden wäide kon man uumekierd hääbe uk do siedlere do indioanere deeltaaid deelwiese sogoar tou sklouen oarbaid twoangen somäd waas dät neen wunner sänt waas chile bestounddeel fon t spoanske vize köönichriek peru ju spoanske kolonie hiede domoals läipe probleme mäd fäindelke indioanere äidbieuwjen un ängelske piroaten in ju tied as spanien fon napoleon sin bruur joseph bonaparte regierd wuude koom in chile die wonsk ätter sälwenbestimmenge ap ap n september wuude een junta gruunded ju wäil ju tjoue tou dän ousätte spoanske köönich ferdinand vii ferkloorde man as autonome provinz fon spanien düt doatum fiert me in chile as begin fon ju uunouhongegaid wät leeter ferkloorde chile sien ouloosenge fon spanien un ju spoanske kroune in as sik spanien fon napoleon looskamped hiede wüülen jo in chile wier ju kontrolle roakje ap dän oktober begon ju slacht fon rancagua ju eendede ap dän oktober do köönichs tjoue troppen hääbe wunnen somäd hiede spanien wier een wiele loang ju moacht uur chile man do uunouhongegaids striedere wüülen sik deer nit mäd toufree reeke ap dän februoar roate dät in colina noudelk fon santiago ju slacht bie chacabuco hier wonnen argentienske un chileenske uunouhongegaids striedere unner ju fierenge fon jos de san martn un bernardo o higgins juun do köönichs tjoue spoanske troppen chile ferkloorde ap dän sälgen dai sien uunouhongegaid die wai ätter santiago waas nu fräi un do uunouhongegaids striedere kuuden twäin deege leeter ap dän februoar in ju stääd ienluuke man eerste in t foulgejier in ju slacht fon maip ap dän april wuuden do köönichs tjoue troppen eendgultich sloain san martn fertichtede ap dät präsidenten amt dät bernardo o higgins uurnoom ju eerste tied fon dän näien stoat waas chaotisk ap dän april won diego portales palazuelos in ju slacht fon lircay juun ju regierenge un sätter hier ou deermäd begon ju tied fon ju autoritäre republik een system dät bit tou dän burgerkriech fon stabil blieuwe skuul in düsse tied wuude dät skoul system ienfierd un dät kultuur lieuwend in ju haudstääd santiago hiede een blöitetied in dän salpäiterkriech fon bit tou besätte chile ju atacama wöiste ju bit tou düsse tied tou do noaberlounde peru un bolivien heerde buppedät uk noch deele fon ju peruoanske pazifik kuste un ju peruoanske haudstääd lima deerbie ferloos bolivien bit däälich sin tougong tou n pazifik un uk peru moaste lound oun chile oureeke in do ärooberde rebätte wuuden leeter groote kooper foarkuumen fuunen uk chuquicamata die grootste kooper deegebau fon ju waareld lait in düt rebät in t jier roate dät aan twist twiske dät parlemänt un ju marine ap een siede un dät präsident jos manuel balmeceda ap ju uur siede ap dän januoar fon dät jier begon aan burgerkriech balmaceda ferloos two groote slachten un noom sik ap dän september dät lieuwend wiermäd die burgerkriech foarbie waas uk in dät twintichste jierhunnert roate neen ounhooldende raue in dät lound präsident arturo alessandri palma die in chile een sosjoal ferseekerenge ienfierd hiede wuude truch aan militär putsch ousät man ätter ju ienfierenge fon een näie ferfoatenge koom hie ap dän meerte wier oun ju moacht man sin ienfloud wuude truch carlos ibez del campo besnieden die sympathien foar do putschisten hiede hie broachte as minister do uur ministere tou t outreeden un hiede as eensigen minister fuul moacht in e foulge broachte dän präsident deertou outoutreeden ätters waas dan noch kuut uurs aan präsident man die wüül uk nit ibez sien marionette weese noch in t jier waas ibez dan sälwen präsident eerste bit un ätters noch insen fon bit hie bruukte deelwiese diktoatooriske methoden unner ju präsidentskup fon salvador allende twiske un wuude fuul foar do äärmere ljuude däin dät waas die fersäik mäd demokroatiske middele een sosjoalistiske sälskup in chile ientoufieren man ap dän september moakede dät militär unner augusto pinochet aan putsch jo blokkierden do sträiten un kommunikatsjoons weege fon santiago ätter via del mar un valparaso mäd kamp fljoogere bumbardierden do in do äddere mäiden uuren dän präsidenten palast la moneda ju klok two ättermiddeeges begon ju armee mäd ju stoarmenge fon dän palast ätter een kuute skjooteräi oardende die präsident allende ju kapitulatsjoon oun bloot hie sälwen bleeuw in dän soal fon ju uunouhongegaid un noom sik junner dät lieuwend dät waas die begin fon een soogentienjierige brutoale diktoatuur in chile ju duurde bit tou dän meerte as patricio aylwin ju präsidentskup fon augusto pinochet uurnoom un dät lound wier demokroatisk wuude däälich jält chile as een swällen lound in t buppere middelfäild man daach as dät bääst äntwikkelde lound fon latien amerikoa düütsk is ne germaniske sproake un heert mäd dät niederlounsk tou dät kontinoalwäästgermaansk ungefeer bit millionen moanskene hääbe düütsk as määmesproake düütsk wäd schrieuwen mäd dät latiensk alphabet deer sunt oaber fjauer teekene bie keemen ä ä ö ö ü ü un düütsk wäd as määmesproake baald in düütsklound aastriek dät düütsksproakige deel fon ju swaits un liechtenstein et rakt sproakminnerhaide in do noaberstoate so as luxembuurich suudtirol italien dät aastelke deel fon belgien elsass frankriek un dät aastelke deel fon lothringen frankriek un in dät suude fon dänemark in aast europa rakt et düütske sproakailounde in polen tschechien ju slowakäi ruslound rumänien un ungarn buuten europa rakt et lounde in säntroal asien so as kasachstan un kirgisistan wier litje minnerhaide woonje in brasilien wäd ju sproake in ferskeedene meenten bruukt as amtsproake in suudafrikoa is in dät gruundgesäts fäästlain dät et bruuken fon ju düütske sproake stimuliert un respektiert wäide skäl in dän noaberstoat namibien rakt et uk ne düütske sproakminnerhaid n mjotäärsker is ne sälwen fierende maskine ju der ferwoand wäd tou dät aadenjen fon koarelfruchte räiwsäid sunnenbloumen äkkerboonen un gäärssäid ju maskine is uutrusted mäd n soaksboolke sniededisk haspel ienluuksnigge täärsktrummel un sieuwen deertruch wäd in aan oarbaidsgong dät gewoaks mäind toarsken un wäd dät säid skeeniged ouhongich fon do tou aadenjene fruchte wäd n mjofoarsats die der bestoant uut mjoboolke sniededisk un haspel an ju maskine koppeld do eerste moderne mjotäärskere uut do füüftiger jiere fon dät jierhunnert hieden n dieselmotor un wuuden fon n traktor leeken ju mjobratte kon lääse twiske un uur meter ju frucht wäd n aantje buppe de gruunde oumäind wiertruch n eende fon dän stängel ju stoppel stounde blift dät gewoaks faalt ätter dät mjoon ap dän sniededisk un wäd fon dän rundtraalende haspel un dän ienluuksnigge in dän täärsktrummel ounfierd die gewoaksstroom wäd twiske dän täärsktrummel un dän moantel fierd wier truch wrieuwenge dät säid do eenpelde koarele fon dät sträi skat wäd ätters kumt dät sträi ap do skäddere un do mäd dät sträi noch meefierde koarele faale truch goate ätter unneren ap ju buppeste sieuwe dät säid uut dän täärsktrummel faalt ap ju buppeste sieuwe unner disse sieuwe sit noch een ju buppeste sieuwe häd grattere goate as ju unnerste sieuwe truch n bloaser wäd n luftstroom truch do sieuwen drieuwen en deertruch faale bloot do swarrere paate dät säid truch do sieuwen uut dän skeenigengsprotsäs kuume träi produktstroome aal wät ap ju buppeste sieuwe lääse blift bestoant uut sääf loose skielen un ongen un loose ieren dät faalt ap dän gruund tourääch aal wät ap ju unnerste sieuwe lääse blift sunt hoolich of nit toarskene ieren un koarele do der noch an dät sääf klieuwje dät wäd fon näien ätter dän täärsktrummel transportierd un noch moal toarsken aal wät truch ju unnerste sieuwe faalt is skeen säid dät ätter dän koareltank transportierd wäd foar n goud resultoat mout ju gauegaid fon dän luftstroom truch do sieuwen goud oustoald wäide is ju tou läich dan gunge mäd dät säid uk litje stukke sträi mee is ju tou groot dän wäd dät säid uk toun deel wächbloased ju gauegaid wäd räägeld truch ju traaltaal fon dän bloaser ouhongich fon ju tou aadenjene frucht wäide uk unnerskeedene sieuwen ferwoand man moderne mjotäärskere sunt oafte uutrusted mäd ferstaalboare sieuwen dät säid wäd ätter dän koareltank transportierd un wan die ful is wäd hie truch n outankroor ap n anhonger äntleeden moderne mjotäärskere konnen bit sowät oachte tunnen koarel in dän tank leegerje dät sträi kon in n määd bääte dän mjotäärsker ap de gruund deellaid wäide ap wäkke mjotäärskere is dät uk muugelk dät sträi mäd n häksler tou ferkleenerjen un uur dät lound tou ferspreeden in wäkke falle wäd dät sääf mäd skieuwen fersprat die mjotäärsker wäd andrieuwen mäd n dieselmotor do ferwoande laistengen lääse twiske un kw ju andrieuwenge fon do täärskmechanike geböärt bolde altied uur kielgjoomen ju andrieuwenge fon do joole geböärt mechanisk of hydraulisk dät hillige roomske riek latiensk sacrum romanum imperium waas n stoatenbuund fon ferscheedene litje lounde in dät middeloaler bit tou dät stoatenbuund bestounde uut lounde uut wääst un midden europa dät riek wuude roomsk naamd wült dät die ätterfoulger fon dät roomske riek weese schuul uk do byzantinere saagen hiere riek as ätterfoulger fon dät roomske riek mäd dän begriep hillich waas ju beluukenge tou ju roomske säärke meend voltaire hiede moal kweeden dät et riek nit hillich nit roomsk un uk nit n ächt riek waas kristelke ljuude meenden dät in ju biebel in dät bouk fon danil schrieuwen stoant dät ju waareld ätter dät fjoode riek fergunge schuul dät riek äntstuude uut dän aastelke deel fon dät frankiske riek mäd dät unnerschrieuwen fon dän ferdraach fon verdun dät waas n ferdraach twiske do träi suune fon ludwig dän fromme mäd dät krounjen fon otto i truch dän poapst johannes xii in wuude dät riek formel gruunded in wuude die noome annerd tou dät hillige roomske riek fon ju düütske nation dät hillige roomske riek is sieläärge nit n nationoalstoat wuuden dät waas n stoatenbuund wieroun die kaiser ju hoochste politiske gewalt hiede bit tou dät jierhunnert hiede die kaiser fuul macht deerätter kreegen do härtsoge moor macht in dät jierhunnert keem et so wied dät do deelstoate sik äntwikkelden tou moderne nationoalstoate dät prozes geen in älk gebiet uurs do fräisen schreeuwen in dät leete middeloaler hiere oaine gjuchtstäkste un hieden hiere oaine upstalsboombuund dät roate naan loundsheer un deertruch hiede die kaiser nit fuul ienfloud disse tied wäd uk ju fräiske fräiegaid naamd in dät jierhunnert kreech ulrik cirksena ju politiske gewalt in aast fräislound deermäd wuude er groaf fon aast fräislound dät seelterlound häd nit tou dät aast fräiske groafskup heert noud fräislound heerde sieläärge nit tou dät hillige roomske riek man heerde tou dänemark do provinze fräislound groningerlound un wääst fräislound an ju uur siede fon dät iselmeer keemen in bie dän näie nationoalstoat do niederlounde aast fräislound bleeuw bit tou oainständich deerätter keem dät tou prüüsen die suun fon ulrik cirksena edzard cirksena hiede twiske un sunner ärfoulch fersocht uum fon fräislound n nationoalstoat tou moakjen dät hillige roomske riek fäng oun mäd dän aastelke deel fon dät frankiske riek do kaisere fon dät hillige roomske riek seegen siksälwen as ätterfoulgere fon dät roomske riek un dät frankiske riek die rieksuppermon waas n köönich die rieksköönich kuude sik tou kaiser krounje läite dät hillige roomske riek waas n woalmonarchie die rieksköönich un kaiser wuuden woald man n rieksköönich wuude nit immer tou n kaiser kround in dän rieksdai wieren ljuude fertreeden do neen uur autorität as dän kaiser hieden dät waas maastens die stoatsuppermon fon n lound in dät riek in dän rieksdai roate et n waareldelken un n gäistelken rieksstand et roate tjo unnerscheedelke soarten fertreedere in dän rieksdai in dät riek roate et twäin rieksgjuchthoawe do ljuude in dän reichshofrat in wien wieren fon dän kaiser woald wuuden in keem n twäide rieksgjucht deertou dät reichskammergericht dät reichskammergericht häd bit tou existierd do kaisere wuuden altied kround dät waas eerst in aachen un leeter in frankfurt do deerfoar nöödige köönichskroun zepter rieksappel panduuren un psalter wuuden in nürnberg bewoard in dät riek waas ne heerskup mäd kluftige noomen so as riekskoomerheer rieksskatmäster riekskanzler foar italien un wäkke moor neen fon dizze funktione roate ächte macht unner karl die groote wäd dän adler n machtich symbool fon dät hillige roomske riek in dät jierhunnert wäd dät woapen annerd die adler kreech two kope bit tou ju oulöösenge fon dät riek in wäd dät woapen mäd de adler bruukd do düütsksproakige lounde hääbe touhoope jusälge heraldiske tradition uut ju tied fon dät hillige roomske riek dät woapen fon dät hillige roomske riek is wieruume tou fienen in do woapens fon aastriek ungarn dät düütske kaiserriek ju weimarrepubliek nazi düütsklound dät moderne düütsklound un aastriek dät bieldetälster uk bieldeskichte naamd is een fon do ooldste foarme fon literatuur man dät rakt deer uk een näie foarm fon nämelk dän comic n bieldetälster bestoant uut ne riege fon oubieldengen do der n tälster uutmoakje n bieldetälster wäd moaked fon n teekener un n skrieuwer bietiede skrift die teekener uk ju geskichte man bietiede oarbaidje uk moorere ljuude an ju teekenoarbaid skizzierje in äänket uurluuke fon bouksteeuwen fersjo of an dät tälster bieldetälstere hääbe hieren uursproang in ju bieldeskrift ne äddere foarm fon bieldetälster is die teppich fon bayeux wierap dän slacht bie hastings uutbielded is mesoamerikoanske hondskrifte roaten mythologiske tälstere wier truch n touhoopestoald system fon oubieldengen un logogramme also n bitje ap jusälge wiese as in do bieldetälstere fon däälich uk do uurgeskichtelke oubieldengen do der in höölen fuunen wuuden sunt as in do höölen fon lascaux konnen betrachted wäide as ne äddere foarm fon bieldegeskichte ju uurfoarm fon ju egyptiske hieroglyphenskrift is faktisk uk ne foarm fon teekende bieldetälstere n bekoand biespiel fon bieldetälstere uut dät middeloaler is ju äärmebiebel biblia pauperum in dän eerste haaldeel fon dät jierhunnert waas unner uur die swaitser rodolphe töpffer bekoand foar sien bieldetälstere hie fereepentelkte dät eerste moderne bieldetälster dät in düütsklound bekoand wuude as fahrten und abenteuer des herrn steckelbein uk max und moritz fon dän düütske wilhelm busch ne skälmengeskichte uut is n biespil weesen foar do eerste amerikoanske bieldegeskichten uur oarbaid fon busch waas dan al in trüütich sproaken uursät ounfang jierhunnert fäng emile cohl oun mäd dät teekende bewäägjende bieldetälster dät rakt uk n poar bieldetälster ap seeltersk oksitoansk lenga d c of langue d oc oksitoansk occitan lenga d c is ne romaniske sproake ju der in oksitanien dät is dät suudelke frankriek monaco un wäkke doale in italien un spanien boald wäd foan do sproakkundige wäd frankriek ätter do ferskeedene foarme fon dät woud jee in two groote sproakgestriche ferdeele dät noude wät dät woud oui foar jee bruukt is dät gestrich fon ju langue d ol ju ol sproake in dät suude wäd ju langue d oc boald ol un oc betjuude bee jee oksitoansk wäd as ju groote sustersproake fon dät frantsööske betrachted sien oold sproakgestrich in dät suude nimt n träädendeel ien fon dät frankriek fon däälich ju gnaue taal baalere is nit bekoand man ätter skätsengen rakt dät ljuude do der dät noch altied as uumgongssproake benutsje un muugelk tweelich millione potentielle baalere do der ne passive kunde fon ju sproake hääbe of do der mäd hälpe fon unnergjucht hiere gruundlääsende kunde fon dät oksitoanske so ferbeeterje konnen uum dät as een ferkiersproake tou bruuken oksitoanien oksitoansk occitnia is die deel fon suud frankriek wier sik ju oksitoanske sproake ju langue d oc of occitan uut ju gallisk roomske variante fon dät vulgärlatienske äntwikkeld häd die noome oksitanien wäd siet dät jierhunnert ferwoand sowät millione ljuude n fjoondel fon ju frantsööske befoulkenge lieuwet in dät gestrich un twäinträädel fon him häd moor of minner kunde fon ju oksitoanske sproake der wäd skätsed dät moor as two millione moanskene foarallen ap dät lound oksitoansk as uumgongssproake bruuke konnen wan uk do lääste muursproakebaalere do der neen kunde fon dät frantsööske ju amtelke sproake häiwed hieden al in do trüütiger jiere fon dät twintichste jierhunnert stuurwen sunt deeruum dät ju ferweendenge fon dät frantsööske uk al ap ju skoule aptwoangen wuude leeuwe fuul oolde ljuude noch altied dät dät oksitoanske niks moor is as ne uutoardede lokoale variante fon ju frantsööske sproake man dät is düütelk dät ju oksitoanske sproake n sälwenständich lid fon ju romaniske gruppe fon sproaken is wan dät deerfon uk n grooten antaal fon gjucht ferskeedene dialekte rakt do two grootste gruppen sunt do dialekte fon ju limousin un fon auvergne in dät noude un fon gascogne un languedoc n gestrich wät uk dän noome fon ju sproake drächt in dät suude do eerste oksitoanske woude in latienske geskrifte ferskiene in dät tiedoaler twiske un die eerste bekoande täkst die der gans ap oksitoansk skrieuwen is datiert uut dät jier twiske un ärooberde jaume i el conqueridor die äroober do oailounde mallorca un valence ap do almohadiske moslem härskere kataloansk wät in judeer tied noch tou grooten deel uureenstämde mäd dät middeloalerlike oksitoanske ärsätte dät arabiske as amtelke sproake ju sproake un ju literatuur fon oksitanien spielt ne wichtige rulle in ju middeloarlike geskichte fon wääst europa ju geskichte fon ju oksitoanske literatuur fangt oun mäd dän dichter un härtsoch wülm ix fon aquitanien dät oksitoanske ju sproake fon do trobadore is ju sproake in ju do riederlike ljoowesgeskichten toun eersten moal in in ju europäiske literatuurgeskichte foarkuumen dwo ju soage fon tristan en isolde is uut oksitanien uur dät ganse fäästlound fon europa fersprat fereerenge fon do wieuwljuude un ne kosmopolitiske kultuur wuuden ferstäärked unner ienfloud fon do kathare ne gnostiske bewäägenge ju n oainen oard kristendum äntwikkeld hiede ju oksitoanske kultuur fon fräiegaid un toleranz häd domoals fon dät gestrich dät maast foarskrittelke un blöiende in europa moaked un sien bosskup häd sik goud fersprat un eegentelk aal europäiske hoawe beienflouded in do gjouelke kjuustoage fon bit sunt duusende fon ljuude fermöärend un is ju blöiendste kultuur in europa fernichted wuuden do kathare do der nit ju goddelkhaid fon jesus kristus akseptierje wüülen un do der dän waareldske god fon do hebräiske skrifte oulienden sunt fon do kristelke noud frantsööske fierdere un mäd geneemigenge fon dät vatikan uutrooded wuuden do oksitanier do der do noud frantsööske eegentelk altied as uutloundere betrachteden bleeuwen in do naiste jierhunnerte äärgwoanisk juunuur ju regierenge in paris ju frantsööske revolution fon wuud in dät gestrich stäärk unnerstutsed juust as do toachten fon dän antiklerikalismus un dän radikoale sozialismus däälich rakt dät wier ne litje bewäägenge ju der dät antoanken un dät äärwe bie do ljuude foardert siet do kjuustoage fersäkt ju befoulkenge hiere identität moor of minner truch dän gebruuk fon ju oaine sproake tou bewoarjen so wuud uk in dät trättienste jierhunnert die noome oksitanien foar dit gestrich ienfierd man mäd dät edikt fon villers cotterts wuud dät oksitoanske tougunsten fon ju noud frantsööske sproake ouskaffed un ferskeedene skrieuwere as michel eyquem de la montaigne un charles baron de montesquieu skalteden uume ap ju sproake fon dät le de france wier do behöörde un do geleerde ju sproake eer as ne uunkorrekte sproake of dialekt betrachtje wuud ju oksitoanske sproake fon ju loundbefoulkenge altied bruukt un ärreegede wier interesse bie do romantiske ströömengen fon dät jierhunnert in wäkke gebiete as in n mdoc bie bordeaux honnelt sik dät däälich uum litje gruppen do hiere dialekt fon ju sproake pleegje do wichtichste dialektgruppen fon ju oksitoanske sproake sunt wäkke romaniste meene dät ne äänge ferwantskup bestoant twiske oksitoansk un ju kataloanske sproake wierbie do maaste unnerskeede fon däälich unner ienfloud fon ju uurhärskjende frantsööske un spoanske sproake äntsteen weese skällen ju skrieuwwiese fon dät oksitanske gjucht sik woanelk ätter dät frantsööske wier ju spoanske skrieuwwiese ap dät kataloanske uurdrain is ju oksitoanske sproake wäd an dän anfang fon dät jierhunnert noch aal nit as amtssproake ferwoand man dät frantsööske fiersjokenoal france bjut räägeld ättergjuchte in oksitoansk suud frantsööske bäidene konnen ju oksitoanske toal leere in besunnere bäidenstuune do sonaamde calandretas foarallen ju oarbaid fon dän dichter frdric mistral stuud an dän beginpunkt fon ju näie blöitetied fon ju oksitoanske sproake touhoope mäd uur skrieuwere gruundede hie ap n moai ju kulturäl politiske bewäägenge flibrige ju der fersäkt ap gruund fon ju provensaliske dialekt ne näie standardsproake tou skafjen ju sik uk foar literariske siele oaint mäd foarloopere as abb joseph roux die der ju skrieuwwiese standardisierde prosper estieu un antonin perbosc wuud mistral die wichtichste oksitoanske dichter foar dät gedicht mirio wät hie al skrieuwen hiede kreech mistral in dät jier dän nobelpries foar literatuur max rouquette oksitoansk max roqueta is n uur grooten oksitoansk provensoalsken dichter fon dät jierhunnert sien wierk uumfoatet ferskeedene romane kuutgeskichten gedichte un tjooterstukke do hie uk sälwen ätter dät frantsööske uursätten diede max rouquette stoorf in n juni in dät oaler fon jiere in montpellier dät phonem is in ju phonologie ju benaamenge foar een of moor luude do jusälge betjuudengsunnerscheedende distinktive funktion hääbe bestimde luude allophone konnen fon dän sproakbenutser as varianten fon dätsälge phonem heerd wäide me spräkt fon n minimoalpoor wan two woude weegen een eenpeld uur phonem ferscheedene betjuudengen hääbe toun biespil bäiden un mäiden dät hat dan dät rakt ne phonologiske opposition twiske dät b un dät m je moor minimoalpoore me fint foar sun phonologiske opposition je gratter is ju funktionoale belastenge fon sun opposition bie min minimoalpoore spräkt me fon ne swäkke oppostion un wan dät fon ferwante luude neen minimoalpoore rakt dan sunt do as allophone fon een phonem tou betrachtjen in dät läästnaamde biespil hondelt dät sik uum konsonante konsonantphoneme sunt in dät seelterske uungefeer dätsälge as ap düütsk bloot sunt do ap seeltersk fuul minner of goarnit anbloased un is ju uutsproake fon g l r sch un st uurs bie do maaste spreekere vokoalphoneme rakt dät ap seeltersk sun tjoon moor as ap hoochdüütsk dät naamt me n rieken phoneminventoar deertruch unnerscheede do sik gans fien un sunt deertruch fon nit seelter oafte stuur uutnunner tou hoolden wie reeke do oardend ätter phonetiske oainskuppe twiske sunt do phonetiske teekene roat in ipa schrift ju funktionoale belastenge kon me ouleese an dän taal fuunene minimoalpoore die der twiske roat is as biespil is foar älke opposition een minimoalpoor bietouföiged mäd ju uursättenge in hoochdüütsk kuut loang touhoope a a aa a an an aan einer ä ää rädje retten räädje reden ö öä o oa okse ochse oakse achse i ee e kittich behende keetich schmutzig ü öö u o oo o tunne tonne toone zehe ie i e i liene leine lene lehne üü y ü ü y uu u u u fuul verdorben ful viel eepen sleeten mäd as twiskestappen hoolich eepen un hoolich sleeten a a ä schramme schrammen schrämme räuspern un buppedät in twieluude ai ai äi i nai nahe näi neu aa a ää waalje einen wall aufwerfen wäälje wählen a a ö aa a öä a a o kanne kennen konne können aa a oa flaage flagge floage windflage ä i sätte setzen sitte sitzen ää ee e lääse liegen legen leese lesen ö ü öä öö stöäre starren stööre stören o u o stok stock stuk stück oa oo o woak wach wook weich sanft i ie i slippe schlüpfen sliepe schleifen ee e e i weende wenden wende winden ü üü y öö ü ü y uunfulkeemen in stööberje stöbern stüüwer stüber u o uu u bulle stier buule beule oo o u u boode boten bude bude foare uungerunded foare runded ä ö man in twieluude y i i y bäie beere böie schauer ää öä schääre scheren schöäre bersten splittern i ü ee e öö leese lesen lööse lösen ie i üü y e i ü ü y serelk zierlich süürelk säuerlich foare bääte ä o pänne schreibfeder ponne pfanne un buppedät in twieluude äi i oi i mäite mass moite mühe un äu u au u du häust du hiebst du haust du haust ää oa wääsje wiege wiegen woasje gerade harken ö o öä oa schöär riss schoar schar i u o midde mitte mudde dreck schlamm ee e oo o seeke sache sooke wange ü u o öö oo röögje berühren roogje rufen und jauchzen ie i uu u iele eile uule eule e i u u ere ähre ure stunde üü y uu u ü ü y u u uunfulkeemen in süüne sühne suun sohn besunnere apmäärksoamkaid fertjoonje do twieluude eei e i ööi i un oou o u do der apfaalen dwoo truch dän litje juunsats twiske do bee touhoopestaalende elemente wiertruch jo nit seelter oafte dän iendruk fon n loang eenluud reeke ap seeltersk stounde jo oawers in opposition mäd ächte loange eenluude dät jält in skäddel un toun deel uk in hollen in strukelje un fuul in roomelse sunt do luude oawers al loange häär diphthongierd tou blw äi i öi y un ou u un dan wäide do oppositione twieluude ee e äi i heede heide häide flachswerg öö öi y uunfulkeemen in grööte grösse gröitnis grüsse o u ploogje plagen plougje pflügen wäkke seelter kweede oawers do diphthongierde un nit diphthongierde luude ouwikseljend wät hat dät do foar him allophone sunt ätter mien oarbaid p kramer de sealter lden us wurk ferglieke uk m c fort zur phonologie des saterfriesischen in us wurk blau is ne faawe ju in dät spektrum lait twiske zyan un saang dät is ju komplementäre faawe fon orange blau häd ne woogenlaangte fon sowät nanometer blau is ne primäre faawe in dät system fon additive faawenmiskenge dät is ne sekundäre faawe in dät system fon subtraktive faawenmiskenge in ju bieldeskirmtechnik wäd die twäide faawetoon benutsed as ne annaierenge foar ju eerste deeruum sjo wie in ju unnerstoundene faawe dän twäide faawetoon wan ju luft dät firmament deeges wulkenloos is sjo wie ju as nu blaue luft ju der oafte uk as blau reflektierd wäd in ne woateruurfläche fon zyan ätter blau gräinens läid grönnens laid is ju nationoalhymne fon groningerlound van lauwerzee tot dollard tou van drente tot aan t wad doar gruit doar bluit ain wonderlaand rondom ain wondre stad ain pronkjewail in golden raand is grönnen stad en ommelaand ain pronkjewail in golden raand is stad en ommelaand doar broest de zee doar hoelt de wind doar soest t aan diek en wad moar rustig waarkt en wuilt het volk het volk van loug en stad ain pronkjewail in golden raand is grönnen stad en ommelaand ain pronkjewail in golden raand is stad en ommelaand doar woont de dege degelkhaaid de wille vast as stoal doar vuilt t haart wat tonge sprekt in richt en slichte toal ain pronkjewail in golden raand is grönnen stad en ommelaand ain pronkjewail in golden raand is stad en ommelaand fon lauwersee bit dollard tou fon drente bit an t wääd deer groaijt deer blöit een wunderlound runduum een wundere stääd een prunkjuuweel in goulden raant is gräinen stääd un umelound een prunkjuuweel in goulden raant is stääd un umelound deer bruust ju see deer huult die wiend deer suust t an diek un wääd man rauelk oarbaidet un plouget dät foulk dät foulk fon täärp un stääd een prunkjuuweel in goulden raant is gräinen stääd un umelound een prunkjuuweel in goulden raant is stääd un umelound deer woont ju däge dägelkaid die wille fääst as stäil deer fäilt dät haat wät tunge spräkt in gjuchte un sljuchte toal een prunkjuuweel in goulden raant is gräinen stääd un umelound een prunkjuuweel in goulden raant is stääd un umelound dät ruumtefeer is n dreechsysteem foar dän ruumtetransport dät ätter sien wieruumekuumen ap ju äide wier bruukt wäide kon dät ruumtefeer gungt mäd rakete ätter dät al wai un loundet ap ju äide as n luchtfoartjuuch ap maaste bekoand is däälich wäil dät amerikoanske space shuttle in bruukten do fereende stoaten eerstmoals dän ruumtetransport in wuude die ruumtetransport foar dät waareldruumlaboor spacelab bruukt ju explosion fon dät ruumtefeer challenger waas een läipe äntwikkelenge foar dät amerikoanske ruumtefoartprogram in hiede ju sowjetunion sien oain ruumtefeer buran deermäd sunt do russen insen in dät al weesen dät shuttleprogram kreech n aisken bäätesleek in as dät ruumtefeer colombia bie sin wierientreed in ju äidatmosfääre kuutbriek un oustätte eerste in geen nasa fääre mäd dän shuttlebedrieuw uut kostengruunde wuud dät space shuttle programm in ienstaald transport fon do shuttles mäd n boeing dät biologiske oardkonzept is een fon two wichtige definitione fon dän begriep oard in juu biologie disse definition kwäd dät een oard ne gruppe fon sik mongs fermiskjende populatione is juu fon uur gruppen so isolierd is dät juu sik nit moor mäd disse gruppen fermiskje kon stuur is hier juu begränsenge in juu tied truch juu evolution wäd sunne oard uurloang natüürelk ferannerd un moonige ljuude kweede dät me ätter hunnert generatione nit moor fon juu sälge oard baale kon man naan wol wäil kweede wie däälich wieren ne uur oard as doo moanskene foar n poor duusend jiere deeruum dät in dät biologiske oardkonzept juu begränsenge in juu tied so stuur is rakt dät uk dät evolutionär oardkonzept wiermäd me dät gans objektiv fäästlääse kon dät evolutionäre oardkonzept is een fon two wichtige definitione fon dän begriep oard in juu biologie ne oard is ätter disse definition ne eenpelde oustammengslienje mäd foarfoaren un ätterkuumende generatione mäd oaine evolutionäre tendenzen un n historisk schiksoal disse definition kwäd gans düütelk uurs as dät biologiske oardkonzept in dät juu tiedbegränsenge fon ne oard stuur is dät ne oard fon hiere äntstoundenge truch apkleeuwenge fon ne stamoard bit tou hier eende truch oaine apkleeuwenge in two näie oarde af truch uutstierwen een oard blift gans egoal wo fuul evolution deertwiske geböärt ne oard ätter disse definition wäd uk chronospezies naamd deer is n kladogramm mäd variablen sun kladogramm is so äänelk apbaud as n stamboom so sjucht me dät k juu stamoard fon alle oarde in düt kladogramm is j juu stamoard fon doo stamoarde g h i un doo lieuwende oarde b c d e f me sjucht uk dät i juu stamoard fon juu uur stamoard g un doo lieuwende oarde d e un f is un dät juu stamoard g juu stamoard fon d un e is uut juu stamoard k äntstuuden truch apkleeuwenge doo linien fon a un j wierbie juu chronospezies a bit däälich deer is uut j sunt doo bee chronospezies h un i äntsteen fon h stamme do bee lieuwende oarde b un c ou fon i juu lieuwende oard f un juu oolde oard g uut g sunt ätter ne relativ kuute tied d un e äntsteen ätter dät evolutionäre oardkonzept is nu älke linie een oard egoal wofuul evolution geböärt in dän tiedruum twiske hiere äntstoundenge un hier eende truch apkleeuwenge in näie oarde af truch uutstierwen een gans loange linie as a is ätter disse definition gnau so een oard as een gans kuute linie as g a b c d e f g h i j k brasilia is ju haudstääd fon brasilien deer woonje ljuude in wuude in ju ferfoatenge fäästlaid dät deer ne näie haudstääd kuume moaste in ju tied waas rio de janeiro noch ju haudstääd insteede fon n haudstääd an ju kuste wüül ju regierenge ne haudstääd ätter dät binnenlound ap ne moor neutrale steede ap dän september wuude die gruundsteen laid man fuul moor skaach nit präsident juscelino kubitschek häd dan ap dän oktober dän bau ounoardend feroantwoudelken stäädploaner waas lcio costa die architekt oscar niemeyer moakede as boas fon dät stoatelke bau amt do ploane foar do eepentelke bauwierke ap n april wuude brasilia ju haudstääd fon brasilien do stoatelke iengjuchtengen biespilswiese do ministerien wuuden gjucht gau ätter braslia uumeleeken man do ljuude do deer ounstoald wieren wäigerden sik foar t eerste deer wai tou kuumen jo heerden deelwiese tou oolde sibben do sänt fuul generatsjoone in rio de janeiro woond hieden deeruum sätte ju regierenge dän september as doatum fääst bit tou dät aal do stoats amtsljuude in brasla woonje skuulen uurs skuulen jo dät boantje ferljoose dät latte in dän läästen knipkensleek tou aan wädloop uum do lääste woonengen deer wieren näämelk nit fuul fräi ap dän april wuude ju universität brasla eepend in wuude die wiedkieker touden kloormoaked in dät postamt in die stääd park un in ju säntroal bank ap dän moai wuude ätter tweelich jiere bautied ju kathedroale fon braslia wäid sänt stoant ju stäädmidde fon braslia ap ju unesco lieste fon dät waareldkultuuräärfgoud in is sunt jo dan mäd dän bau fon ju metr braslia ounfangd un ap dän meerte kuude die eerste ousnit deerfon ienwäid wäide brasla waas kultuurhaudstääd fon amerikoa deensk deensk dansk is ne noudgermaniske sproake deensk wäd truch ungefeer million moanskene baald foarallen in deenemäärk in do deenske gebiete färöer un gräinlound rakt it een litje gruppe fon ljuude do deensk baale in dät noude fon släswiek holstein rakt et ne anerkoande minnerhaid ju der deensk boalt in t ooldnordiske rakt et n unnerskeed twiske do ooldwäästnordiske un ooldaastnordiske sproaken ju oolddeenske un ooldsweedske sproaken heerden tou ju ooldaastnordiske gruppe dät oolddeenske un ooldsweedske wieren juustgliek in ju sproakwietenskup wäide do skandinaviske sproaken as n dialektkontinuum beskreeuwen ju platdüütske sproake hiede n masse ienfloud ap ju deenske sproake in deenemäärk wäd dät deenske fon ca millionen määmetoaler boald dät deenske is de facto ju amtssproake fon deenemäärk ap do färöer is dät deenske ieuwenske färöersk ju twäide amtssproake in do skoulen is ju deenske sproake n plichtfäk deer woonje soowät deensksproakigen ap do färöer ailounde ap gräinlound rakt et deenskunnergjucht in do skoulen un ju sproake wäd deer fon do deenske immigranten boald bit wieren do amtssproaken deensk un gräinloundsk sietdäm rakt et bloot noch gräinsloundsk as amtssproake soowät protsänt fon do ienwoonere fon gräinlound häd deenske foaroolden man dät is nit bekoand wo groot ju fulständige deenske befoulkenge is woarskienelk woonje do maaste deensksproakigen in ju gräinloundske haudstääd nuuk godthb n groot deel fon ju gräinlounder befoulkenge benutst ju deenske toal as lingua franca däälich lieuwje ungefeer deenske suudsläswieker as anerkoande nationoale minnerhaid in ju region deerfon bale soowät alle deege deensk et rakt ungefeer määmetoaler ju deenske minnerhaid woont in do släswieker loundkringe flensburg släswiek flensburg noudfräislound un rendsburg eckernförde dät rakt soowät deensksproakige skoulen litje un groote skoulen in t noude fon släswiek holsten grattere deenske minnerhaide rakt et in ieslound norwegen un sweden buute euroopa uk in argentinien kanada un do fereende stoaten in do fröiere deenske kolonien in wääst un aastindien un ju deenske gooldkuste hiede ju sproake nit fuul tou betjuuden däälich rakt et deer bloot noch täärpnoomen un fäästengsnoomen ap deensk siet leere do bäidene ap ieslound dät ängelske as eerste froamdsproake ju deenske sproake is ju twäide froamdsproake man dät is n plichtfäk siet heert ju deenske sproake nit moor tou do amtssproaken fon ieslound ju deenske sproake is een fon do oarbaidssproaken ju europäiske union un dän nordisken räid me kon ju deenske sproake in tjo groote dialektgebiete apdeele wan me dät skandinaviske sproakgebiet as n dialektkontinuum sjucht dan hongje do aastdeenske dialekte fon bornholm un skne hallound un blekinge twiske ju deenske un sweedske standoardsproake dät skoanske wäd fon do dänen as aastdänisk un fon do sweden as suudswedisk säin truch dän ienfloud fon ju standoartsproake un massenmedien konnen do ljuude uut skne däälich perfäkt mäd do sweden kommunisierje mäd do dänen is dät n bitje stuur wuuden do dialekte fon blekinge un hallound hääbe sik in do jierhunnerte stäärker ferannerd do stounde däälich nu fuul tichter bie ju standoardsweedske sproake as fröier dät deenske wäd skrieuwen mäd dät latienske alphabet deer sunt noch tjo teekene tou keemen en disse teekene wäide betrachted as apaate bouksteeuwe do lättere q w x en z wäide nit fuul bruukt mäd twosproakegaid of bilinguismus dt uk zweisprachigkeit wäd maasttied meend dät wäl in ferskeedene situatione slonk two sproaken bruuke kon dät studium fon twosproakegaid is binne ju anwoande sproakkunde n foarskengsgebiet fon ju psycholinguistik wan dät uk groote gruppen fon moanskene rakt do der bloot eene sproake baale as fuul amerikoaner un chinesen so is daach twoosproakegaid aal moor räägel as uutnoame in bolde aal äntwiklengslounde is ju huussproake ne lokoalsproake ju sik unnerskat fon ju eepentelke ferwaltengssproake as toun biespil ängelsk frantsöösk of spoanisk in uur falle is ju huussproake n dialekt dät sik ounsjoonelk fon ju standoardsproake unnerskeede kon uk in sproakeskeed gebiete is twosproakegaid bolde sälwenferständelk un truch ferhaagerde mobilität loundje aal moor ljuude in n twosproakich gestrich toun biespil truch miskhilke foarallen in dät studium fon dän sproakärwäärb is twosproakegaid n wichtich unnersäikengsgebiet me unnerskat twiske dät rakt bie wietenskuppere ferwaltere un oolden neen eenmöidegaid uur ju froage of dät goud is ädder mäd ne twosproakige apluukenge ountoufangen dät lät sik toun deel ferstounde uut ju ferskeedenhaid fon situatione in do äddere twosproakige apluukenge foarkuumen däd anhongere fon twosproakegaid moaten do two sproaken muugelkst ädder ounbjoode dät rakt nämmelk stäärke anwiesengen dät dät ne geföilige periode rakt bit sowät säks jier in ju ju määmesproake bolde spontoan leerd wäide kon jo fertreede dan ju meenenge dät dät uk foar ne twäide sproake jält leeter wäd wäil ju kittegaid minner truch pruning uur hoolde deeran fääst dät do bäidene eerste hiere oaine määmesproake goud behärskje mouten eer jo ne froamde sproake leere jo gunge deerfon uut dät ju kunde fon ne twäide sproake sieläärge nit haager lääse kon as ju basiskunde fon ju määmesproake mäd disse wiese fon anpakjen kon me dan fermiede dät bäidene do räägele fon ju grammatik un ju woudeskat fertuusje interferenz un truchnunner bruuke in hollound sunt sproakwietenskuppere deerfon uurtjuugd dät äddere twosproakige apluukenge gelinge kon wan me sik bloot an wäkke bedingengen haalt ne äddere twosproakige apluukenge kon bie normoal begoawede bäidene ne gjucht goude twosproakegaid reeke oafte beeter un foarallen spontoaner akzentloos as woaksene truch studie leere konnen man bie minner begoawede bäidene bestoant de gefoar dät jo neen fon do bee sproaken goud mäster wäide jan lait n scholoadesköätel in dät gjuchte unnerskap un gungt ätter buuten tou spieljen as hie wääge is ferlait sien määme dän sköätel in dät gjuchte unnerskap wier säkt jan sien schokoloade as hie wier in huus kumt bäiden do der twosproakich apleeken sunt konnen sukke räätsele besunners goud lööse so wiest n ne italieniske unnersäikenge fange do maaste gewöönelke bäidene eerste mäd fjauer jier oun tou ferstounden dät jan säkt ap ju steede wier ju schokoloade nit moor lait bie twosproakige bäidene is dät al mäd tjo jier twosproakige bäidene sunt üübed in situatione wier die eene wät ferstoant un die uur nit so ärkläärt ju unnersäikerske jo sunt also deeran woand situatione uut ferskeedene perspektive tou betrachtjen in huus hääbe wie uus bäidene gans in ju oaine sproake apleeken man muugelkst ädder in n oaler fon two jier of eer hääbe wie do mäd uur bäidene spielje lät in n poor wieke wieren jo wonneljende woudebouke un bee sproaken hääbe jo akzentloos leerd wichtich is deerbie fonsälwen dät dät noaberbäidene in jusälge oalersklasse rakt uurs skäl me dät ap n uur wiese räägelje uk skällen do themen fon de buutewaareld in huus beboald wäide sodät do bäidene wät hääbe uum uurtousätten foarallen in wäkke uutlounder huushollengen kon dät failje foar n bäiden heert ne bestimde sproake tou ne bestimde person of ne bestimde situation wan me sunner gruund two sproaken ieuwenskenunner boalt kon dät bäiden do nit as apaate sproaken unnerskeede ju ploansproake also kunstelke sproake lojban loban sproakcode ätter iso jbo wuude in fon ju logical language group äntwikkeld ju basiert sik ap ju uk kunstelke sproake loglan bie ju äntwikkelenge wuude besunneren wäid deer ap laid een bruukbeere fräi ferföigbeere sproake tou skäpjen ju so uumfoatend as muugelk is die woudskät fon do gruundwoude is uut woudstomme fon do säks waareldwied maastboalde sproaken ätter aan bestimden algorithmus bilged düsse uursproangssproaken sunt arabisk chineesk ängelsk hindi rusk un spoansk een besunner määrkmoal fon lojban is dät do betjuudengsdreegende woude nit in verben substantive usw unnerskat wäide ju grammatik is strom ätter ju prädikatenlogik apbaud die sätbau is truch een masse struktuurwoude flexibel uurs as in dät düütske mouten in dät lojban die numerus antoal of dät tempus tied nit uutdrukkelk anroat wäide wilst dät een genus nit rakt foar dän faal dät die spreeker wäid ap düsse informatsjoon lait kon hie do mäd struktuurwoude detaillierd formulierje radbod wäästfräisk redbad waas n köönich fon do fräisen un aan fon do maast bekoande persoonelkhaide uut ju fräiske geskichte hie wäd in chronike un hilligenlieuwende ärwäänd as köönich of härtsoch fon fräislound unner sien heerskup häd fräislound sien grootsten uumfang häiwed un wuude bekoand unner dän noomen magna frisia in dät wällenmaterioal uut ju tied fon radbod wäd duudelk dät dän fräisken köönich sik insätte foar n groot un heedensk fräislound un hiede dät kristelke frankiske riek as sien grootsten fäind uur radbods juugd un junge jiere is niks bekoand wan in leetere chronike uk behaupted wäd hie skuul n suun weese fon aldgisl so bestoant deerfoar in dät wällenmaterioal uut ju tied naan bewies hie is wäil sicher apwoaksen in ne oadelige familie un geloang nit eer an de macht as uum ätter dän dood fon aldgisl in n ounfang ferron radbod sien regierenge änttuuskjend dät roate konflikte mäd dät frankiske riek un hie moaste sik genöigje mäd ne unneroardende rulle juunuur dän mächtigen noaber twiske un ärleed hie wäkke niederloagen juun dän frankisken huusmaier peppin fon herstal as in dän slacht bie dorestääd hoolichwais do njuugentiger jiere slooten radbod un peppin free wierbie hie fersichtede ap dät gebiet suudelk fon dän oolde rhien bie utrecht un leiden paat fon dissen free waas dän hilk twiske radbod sien dochter theudesinda un peppin sin suun grimoald die der fermöärend wuude die frankiske burgerkriech die der ätter peppins dood dezember uutbriek bood radbod näie chancen hie kuud utrecht un dorestääd wier äroberje un in dät jier fuur hie sogoar dän rhien hooch wier hie in dän slacht bie kölln dän frankisken huusmaier karl martell besiegede die hälge bonifatius foont in dorestääd fernäilde säärken un besoacht radbod in utrecht radbod ploande nochmoal in dät frankeriek ientoufaalen un look deertou n groot heer touhoope man fääre koom hie nit dan hie stoorf truch ne läipe kroankhaid wällen uut ju tied leere uus nit wäl radbod apfoulgede fon leetere historiker wäd wäil die fräiske heerfierder poppo as sin ätterfoulger betrachted ätter radbod sin dood kuud sien frankiske juunpaatäi karel martell oawers eenfach in dät fräiske riek ienfaale un n deel fon do fräisen uurwinne ju legende bestoant dät radbod sik fon dän frankiske missionar wulfram dööpe läite wüül man ap dät allerlääste deerap fersichtede as hie mäd een been in ju funte stuude fräigede hie sin dööper of sien foarallere uk in dän heemel wieren wulfram oantwoudede dät do in de hälle wieren deer jo nit dööpt wieren deerap betoachte radbod sik un stapte uut ju funte hie wüül ätters bie sien foarallere blieuwe in do hilligenlieuwende kon me fäile wo me apommede as die groote fäind stuurwen waas in do leetere ooldfräiske texte wäd dan uk fertäld thet wi er north herdon redbate tha unfretmonne r as wie eer tou dät noude heerden unner radbod dän unfreemon hie wuud do also wäil betrachted as anfierder fon do noudljuude do wikinge deerhäär kuume wäil do konrebbelswege in aastfräislound wier hie dan loangs raised hääbe skäl n wai rebbelstieg rakt et uurigens uk noch bie wyk ap föhr dan skäl hie uk noch begreeuwen weese unner dän radbodsbierich bie dunum of unner dän plytenbierich bie lier deerätter hat uk ju in baalenje bieuwelte die noome radbod skäl betjuude hie die räid bood ap ooldfräisk rakt dät rd bd mäd loange vokoale oukuuted in ju wäästfräiske foarm redbad marselha okstioansken noome frantsöösk marseille is een fon do fieuw grootste stääde fon frankriek in hiede marseille ienwoonere in ju agglomeration woonje ungefeer million dät sunt do phönizier weesen do uum foar kristus ätter dät gebiet wai keemen un ju stääd massilia naamden do phönizier hieden fuul ärfoulch mäd dän apbau fon ju stääd dät wuude n groot hondelssäntrum mäd n grooten hoawen jo hääbe as eerste in wääst europa ne goude kanalisation anlaid in dät jier kreech ju stääd autonomie man in keem ju pest ätter frankriek wai ju pest is fielicht in marselha ankeemen un kuude sik so ätter dät noude wai wiedje unner ju düütske besättenge in n november august wuuden groote hoawengebiete fernäild bie ougreeuwengen ätter dän kriech sunt twiske quai du port un de rue casserie spuure äntdäkt fon dän oolde hoawen dokke un n tjooter olympique marseille is ne gjucht bekoande foutbalmanskup uut marselha jo spielje in dät stade vlodrome wier touskauere oane konnen monochamus sutor düütsk schusterbock einfarbiger langhornbock einfarbiger fichtenbock is n rust uut juu familie cerambycidae un is in noud un middel europa juuso as in asien in näddelwoolde ap bierige tou fienden hie is een fon fjauer middeleuropäiske monochamus oarde man deerfon ap maaste tou sjoon monochamus sutor is n swotten rust mäd ne loangte fon millimetere hie häd as alle ruste uut dän sleek monochamus besunners loange taastere mongs häd hie ljoachte fläkke dät litje skild twiske doo basen fon doo juuken is ljoacht behierd sien moaden äntwikkelje sik in näddelboome foarallen in kjuusdannen oaber uk in dannene boome un fjuurenboome an sukke boome moaket n wiefken ne litje dobbe in dän boark un lait dan n oai roane deer sluupje doo moaden un dan lieuwje se an n ounfang unnern boark wier joo uut bast un spint stukke wächfrätte bit joo sik leeter djapper int holt boorje un noch moor fernäile wan doo moaden ne loangte fon fjauer zentimetere hääbe is raue dan moakje se hiere metamorphose un boorje sik deerätter truch n rund gat wier uut dän boom hääruut sukke imagines uutwoaksene ruste kon me fon juli bit september an doo boome sjo monochamus galloprovincialis is n rust uut juu familie cerambycidae doo sunt in fjuurenboomwoolde foarallen in suud frankriek oaber uk in uur regionen as suud düütsklound tou fienden juu oard häd ne loangte fon millimetere man kon hier aaltouhoope as dunker beteekenje man juu häd fuul ljoachte fläkke deeruum dät dät hoalsskild un doo juuken mäd wietjeele griese un swottbruune hiere bunt behierd sunt dät litje skild twiske doo juukenbasen is uk tou groote deele so behierd dät häd oaber aan uunbehierden dunkeren fläk juu lieuwendswiese fon monochamus galloprovincialis is so äänelk as juu fon monochamus sutor ne litje moade fon monochamus galloprovincialis frät ätter dät sluupjen an n ounfang bloot unnern boark leeter oaber djapper in dän boom roane dan rauje doo moaden wan joo fat sunt in ne koomere uut spoune un äntwikkelje sik deer tou n uutwoaksenen rust die frät sik dan tou n rund gat wier uut dän boom hääruut un frät an spiere un an dän boark fon junge riesen doo uutwoaksene ruste sunt fon juni bit semptember tou sjoon monochamus sartor is n rust uut juu familie cerambycidae disse oard rakt dät fon aast frankriek juu swaits un dän räst fon middel europa noud italien un rumänien bit tou juu ukraine monochamus sartor is aan swotten rust mäd ne loangte fon bit millimetere sien bupperjuuken elytrae faale an hiere basis ou dät litje skild scutellum is n bitje behierd moaden fon disse oard wäide bit tou zentimetere loange puppen sunt wiet bit millimetere loange un hääbe taastere doo an hieren buuk in spiralfoarm touhoopebuunen sunt dät wiefken bit litje dobben in dän boark un lait in älke dobbe n oankeld ovoal oai mäd ne loangte fon bit millimetere loangte fluks ätter dät sluupjen frät sik sunne litje moade unnern boark truch dän bast un doo buutere deele fon dän spint die gong wäd eerste mäd fernäilden boark bruun dan mäd ljoachte holtspounen apfälld joo frätte sik foar een mound truch dät holt dan boorje se millimetere breede gonge bit tou zentimetere djoop in dän boom wier se dan hiere koomere baue deer rauje se as puppe un äntwikkelje sik tou n uutwoaksenen rust die sik truch n bit millimetere breed oval gat wier uut dän boom hääruut boort doo uutwoaksene dierte fljooge fon eende juni bit in dän august in dän woold hääruume sunne rustegeneration lieuwt foar een säilden uk two jiere bie ätterfoarskengen in polen koom hääruut dät hie deer foarallen juu kjuusdannen oard picea abies oaber uk juu fjuurenboom oard pinus sylvestris dannen un uur näddelboome befaalt ju skoule risum deensk risum skole noudfräisk risem schölj as ne gruund un haudskoule in risum in noudfräislound ju skoule is tjosproakich ju unnergjucht lapt ap hoochdüütsk deensk un fräisk dät rakt do klassen bit ap ju skoule do oawers ap tjo klassen apdeeld sunt ju bit ju klasse leere touhoope dan ju bit ju un uk ju bit ju klasse aaltouhoope sunt dät bäidene un säks koastere ju skoule hääbe jo gruunded dät skäl ne skoule weese ju do sleswigske sproaken un sproakenfuulfoold stutsed ju unnergjucht ron in do eerste jiere in ferskeedene sproaken fuul uk ap fräisk häd skouleboas marie tngeberg fräisk offiziell as unnergjuchtssproake fäästlaid dät waas fon dät skoulegesäts so nit foarsäin dät koant neen fräisk man jo hääbe fon dät skoulamt niks kweeden hääbe dät wainuumen dät geen so fääre bit ju tied hied sik annerd un wan do bäidene foartied aal fon huus uut fräisk koanden so waas dät nu oafte so dät do junge ljuude fon fräisk goarniks moor ouwisten hoochdüütsk un deensk wieren nu do unnergjuchtssproaken man uk fräisk is blieuwen un wäd do bäidene leerd un bietiede uk as unnergjuchtssproake bruukt do aminosüüren sunt ne klasse fon organiske ferbiendengen do bestounde toumindest uut ne carboxylgruppe cooh un ne aminogruppe nh bie do natüürelk foarkuumende aminosüüren stoant ju aminogruppe an dät c alpha atom ieuwenske dät koolestof atom fon ju carboxylgruppe cooh h woaterstof c koolestof o suurstof n stikstof ju eenfachste aminosüüre is carbaminsüüre ju bestoant bloot uut düsse deele is oaber instabil natüürelk kon sunne aminosüüre oaber uk n gratter molekül weese dät koolestofatom inne midde mout nit fluks mäd ju aminogruppe ferbuunen weese deertwiske kon uk noch fuul weese also rakt dät uk unnerskeedelke aminosüüren ne aminosüüre kon as ju speegelbielde fon uurs een uutsjo do wäide dan as l un d aminosüüren beteekend ap do bielden sjucht me as biespile l alanin links un d alanin gjuchts in düsse bielden struktuurfoarmeln sunt dät c fonne carboxylgruppe un ju ch gruppe an ju die räst ch un ju aminogruppe nh un ju carboxylgruppe honget nit meeoubielded do sunt oaber deer dät ju ferbiendenge twiske ju aminogruppe nh un ju nit meeoubieldede ch gruppe as swotten kiel teekend is betjud dät ju aminogruppe in dän faandergruund stoant sun molekül is je inne realität dimensionoal wan nu also toun biespil dät d alanin uumetraald wäd is dät nit identisk mäd dät l alanin dan wan me n d alanin uumetraalt stoant ju aminogruppe in n bäätergruund un nit in n faandergruund as bie dät l alanin ne aminosüüre kon sik mäd uurs ne aminosüüre ferbiende deerbie gungt fon ju eene aminosüüre n woaterstof atom uut ju amino gruppe ferlädden bie ju uur aminosüüre gungt ne n suurstof un n woaterstofatom uut ju carboxylgruppe ferlädden an do steeden wier do atome ferlädden geen sunt äntstoant dan ne ferbiendenge twiske do two aminosüüren do atome do ferlädden geen sunt two woaterstofatome un een suurstofatom ferbiende sik tou woater ho sunne ferbiendenge uut two aminosüüren hat dipeptid uut tjo aminosüüren hat dät tripeptid un uut fuul aminosüüren hat dät polypeptid oaiwiete feekelk proteine sunt polypeptid kätten uut alpha aminosüüren do maaste aminosüüren do in oaiwiete tou fienden sunt sunt l aminosüüren d aminosüüren rakt dät bloot in do oaiwiete fon eenige lieuweweesen as toun biespil do conidae ne familie fon seesniggen do foarallen in do tropiske meere lieuwje ne aminosüüre ju n deel fon n oaiwiet weese kon wäd as proteinogen beteekend do oaiwiete feekelk proteine buute fon t roomelster säspel aaiwiete düütsk proteine eiweie sunt uut aminosüüren apbaude besunners groote moleküle polypeptidkätten do spielje in dän apbau fon alle sällen ne wichtige rulle ju ruumte struktuur wäd apdeeld in primär sekundär tertiär un quartär struktuur dät betjudt nit in älken faal dät n protein bloot een fon düsse struktuure hiede noa do struktuure beskrieuwe bloot unnerskeedelke oainskuppe fon ju ruumtestruktuur fonsäärm rakt dät in dän häärstaalengs ouloop fon oaiwiete proteinbiosynthese unnerskeedelke stadien deeroane mongs ju aminosüüresequenz al deer is man ju fooldenge in ju ruumte noch nit ju primär struktuur fon n protein beskrift ju aminosüüre sequenz dät hat wäkke aminosüüren in dät protein sunt un in wäkke riegenfoulge wan deer bloot n gans litjen unnerskeed twiske two proteine is sunt dät al two ferskeedene proteine dät jält natüürelk uk foar do uur struktuure ju sekundär struktuur beskrift ju ruumte struktuur fon aan spezifisken ousnied fon dät protein so aan ousnied kon as helix moortoal helices as fooldblääd düütsk faltblatt af as n strik düütsk schleife apbaud weese wierbie dät fon helices fooldbleede un strieke moorere varianten rakt oafter rakt dät ju tertiär struktuur fon n protein beskrift nu ju ruumte struktuur fon dät heele protein wo dät uut do ferskeedene sekundär struktuure as helices fooldbleede un strieke apbaud is ju quartäärstruktuur beskrift wo sik moorere protein moleküle tou aan komplex ounoardenje ne led lampe is n ssl solid state lighting lampe apbaud uut ne gruppe fon leds ljoachtdioden do karakteristieke fon do anwoande leds in de lampe bestimme touhoope mäd dän stroalengswinkel die luchtstroom luchtstäärkte un faawenwiergoawe wiet lucht in led lampen wuud uursproangelk moaked truch mäd hälpe fon n uv led ne fluoresierjende loage phosphor tou beljoachten intwiske rakt dät uk variante do der fluks wiet lucht uutstroalje uum wook wiet lucht tou kriegen wäide wier uur stoffe ferwoand do ne woorm wiete kleur emittierje as gould led lampen rakt dät in ferskeedene modelle wierbie ju foarm fon ne gewöönelke glöipeere mäd eventuel ne groote edison foatenge e dät rakt uk uum modelle mäd ne litje edison e foatenge gu stikfout bipin foet of gu bajonetfout bie led lampen sunt die luchtstroom in lumen ju lichtstäärkte in millicandela un die stroalengswinkel in relatierd biespil n mcd led stroalt juust sofuul lucht uut as n mcd led die stroalengswinkel is halwierd in de bratte as uk in de hööchte ju luchtstäärkte is deermäd fjauermoal so stäärk sjuch uk mr luchtstroom is ne mäite foar ju masse energie ju n luchtwälle in aal gjuchten uutsoant ju eenhaid fon luchtstroom is die lumen die luchtstroom fon ne glöipeere fon watt is t b lm ju luchtstäärkte fon ne luchtwälle is ju masse lucht ju de wälle ourakt ju wäd foar leds uutdrukt in millicandela mcd millicandela is gliek an candela ju luchtstäärkte is t b mcd uum annaierjend ju masse lumen uuttoureekenjen wäd ju taal candelas deeld truch de deeltaal ju tou dän stroalengswinkel fon ju lampe heert sjuch mr foarloage luchtstroomtabelle ju faawetemperatuur kon anroat wäide in kelvin of mired millione deeld truch de faawetemperatuur in kelvin as bereekend foar baadenuuren ne led lamp kon theoretisk uungefäär baadenuuren meegunge ne normoale glöipeere funktioniert in n truchsleek baadenuuren ne spoarlampe kompaktljuchtlampe twiske un baadenuuren ouhongich fon ju marke in n praxis stoalt sik hääruut dät ne led lampe in n truchsleek baadenuuren uuthaalt die luchttouräächfaal uur ju ganse tied is minner as ju lampe wäd minner heet un is swänk un steetbeständich deerjuun konnen ju glöipeere un ju spoarlampe disse waarmte ferdreege in juunsats tou ju led lampe ju neen hooge temperatuure ferdreege kon dät is die wichtichste gruund wieruum apstuuns noch neen led lampen tou kriegen sunt do der beträfs luchtärdraach un formoat gliekwäidich sunt an t b ju w glöipeere ne led lampe ferdrächt goud dät gaue ien un uutskaltjen un ju kon sunner probleme oubländed wäide do led lampen fon däälich reeke sowät fon ju apnuumene energie ou in lucht bie ne spoarlampe is dät sowät un bie ne glöipeere ju räst wäd uumetou ouroat as waarmte bie ne spoarlampe duurt dät eenige sekunden eer ju dän fulboodige luchtärdraach rakt wier ju led lampe fluks ätter dät ienskaltjen dän fulboodige luchtärdraach rakt led lampen sunt djuur bie n anskafjen eende kostede ne watt led lampe tou ferglieken mäd ne watt glöipeere twiske un euro midde is die pries al wät faalen led lampen reeke täämelk häl lucht un dät wäd deeruum ourät liek in ne led lampe tou kiekjen uk hieden led lampen eenige jiere häär n litjeren stroalengswinkel wiertruch jo minner goadelk wieren uum toun biepsil n gansen ruum tou beljuchten apstuuns rakt dät genouch led lampen tou koopjen mäd n stroalengswinkel fon die grootste ätterdeel fon led lampen is sunner twieuwel ju faawetemperatuur ju wäd nämmelk as koold un uunkemoudich fäild man apstuuns midde sunt woormwiete un extroa woormwiete led lampen tou kriegen do sunt mäd ne gans tänne gouldloage bedäkt wiertruch dät lucht molliger un jeeler wäd uk ju faawenwiergoawe index ju der wiest of aal faawen bie beljuchtenge apa ne natüürelke wiese wierroat wäide is bie led lampem noch nit optimoal foar ju akseptierenge fon led beljuchtenge in de huus is dät n wichtigen faktor weegen do läige stroomkostenge un dän loange lieuwendsduur wollen led lampen in de toukumst woarskienelk fuul fon do uur lampensoarten ärsätte ne ljoachtdiode uk lumineszenz diode kuut led foar light emitting diode of uk luchtemittierjende diode is n elektronisk hoolichlaiter bauelement lapt truch ju diode stroom in truchläitgjuchte so stroalt ju lucht infraroodstroalenge as infrarooddiode of uk ultraviolettstroalenge mäd ne woogenlaangte ju der ouhonget fon dät hoolichlaitermaterioal un ju dotierenge die ruske wietenskupper oleg losev äntdäkte al hoolfwais do twintiger jiere dät dioden lucht uutstroalden wan stroom deertruch loope lät wuude al publizierde hie in ne ruske tiedschrift eenpeldhaide uur ju eerste led un fräigede patent an losevs oarbaid wuud oawers nit beoachted un deertruch duurde dät bit eer ju led wuudelk truchbriek in dät jier äntwikkelde nick holonyak ne wierkjende led ju faawe fon dät ärtjuugde lucht honget ou fon ju soarte fon materialien wier ju led uut apbaud is besunners fon ju bratte fon ju ferbeedene zone ju beendoustand twiske dän valenzbeend un dän laitengsbeend deertruch lät sik uk ferstounde wieruum ne led mäd ne groote woogenlaangte ne läigere truchläitsponnenge häd t b rood volt un blau volt deeruum dät ju sponnenge uur de led uk n bitje haager wäd bie n gratteren stroom wol ju ätter ne kuutere woogenlaangte apschuuwe so lät ne blaue led bie läigen stroom moor gräinsk un ne roode led wäd ieuwen jeel bie sofuul stroom dät ju stukken gungt ju äntwiklenge fon de blaue led häd loange ap sik täiwe lät blaue un wiete leds gründed ap hoolichlaitend galliumnitride sunt uutfuunen fon shuji nakamura eerste in do njuugentiger jiere rakt dät betoalboare uutfierengen mäd genouch hällegaid ap t määrked sunt stoant ju blaue led ju gräine bolde nit moor ätter un as ju blaue led tou ferföigenge koom wuud fulboodige rgb faawenmiskenge muugelk wiete leds wuuden uursproangelk moaked truch mäd hälpe fon ne djoopblaue led woogenlaangte nm ne fluoreszierjende loage mäd uungjucht uk wäil phosphor naamd tou beljuchten uk tjofaawenleds of rgb leds konnen wiet lucht uutstroalje bolde aal fierbetjoonengen foar elektroniske apparoate seende hiere kommando s uur mäd hälpe fon ir leds do konnen n relativ hooch fermuugen feroarbaidje infrarood leds wäide uk fuul anwoand as integrierden seender in optokoppelere sicherhaidskomponenten wierbie ju seendende siede un ju ämpfangende siede optisk fääst ferbuunen sunt man elektrisk goud fonnunner isolierd sunt ir leds konnen uk anwoand wäide as hälpbeljuchtenge foar analoge un digitoale video kameras mäd noachtapnoame deer die ccd apniemer uk geföilich is ap ju woogelaangte fon ne ir led dät rakt uk twoofaawen leds dät sunt normoale led gehüüse in do oawers two leds integrierd sunt do ne ferscheedene faawe hääbe t b rood un gräin wan me bee faawen apljuchte lät äntstoant jeel twoofaawen leds konnen two of tjo ansluutengen hääbe ne twofaawen led mäd two ansluutengen wäd uk wäil wai un wier led naamd ju faawe annert sik truch ju polarität fon dän stroom uume tou kieren truch ju led ap wikselsponnenge antousluuten äntstoant ne miskfaawe mäd tjo ansluutengen kon älke miskfaawe fon rood un gräin moaked wäide wan me dän stroom truch do two leds apaat räägelt fääre rakt et ap t määrked leds mäd moor as two faawen wierbie ju full colour rgb led ju ne roode ne gräine un maasttied two blaue leds änthaalt wiermäd dät fulboodige faawenspektrum bestrieken wäide kon do wäide anwoand in toun biespil groote ättergjuchtentikkere un bieldeschärme monochromatiske leds hääbe maasttied ne hooge energie uutbüüte un sliete nit truch bruuken dät rakt ferscheedene gongboare mäiten swonkjend fon mm bit mm wierfon un mm maast foarkuumen däd do konnen truch ansluutengen ap ne laaderploate fäästlooded wäide truch ju hoolichlaiterkonstruktion fon ne led wäd dät uutsoande lucht al n bitje bündeld disse bündelenge wäd apsichtelk fergratterd deertruch dät me dät kristal in n rel flektor montiert uum mäd n gratteren eepengewinkel ne grattere luchtintensität tou beloangjen do allerhälste leds in dät jier moor as cd of uk mcd hääbe n gjucht smällen eepengewinkel minner as groad n reekenbiespil n led fon mcd mäd n eepengewinkel fon groad stroalt ne masse lucht uut fon cd sr steradiaal p cos p millilumen lumen toun fergliek ne w glöipeere lääwert uum lumen uum ne w glöipeere tou ärsätten bruukt me also leds ouhongich fon ju ounweendenge kon dät gehüüse mat gefaawed truchsichtich of kloor truchsichtich wääld wäide ne matte led ljucht truch n grootene eepengewinkel as ganses täämelk gliekmäitich ap un oaint sik deermäd as kontrollampe leds hääbe in n ounfang skalenbeljuchtengslampen un kontrollampen ärsät uum dät jier roat dät ne näie äntwiklenge wiertruch nu uk leds mäd ne fuul haagere hällegaid produtsierd wäide konnen hiertruch sunt disse hoolichlaitere nu stoadich in n apmarsk uum glöipeeren tou ärsätten toun biespil in ferkiersampele un woarschauengsluchtere bie boanuurgonge truch hiere fuul laangere lieuwendsduur groote mechaniske steetfäästegaid fuul litjeren energiebedarf un deertruch fuul minner waarmte ougoawe sunt do ne billige un uumwaareld früntelke alternative näiere typen konnen al bolde do halogeen lampen ärsätte jo ferbruuke minner energie un sun nit nit fuul djurre dät rakt n wichtigen unnerscheed in dän wierkengsgroad foar faawige monochromatiske leds ap ju eene siede un wiete leds ap ju uur ne monochromatiske led besunners ne roode kon gjucht wirtschaftelk weese bit sogoar fon ju elektriske energie wäd uumesät in lucht dät loont düütelk sukke leds tou benutsjen insteede foar glöipeeren in roode ferkiersampele ju glöipeere häd ne totoale wierkengsgroad fon sowät un deerfon gungt dan uk noch fuul ferläddenin dät roode glääsfilter uk paaset hier die litje eepengewinkel fon ne led gjucht goud die wierkengsgroad fon ne wiete led is fuul litjer as die fon ne roode ne wiete led is touhoopebaud uut ne blaue led mäd al n n läigeren wierkengsgroad as ju roode un ne phosphor loage ju n deel fon dät lucht uumesät in jeel wierbie fuul energie ferlädden gungt jeel kombinierd mäd blau rakt dan n wieten iendruk wiete leds sunt truch dit prinzip nit of bolde nit moor wirtschaftelk as groote glöipeeren fon sowät watt litje glöipeeren as in taaskenlampen hääbe oawers n noch litjeren wierkengsgroad deeruum un wült dät lucht fon do hälle leds stäärk bunneld is rakt dät noch wäil anweendengen wier ärsats nutselk weese kon ju maast wirtschaftelkje beljuchtenge wäd uurigens bilded fon fluoreszens lampen wan me ju taal lumen pro watt betrachtet luchtstroom ferglieked ne moderne spoarlampe is also wirtschaftelker as dän maast moderne led ne led slacht wäil ju ooldwaareldske glöipeere man nit do moderne spoarlampen die pries fon ne moderne led is uungefeer eurocent pro lumen dat is sowät x sofuul as dän pries fon ne gewöönelke spoarlampe ju der minner as eurocent pro lumen kostet uk in pries kon ne led also goarnit konkurrierje ju lieuwendsduur is oawers gans goud mindestens uuren juun hööchstens uuren fon sogoar do maast moderne roorenlampen un natrium of kwiksäälwerdamplampen bloot do sonaamde long life gunge mäd n goud foarschaltapparoat wäil bit mee disse lieuwendsduur is gruunded ap n technisken uutfaal fon hööchstens un maximoal touräächgungen fon dät lucht bie do maaste leds mäd hooge laistenge wäd ju luchtstäärke mäd de tied loangsoam minner buutendät nieme lieuwendsduur un luchtärdraach stäärk ou wan ju led heet wäd ne goude köilenge is noodweendich un dät moaket him wier gratter un swarrer bolde naan eenpelden fabrikant garantiert lieuwensduur un luchtärdraach n nukleotid is n bestounddeel fon ne nukleinsüüre also inne belieuwede natuur desoxyribonukleinsüüre dna dns un ribonukleinsüüre rna rns älke nukleinsüüre is ne kätte uut nukleotide älket nukleotid bestoant uut ju ferbiendenge fon nukleo base un sukker alleenich sunner phosphat hat nukleosid bloot wan deer phosphate mäd ferbuunen sunt is dät n nukleotid adenosintriphosphat is n nukleotid inne ribonukleinsüüre hier sjucht me links do tjo phosphate inne midde dän kringföärmigen sukker un gjuchts dän räst fon t adenin sunner do phosphate hat dät adenosin dät is dan n nukleosid mäd trjo sukke phosphate is dät n fulständich nukleotid nämmelk dät adenosintriphosphat lech wasa lx va wsa september in dät täärp popowo bie lipno kujawien pommern polen is n polnisken politiker gewierkskupsmon un nobelprieswinner foar dän free wasa häd ne fäkuutbildenge as elektriker besoacht un häd ne wichtige rulle spield bie do straike in danzig pools gdansk hie waas aan fon do meegruundere un twiske un uk die foarsitsende fon ju uunouhongige polniske gewierkskup solidarnosc solidarität ätter ju bekoandmoakenge fon dän beleegerengstoustand in is wasa as aan fon ju kommunistiske paatäi hiere skäärpste juunspielere unner huusarrest broacht man wier fräilät as aan fon do fierende ljuude unner ju periode fon politiske uumwalterenge häd wasa ätter sien woal tou dät amt fon stoatspräsident ju politiske un wirtskaftelke uumbildenge fon n sozialistisk systeem tou n demokroatisk fräi määrked systeem ju sonaamde trääde polniske republik organisierd in dät jier is wasa as foarsitsende fon ju christen demokroatiske paatäi wääld wuuden ätter dät him al dän nobelpries foar dän free touärkoand waas juu desoxyribonukleinsüüre maasttieds oukuuted mäd dna fon dät ängelske desoxyribonucleic acid man uk mäd dns is ne nukleinsüüre un dreeger fon dät äärfgoud fon alle lieuweweesen truch unnerskeedelke sequenzen riegenfoulgen fon nukleotide bestounddeele fon nukleinsüüren kon deer gans unnerskeedelk äärfgoud mäd kodierd wäide juu foarm fonne dna is aan loangen dubbelstrang die as dubbelhelix traald is doo foulgjende elemente sunt aaltiede inne dna tou fienden älken oankeldstrang is ne kätte fon nukleotide wierbie juu nuklinbase ätter binnen wiesd un juu desoxyribose touhoope mäd dän phosphaträst ätter buuten älket nukleotid inne dna bestoant uut dät rakt noch moor nukleinbasen af nukleobasen man inne dna rakt dät bloot düsse doo bee oankeldstrange sunt truch woaterstofbrääge mädnunner ferbuunen dät gungt inne dna aaltiede deeruum dät deer aaltiede ne purimidinbase an aan oankeldstrang juunuur ne pyrimidinbase an dän uur oankeldstrang lait gnauer kweeden lait aaltiede adenin juunuur thymin guanin lait aaltiede juunuur cytosin die sahel fon dät arabiske wät sofuul betjuudt as ouger kuste düütsk der sahel die sahelzone is dät gebiet fon afrikoa die sik suudelk an juu sahara anslut die sahel bestoant foarallen uut toudensavanne man ieuwenske juu toudensavanne rakt dät noch gäärs un struuksavanne in dän suudelken sahel rakt dät uk druuge savanne deerjuun is in dän noudelken sahel wüüste un hoolichwüüste tou fienden in dän sahel rakt dät unnerskeedelke klimate in dän noudelken sahel is dät druuch un heet in dän suudelken sahel deelwiese fuchtiger dät kon me oaber nit aaltiede so kweede deeruum dät dät in dän sahel n tropisk wikselklima rakt dät hat dät sik ne druuge jierstied mäd ne wäite ouwikseld die wiksel is oaber täämelk uunräägelmäitich oafer rakt dät loange druuchten un dan wier bloot gans kuut rien juu wüüste sahara woakst fääre ätter suuden wai in doo noudelke deele fon dän sahel äntstounde also näie wüüstenflakten sunne wüüstenbieldenge hat inne fäksproake desertifikation truch dät woaksen fonne befoulkenge hääbe doo moansken in dän sahel däälich uk moor fäi as fröier kamäile bäiste schäipe man foarallen säägen doo fernäile dan uk fuul moor natuur un wan joo dät ganse boark fon aan boom iete dan stäärft die boom buutendät fertrappelje doo fuul gäärs wäil moor as joo iete un stampje dän boudem fääst un suurje him mäd hieren mjuks un hiere miege uuremäite wiertruch deer dan nit moor fuul woakst ap dät diagramm gjuchts sjucht me dät dät sänt sowät in dän sahel in doo maaste jiere minner rien roate as in dän truchsleek fon t twintichste jierhunnert dät is oaber in doo lääste jiere nit moor so joop unnern truchsleek as in doo tachentiger jiere die sahel skäl uk däälich fuul gräiner weese as doo juu froage is af düsse druuchte fon juu desertifikation kumt of juu desertifikation truch düsse druuchte meebedingd is doo ljuude dwo uk wät juun juu desertifikation een methode is dät sonaamde za dät uk as tassa beteekend wäd deer wäide litje gate greeuwen un mäd organisk materioal apfälld doo termiten ferdeele düt materioal dan inne äide un moakje dän fästen boudem wier loos wan juu fuchtige jierstied kumt kon me deer wät plonted wäide deer wäide dan mongs fäildere moaked mongs wäide deer dan oaber uk boome plonted wät wäil die duurhoafteste wai is juun juu desertifikation tou kampjen deerfoar is n grootprojekt ploand gräine muure fon afrikoa in n sahel dät skäl aan fieuw kilomeetere breeden un soogenduusend kilometere loangen wooldstriepe fon senegal in dät wääste bit dschibuti in dät aaste wäide dät wuude fonne afrikoanske union ploand doo foulgjende lounde sunt gans af deelwiese in dän sahel ju mitochondrioale dna of mtdna is ne litje ringfoarmige dna ju sik nit in dän sälkääden befint man in do mitochondrien litje organellen deerbuute do mitochondrien änthoolde uk n oainen typ ribosome dät rakt hunnerte fon mitochondrien pro sälle un do änthoolde älk fuul sirkuloare chromosome do änthoolde aal dosälge gene man sunt nit immer identisk isodisomie hat sofuul as dät aal moleküle fon ne sälle identisk sunt heterodisomie hat dät do nit identisk sunt ju dubbelstrangige mtdna bie dän moanske änthaalt gene kodierje tou trna tou ribosomoal rna un do uurige tou oaiwiete dät mitochondrion kodiert nit fulboodich foar sien oaine oaiwiete wäkke funktioone sunt in dän loop fon do generatione fon dät nukleare dna uurnuumen wuuden do oaiwietprodukte fon do gene hääbe dan ne apaate translokationssequenz wiertruch do ätter do mitochondrien transportierd wäide skällen ju mitochondrioale dna ferierwet gewöönelk bloot uur ju wieuwelke lienje un gungt also nit uur mäd sperma of blöitenstoaf do mitochondrien fon ju monnelke säidsälle fiende sik in dän stäit die bie de befruchtenge maasttied nit in ju oaisälle kumt der sunt oawers wäil eenige biespiele fon uurdreegenge fon mitochondrioale dna fon dän foar beskrieuwen wuuden ju doatseeke fon ferierwenge truch ju muur maternoale ferierwenge fon mtdna wäd oanwoand in ju genografie uum ju ferspreedenge fon uus foarallere of eegentelk uus foarmuure in ju foargeskichte tou kartierjen wichtich deerbie is dät dät mtdna sik uur do generatione nit annert uutgenuumen wan deer ne mutation aptrit ju dan fon sunne stammuur as hiere charakteristik an aal hiere ätterkuumen fääre roat wäd so kumt me tou ne hypothetiske eva fon wäl aal moanskene ap de waareld ap eende oustamje skällen ju skäl dan uut afrikoa keemen weese sowät bit jiere häär ju doatierenge honget deerbie gjucht ou fon do skatsengen fon dän frequenz wiermäd toufällige mutatione in ju mitochondrioale dna aptreede uk bie ju kartierenge fon ju migration fon ju steeleeke ätter dät noude ätter dät lääste iestiedoaler kuud mtdna bruukt wäide unnersäikengen mäd mtdna sunt uk däin wuuden uum ju oustammenge fon do fräisen tou studierjen deerbie wuuden as proobe moanskelke hiere mäd wuttel bruukt do gans litje bietjene dna do me me so kricht wäide bit dät milionefache fergratterd truch polymerase kettenreaktion pcr so dät me dät fääre unnersäike kon touhoope wuuden prooben fon ljuude uut noudwääst düütsklound unnersoacht deerfon fon fräisk häärkuumen seelter wääst fräisen uurs noudfräisk ap föhr noudwäästdüütsk aastdüütsk deensk dät maast apfaalende waas dät do noud fräisen n gratteren unnerskeed twiske ljuude apwieseden as do uur dät kuud deermäd touhoopehongje dät noudfräislound uut ferskeedene paate fon dät wääste häär kolonisierd wuuden is foar seelterlound fäl ap dät do tjo prooben bolde gliek wieren aan fon do ferfoatere fertälde bie ju präsentation dät do aal uut dät noude strukelje koomen deerap wuud him waiwiesd ap dät ourieten fon do famielienbeende mäd tjootern ätter ju juunreformation ne mitochondrioale ferierwenge is charakteristisk foar bestimde kroankhaide deeruum dät do bloot uur ju muur fääre roat wäide konnen dät bäiden kricht aal dät zytoplasma fon de muur un deeroun fiende sik do mitochondrien sukke kroankhaide kuume fuul foar in köärperdeele brainge haat oogene usw do der fuul energie bruuke deer dät mtdna ju ommengskätte in de sälle fersuurget frankfurt an n main is ne stääd in dät düütske buundeslound hessen deer woonje uungefeer ljuude un dät is ju grootste stääd fon dät buundeslound ätter berlin hambuurich münchen un köln is dät ju füüftgrootste stääd fon düütsklound al in dät hillige roomske riek waas frankfurt ne wichtige stääd däälich is dät dät finanzielle säntrum fon düütsklound un europa deer stounde fuul hooge bauwierke wierfon eenige tou do hoochste bauwierke fon europa heere fon deer kumt uk die öökelnoome mainhattan die sik touhoopesät uut ju äi main un manhattan aan stääddeel fon new york dät ja noch eerder foar sien hoochhuuse bekoand waas eer dän twäide waareldkriech waas dät aal uurs domoals hiede frankfurt een baldoarich groote ooldstääd un waas bekoand foar fäkwierkhuuse man fon ju ooldstääd is ätter ju bombardierenge bloot min uurichblieuwen un noch minner in dän wierapbau die gau gunge skuul un sik nit nouch tied noom hoolich fernäilde huuse wier ap steede tou brangen uumdät deer nit moor fuul fon ju originoale ooldstääd uurich is wuuden un wäide wäkke wichtige bauwierke ätter jiertjaande ätterbaud moor of minner so as jo wieren in dät doom römer projekt tou n biespil skäl ap dän gruundsleek fon dät ourietene techniske räidhuus foar dät eer sin bau in noch ooldstäädhuuse fernäild wuuden sunt dät oolde sträitennätwierk wier häärstoald wäide buppedät skällen deer fieuwuntrüütich huuse baud wäide deerfon füüftien as rekonstruktsjoon fon n ooldstäädhuus do uur in een oard un wiese dät se ju bielde nit minnerje skällene gräinlound amtelk kalaallit nunaat lound fon do moanskene deensk grnland dt grönland is n ailound in dän noudelke atlantiske ozean noudaastelk fon kanada mäd ne uurfläche fon km is dät dät grootste ailound fon de waareld dät is deel fon dät köönichriek dänemark siet häd dät ne uunouhongige position juunuur dänemark status aparte un dät heert siet nit moor tou ju europäiske union ju haudstääd is nuuk godthb gräinlound heert geografisk tou noud amerikoa un geologisk betrachted tou ju kanadiske ploate fon dät lound is bedäkt mäd ne iesloage ju der bit km tjuk is bloot ju kusstriepe fon km breed foarallen in dät suude un dät wääste is bewoonboar as foulge fon dän ienfloud fon dän golfstroom ju kuste is iensnieden mäd uunmundige fjorde un glitskere wierfon iesbierge oubreeke gräinlound häd n poolklimoa do uursproangelke ienwoonere do inuit uk eskimos naamd sunt fon fröier nomoaden jo sunt oawers man ne litje gruppe bie wieden do maaste ienwoonere lieuwje in dät suudwääste un sunt gräinloundere ne moangelse fon deenen un inuit jo baale gräinloundsk kalaallisut wät een varietät fon do inuit sproaken inuktitut is un uurs as wäkke inuktitut varietäten fääre wäästelk mäd latienske bouksteeuwen skrieuwen wäd deensk un gräinloundsk sunt do amtelke sproaken ne trääde gruppe ienwoonere sunt europäere foarallen deenske suldoate fon do usa sunt in dän thule boasis stationierd ju gräinloundske wirtskup stutset sik foarallen ap fiskeräi jaacht skäipe wirtskup un bierichbau gräinlound fiert unner uur pältse un bierichbau as kruolith kwarts glimmer lood zink un iersenarst uut fröier häd dät uk walfiskprodukte uutfierd die wichtichste gloowe in gräinlound is däälich as in dänemark die lutheranismus dät christendum is al uum dät jier fon dän iesloundske seefoarer leif eriksson ätter do gräinloundske wikinger siedelengen broacht wuuden man as do ferlät wuuden bleeuw dät bloot noch fon inuit bewoonde gräinlound heedensk bit die lutterske pestoor hans egede in as missionoar ätter gräinlound koom uum sowät foar kristus koomen uut do arktiske rebätte fääre wäästelk wier däälich dät noude fon kanada lait do eerste moanskene ätter gräinlound jo koomen eerste in dät noude fon dät ailound uumdät jo deer goud tou fout uur t ies waigunge kuuden ju see twiske dät noude fon gräinlound un do kanadiske noaberailounde is näämelk as n nät fon äänge kanoale do licht tichtfjoose konnen in do ies fräie rebätte fon peary lound dät noudelke spit fon gräinlound lieten jo sik deel ju archäologiske kultuur ju deer däälich unnersoacht wäide kon wäd fon do wietenskuppere independence i kultuur naamd ätter dän independence fjord in t noudaaste fon gräinlound do ljuude hieden noch neen eerene un neen iersene seeken jo bruukten oaber toun biespil reewen uut flintsteen dät waas somäd noch een steentied kultuur do ljuude hieden junner een häd lieuwend in dät noude fon gräinlound gungt foar moor as fjauer mounde in t jier ju sunne nit ap poloarnoacht dät is grääsich koold un bloot dän kuute suumer gungt ju temperatuur moal n bitje uur dän fjoosepunkt hälpsmiddele so as woal ouljelampen do wie fon leetere eskimo kultuuren kanne hieden do nit jo kreegen hiere neerenge uut ju fiskeräi un joagd een wichtich büüte diert waas die moschus okse man uk hoasen foakse un fuugele wuuden joaged wilst rubben ne litjere betjuudenge hieden rendierte roate dät domoals oaber nit in t noude fon gräinlound me weet nit niep wiertruch ju äntsteen is man dät rakt ju fermoudenge monken wietenskuppere dät sik ju saqqaq kultuur in dät wääste suude un aaste fon gräinlound uut fertreedere fon ju independence i kultuur äntwikkelde ätter düsse theorie sunt ljuude do fon dät hädde lieuwend in t hooge noude genouch hieden loangs ju gräinloundske wäästkuste ätter t suude leeken düsse ljuude huuseden wilst ju suumer tied in tälten uut dierte häid jo wieren uk ju eerste kultuur fon gräinlound ju ouljelampen hiede deer oane kuuden se oulje un fat ferbaadene dät deer uut rubben un woale wunnen wuude düsse lampen bestounde uut seepen steen un jo wäide juust so bit däälich fon ferskeedene foulke fon ju arktis bruukt fääre ferbaadenden jo holt dät waas foar n deel drift holt man nit bloot besunners dät wääste fon gräinlound waas in düsse tied woormer as däälich sodät loangs do fjorde riesene ällerne un wüülgene boome tou fienden wieren do ljuude joageden rendierte man jo fängen uk fiske rubben t b woalhoangste un fuugele dät is bekoand dät jo huunde hieden man me weet nit of do uk huundeslieden hieden jo moakeden reewen uut flintsteen un bunken hiere woapen wieren pieler un booge man jo hieden buppedät uk harpuunen mäd bunkene beweerenge bit sowät foar kristus kon me ju saqqaq kultuur ätterwiese ätter moor as duusend jiere ferswoont ju dan me fermoudet uumdät dät klima kaller wuude juust in ju tied as dät klima läpper wuude koom oaber ne näie kultuur ju independence ii kultuur wier uut dät wääste fon do noud kanadiske ailounde twiske un foar kristus koomen do un lieten sik wier in dän tjuusterge koolde timpe fon dät noudelke gräinlound deel man uk fääre suudelk bie ju disko bucht wier toufoarne dät rebät fon ju saqqaq kultuur waas ju dorset kultuur wäd in two phasen apdeeld in ju dorset i kultuur twiske foar un ätter kristus äntwikkelden sik in rebätte fon kanada un gräinlound masse kulturelle näierengen tou n biespil noom roate dät moor kunst ju ätterfoulgjende phase ju dorset ii kultuur ju uum ätter kristus ap gräinlound ätter tou wiesen is un fon do bit uum dät jier häd noch moor fon düsse näierengen uk wan flintsteen die wichtichste räistof blift uum sniedende reewen tou moakjen fiende sik uut ju dorset ii kultuur toumäts uk reewen uut meteorit iersen dät koold in foarm hoomerd wuuden is dät is fonsäärm neen hooch äntwikkelde foarm fon ju metallurgie man een besunnerhaid is dät wäil foar düt rebät wilst ju tied fon ju dorset ii kultuur koomen oaber uk do eerste europäere ätter gräinlound wikingere un me kon spekulierje of sik do uurienwoonere deer wildääge wät oukieked hääbe me mout oaber bietou fertälle dät ju dorset kultuur fuul fääre noudelk ounsiedeld waas as do wikingere wät foar ne oainstoundige äntwikkelenge spräkt in foont die norweger gunnbjrn dät ailound un naamde dät ätter sik sälwen gunnbjrn lound in moaste erik die roode uut ieslound fluchtje un loundede toulääst in t suudwääste fon gräinlound hie roate dät ailound dän noome grnland ooldnoudisk foar gräinland fermoudelk uum dät foar uur isloundiske siedelere ferlokjend tou moakjen man dät klima waas in düsse tied uk wuddelk woormer as däälich in roakeden fjautien fon fieuwuntwintich isloundske uutwonnerer skiepe mäd moanskene oun boud gräinlound mäd düt foulk besiedelde erik dät rebät uum brattahl ju loundnoame begon uut ju tied ätter as do gräinloundske wikingere kristend wuuden sunt hääbe sik in t suude do ruinen fon huuse un säärken ärheelden do do noudiske siedlere bäätelät hääbe uum ätter kristus spratte sik oaber uk ju thule kultuur fon dät wääste ätter gräinlound uut do kultuurdreegere sunt ätter wäkke fermoudengen do wichtichste foaroolden fon do gräinloundere fon däälich touminst ju materielle kultuur is gjucht äänelk as dät wät sik bie do gräinloundiske inuit bit in ju näitied fiende lät hiere boote wieren al umiaks un kajaks oun lound bruukten jo al huunde slieden jo fängen woale un hieden al juust do sälge reewen do bit in ju näitied monken do gräinloundere traditsjoon sunt fon dät noude uut ferspratte sik ju thule kultuur ätter t suude do ljuude fon ju dorset kultuur paaseden sik oun of wuuden uutrooded so niep weet me dät nit man me hoalt foar weerskienelker dät jo sik ounpaased hääbe uumdät ju thule kultur in do sälge siedelengen tou fienden is wier toufoarne ju dorset kultuur waas uk mäd do wikingere koom dät tou kontakt un konflikte uum foonten raisende ju wääst siedelenge ferlät foar me fermoudede dät do skrlingar as jo do inuit naamden ju siedelenge uurfaalen un fernäild hieden do uur noudiske siedelengen ap gräinlound heelten sik wät langer bit tou begin fon dät jierhunnert läite do sik uut histooriske wällen ätterwiese jo hieden oaber unner dät kaller wäidende klima tou lieden uk wan archäologiske tjuchnisse wiese dät jo sik truch ju rubben joagd goud oun dät kallere klima ounpaased hieden wät dät foar weerskienelk heelden dät jo uurloang wier tourääch ätter ieslound un skandinavien uumesiedelden deer waas truch süükten so as ju päst nouch lound fräi wuuden wier me beeter lieuwje kuude in dät jierhunnerd heerde gräinlound wäil wier gans do inuit eerste uum as die deensk norwegiske lutterske pestoor hans egede mäd ju missionierenge fon do gräinloundere begon koomen wier europäere foaraaln dänen man uurloang uk düütske missionoare ätter gräinlound wai in t eende fon t jierhunnert wudden foar dän honnel siedelengen apgjucht un kolonioalisierd fon is die honnel mäd gräinlound n deensk stoatsmonopol in sluute dänemark un do fereende stoaten fon amerikoa n ferdraach uur ju gemeenskuppelke ferdäägenge fon gräinlound two jiere leeter in kricht gräinlound foar n deel sälwenferwaltenge binne dät deenske köönichriek wäd ju sälwenferwaltenge uutwieded stämt gräinlound in ne foulks oustämmenge foar dät uuttreeden uut ju europäiske union wät in uumesät wäd jrgen fleischer a short history of greenland aschehoug dansk forlag kopenhagen isbn ne sälle is ju litste elementare eenhaid fon do lieuweweesen dät rakt toun biespil uk lieuweweesen do bloot uut een sälle bestounde algemeen unnerskat me two foarmen fon sällen do prozyten uk protozyten naamd un do euzyten do euzyten sunt sällen mäd sälkääden do prozyten sunt sällen sunner sälkääden lieuweweesen do uut euzyten bestounde heete eukaryoten dät is uk n taxon lieuweweesen do uut prozyten bestounde heete prokaryoten jo sunt neen eenegaidelk taxon düsse unnerskeedenge kon me modellhaft mäd ju unnerskeedenge fon inloundere un uutloundere ferglieke do inloundere hääbe toumindest ne gemeensoame politik un mongs wäil uk uur gemeensoamgaiden sunt also relativ homogen do uutloundere hääbe deerjuun bloot ju oainskup dät jo nit uut dät lound fon dän betrachter sunt jo hääbe neen gemeensoamgaiden sunt also heterogen as do prokaryoten do sällen hääbe organellen do bestimde apgoawen häbe dät waareldruumte teleskoop hubble säin fon dät ruumtefeer discovery unner mission sts bielden nuumen fon dät waareldruumte teleskoop hubble in falske faawen wierroat fon links buppe in klokkewiesersin tjukkopgalaxie ju kiegelwulke two touhoope steetende kuugelgalaxie e un de gebuurt fon ne stierne in dän omegadook bielden sunt oaindum fon nasa dät waareldruumte teleskoop hubble hubble space telescope hst bestoant uut ne taal fon prezisionsinstrumente foar astronomiske beooboachtengen dät is naamd ätter dän amerikoanske astronom edwin hubble un troalt siet ju lansierenge truch ju nasa ap n april as een kunstmoune uum ju äide die hubble wäd benutsed foar optiske woarniemengen dät teleskoop änthoalt uk ne infraroodkamera foar weerniemengen in dät röntgenwoogelaangtegebiet wäd dät chandra x ray observatory bruukt truch dät failjen fon een atmosphäre in dän waareldruum konnen mäd dän hubble uunkoand skäärpe bielden fon fiere astronomiske objekte moaked wäide een fon do bekoandste bielden do mäd dän hubble moaked wuuden sunt is fon dän oadlerdook m ju bielde is ätter fuul astronome ju fluchste bielde ju der je moaked wuuden is fon n objekt in dät al fluks ätter ju lansierenge koom hääruut dät dät waareldruum teleskoop nit goud funktionierde deertruch dät die haudspeegel truch n instrumentationsfailer in ne ferkierde foarm sleepen waas bie ne twäide ruummission in n dezember wierbie fon do ruumfierdere n uur korrigierjenden speegel anbroacht wuude holp dät eeuwel ou in do jiere deerätter sunt noch two unnerhooldsmissione uutfierd wuuden intwiske wuuden al ploane moaked foar dät foulgjende beeter un grattere waareldruum teleskoop un ap ju uur siede stuuden uk in ju ap äidske teleskoope gruundede astronomie do äntwikkelengen nit stil toun biespil kuuden truch n grooten taal litjere teleskoopbielden tou kombinierjen un optiske failere as foulge fon temperatuurunnerskeede un turbulenz in ju äidatmosphäre in real time mäd komputere tou korrigierjen fon ju äide häär bielden moaked wäide do der juust so goud sunt as do fon dän hubble man dan fonsälwen fuul billiger dän januoar roate ju nasa bekoand dät die hubble nit laanger uurhoald wäide skuul weegen do ploane fon präsident bush wier moanskene ätter de moune tou seenden un ap eende ätter dän planet mars deerfoar moasten dan aal uur seeken wieke ätter ferwachtenge hiede hubble deerätter noch n nutselken lieuwendsduur fon sowät fjauer jier ton linssens fon ju beträffende esa oudeelenge meent oawers dät ju äntskeedenge dät teleskoop nit moor tou uurhoaljen niks tou dwoon häd mäd do ploane ätter mars tou raisjen ju weere gruunde is dät die ruumtefeer in n toukumst bloot noch ätter ju internationoale ruumtestation iss fljooge duur bloot deer kon kontrollierd wäide of do litje ästerken fon dät hatteskild noch in n gouden stoat sunt uum dän touräächfoart tou moakjen man ap dän oktober roate ju nasa bekoand dät in dän twäide haaldeel fon daach noch een fjoode uurhoalmission ätter dän hubble uutfierd wäide skuul truch dät iensätten fon näie gyroskoope un nikkel woaterstof akkus skuul die lieuwensduur fon dät teleskoop ferlaangerd wäide tou mindestens fääre skuulen näie instrumente installierd wäide n cosmic origins spectrograph un ne näie grootwinkelkamera ju ju oolde wfpc ärsätte skäl man in dän september roate dät noch ne techniske stöörenge an dän hubble in dän science instrument command and data handling sicdh unit uum ju unner ju groote uurhoalenge ouhälpe tou konnen koom hääruut dät n extroa rusten nöödich waas deeruum wuud ju ferskäuwen bit wier ju lansierenge fon ju fjoode uurhoalmission sts statfoont ap n moai ap n moai wuud die hubble wier fon dät spaceshuttle atlantis in dän waareldruum deelstoald die heimeldinger is ne oolde regionoale appelsoarte uut ju faanderpalts un fon n haardtrant hie is rood jeel saftich un n bitje suur die heimeldinger wuude al in uurkunden fon un as regionoale soarte ärwäänd noch in t oachttienste un njuugentienste jierhundert waas hie inne faanderpalts un an n haardtrant gjucht oafte tou fienden in do lääste jiere toachte me dan die heimeldinger waas uutstuurwen bit me wier aan oankelden oolden boom in ju palts foont die arbeitskreis historische obstsorten der pfalz noom sik fluks ätterdät die boom as heimeldinger bestimmd waas äänten un ääntede deer litje anten mäd dät ääntjen wude oaber juust noch toue gjuchte tied däin kuut leeter is die oolde boom stuurwen nu rakt dät ja oaber wier junge heimeldinger boome do eerste kuuden foar n oktober bie n uumewaareld pestoor bie dän oarbaidskring oarbaided uk ne säärkelke organisation mee bestaald wäide die heimeldinger kreech dan uk symboliske betjuudenge hie wuude fon dän oarbaidskring as obstbaum des jahres köärd däälich rakt düsse appelsoarte uk wier in toumindest een tuunkeräi ne kroane de wasserhahn is n mechanismus wiermäd ju ströömenge fon ne flüssichhaid of n gas in ne laitenge räägeld wäide kon wieduut do maaste kroanen konnen ju truchströömenge striekend räägelje twiske gans sleeten neen ströömenge un fulboodich eepen maximoale ströömenge dät räägeljen geböärt mäd ne traalende bewäägenge ju der uurbroacht wäd fon n traalknoop of ne heeuwelte ap dät ouspeerventil ouhongich fon dän typ kroane kon dän räägelberäk bestrieken wäide mäd aan fjoondel bit moorere uumetraale kroanen do dät uut ne laitenge loope läite hääbe ne tüüte sodät n fluggen stroal äntstoant wäkke kroanen hääbe n uutloop mäd n skruufanslus sodät ne tiedwiese ferbiendenge mäd n ferbruuker moaked wäide kon toun biespil truch ne tuunhoose of een gasslauch kroane do der in ju laitenge apnuumen wäide konnen mäd skruuf flansk of löödferbiendengen uutfierd weese dät ouspeerventil kon ätter ferskeedene prinzipe oarbaidje as n gummiring die der ap ne boorenge drukt wäd n kuugel mäd n twäärsgat die der fertroald wäd n keegel die der in ne piepe skäuwen wäd twäin skuuwende keramiske ringe of n rubberslauch die der tichtkniepen wäd dät maast bekoand sunt wäil ju woaterkroane ju gaskroane un ju ounbäitkroane tou gebruuk in ju huushollenge foar toufier fon bäätnunner woater gas un waarmte thermostoatkroanen as dusch boadewonne of waaskdiskkroanen reeke ne konstante temperatuur fon dät outappede woater unouhongich fon ju lufttemperatuur un fon dän druk in do woatertoufuurlaitengen ju woormwoatertemperatuur kon bit ap ne ouwiekenge fon aan groad celsius fon ju skältemperatuur konstant heelden wäide uut sicherhaidsgruunde hääbe do thermostoate an dän ienstaalring n speerknoop die der ap c ienstoald is moonige thermostoate hääbe noch ne woaterknooptaste ju dän truchflus ap begränset dät rakt deertou sunneruutfierengen in do ju miskkoomer buute fon kooldwoater uumspäild is so dät ju kroane fon buuten altied köil blift in dät binnere hääbe do miskthermostoate n räägelder die der fon miskwoater uumspäild wäd die räägelder bestoant äntweeder uut bimetalträid ju der tou n skruuffoarmigen feeder wikkeld wuude of ne mäd paraffin fälde kapsel n sonaamd woaks dienstof element bee räagelderoarde fiere bie temperatuurannerengen proportionoale laangtenannerengen uut wierbie ju uutfierenge mäd bimetalträid grattere räägelweege beskrieuwe kon annerje sik do touflusbedingengen temperatuur masse so verskuft sik die räägelder un eepent beluukengswiese slut slitse fon do woorm un kooldwoatertoulooplaitengen die uutdruk bimetal wäd foar ferskeedene seeken anwoand dät beträft altied dingere do der bestounde uut two uunglieke metalle do gjucht fääst mädnunner ferbuunen sunt ju betjuudenge in ju die uutdruk ap maaste anwoand wäd is in metalle mäd uunglieke uutdienengskoeffiziente uum thermostoate un thermometere tou moakjen dät rakt oawers uk gans uur anweendengen fon bimetal so bestounde toun biespil kringsoagen mäd bimetallene sniedebleede uum sponkraft mäd ounutsengsfäästegaid tou kombinierjen ne bimetallene striepe foar n thermostoat bestoant uut two uunglieke apnunner walsede stukke metal oafte invar un rostfräien stäil disse two materioale hääbe uunglieke uutdienengskoeffiziente wiertruch dät bimetal bie temperatuurannerengen beegjen däd dät eene metal dient daach stäärker uut as dät uur uum ne gratterer uutwiekenge tou kriegen of ne grattere ferstaalkraft bruukt me ne laangere striepe gewöönelk wäd ju striepe spiroalfoarmich troald sodät ju in ne litje gehüüse paaset foar allerhound temperatuurbewoakengsswäkke wäide bimetalkonstruktione anwoand as bie dän thermostoat in n köilskap of bie ju bäitenge haitsenge dan wäd foarallen mäd dät bimetal n skalter betjoond um dät effekt antouweenden in n thermometer bimetalthermometer wäd ju uutwiekenge uurbroacht ap n wieser die der uur ne iendeelde skala bewääget mäd bimetal konnen aal temperatuurgeföilige skaltere moaked wäide bimetal skaltere wäide unner uur anwoand in startere fon fluoreszenzlaampen un uk as thermiske sicherenge sukke skaltere rakt et toun biespil in woatersjoodere stoafsuugere striekiersene usw ne legierenge is wät gans uurs as n bimetal bie ne legierenge sunt two metalle mädnunner misked wült n bimetal bestoant uut two düütelk tou unnerskeedende stukke uungliek metal die uutdienengskoeffizient fon n materioal rakt ne mäite an ju temperatuurouhongegaid fon ju tichte do maaste materioalien dwo bie dät apwoormjen uutdiene positive uutdienengskoeffizient bie ne haagere temperatuur vibrierje do moleküle stäärker wiertruch jo ne grattere ruumte iennieme volumen sticht ne uutnoame hierap is woater dät ju grootste tichte häd bie c dät dient uut bie läigere un haagere temperatuure uk zirkoniumwolframoat schrämpt wan dät waarmer wäd je beeter do atome anunner buunen sunt je läiger die uutdienengskoeffizient so sunt do wäide foar wolfram un diamant gjucht läich ju eenhaid fon is meter pro meter pro groad kelvin die wäid wiest also an wofuul meter aan meter fon dät materioal uutdient bie ne temperatuuranstiech fon aan groad kelvin do wäide in ju unnerstoundene tabelle sunt in mikrometer as biespil n aluminium stoab fon aan meter wäd bie groad temperatuuranstiech mikrometer laanger mäd umlaut beteekent me ju annerenge fon n luud truch ienfloud fon n uur luud oafte in dätsälge woud ap düütsk wäd die umlaut maast ounroat mäd dät teeken umlautteeken buppe ju bouksteeuwe die uutdruk umlaut of umlaut wäd internationoal in ju sproakkunde benutsed un is deeruum hier so uk biebeheelden in dät seelterske häd die umlaut uk wierked man do umlautprodukte sunt deer uurs as ap düütsk un wäide deeruum oafte nit mäd umlautteeken ounroat ap ju uur siede bruuke wie ap seeltersk dät umlautteeken foar besunnere luude do der nit truch umlaut äntsteen sunt in dät ooldgermaniske eendeden de woude oafte ap fulle vokoale as i un u do hieden al fluks ienfloud ap dät ganse woud in dät gotiske got sjucht me deerfon al litje anfange man in dät ooldhoochdüütske ohd hied sik die ienfloud fon dät i j al wied truchsät wieruum me deer fon i umlaut spräkt in dät ohd fint sik t b gast gesti nhd gast gäste deerbie mai dät düütelk weese dät dät e ä in ju uutsproake twiske dät a tunge läich un i tunge hooch lait dätsälge rakt et bie uur vokoale dorf dörfer wurst würste un mäd loange luude rad räder not nöte kuh kühe un sogoar mäd twieluude braut bräute sowät fint sik uk bie tiedwoude t b bie konjunktiv wir würden ieuwenske indikativ wir wurden deer stamt die umlaut fon dät i wät sik noch fint in dän ahd konjunkiv wurdim äänelks rakt dät bie füllen got fulljan ieuwenske voll un bie jünger ieuwenske jung deer dät fräiske al eer moorere annerengen vokoalheeuwenge assibilation unnergeen häd die umlaut in dät fräiske uurs uutwierked as in dät hoochdüütske deertou wuuden wäkke resultoate truch ju äntruundenge beienflouded wäil deeruum tou ju tied fon dät aptreeden fon dän umlaut do fulle eendvokoale in dät ooldfräiske uk in n eentaal bewoard blieuwen wieren wuud uk oafte die eentaal fon dän umlaut griepen truch vokoaldienenge in eepene silwe äntstuuden poore as deerbie häd also umlaut neen direkte rulle spield bloot bie honnelt sik dät bie fäite uum ächten umlaut die der bie dän eentaal fout truch systemtwong analogie unnerdrukt wuuden is siebs ju silwe v lat syllaba griech touhoopefoatenge hier fon luude of phoneme is n grammatisken beluukengswiese linguistisken begriep die der ne eenhaid uut aan of moorere apnunnerfoulgjende luude phoneme beteekent do sik in aan toach uutspreeke läite spreekeenhaid ju staalt ju litste luudgruppe in dän natüürelke spreekflus deer ju is ne phonetiske un neen sineenhaid dät betjut dät ju iendeelenge in silwen oafte nit mäd ju iendeelenge in betjuudengsdreegende eenhaide morpheme uureenstimt uk wan in dät düütske un uk in dät seelterske oafte die iendruk äntstoant dät dät morphemscheed mäd dät silwenscheed uureenstimt is dät nit die fal deer ne silwe ne oaine inhärente struktuur besit so lät huunde sik ferdeele in do silwen huun un de wier do morpheme sik ferdeele as huund e nämmelk dät woud huund un die moortaaluutgong e mongs wäide morpheme uk as sproaksilwen beteekend un dan ju hier beschrieuwene silwe tou ferdüüdelkenge as spreeksilwe deerieuwensk wäd mongs uk ne schrieuwsilwe definierd me unnerschat eepene un sleetene silwen ne eepene silwe eendet ap n luud of vokoal t b duu in duu we slee in slee ten de in huun de ne sleetene silwe eendet ap n meeluud of konsonant t b huun in huun de kat in kat te kon un nant in konsonant pen in ee pen ap seeltersk un uk ap düütsk is maasttied ju eerste silwe in n woud betoond also mee un huun in mee luud huun de do uur silwen hier luud de sunt uunbetoond in touhoopestoalde woude konnen moorere silwen betoond weese as in moortaal uutgong wierbie dan moor die haudtoon häd un uut die ieuwensketoon in froamdwoude kon uk ju eerste silwe uunbetoond weese as gram in gram ma tik kon in konso nant wier dan do silwen ma un nant betoond sunt rockmusik is die groote begriff foar musikgjuchten doo sik kuut foar uut ne miskenge fon uur musikgjuchten as t b beatmusik blues un rock n roll äntwikkeld häbe ju rockmusik is äntsteen ut dän rock n roll die in do leete füüftiger un äddere säkstiger jiere sien tied hiede bekoande fertreeder fon dän rock n roll sunt bill haley elvis presley buddy holly chuck berry un james brown dissen rock n roll wuude inne säkstiger jiere in änglound ferannert foarallen fon do beatles un do rolling stones dät musikblääd rolling stone beteekent dän titel i can t get no satisfaction ut dät jier fon do rolling stones as ännelke gebuurtsuure fon dän rock die rock goolt as ju maaste näie musik as ansteetich ju luude obszöne musik do longhierige käke protagonisten wieren n skandaal foar ju oolde sälskup in n twäiden haaldeel fon do säkstiger begeen dan di apstiech fon so bekoande bands as led zeppelin the jimi hendrix experience deep purple un cream sied midde fon do säkstiger jiere äntstuude ju hippie bewäägenge ju deer ääng mäd dän rock ferbuunen waas juun do freedelke hippies rakt dät sietdäm uk do gewaldkloore rockere foar allen do hells angels do dät ounsjoon fon ju rockkultuur masse skoad däin hebbe an t eende fon do säkstiger roat dät aal masse bekoande rockmusikere do mäd hiere groote unnerskeede die uursproang fon do fuulen unnerskeedelken genres fon ju rockmusik in ju lätere tied wieren in do soogentiger jiere spaltete sik ju rockmusik in two haudgjuchten ap een siede ju kunstleriske gjuchte ut ju leeter ju popmusik äntstuud un ap ju uur siede ju rebelliske gjuchte deerunner die metal die punk un die hard rock buute dät bigon in do soogentiger di uuttuusk twiske rock jazz reggae un soul in do tachentiger roat dät n gewaltigen kommerzielle ärfoulch for do so namten pop metal bands die man gau skromp un ferswoont dät waas aan gruund wieruum fon do an di unnerskeed twiske rock un pop bisunners bitont wuude foar aalen fon ju independent szene ju sik as ätterfoulger fon dän punk sach un leeter in ju alternative szene apgeen is mäd dän heavy metal hied uk n ursen twiech siene hoochtied uut dän fuule gjuchten äntwickkelt häbe tou bigin fon do njuugentiger jiere roat dät mäd dän grunge noch wier ne bewewäägenge do sik mäd hier eenfachere musik juun do digitaale experimente in do foarigen jiere wändete do bekoandesten vertretere sunt nirvana pearl jam sondgarden un do smashing pumpkins ätter dän dood fon dän nirvana sjunger kurt cobain fersoank di grunge gau wier inne unnergruund däälich rakt dät een groote retro wälle mäd bands un sjungere do sik ap ju musik uute säkstiger jiere biluuke ju biebel is dät hälge bouk fon do kristen dät woud biebel stamt fon dät griechiske woud biblia bouke wät n moortaal is fon biblion wät uursproangelk litje papyrus betjut un leeter bruukt wuude as beteekenge fon een bouk et rakt also nit een biebel man ferskeedene bouke do fon do kristen kanonisiert wuuden sunt ju biebel änthoalt two ferskeedene samlengen fon texte hier foulget dän apbau fon ju seelterfräiske biebel näie testamänt in dät nt rakt et bouke bolde aal do skrifte wieren fon do doomoalige kristen anärkand as dät gultige deel fon dän biebelkanon jo wäide däälich in bienai aal do kristelke konfessionen bruukt do fjauer evangelien do däide fon do apostele do paulusbräive do pastoralbräive un die eerste bräif fon dän johannes wieren silläärge nit striedich foar n deel antwiewelt man daach anärkand sunt do naiste oachte bouke foar n deel anärkand man nit apnuumen in dät nt sunt deer sunt ferskeedene psoolme in et ooldfräisk uurlääwerd man ju eerste fräiske uursättenge wuude eerst in dät jierhunnert moaked die koaster peter michael clemens uut morsum sätte dät näie testamänt un do psoolme uur in dät noudfräisk fon dät ailound sylt ju biebeluursättenge fon clemens jäild as ju eerste fräiske uursättenge fon ju biebel ju seelterfräiske uursättenge fon dät nt un do psoolme eerstmoals ärskiend in wuude uursät fon marron curtis fort ju gruundloage foar disse uursättenge is ju modärne seelterfräiske toal uungefeer fon dät näie testamänt uumfoatet seelter woude do uur wuude mäd ooldfräiske un wäästfräiske woude uursät uumdät dät nit aaltied een seelter woud roate gruund foar dät bruuken fon ooldfräiske un wäästfräiske woude in dän luud anpaased an dät seelterske waas uum dän fräisken karakter fon ju uursättenge tou bewoarjen deeruume wäd ju uursättenge ne uursättenge in ju aasterlauwersfräiske uurtoal naamd moanske äärgje die nit fon düütsk mensch ärgere dich nicht ängelsk ludo is n bräädspil foar twäin bit säks spielere die uursproang fon dät spil lait in indien ne fereenfachte version fon dät traditionelle indiske spil pachisi wuud unner dän noome ludo in groot britannien uutbroacht bie dit spil häd älke spieler fjauer spielsteene do ne runde uur dät brääd moakje mouten uum sicher een fon do eendfäilde tou beloangjen wan n steen eenmoal ap eende is kon er nit moor fersät wäide wäl dät ap eerste mäd aal steene glukket häd dät spil wonnen älke spieler häd steene fon n uur faawe n oain startfäild s un n oain eendfäild ju faawige riege fon fjauer wier steene fon uur spielere nit kuume duuren dät brääd häd two sieden een foar hööchstens fjauere spielere un een foar hööchstens säks spielere do spielere smiete ätter de riege mäd n doobel un mouten aan steen gjuchtsuume uur ju taal fäilde ferschuuwe ju die smiet ounrakt wan n steen ap n fäild kumt wier al n uur steen stoant dan wäd die lääste steen sloain un mout wier fon näien ounfange wan me n säks smieten wäd dan mout me wan deer n näien steen in dät spil brange uk duur me dan nochmoal smiete wierbie me dan mäd dän juust in dät spil broachte steen smiete schäl mäd de gefoar n uur oainen steen tou sloon mahjong is n spil foar fjauer spielere dät stamt uut china dät is n spil fon schikkelkhaid ferstand bereekenge un gluk toumindest aan häärstaaler lagarto helsinki finnlound bjut ne kostenplichtige windows version fon dät traditionelle mahjong hier kon n spieler juun tjo truch de software ätterbieldede spielere antreede ieuwenso konnen uur n nätwierk moorew ächte spielere juunnunner blw juun de software antreede dät kon ätter ferscheedene räägele spield wäide fuul uur as mah jong beteekende computerspiele ferweende wäil digitalisierde foarme fon do spielsteene man sunt daach maast spiele foar bloot een persoon un äänelje fon do räägele häär ne patience mah jongg solitaire deerbie mout me immer twäin fräie steene tougliek wächpakje un wan me gluk kon me so bit eende fääregunge un dan häd me wonnen in dän uur fal wan aan fon nöödige steene noch fääst sit dan ferljust me traditionell wäide do spielsteene tou spielbegin in ju figuur fon n droake of n schildpudde apbaud do computerspilvariante bjoode oafte fuul ferscheedene startfiguuren an n doobel de würfel is n dingen dät ätter aan smiet ap ne woage ieuwene een fon moorere unnerskeedboare stabile raueloagen iennimt un in fuul spiele as toufalsgenerator tjoont deertou drächt n doobel symbole fon do een ätter dän smiet ne uutteekende loage t b ju bupperkaante iennimt dät symbol wiest dan dät resultoat fon dän smiet an dät woud doobel rakt dät uk ap wäästfäälsk un skäl früünd weese tou middelhoochdüütsk topelen un fielicht ndl dobbelen die mäd oustand maastferbratte spieldoobel is die mäd do ziffere bit of äntspreekend fuul punkte do oogene beskriftede kubus of hexaeder gewöönelk wäd mäd dän begrip doobel maast bloot disse säkssieder meend un so wuud die noome uk foar dän geometriske körper uurnuumen daach existierje uk fuul uur doobele räägelmäitige benutsere fon unnerskeedelke doobeltypen beteekenje do oafte mäd ju oukuutenge w foar düütsk würfel of uk d foar ängelsk dice foulged fon de angoawe fon de siedenantaal also biespilswiese w foar n säkssiedigen w w w foar tjoon twintich un trüütichsiedige doobele do berbersproaken uk berberisk berberisk tamazight bildje mädnunner n twiech fon do afro asiatiske sproaken un wäide boald in tjoon lounde in noud afrikoa dät sproakgebiet lapt fon marokko in dät wääste bit tou dät ägyptiske siwa in dät aaste un fon dät middelmeer in dät noude bit tou de republik niger in dät suude do maaste spreekere rakt dät oawers in marokko algerien un libyen dät berberiske wäd boald fon sowät dän haaldeel fon do marokkanere n träädel fon do algerier un do maure un n füüftel fon do lybiere wofuul ljuude dät mädnunner rakt do berberisk baale is nit goud bekoand deeruum dät fuul lounde in dän maghreb neen doaten uur sproaken in hiere foulkställengen apniemen dwoo do wäide schatsed ap mädnunner twiske säkstien un trüütich millione deerbie do litjere gruppen do der woonje in tunesien mali man uk in spoanien frankriek hollound belgien düütsklound kanada un do fereeende stoate dän noome dän do maaste berberspreekere sik sälwen reeke is imazighen fräie ljuude tamazight in noudelk berberisk die noome foar ju sproake ap sik is ju wieuwelke foarm fon dän eentaal amazigh fon imazighen die uureenstimmende uutdruk in dät tuareg is ouhongich fon dät dialekt tamasheq tamahaq tamajaq die uutdruk berber wäd maast bruukt man wäd fon fuul imazighen as feroachtelk fäild dät woud berber is früünd tou dät seelterske boarboar bee woude stamme fon dät griechiske barbaros wiermäd do oolde griechen aal foulkere beteekenden do der neen griechisk boalden sjuch uk bie barbareskestoate un berbere mikroorganismen sg mikroorganismus is die groote begriff foar litje lieuweweesen doo me mäd bloote oogene nit sjo kon me bruukt deerfoar n mikroskop dät sunt oafter eensällige lieuweweesen mongs oaber uk litje moorsällige düt fäkwoud is touhoopesät uut bestounddeele doo ap ooldgriechiske woude touräächgunge dät sunt mikros wät littik hat un organon wät sufuul betjuudt as reewe oarbaid wierk instrument fon dät woud kuume wäil noch moor leen un froamdwoude as oargel man uk die begriff organe foar doo binnerste deele un aal sowät organismus betjuudt niks uurs as dät deer moorere organe touhoopewierke wät bie mikroorganismen gewöönelk nit so touträft ju alkoholiske jeesenge is n stofwikselprozess tou energiegewinnenge fon sowäil jääst as uk eenige bakterien wierbie sukker un uur kohlenhydrate in alkohol gnauer ethanol uumewondeld wäide dät is wäil ju bekoandste oard fon jeesenge un wäd bie ju häärstaalenge fon alkoholiske dronke as t b wien un bjoor nutsed die jääst bruukt chemiske energie in foarm fon adenosintriphosphat atp uum sunner suurstof uurlieuwje tou konnen deertou geböärt düsse reaktion ethanol dät is die woanelke alkohol choh is kreepelgöitjen dät koolestofdioxid dät eenfach inne luft gungt fonsäärm uk bloot dät adenosintriphosphat atp wäd bruukt me skäl sik nit foarstaale dät düsse reaktion ap eenmoal oulapt noa dät gungt in moorere stappen do der aal fon enzyme katalysierd wäide moor as füüftien prozent alkohol kricht me mäd jääst nit deeruum dät die jääst bie ne haagere alkoholkonzentration stäärft hermann möller januoar in hjerpsted bie tönder in noud släswiek dänemark oktober in kopenhagen waas n deensken historisken linguist al wuud hermann sin foar luttersken pestoor ap dät noudfräiske oailound sylt un so leerde hie uk noudfräisk dan fon bit woonden jo ap dän hallich olound un heerde hie noch wier uur fräisk so wuud hie al jung sproakferglieker ätter sien universitätsstudium fäng hie oun mäd ne noudfräiske sproakleere wierfoar hie uk dät ooldfräiske un ooldängelske studierje moaste deerbie foont hie uut dät dät noudfräiske eegentelk ap two sproaken touräächgungt dät fräiske fon dät fäästlound do halligen un dät oolde noudstrand dät mäd dät aast un wäästfräiske ferwant is un ju sproake fon do oailounde sylt föhr amrum un hälgelound ju der fuul naier ferwant is mäd dät angelsaksiske un dät ängelske sien doktorwöide kreech hie in leipzig uur ne unnersäikenge an ju palatoalriege wier hie uk do unnerscheede bespriek twiske ängelsk un fräisk ap ju eene siede un läich un hoochdüütsk ap ju uur siede uk ätters bleeuw hie ieuwenske sien uur unnersäikengen mäd dät fräiske tougong so raisede hie ätter näiwangerooge bie foarel dan ätter seelterlound wier hie mäd hälpe fon n düütsk woudebouk ne seelter woudelieste touhoopestoalde ätters koom hie uk noch ätter wääst fräislound wier hie do dialekte studierde möller is foarallen bekoand wuuden foar sien unnersäikengen toun unnermuurjen fon ju these fon ne genetiske ferwantskup twiske do indogermaniske sproaken un do semitiske sproaken man sien theorie resultoat fon loangjierige fäkmonniske oarbaid kreech neen algemeene anerkannenge fon ju linguistiske fäkwaareld un wäd däälich noch man säilden ärwäänd ju wuud allerdings tou ju tied fon n antaal fierende linguiste as gültich akzeptierd so t b holger pedersen un louis hjelmslev ätter hjelmslev wuud ne uurferwantskup twiske indogermanisk un hamito semitisk in n detail fon dän deenske linguist hermann möller wiesd unner benutsenge fon ju methode fon do elementfunktione möllers oarbaid wuud fon albert cuny in frankriek un in jungere tied fon dän amerikoanske geleerde saul levin foutfierd et is twieuwelloos ap möllers oarbaid touräächtoufieren dät holger pedersen hamito semitisk in sien annuumene nostratiske sproakfamilie iensloot ne klassifikation ju bie foulgjende nostratizisten t b vladislav illich svitych un allan bomhard biebeheelden wuude ju hamitiske familie wuud fon joseph greenberg as uungültich fersmieten die foulgelk uk dän noome hamito semitisk ouliende un truch dät däälich gängelke afro asiatisk ärsättte möllers magnum opus waas dät vergleichende indogermanisch semitische wörterbuch fon hie is uk foar sien version fon ju laryngaltheorie bekoand ju er in die semitisch vorindogermanischen laryngalen konsonanten deerstoalde haploidie oukuuted mäd n juun n foar diploidie is juu oainskup fon n lieuweweesen of ne oankelde sälle mäd aan chromosomensats ne sälle of n lieuweweesen mäd düsse oainskup is haploid bie fuul lieuweweesen sunt doo kiensällen gameten also bie dierte säid un oaisällen haploid doo ganse lieuweweesen oaber diploid also mäd twäin chromosomensatse deeruum dät doo bee chromosomensatse mäd doo bee sällen fersmilte un juu zygote dät litje lieuweweesen äntstoant dät rakt oaber uur lieuwweesen bie doo dät uk al moorsällige gameten sonaamde gametophyten rakt blöimte sällen doo monnelke gameten fon fuul plonten wäide al as gametophyten beteekend deeruum dät doo uut tjo sällen bestounde doo konnen oaber uk gjucht groot wäide as bie moose wier bolde dät ganse gewäks haploid is bloot juu spoorenbol die ap dät gewäks sit is diploid also an sporophyt uk bie ne foone woakse gametophyt juu haploide plonte un sporophyt juu diploide plonte tichte apnunner juu groote foone aan sporophyt staalt truch meiose haploide spooren häär wieruut die gametophyt die foarkien woakst n haatfoarmich litjet blääd mäd wuttele dät twäin ferskeedene soarten fon buulen häd antheridia sg antheridium un archegonia sg archegonium in n antheridium sunt spermatozoiden in n archegonium is ne oaisälle juu plonte befruchted sik wäil maasttieds säärm un in t befruchtede archegonium äntstoant juu litje zygote ne diploide sälle juu sik deeld un as sporophyt gratter wäd un uut dän litjen gametophyt hääruutwoakst him bolde oarich uurraaget un wier tou ne groote foone wäd eenige foonen sunt sogoar polyploid juu weete triticum is n sleek fon gäärs wierfon eenige oarde fon buuren as koarel anbaud wäide un sänt oolde tieden deerfoar tuchted wäide hier sjucht me ne koarte wierap jeel dät uursproangsgebiet fon juu weete ienteekend is un türkis wier juu däälich uk ap fäildere stoant juu maaste weete juu däälich tuchted wäd is gnau nuumen goarneen skeene weete dät is juu oard triticum aestivum juu is truch bastardisierenge äntsteen un drächt sogoar moor gene fon dän sleek aegilops as fon dän sleek triticum dät is weete in sik skeene weete wät oaber uk säilden noch tuchted dät is toun biespil wät ap düütsk einkorn hat dät triticum monococcum ne gans oolde oard juu heel un aal nit bastardisierd is man dät is wäil däälich in bolde neen buurenfäild moor tou fienden eer in museen un bie ljoohääbere toumoal dät insen bolde uutstuurwen waas wült dät minner aaren brangt ne besunnerhaid is dät doo polyploide weete oarde moor aaren brange as doo diploide uursproangsfoarme hier aan stamboom fon wäkke weete oarde doo tou näie oarde fermisked wuuden sunt doo uursproangsoarde sunt buppe teekend wät deer bit däälich bie hääruutkeemen is sjucht me wan me fääre deel kieket deer sunt oaber nit aal weete oarde oane doo dät rakt dät wüüldgäärs dät wüüldgäärs dät wüüldgäärs aegilops squarossa aegilops longissima triticum urartu mäd twäin chromosomensatse cc mäd twäin chromosomensatse bb mäd twäin also diploid also diploid chromosomensatse aa bastardisierenge miskfoarm mäd twäin chromosomensatse ab also diploid fjautien chromosomen ferdubbelenge fon doo chromosomen nu häd dät fjauer chromosomensatse aabb also tetraploid triticum diccocides düütsk wildemmer fjauer chromosomensatse aabb also tetraploid bastardisierenge triticum dioccum miskfoarm mäd träin chromosomensatse abc düütsk kulturemmer also triploid fjauer chromosomensatse aabb also tetraploid ferdubbelenge fon doo chromosomen nu häd dät säks chromosomensatse aabbcc also hexaploid triticum spelta düütsk dinkel säks chromosomensatse aabbcc also hexaploid triticum aestivum triticum durum triticum monococcum düütsk hochzuchtweizen düütsk hartweizen düütsk kultureinkorn säks chromosomensatse aabbcc fjauer chromosomensatse aabb twäin chromosomensatse aa also hexaploid also tetraploid also diploid waiwiesenge juu meen bruukte nomenklatuur is in moorere fale striedich deeruum dät t b triticum urartu un triticum monococcum touhoope een chronospezies sunt un fuul uur oarde truch bastardisierenge äntsteen sunt dät eepene huus waas die oolde seelter huustyp un wude deeruum uk oold seelter huus naamd deerbie woonden do ljuude touhoope mäd do bäiste in aan ruum wan jo uk toun släipen un spinnen un sowät apaate ruume hieden die grattere typ hied al uum steenene muuren man do litjere wieren fäkwierkhuuse jo hieden somäd kloamde woogen uut fäkwierk apfäld mäd leem un sträi dät hied ferbiende mäd onkerboolken bit in do er jiere mout et do fuul roat hääbe man dan baadende dät oafte as mie fertäald wuude toulääst waas bloot dät deddens huus in hollenerfoan uut ju tied uum dät jier noch uurich wät dan in de jiere oubreeken wuude un fon dät museumstäärp in kloppenbuurich ankooped is deer is dät saterhaus in wier apbaud wuuden bie aan fon sien besäike in t seelterlound is die wäästfräiske botaniker un koaster dr j botke in dät jier uk bie maräike deddens in hiere eepene huus in hollenerfoan weesen uur sin besäik is n litje bouk sealterln in ju wäästfräiske määmetaal fon dr botke ärskienen in dät bouk is uk ne flugge beskrieuwenge fon dät eepene huus tou fienden ätter bröring minssen ottenjann siebs bie dän loangssnit bäädsteede pl bäistesoole m balkgat n boolken pl boolkholt n doarhoake m doorangel m doorboolke m doorsoole m dräppel m fäk n floor m flötboolke m foutbeen m frääst m fröst m fuurschäddel m fuurschöätel m grootdoore f hänge f hannegat n hom m homstokke pl hookoomere f huuslatte f huusponne f jachtbeend n klappe f klinke f kuustaalsboolke m lippe f muure f muurploate f oaiegat n oatjegat n ploanketoal m riem m schöätel m släägel m speerwierk n spon n sponstok m steekbeend n stonner m sweepe f swiepestok m toake f truchschäärenge f uulegat n wooge f bie dän twäärssnit aploanger m bäistesoole m balkgat n been m boolk e gat n boolke m boolkholt n dokken pl ferbiend n fjauerkaant n fleeke pl frääst m fröst m funnemänt n fuurschäddeldräppel m heede hielde f hieldeboolke m hooneboolke m huuslatte f ientäil m jachtbeend n muurploate f muurstrang m ouker n ouse m riegen ponnen pl rim n siedemuure f sim m soole m speer n speerwierk n spon n sponstok m steekbeend n stonner m sträi uutkäbbenge f wällernbeen m wooge f cincinnati is n stääd in dät suudwääste fon dän stoat ohio in do fereende stoate ju stääd lait an de ohio äi un häd ätter ju foulkställenge fon n ienwoonertaal fon binne do meenteskeede wiermäd se ju bit ap two grootste stääd fon ohio is ju agglomeration ju sik uutdient uur deele fon do stoaten ohio kentucky un indiana is oawers fuul gratter un tält bolde millione ienwoonere ätter dän bau fon dän eriekanoal un dän miamikanoal wuud ju stääd al bolde n wichtich zentrum fon ju skipfoart ap e ohio äi in dät jier hied ju stääd al ienwoonere un waas deermäd een fon do two grootste stääde wäästelk fon dät appalachen gebierge ju stääd wuud gruunded un cincinnati naamd ätter ju sälskup fon do cincinnati n fereen fon fröiere offiziere uut dän amerikoanske uunouhongegaidsskriech do ätter dän kriech ätter hiere burger beroup touräächkeemen wieren deermäd foulgeden jo dät biespil fon dän roomske diktator cincinnatus die der ätter n fon him fierden kriechstoach fluks wier bääte dän plouch stounde geen foar ju ouskaffenge fon ju sklaaweräi waas cincinnati ne wichtige twiskestation fon dän underground railroad fon ju befoulkenge is aller as jiere un bestoant foar uut eenpersonehuushollengen ju oarbaidsloosegaid bedrächt foulkställenge sowät fon ju befoulkenge fon cincinnati bestoant uut hispanics un latinos is fon afrikoansken uursproang un fon asiatisken uursproang die taal ienwoonere soank fon in ap in aan foar ne seelter foone bruukt tjo poapskenbleede as symbol foar do tjo täärpe ju foone fon dän seelter buund häd sogoar soogen deerfon do wäästfräisen hääbe siet sowät ne foone mäd soogen poapskenbleede do do soogen seelounde symbolisierje skällen do blaue un wiete boanen sunt dan dät woater un ju roode faawe tjut deerap wai dät do bleede noch in t woater uumhooch woakse also noch jung sunt al fuul laanger häd ju provinz groningen in hiere woapen two fjoondel mäd poapskenbleede foar fräiske uumelounde die gebruuk mout oawers al uut fuul allere tieden stamme dan in dät ooldhoochdüütske nibelungeläid wäd boald fon heer walter fon seelounden die ne foone mäd seeblätter hied ju ferbiendenge mäd seelterlound lät also modern man daach rakt et uumstände do der uurs wai wiese in sien bouk saterlands ältere geschichte und verfassung beskrift georg sello nämmelk dät seelter siegel dät hie in lübeck apfuunen hiede deerap sjucht hie ju bekoande figuur man in ju bäätergruunde swieuwje litje dingere so tou sjoon stuk dät kuuden bloumen weese man uk iemen ap ju teekenge deerbie is wääld foar bloumen man dät waas goud wan dät noch moal in lübeck ätterkieked wäide kuude of dät fielicht daach poapskenbleede sunt noch wät uurs rakt et dät uk ätter seelterlound waiwiest dät is dät uk ju stääd un groafskup tecklenbuurich poapskenbleede in sien woapen häd wie wieten dät seelterlound tou tecklenbuurich heerd häd bit dät him ounuumen wuude me kon sik dan foarstaale dät do tecklenbuurger groafen dät poapskenblääd fierden uum tou wiesen dät jo oolde gjuchte in fräislound hieden deerfon häd uk dät woapen fon ju seelter noaberstääd ait sien two poapskenbleede die ienfloud fon ju oolde groafskup tecklenbuurich sjucht me fääre nit bloot in ju foone un dät woapen fon dän loundkring kloppenbuurich man uk noch in do woapene fon dän oolden loundkring tecklenbuurich un deeroun do meenten ladbergen un lienen un fon dän näienen kring steinfurt un deeroun ju meente lotte ieuwenske do ferbiendengen mäd do fräislounde bit tou dät jier hieden do tecklenbuurger beluukengen mäd uur gebiete un groafskuppe so as mäd bentheim un fääre ätter dät suude wai dät keem truch hilkeräi un äärwerai in sünt do groafen fon tecklenbuurich un bentheim uutstuurwen un dät äärwe geen ätter solms dät kon man uk sjoo aan do oolde woapene ap do woapene fon solms hessen wiese poapskenbleede ap ferbiendengen mäd tecklenbuurich hier läite dät haate daach in wäkke allere bielden sunt dät moor poapskenbleede bielde bentheim png woapen groaf arnold iv fon bentheim un steinfurt bielde solms lich hohensolms png solms lich hohensolms bielde solms hohensolms lich png solms hohensolms lich bielde solms png solms ethanol choh ist der bekannte alkohol deeruum dät dät truch alkoholiske jeesenge in doo alkoholiske dronke oane is destillierd wäd dät uk as fjuurenge nuumen un uum doode dierte in biologiske sammelengen ientoulääsen dät ethanol bestoand uut koolestof c woaterstof h un suurstof o uur beteekengen sunt äthanol ethylalkohol äthylalkohol un spiritus latiensk foar gäist juu struktuurfoarmel is so tou ferstounden dät älken striek ne ferbiendenge twiske two atome is doo kiele uk juu besunnere betjuudenge fon aan gans swotten kiel is dät dät deermäd an dät molekül buunene atom in n faandergruund stoant aan striepeden kiel betjuudt dät dät deermäd anbuunene atom in n bäätergruund stoant so weet me wo dät molekül tjodimensionoal uutsjucht ne uur muugelkaid dät tjodimensionoal tou wiesen is sun modell doo woaterstofatome sunt wiet ienteekend doo koolestofatome swott un dät suurstofatom rood koolestofdioxid co is n gas dät koolestofdioxidmolekül bestoant uut een koolestof atom c un two suurstof atome o dät koolestofdioxid heert tou do gase do ju oainskup hääbe dät do inne äidatmosphäre sunt un ju waarmte fonne sunne roaneläite man wät deer fonne äide wier in dät al reflektierd wäd dät reflektierje se toun deel wier tourääch appe äide dät is juust die effekt dän uk dät glääs fon n glääshuus foar plonten feruurseeket fonne sunne kuume ljoacht un woormte roane un fuul woormte ju wier hääruut reflektierd wäide skuul wäd fon dät glääs binne heelden so hääbe do plonten et in n glääshuus gjucht woorm deeruum dät dät die sälge effekt is boald me uk bie ju wierkenge fon wäkke gase fon aan glääshuus effekt düütsk treibhauseffekt un do feruurseekjende gase naamd me glääshuusgase düütsk treibhausgase bie koolestofdioxid un uk uur glääshuusgase rakt dät dät problem dät do fon moansken in uunnatüürelk groote massen produzierd wäide t b koolestofdioxid fon autos un koolekraftwierke methan fon unnatüürelk groote massen fon bäiste dät hat dät die glääshuuseffekt die as natüürelken effekt gjucht wichtich foar dät lieuwend ap ju äide is truch moansken kunstelk stäärker moaked wäd un mäd groote woarschienelkhaid tou ne klimaferannerenge fierd ju globoale ärwoormenge me mout deer unnerskeede twiske dän natüürelken glääshuus effekt un dän kunstelken af anthropogenen glääshuus effekt dät äntstoant wan koolestof oubaadend dät hat wietenskupelk oxidierd wäd oaber uk wan uur moleküle doo koolestof änthoolde oubaadend wäide ju eenfachste reaktion wier koolestofdioxid äntstoant is wan eenfach n koolestofatom un n suurstofmolekül uut two atome tou koolestofdioxid reagierje dät kanienken oryctolagus cuniculus is juu eensige oard uut dän sleek oryctolagus die also n monotypisk taxon is dät rakt uk tomme kanienkene doo sowäil as nutsdierte oaber uk as moat fon dän oainer heelden wäide dät kanienken is n diert mäd loange ooren dät gau loope kon sien bääterste beene sunt uk n bitje loanger as doo faanderste beene an doo fäite häd dät kanienken loange lieke naile wüülde kanienkene hääbe normoal ne kop un rumploangte fon bit zentimetere die stäit häd ne loangte fon fjauer bit soogen zentimetere doo hääbe ne sweeregaid fon bit kg tomme kanienkene konnen litjer af gratter weese doo doo foar flask produktion tuchted sunt konnen toun biespil uk kg weege dät fäl fon wüülde kanienkene is an doo buppere paate griesbruun deeruum dät deeroane swotte un ljoachtbruune hiere truchnunnermisked sunt juu näkke is jeelbruun un dät diert häd n tännen dunkeren kroage die stäit is unnen wiet un buppe bruun bit swott unnen un an doo binnere sieden fon doo beene is dät fäl fon t kanienken wiet doo fäite sunt uk unnen behierd tomme kanienkene konnen gans ferskeeden uutsjo doo hääbe mongs n loang fäl gans uurs as doo wüülde in ferskeedene faawen un mongs uk bunt dät kanienken kumt uurspröängelk fon t iberiske hoolichailound noudwäästafrikoa suud un wääst frankriek däälich is dät kanienken in n grootsten deel fon europa in noudwääst afrikoa in deele fon asien australien un näiseelound tou fienden in doo maaste gebiete wier dät kanienkene rakt sunt doo also neozoa un moakje fuul heemske natuur stukken doo dierte lieuwje jädden ap n sountergen boudem wier joo sik hiere höölen beeter greeuwen konnene sjuch in dän apsnit uur juu lieuwendswiese dät rakt wäil neen kanienkene in gebiete doo haager as säkshunnert meetere lääse hier is ne waareldkoarte wan me deer mäd juu muus ap gungt sunner tou klikken kricht me ne beskriftenge dät kanienken lieuwet in groote kolonien un uurs as doo maaste leporidae woont dät oafter in fertwiegede höölensysteme dät is uk die gruund wäärume doo jädden ap n sountergen boudem lieuwje wieroane me fuul beeter greeuwe kon as toun biespil in n steenigen leemboudem joo sunt normoal snoagens unnerwaiens kuume also maasttieds seeuns uut hiere hööle un gunge smäidens wier tourääch me häd insen tjounsäkstich kanienkene markierd un füüftien deerfon häd me n jier leeter wier fuunen wierfon neen oankeld kanienken fääre as hunnert meetere fonne hööle wäch waas doo mouten ja uk nai bie hiere hööle blieuwe deermäd se bie gefoar juu uurigens mäd trummeljen mäd doo bääterste beene algemeen bekoand moaked wäd fluks ätter huus wai loope konnene doo höölen hääbe ne joopte fon bit tou tjo meetere un älken gong in sunne hööle kon bit tou fieuwunfjautich meetere loang weese un häd ne truchmäite fon sowät füüftien zentimeetere wilst doo haudwoonkoomeren wäil trüütich bit säkstich zentimeetere hooch sunt n kanienkenhöölensystem häd fuul mädnunner ferbuunene gonge un uk fuul iengonge groote iengonge hääbe wäide nit bloot as iengong benutsed man uk uum juu uutgreeuwene äide uut juu hööle tou brangen so lait foar groote iengonge aaltiede n bält fon äide foar litje iengonge rakt dät mongs naan dät is bekoand dät insen ne kanienkenkolonie fon dierte n höölensystem mäd iengonge hiede sun kanienken frät foarallen gäärs un kruud wan t uurs niks rakt iete se boark un takken fon holterge plonten tomme kanienkene wäd uk wäil industriell häärstaald fodder roat wuttele uk me skuul doo dierte oaber uk fuul frisk jood reeke ap dät iberiske hoolichailound poorje sik doo kanienkene fon häärst bit fröijier mongs uk loanger in änglound sunt fon janoar bit juni fon aal doo uutwoaksene wiefkene dreegend in middel europa fon februoar bit juli geläägentelk uk in uur mounde een wiefken kon älk jier fieuw bit säks moal bäidene beere dät sunt dan moorere ap eenmoal wiertruch deer in älk jier fon een wiefken sowät trüütich bäidene apleeken wäide toumindest in dät noude fon dän kanienken lieuwendsruum rakt dät oaber uungoadelke bedingengen so wäide deer bloot tjoon bit tweelich bäidene älk jier apleeken sun kanienken is sogoar noch fuul oafter dreegend man fon doo litje kanienkene stierwe al in dät lieuw fon juu muur die uursproang fon dät woud kanienken is woarskienelk in juu oolde iberiske sproake tou säiken juu fielicht mäd dät baskiske fon däälich früünd is düt woarskienelk iberiske woud hääbe doo oolde roomere uurnuumen un tou cuniculus latinisierd fon düt latienske woud kumt dät oold frantsööske woud conin wierfon dät middel läichdüütske woud kanin oulat is wät wieruum die uursproang foar moderne woude as seeltersk kanienken un düütsk kaninchen is die diminuitiv is uk al in t latienske tou fienden ulus is ne typiske diminuitiv eendenge foar woude ap us ieuwenske dät rakt dät t b uk ellus as in dät woud asellus die litje iesel juunuur asinus foar die iesel ne diminuitiv foarm juu dät latienske ulus moor lieket rakt dät in dän düütsken foarallen dialektoal in ferskeedene regionoale uutsproake varianten bruukten begriep karnickel ap el dät latienske woud cuniculus is däälich uk in dän wietenskuppelken noome oryctolagus cuniculus tou fienden chongqing zh mäd juu pinyin uumeskrift chngqng is ne chinesiske stääd juu in juu ferwaltenge ap juu stappe fon ne provinz stoant juu häd offiziell ne flakte km is also bolde so groot as aastriek häd mäd ienwoonere bolde fjauer moal so fuul as aastriek un jält deermäd as juu grootste stääd fon juu waareld me mout oaber beoachtje dät die kääden fon juu stääd bloot ienwoonere häd wan me deer dät ticht bebaude gebiet buute hääruume toureekend sunt dät ienwoonere die ganse räst fon dät ferwaltengsgebiet is tän besiedeld un me kon eegentelk nit fon een touhoopehongjende stääd baale die panamakanoal is ne kunstelke ferbiendenge fon dän pazifik un dän atlantik twäärs truch ju loundbrääch fon panama ju twiske noud un suudamerikoa ferlopt die kanoal wuude in eepend uum deer truch tou kuumen mouten do skiepe ap ju atlantiske juust so as ju pazifiske siede truch slüüsen uum ap ju hööchte fon dän kanoal fon sowät meetere uur ju see tou kuumen hie ferlopt foar n deel in dän kunstelke gatnsee die see äntstuude fon bit truch apstauenge fon dän ro chagres uum dän kanoal in t binnelound fon panama ap een hööchte tou hoolden fääre wäästelk lait die sonaamde gaillard truchsnied wier me bierge fon sowät meetere hööchte truchgreuuwen häd stääde tichte bie do iengonge fon dän panama kanoal sunt coln ap ju atlantiske siede un ju haudstääd panama stääd ap ju pazifiske siede dät rakt uk brääge uur dän kanoal ätterdät in christoph kolumbus as eersten europäer ätter do wikingere wier ätter amerikoa keemen waas duurde dät nit loange dät die näie kontinent fääre ärfoarsked wuude in koom die äntdäkker vasco nez de balboa as eersten ätter dät pazifik ouger fon ju lound äängte fon panama ju eerste idee foar n kanoal truch ju lound äängte fon panama koom dan fon kaiser koarl v fon t hillige roomske riek die uk spoansken köönich waas as koarl i in t jier in soachte hernando de la serna in dän apdraach fon dän kaiser un köönich n goadelke ferloop foar dän kanoal hie foont wäil hääruut wo me mäd boot uur do äien truch groote deele fon dät lound kuume kuude un wier me uur lound moaste in oarbaidede die alvarado de saavedra colon een projekt uut man deer wuude niks uut in do jierhunnerde deer ätter hääbe uk al wäkke uur n kanoalbau ättertoacht besunners alexander von humboldt die fon bit tou latien amerikoa ärfoarskede befoatede sik mäd ju seeke johann wolfgang von goethe fermoudede al in dät die jugendliche staat as hie dät kwad fon do fereende stoaten fon amerikoa dän kanoal baue skuul ätter dän ärfoulch fon dän suez kanoal sunt frantsööske sälskuppe al in mäd dän kanoalbau in dät domoalige noudelke kolumbien ounfangd man deer geen fuul fail geologiske unnersäikenen wieren ferkierd masse oarbaidere sunt oun malaria stuurwen un eende waas neen jäild moor deer so wuude in ju oarbaid foar t eerste ienstoald dät roate deeruum groot skändoal un masse politikere moasten touräächtreede in uurnoom ne apfangsälskup dän heele komplex un ferkoopede him in oun do fereende stoaten fon amerikoa uumdät die us senator john coit spooner sin präsident theodore roosevelt fon dät foarhääben uurtjuuge kuude do fereende stoaten aaskeden fon kolumbien ju loundäängte fon panama outoutreeden uumdät jo toachten dät jo so beeter mäd dän kanoal kloor wäide kuuden man kolumbien wäigerde sik deeruum soanden do fereende stoaten n kriechsskip mäd suldoaten broachten dän lokoale miliz uppermon uume un ruupen dän unouhongige stoat panama uut mäd dän näie stoat honnelden do fereende stoaten ap n november in dän hay bunau varilla ferdraach ju kontrolle uur ju kanoal zone uut un dät gjucht in panama militärisk ien tou griepen brisant waas dät neemens uut panama bie ferdraachsouslut bie waas die panamaiske minister bunau varilla die dän ferdraach unnerteekende waas frantsöösken stoatsburger die kanoal wuude kloorbaud un in eepend ju us kontrolle uur ju kanoal zone waas aaltied ne uurseeke foar twist twiske panama un do usa fon dän bit januoar eskalierde die twist besunners uum dät gjucht ju flaage fon panama ieuwenske ju us flaage in ju kanoal zone tou hisjen dät roate in düsse deege tjountwintich doode panamaere un fjauer doode us suldoaten wildääge waas dät ju uurseeke foar ju näi uuthonnelenge fon ju kanoal seeke fon do torrijos carter ferdraage in jo suurgeden deerfoar dät panama stuk foar stuk moor autorität uur dän kanoal kreech sänt dän dezember häd panama amtelk ju aleenige hoohaid uur dän kanoal ätter jiereloange diskussion wuude in bekoand moaked dät me dän panamakanoal uutbaue wüül in begon ju bauoarbaid un duurde bit nu konnen deer noch grattere skiepe truch kuume indien is n groot lound in suud asien an dän indiske ozeoan ju haudstääd is new delhi un die präsident fon ju republik is siet pratibha patil indien wäd begränsed fon indien is n groot hoolichailound londskuppelk kon dät in träi paate apdeeld wäide dät noude fon dät lound lait in dät himalayagebierge un sien uutloopere pamir un karakorum un is deertruch gjucht biergich die kanchenjunga mäd meter is die hoochste punkt fääre ätter dät suude lääse do groote flächen hier ferloope uk do groote flusse die ganges un die brahmaputra do der uutloope in dät noudelke eende fon dän golf fon bengalen truch disse flusse is dät gebiet gjucht fruchtboar in dät wääste lait ju tharwöiste un dät suude n groot hoochlound die dekkan dät hoochlound lait twiske dän golf fon bengalen un ju arabiske see an bee kaanten wäd dät hoochlound begränsed fon bierichriegen do aast un wääst ghats dät klimoa is subtropisk bit tropisk indien is die grootste deel fon ne natüürelke eenhaid uumsleeten fon dän indiske ozeoan un dän himalaya deertruch is dät muugelk tou strieuwjen ätter n riek dät dät ganse gebiet uumfoatet dät is oawers n gewaltich gebiet un truch do oustande waas sun riek bolde nit instandetouhoolden in ju geskichte fon indien sunt deeruum uk ferskeedene rieke apkeemen do der n groot deel fon dät gebiet in hounde hieden man do der leeter wier uutnonner fällen dät eerste riek dät dät daach glukkede dät ganse gebiet twiske dät gebierge un ju see ientouniemen koom fon buuten groot britannien waas mäd dän foutgong in ju technik as eerste instande do groote oustande tou bemästerjen un noom in dän loop fon dät jierhunnert dät ganse gebiet ien wieroun nu indien lait mäd ju äntstoundenge fon disse stoatkundige eenhaid koom uk al fluks ne bewäägenge ap ju der strieuwde ätter n uunouhongigen stoat dät indien fon däälich wuud ap n august uunouhongich fon groot britannien indien is bääte china dät lound mäd ju grootste befoulkenge fon de waareld in dit lound bildje sproake religion un dät kastensystem ne wichtige gruunde foar wäls bestimmenge in de sälskup in dät suude suud indien woonje foarallen dunkelfaawige draviden un in dät noude stamme do ljuude ou fon do ljoachter faawede indo arier do der leeter sowät jiere häär in indien ankoomen an n ounfang fon dät jierhunnert hied indien milllione ienwoonere wät sik bit nu ferfjouwerfooldiged häd ätter ju eepentelke foulkställenge fon lieuwden in dät lound ljuude in indien stuud ju wääse fon ferskeedene religione wierunner hinduismus buddhismus jainismus un sikhismus uk die islam häd n wichtigen ienfloud häiwed ap ju kultuur indiens un deertou heert indien touhoope mäd indonesien un pakistan tou do lounde mäd dän grootste taal moslems offiziell häd indien neen stoatsreligion un deeertruch is dät n sekuloar lound taal anhongere fon religione ätter ju tällenge fon tou do uur religione wide reekend do anhongere fon dän zoroastrismus dän baha gloowe en it juudendum ätter skätsenge woonje uum juuden in indien do maaste in bombay un deeruumetou in indien wäide an steeden fuul ferskeedene sproaken boald ju wichtichste is dät hindi dät juust as dät oolde sanskrit schrieuwen wäd in devanagari skrift dät hindi is ju eerste eepentelke sproake ju der fon ju federoale behöörde tou ju kommunikation ferwoand wäd un ju der beljoowed is in dät geskäftslieuwend un in glidstoaten wier do nit hindi baale buute hindi häd indien noch uur eepentelke sproaken un aal mädnunner rakt et deer lieuwjende sproaken n ferbiend is ne portoalfoarmige holtene dreegekonstruktion in n buurenhuus ju der bestoant uut twäin of moor stonnere do der mädnunner ferbuunen sunt truch aan of twäin horizontoale ferbiendsboolken do ferskeedene ferbiende sunt wier mädnunner ferbuunen truch do rimme do der winkelgjucht ap do ferbiende ferloope aal winkele fon ju konstruktion wäide stutsed fon steekbeende un jachtbeende do stonnere stounde oafte ap muurde of aan steen bestoundene funnemänte ap do ferbiende stounde do sponstokke dät speerwierk mäd do huuslatten do ju toake of dät dak dreege do sponstokke mäd steekbeende usw konnen fuul ferskeedene foarme ounnieme un unnerskeede sik in do ferskeedene buurenhuuse dät rakt two typen fon ferbiende nämmelk dät loangsferbiend un dät twäärsferbiend bolde aal buurenhuuse hier in t noude sunt mäd twäärsferbiend baud dät winkelgjucht ap ju laangtegjuchte fon dät huus stoant dit ferbiend bestoant uut do twäin stonnere ferbuunen fon dän woagegjuchte onkerboolke dissen ferbiendsboolke stat mäd ne tappe truch dän stonner un is deerbääte feronkerd mäd aan of twäin holtene döäwele pännen of kiele dissen typ rakt dät in dät seelter eepen huus un me fint dät fääre in dät nouddüütske un holloundske inlound bie dissen typ ferbiend lait die ferbiendsboolke ap do stonnere un is mäd ne tappeferbeend mädnunner ferbuunen dissen typ rakt dät äntloang ju ganse kuste fon hollound wäästfräislound groningen un aastfräislound so fint dät sik uk in do fräiske huuse fon seelterlound dissen typ lät ap dät onkerboolkeferbiend man do döäwele of kiele an de bäätersiede sunt nit deer dissen typ rakt dät in wäästelk hollound hier lait die ferbiendsboolke ap do stonnere do stonnere sunt fersäin mäd n iensnit wier die boolke oun rääst wült die kop fon dän boolke do stonnere foarbie räkt un do ap ju wiese tougjuchte haalt dissen typ fint sik in t suude fon munster in t rhienlound wai näiguinea is n ailound dät tou n australisken kontinent heert politisk oaber in dät wääste tou indonesien heert un in dät aaste fon n oainen uunouhongigen stoat papua näiguinea bedäkt wäd do uursproangelke bewoonere sunt do papuas ätter ju befräienge fon indonesien in beheelten do niederlounde wääst näiguinea as kolonie noch wuud die obano apstand deelsloain mäd moor as doode leeter wuud do papuas oainständegaid in foaruutsicht stoald man unner druk fon do fereende stoate moast dät lound uurroat wäide an do fereende natione do dät leeter an indonesien uurdruugen ätters sunt fuul indonesier ätter wääst näiguinea keemen wäkke papuas betrachtje do indonesier as besättere in t seelterlound roate dät aleer un uk däälich noch gjucht fuul familien do n roupnoome af bienoome ieuwenske hieren offiziellen noome dän skrieuwnoome hääbe deer sunt fielicht n poor spitsnoomen deerbie man do maaste noomen sunt wäil truch do jierhunderte uut do uursproangelke noomen fon bewoonere fon do steeden maastens buuräien biebiheelden wuuden deeruum rakt dät wäil uk dän begriep huusnoome die oaber uk foar do offizielle noomen bruukt wäd uk wan die skrieuwnoome wikselde t b deertruch dät n mon mäd uurs n noome in ju familie ienhilkede wuude die oolde roupnoome biebeheelden sjuch uk huusnoomen do noomen stounde bie ju buurskup wier do ljuude däälich woonje do noomen do der al loange uutstuurwen sunt af wier do ljuude nit moor in seelterlound woonje stounde nit ap ju lieste roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge pünt warnkens snieders mödden dät ooldste huus wät noch in t täärp stoant bielde th deddens sievers burs brands ti e lkens büter dät wieren fröier weeuwere jo goolten in t täärp as do bääste weeuwere bääte dän kanienkenbusk wuud fröier tou skäddel rekend däälich heerd dät tou naiwall roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge hespe sandjes horstmann di eerste anbauer was aan hespe uut lindern die in dät jier dät eerste huus bääte dän kanienkenbusk apbaude dät huus kreech dan uk ju huusnummer wät dät däälich noch häd man kon dät jier gans goud as gruundengsjier foar fäärmesound anreekenje sandmann is deer ienhilked deerfon kumt wäil die noome sandjes man fielicht hääbe do dän noome sandjes uk kriegen wül deer uk masse soundgruunde wier do generatione ap ju steede wieren af sunt däälich bielde familienfoto mörrebur kramer ap ju steede boppe näiwall bääte dän kanienkenbusk waas fröier n knelangen dan waas dät wilhelm hömmken dan is deer n kramer ienhilked di koom fon naivräis af gehlenbierich do kramers sünt deer nu in ju generation ju buuräi is ferpachtet die noome mörrebur wäd däälich nit moor bruuked roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge äigershinsin hinrichs dät wiewmonske fon heinr hinrichs woont deer noch in n nai woonhuus dät oolde buurenhuus is ferkooped an n mon uut ait chausee harm mödden n wänt fon wilh möddden woont deer noch follers bartels buur ju familie fon follers reinhard is uutstuurwen dät oolde buurenhuus is oubreeken follers bartels smit follers smit sunt deer noch ju smiede hääbe do ferpachted skäddel landmaschinen gerbers gärbers garwers bertus kanne deer waas fröier hermann lübbers ap ju steede is theo griep bädden ju määme fon theo griep koom deer as äärwe wai un sin baabe wülhälm griep is deer ienhilked leeter is theo griep ätter dät fokhuus in t täärp wai leeken ap ju steede woont nu bertus kanne so kumt dät ferbiesterjende truchnunner fon noomen as gäärbe r s fokke ns kannegriep wier bolde naan moor weet wät nu wäl sin noome is geders janen olliges ap ju steede wier n wessels die janen olliges is fon äästerweede esterwegen keemen die is deer ienhilked do hääbe hiere steede ferkooped un woonje däälich in t täärp bie t sloachtfäst bielde john janen olliges usa helenens wäiwer leino hanekamp do sünt noch ap ju steede ko a rls tellmann do sünt noch ap ju steede lümkewilksien janssen do sünt noch ap ju steede ju buuräi is ferpachtet kuperssienke sandmann knipper thoben kupers sienke waas ne jansen uum hied dät n schnieder andreas sandmann uut vinnen kooped dät waas n bruur fon dän sandmann ap hespes steede ap fäärmesound bääte dän kanienkenbusk ätter sandmann is deer n wilhelm wülm knipper ienhilked un dan n gerhard thoben butz fon heeselbierich do thobens woonje deer nu in ju generation ju buuräi is ferpachtet die noome kupersienke wäd däälich nit moor bruuked kösters däälich bartjen dät waas fröier menens dan hied deer aan fon aisjans woond un dan richter nu woont deer bartjen kösters kweede do ljude däälich uk nit moor olerksin hanekamp elsen do hääbe hiere steede ferkooped täkershärm meyer willebrands ahlrichs do hääbe hiere steede an meyer ferkooped roupnoome skrieuwnoome däälich dösin tellmann dät is dät stammhuus fon aal do tellmanns in skäddel heitkamp klären di eerste ap ju steede waas in dät jier aan köster heitkamp die fon twüstringen ätter t seelterlound wai leeken is backjans büter backjans hääbe fröier in t täärp woond bielde th deddens betjens betje weits deddens betjens hääbe fröier ap näiwall woond un sunt ätter loanghosrt uutsiedelt fokke ns griep theo griep hied eerst ap ju steede fon garbers ap näiwall woond un dan in dät fokhuus dät fokhuus stuud bie ju skäddeler säärke an dän litje wai un is intwiske oubreeken do sunt leeter ätter loanghorst uutsiedelt dät wiewmoanske fon theo griep woont nu wier in n woonhuus ap ju oolde steede wier fröier dät fokhuus stuud theo griep hied uk fuul uur skäddel apskrieuwen hie was mee apgjuchter fon dän seelterbuund fon theodor griep kuud noch tjoon generatione uut siene familie ap de riege sätten do grieps woonje siet in skäddel sjuch bie griep uit het saterland bielde th deddens sööpjann vocks wenke ns wänkens thoben in dät jier dät waas noch n soundwai ju sträite is der eerste leeter keemen gjuchts do glaise fon ju iersenboan in dän aasterfoan bielde th deddens roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge aiegers egeers hinrichs ap ju steede waas gans fröier n moanske ju hiet aaie deer is aan gerd ienhilked sietdäm hieten do aiegers do hääbe fröier in t tärp woond bie ju molkeräi do sunt dan ätter heeselbierich uutsiedeld un toulääst gans boppe ätter dän skäddelerdom wäi leeken bääte dät huus is die touden fon ju oolde skäddeler molkeräi tou sjoon bielde th deddens gesieners schmits robbers dät wieren fröier groote timmerljuude schmits woonden fröier in t tärp ap ju gjuchte siede fon de sträite ju ätter loanghoarst wai gungt links waas dät fokhuus fon theo griep un gjuchts schmits deer is nu ju raiffeisen warengenossenschaft dät wieuwmoanske fon dän schmits waas een suster fon dän wilhelm awick meyer uut bäätholt robbers heete do nu aan robbers fon hollenbround is deer ienhilked bielde theo deddens büterjans pörschke dät waas fröier waten do woonden fröier diräkt ieuwenske de särke un sunt ätter de schillup knülke leeken pörschke is deer ienhilked ätter dät hiere huus ap de schillup oubaadend is sunt jo in dät jier gans boppe ap dän skäddelerdom wai leeken dät is dät lääste huus ap skäddelerdom dät heert al tou dät gebiet fon ait do pörschkes sünt aktiv bie dän seelter buund un dän fräiske räid roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge bielde fon dät gulfhaus awick in dät museumstärp kloppenbuurich un bielde e albrecht clp grotharms thoben kökens ennens kuper laing ju familie fon willi laing is uutsturwen däälich heerd dät n bernhard tellmann uut bätholt die is deer ienhilked pe e its päits bohlsen deer is dan n willi kuhl ienhielkeld ju steede is ferkooped aan fon do stürmeyers uut rastdorf werlte die uum fon hollenbround ätter rastdorf uutsiedelt was willi kuhl woont deer noch schlachter schlachtersin hinrichs fröier waas dät heinrich hanekamp däälich is anton hinrichs ap ju steede roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge akssin fugel gröttjan hinrichs mooisin büter reiners reinersin bootjer wilhelm büter ätter jiere ätter dän grooten bround in skäddel bit tou sunt fuul skäddeler uut dät täärp ätter seedelsbierich wai leeken uk ut uur täärpe looken deer ljude wai so dät uk seedelsbierich gratter wuude man uum dät jier hied seedelsbierich blood ienwoonere dät gründungsjier fon ju koloniesträite wier do hääbe in tou dän jierigen jubiläum aan fluch bouk uutroat ätter sünt do eerste siedler ätter ju koloniesträite in seedelsbierich wai leeken die eerste siedler an ju näie koloniesträite waas ju familie fon dän bernard horstmann uut angelbeck bie löningen mäd bäidene aan suun fon dän horstmann is in dät jier bie hespes sandmann ap fäärmesound bääte dän kanienkenbusk ienhilked roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge täkers lüchtenborg baude wätte frees hälmerich in dät täärp seedelsbierich ne litje hutte an sien scheepskoowe an jan lüchtenborg is deer poor jiere leeter ienhilked un do hääbe dan midde in dät täärp n huus baud un deer n weershuus iengjucht dät wier dät eerste huus in seedelsbierich in is aan fon do lüchtenborgs dan in dät näie buurenhuus ätter ju koloniesträite wai leeken wier ju däälich noch woonje n uur bruur is ap ju steede in dät täärp blieuwen däälich stound deer n woonhuus fon aan fon do wänte uut ju koloniesträite die noome täkers wäd däälich nit moor bruukt roupnoome skrieuwnoome däälich oolke oalke meyer oalke jan woont däälich noch up ju steede stadsholte dät huus stoant stuuf anne säärke theodor janssen uut tallehillens huus in bäätholt is deer fröier ienhilked dan is deer n einhaus ienhilked hie noom sik ju dochter thekla janssen as wieuwmoanske dan is deer die stadtsholte ienhilked do woonje deer däälich noch roupnoome skrieuwnoome däälich assels schwalenberg ko a rlsbernd tellmann hermann tellmann waas buurmäster fon ju meente skäddel fon macksi e n gerdes sjuch bie skäddel roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge bäikeläine kramer elsens fugel fooges bitter freers block kasmoljets kramer knips wilkens schmiss wessels snieders dannebaum stäfenjaans dannebaum ummens block roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge amkens fugel bakkers brinkmann beenens brinkmann dellewichens block dietsien kramer droaljes eilers heinrich eilers waas buurmäster fon ju meente roomelse fon fännegerdsien deddens geeders henken häiwäis kröger ilwers henken jankens kops kökens deeken kuupes bahlmann nounierns muth schousters janssen schousters kröger steffens hinrichs töbeläinkierns af töbens harms töbens heyens wiltjens thedering wübbens weths roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge akrams block bakkers heese bogerts deeken borchens henken diers wulf hammegerds deeken kobsoalerks henken krömer dumstorf krömershoaje crone kupers gerdes onnols block pootjens geesen taljans janen die eerste janssen ap ju steede bääsjebaabe fon gretchen grosser koom fröier uut tallehillens huus in skäddel bätholt tollens henken wigens kramer roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge bummellant meyer fännens evers fijans deddens häinounens gerdes hinkjanns nagel kaiders block knuksoalerks schulte mullers kramer heinrich kramer waas buurmäster fon roomelse fon nounewigens oltmanns putsjans nagel wekkewäis block heyens roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge annemäikens wulf atjens gerdes behrens wulf behrens hääbe fröier in t täärp woond dät lound wier däälich die säärkhoaf is waas froier behrens bierich elsejaans af elsepost fugel frisoaljes wilkens frisoaljes hääbe fröier in t täärp woond jandiers fugel jandiers hääbe fröier in t täärp woond ju steede waas froier blömer heinrich fugel koom uut amke huus und häd ju steede fon sien oom äärwd juurens meyer kaspers deeken knipshinnens wilkens knipshinnens hääbe fröier in t täärp woond knuks meyer knuks hääbe fröier in t täärp woond knuksrämmers siemer knuksrämmers hääbe fröier in t täärp woond koawenjaans brinkmann stääfens dannebaum stienkens eilers roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge louts jansen twäis siks schulte putje luks roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge uut seelter trjoue härfst roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge roupnoome skrieuwnoome däälich beskrieuwenge dät rakt uk riemsele mäd do oolde roupnoomen z b deer sit aan schuur kwäd geeders buur deer kumt niks fan kwäd ollerksin jan dät lukt foarbie kwäd sandjes marie bootjeräi is skipfoart mäd boote ju ferron uur ju seelter äi un haager uur oaje un marka me kon dät al sjo ap ju koarte fon gjuchts bit sowät waas ju gjucht wichtich foar seelterlound man truch ju kontinentoalspeere fon koom ju stiltoulääsen un kuud sik ätters nit wier goud äntwikkelje daach foarnde noch uum die skäddeler bootjer ap lier bu do boote skällen uk al wäil ap hällengen baud weese in oolden tiden doo hieden wi in seelterlound ne ganse bootjeräi deer hieden wi boote deer fuuren jan kloas un hinnerk mäd wan se hiere määme un hiere wiue bi sik hieden dan waas dät ganse boot beleeden as doo seelter n bitje gratter wuden mäd luxus un stoat deer moasten määme un wiue in huus bliue doo wieren jan un hinnerk un kloas soofuul klokker doo bestoalden se hoolwe mutten deer fuur jan un kloas un hinnerk glukkelk mäd as määme un wiue in huus bleeuen deerap hää wi seelterlound häärut bilded dät wi doo boote toun düüwel joaged hääbe un määme un wiue in huus lät hääbe deerap sunt wi nu soo wid un hääbe schiepe un groote mutten un kweede aal deege vivat seelterlound häärut dermäd vku apnoame uum dissen artikkel basierd ap dän artikkel fon juu düütske wikipedia aceh is ne provinz fon indonesien dät lait in dän noude fon t ailound sumatra un litjere noaberailounde heere uk deertou dät häd ne flakte fon km un ienwoonere wierfon do maaste hiere oaine sproake aceh sproake af achinesisk baale wäil sänt dät jierhunnert rakt dät in aceh islamiske ienfloude un sänt dät jierhunnert is die islam dan deer wai keemen aceh waas n sultanoat n islamisk köönichriek mäd ne groote betjuudenge in n honnel as doo portugiesen malakka iennoomen geenen fuul ienheemske koopljuude ätter uur stääde wai gruundede juu niederloundske aastindien kompanie n honnelsstutspunkt in aceh daach kuude aceh n oainständich sultanoat blieuwe uk ätterdät doo niederlounde fon britiske siede in n ferdraach juu foarheerskup uurlät wuden waas dät roate in juu geskichte fon aceh oafter n uunouhongiggaidskriech juun juu jewielige heerskup al in juu kolonioaltied wude n guerilla kriech juun hollound fierd teuko umar die fon bit tou sin dood foar n fräi aceh kampede is däälich sogoar n indonesisken nationoalheld bit tou n twäiden waareldkriech kuude die weerstand in aceh nit gans beeended wäide bit waas dät ailound sumatra fon japan besät ätter n kriech wüülen doo niederlounde hieren ienfloud wier häärtoustaalen wude oaber die stoat indonesien uunouhongich un wude dät uk anärkoand in aceh ferwachtede me regionoale uunouhongiggaid man insteede koomen indonesiske troppen in kreech aceh ne besunnere autonomie man juu uunouhongiggaidsbewäägenge waas deermäd nit toufree in doo er jiere wude juu weerstandsorganisation gam gerakan aceh merdaka bewäägenge fräi aceh gruunded ruup die troonfoulger fon juu oolde sultan dynastie prins hasan di tiro juu uunouhongiggaid uut man hie hiede naan ärfoulch un fluchtede ätter sweden wai dät roate fuul kriech wier uk oafter moanskengjuchte beseerd wuden ounfang fon dät jierhunnert koom die fersäik free tou moakjen eerste sunner ärfoulch meerte wude juu schari a in juu provinz ienfierd in n moai fon t sälge jier roate dät wier stried un wier ne groote indonesiske militäraktion juun doo separatisten juu indonesiske regierenge juu isolation fon juu region besleeten hiede kwad bie dät seebieuwjen eerste niks deerfon dät juu situation in juu region aceh so läip waas ätter doo behöörden doode sodät internationoale hälpe fuuls tou leet ätter aceh wai koom sänt rakt dät wier free twiske juu gam un juu indonesiske regierenge in n ferdraach wude fäästlaid dät juu gam hiere woapen oureeke mout uum ne freedelke paatäi tou gruundjen deerfoar mouten oaber doo indonesiske troppen loangsoam wäch uut aceh un gam kampere un sympathisanten uut dät pieson fräiläite bit tou n januoar häd juu gam sowät woapen ouroat un gam kampere un sympathisanten wuden uut doo tuchthuuse lät un amnestierd deele fon ju befoulkenge sunt nit toufree mäd dät strom islamiske gjucht besunners wieuwljuude un nit muslime hääbe deer unner tou lieden tou n biespil do kristelke twäin prozent fon ju befoulkenge sänt januoar rakt dät foar wieuwljuude n ferbood ne änge bukse tou dreegen wan deer nit n rok uurleeken is die toumindest bit tou doo onkele gungt un düt is noch aan fon do minner joopgungende iengriepe in ju fräiegaid fon do eenpelde uunferhilkede poore duuren nit ieuwenske eenuur sitte wieuwljuude duuren säiwends bloot bit klok alwen oarbaidje uutnuumen kroankensustere un froumuure insen wuuden punks do n konzert moaked hääbe fäästnuumen jo hääbe do koppe rasierd kriegen un moasten in ne uum ärluukengs ounstalt buppedät sprat sik die strom uutlaide islam uk in uur deele fon dän stoat indonesien uut uk junner häd ju kristelke minnerhaid tou lieden hydrophilie fon ooldgriechisk hdor woater un phlos fjuund ljoof hääbend betjudt wasser ljoof hääbend wät kwäd dät aan stof stäärk mäd woater of uurswäkke poloare stoffe wäkselwierket dät juundeel fon hydrophilie hat hydrophobie ätter iupac definition is ju hydrophilie ju solvatations tendenz fon een molekül in woater wan een bupperflakte aiske stäärk woater anluukend is boalt me uk fon superhydrophilie hydrophile substanzen sunt maasttieds woaterlooselk man dät rakt uk hydrophile substanzen do nit woaterlooselk sunt t b wäkke hydrogele of colestipolhydrochlorid deeruum is hydrophil nit mäd woaterlooselk gliek tou sätten hydrophile substanzen heere gewöönelk tou een fon do foulgjende kategorien eerstens soalte ionenferbiendengen of twäidens poloare substanzen do sik in dät uk poloare woater äntspreekend goud loosje läite hydrophilie belukt sik bloot ap ju wikselwierkenge mäd woater un nit ap ju looselkgaid un uk nit ap ju fäidegaid woater heroun tou luuken un tou bienden aan stof die dät kon wäd hygroskopisk naamd hydrophile stoffe sunt oafter tou sälge tied limnophob loosje sik also läip in fatte un ouljen substanzen do hydrophil un lipophil sunt beteekent me as amphiphil hier tälle biespilswiese tenside tou amphiphilie is een spezielle oainskup fon een molekül dät hydrophobe un hydrophile funktjsoonelle koppele drächt uk bupperflakten konnen hydrophil weese do sunt aaltied fon aan maasttieds nit sjuunelken woaterfilm bedäkt do maaste metalle sunt hydrophil juust so uk glääs bupperflakten hydrophile bupperflakten hääbe juunuur woater kontaktwinkele nai bie hydrophobie is ju oainskup fon n stof die der woater mit die begriep hydrophob kumt uut dät oold griechiske hdor woater phbos boangegaid un betjudt fon woud tou woud woater miedend ätter iupac definition is ju hydrophobie die touhoopesluut fon uunpoloare koppele of moleküle in een woaterhooldige uumreekenge apgruunde fon ju tendenz fon t woater uunpoloare koppele of moleküle uuttousluuten mäd düssen fäk uutdruk uut ju chemie wäide stoffe charakterisierd do sik nit mäd woater miskje un dät ap hier bupperflakte oupäärlje läite wan een bupperflakte wuddelk stäärk woaterouwiesend is boalt me uk fon superhydrophobie uunpoloare stoffe as fatte woakse alkohole mäd loange alkylräste also mäd uutnoame fon methanol ethanol un propanol alkane alkene un aal sowät sunt hydrophob nooten wäide ferwoand uum musik un soang tou poapier tou brangen älken toon wäd fertreeden fon wät uutsjucht as n tjukken punkt ap ne riege lienjen deerbie wäd ju toonhööchte beteekend fon ju hööchte fon dän punkt ap ju riege in bielde is dät wiesd foar ne riege aal haager wäidende toone an älke noote sjo wie n litjen striep ju hoals wiermäd ju laangte beteekend wäd tougliek is deer buppe anroat wo do toone stimme tou do wiete tasten fon n klavier deerbie ferträt ju linke taste dät aanstriekede c c wät midde ap n klavier sit oafte bie dät slot wät in saang anroat wuuden is bie n elektrisk keyboard is dät dät eerste c gjuchts fon do begleittasten sun riege tasten as t b c d e f g a h c uumfoated ne skeene oktoawe also n intervall mäd tweelich hoolichtoonstappen hier links ju aanstriekede oktoawe uk c d usw un gjuchts ju twäinstriekede oktoawe uk c d usw ju flugge krulle gans links hat fjoolekoaie of g koaie deeruum dät ju mäd hiere grootste krulle juust ju hööchte fon ju g noote uumsirkelt in bielde is gjuchts nochmoal ju aanstriekede oktoawe wiesed mäd dät slot un dan links deerfon noch two oktoawen moor eerste ju litje oktoawe un dan gans links ju groote oktoawe uum do tou skrieuwen bruukt me me noch ne twäide riege lienjen unner do uur foar ju riege stoant dan noch wier ne uur koaie ju basskoaie of f koaie deeruum dät ju dät litje f uumsirkelt fääre sjo wie in disse bielde in do lienjenriegen do liekapstoundene striepe mäd määrke do dän takt beteekenje do swotte tasten hääbe toone do der twiske do fon do wiete tasten lääse uum do in ju nooteskrift tou beteekenjen bruukt me do foarteekene dät kjuus dät aplöösengsteeken un dät b uum nu t b ju swotte taste gjuchts fon dät g tou beteekenjen sät me deer n kjuus foar wiertruch ju noote ferhaagerd wäd toun gis as in ju bielde mäd ne roode lienje ounroat dät jält dan foar ju noote älke moal deerätter in ju bielde also twäie bit me n aplöösengsteeken sät so rakt dät uk ais cis dis un fis bie a c d un f wol me deerjuun n toon ferläigerje dan sät me n b deerfoar wät korrespondiert tou ju swotte taste links fon dät g so kricht me n ges wät wier jält bit tou dät aplöösengsteeken ap jusälge wiese kricht me as bes des es bie dät a b d un e wan me nu ap ju tastatuur fon dät klavier kieket sjucht me dät t b as un gis ap een taste lääse uk es un dis un aal sowät bie ju pythagoräiske stämmenge roate dät deer noch n litjen unnerskeed also wan me intervalle mäd hälpe fon bestimmde ferhooldnisse fon säidenloangten bereekend däälich ap n klavier rakt dät dän unnerskeed nit moor deer is näämelk eenfach ju oktoawe in tweelich hoolichtoonstappen gliekmäitich iendeeld deer is dan t b as un gis wuddelk dät sälge man gnau nuumen rakt dät n unnerskeed me boalt fon enharmoniske ferwikselenge wan me also as enharmonisk ferwikseld is dät gis wan me dis enharmonisk ferwikseld kricht me es un so gungt dät uuraal bit nu hieden wie tichte swotte nooten mäd n hoals un deerfon rakt et hier fjauer in n takt deeruum sunt dät fjoondelnooten dät rakt oawers uk heele nooten do sunt eepen wiet un deerfon paaset man een in n takt so rakt et uk hoolwe nooten eepen mäd n hoals wierfon dan two in n takt paasje wan me deer n punkt bääte sät is dät ne tjofjoondelnoote ju der dan touhoope mäd n fjoondelnoote in n takt paaset un dan häd me noch oachtelnooten dät sunt do tichte mäd ne foone an n hoals un so rakt dät uk un nooten mäd je two tjo of fjauer foonen bie moorere nooten bäätnunner konnen do truch striepe ferbuunen weese twiske do nooten wäd uk wäil moal pedum moaked un dät wäd anroat mäd pauseteekene do ju laangte fon ne pause beteekenje ap jusälge wiese as bie do nooten in ju bielde sunt do noch moal do ferskeedene nootenlaangten anroat mäd deerunner do pausen fon ju glieke laangte bie ju taktangoawe heere do nooten twiske do liekapstoundene striepe bienonner stounde fjauer fjoondelnooten in n takt dan is dät fjauerfjoondeltakt ounroat mäd of c bie n ounfang so rakt dät uk tjofjoondeltakt twofjoondeltakt usw hier ieuwenske rakt dät biespiele deerfon ju roode armee waas ju armee fon de sowjetunion twiske un ju roode armee umfoatede do loundstriedkrääfte un do luchtstriedkrääfte in keem ju luchtferdäägenge deertou in do strategiske rakettruppen die noome wuude in februoar annerd tou sowjet armee in ju ruske revolution äntstuude ju roode armee uut de roode garde ju foulksarmee fon do bolschewiste leo trotzki waas in ferountwoudelk foar ju gruundenge fon de roode armee ätter ju gruundenge wuuks ju armee fon suldoate in bit tou moor as million in in roate stalin dän befeel aal do haagere offiziere tou eksekutierjen hie hiede oangst foar ne militariske machtsuurnoome so as dät uk in spanien mäd francisco franco die faal waas do junge offisiere inne armee hieden in as die twäide waareldkriech begun neen unnerfiendenge deertruch kuude ju düütske armee in dezember bit tou moskau kuume eerst in ju winter fon kuude ju roode armee in de slacht uum stalingrad ju initiative in de kriech nieme ätter stalingrad begon die ruske oumaars fääre ätter dät wääste wai un eendigde mäd de slacht uum berlin in do jiere geen ju taal suldoate fon million ätter million man do wäästerske geheimtjoonste toanke dät ju taal fon doo suldoate in dän koolde kriech ungefeer twiske million un million weesen is die grootste iensats ätter dän twäide waareldkriech waas die afghanistankriech ätter ju oulöösenge fon de sowjetunion in dät jier kreech ruslound dän grootste deel fon do suldoate un materiel fon ju roode armee do chloroplasten sunt organellen in do sällen fon plonten gnauer kweeden photosynthetisk aktive plastiden aan chloroplast häd two skeele membranen wierfon ju buutere täämelk permeabel truchläitend is ju binnere häd oaber n fuul gratteren diffusionsweerstand un häd spezifiske carrier foar phosphatbuunene deele un c carbonsüüren uur düsse membran wäd uk ju ionen huushollenge fon dän plastiden räägeld twiske do two skeelemembranen lait die intermembranruum twiskemembranruum die intermembranruum is in n begin fon ju äntwikkelenge fon dän chloroplasten noch mäd dän intrathylakoidoalen ruum thylakoid binneruum ferbuunen die dan fon thylakoid membrane uumesleeten wäd die thylakoid binneruum is gjucht wichtich deeruum dät deeroane bie lucht ju groote protonen konzentration apbaud wäd ju thylakoidmembran mout uut düssen gruund foar protonen impermeabel nit truchläitend weese in ju thylakoidmembran sunt faawstoffe oane do sik nit in woater lööse sowäil two chlorophylle dät chlorophyll a un dät chlorophyll b as uk een carotinoid näämelk carotin truch dät chlorophyll in ju thylakoid membran kricht dät ganse blääd ne gräine faawe deeruum dät die faawstof dät gräine lucht reflektierd wan me ne plonte mäd gräin lucht beljuchted kon ju deer niks mäd ounfange dät wäd aal reflektierd un ju plonte kon neen photosynthese moakje in normoal wiet sunnenlucht sunt oaber aal do faawen änthoolden wierfon bloot gräin reflektierd wäd un aal dät uur wäd in do chloroplasten absorbierd un kon mäd foar ju photosynthese bruukt wäide do thylakoide sunt aal mädnunner ferbuunen sowäil do grattere stroma thylakoide as uk do litjere stoapelde grana thylakoide ap ju twodimensionoale bielde is dät nit tou ärkannen ju matrix die haudbinneruum fon dät chloroplast is apfäld mäd ne substanz ju stroma naamd wäd deeroane lait fibrilläre dna ju in dubbelstrange in ju foarm fon n kring apbaud is dät rakt deeroane mongs uk koarele fon primär stieuwelse do deer leegerd wäide un uk wäkke enzyme ju endosymbionthentheorie kwäd dät fon eukaryotiske sällen eucyten ferskeedene organellen nit uurspröängelk deel fon düsse sälle wieren do skällen fuul moor fröier oaine eensällige lieuweweesen weesen hääbe do dan insen ounfangd sunt mäd ne eukaryotiske sälle in symbiose tou lieuwjen un dan in ju sälle integrierd wuden sunt deerfon skäl uk ju buutere skeelemembran kuume do sunt wäil äänelk as in ju phagozytose in n membran vesikel iensleeten wuuden ju binnere membran waas ja al in t foaren deer uk chloroplasten skällen ätter düsse theorie uurspröängelk oaine lieuweweesen weesen hääbe näämelk cyanobakterien uk dna in kringfoarm is typisk foar bakterien indizien deerfoar sunt uk äänelkgaiden in ju ribosomoale rna günther throm grundlagen der botanik auflage nikol verlag isbn isbn dät guinness book of records uursät guinness rekordbouk in näiere uutgoawen dät guinness world records book naamd is n jierelk hääruutroat bouk mäd ne samlenge fon internationoal anärkoande rekorde juust so goud uur moanskelke laistengen as uur uutersten in de natuur ju eerste uutgoawe wuud hääruutroat uuttoacht fon ju guinness bjoueräi anrääged fon ne diskussion uur wäkke fuugele ap gauste fljooge kuuden ju der nit löösd wäide kuud mäd bouke do der domoals tou koopjen wieren do doaten in dät bouk wuuden sammeld fon ross mcwhirter un norris mcwhirter do der tou ju tied n unnersäikengssteede hieden in londen as dät bouk uunferwachted gouden ärfoulch hiede wuud dät ap eende ne jierelke uutgoawe do twillingbruure mcwhirter hääbe dät bouk noch moonige jiere ferlaid hierbie is ne lieste fon seelter doo ienwonderden in disse geegend sowied as jo ätter cincinnati keemen ap minste ieuwen so fuul keemen ätter louisville kentucky sowät km fon cincinnati un uur siedelden sik in uur paate fon ju geegend oun wäkke fon uus fjunde uut skäddel bleeuwen in new york un uur aastelke stoate ju lieste tält sowät noomen fon ljuude uut skäddel do ätter cincinnati keemen wäkke geenen wieruume as ounroat is doo mäd n sunt stuurwen do maaste seelter in cincinnati wuuden geskäftsljuude wäkke wuuden bakker un hieden hier oain geskäft do maaste fon him hieden weerskup un lieuwensmiddel geskäfte min bruur wilhelm un iek wieren jiere touhoope in geskäfte hier is die fersäik genau tou begjuchten wät angungt doaten noomen un huusnoomen dät kon oaber eenige failere änthoolde in foar publikation tou ferföigenge stoald fon herman ahlrichs cincinnati usa gjucht min ljuude fon skäddel wonderden ien tou doo fereende stoate fuul koomen fon börger börgermoor un vreden aal do seelter fon foar do in cincinnati woonden sunt dood iek hiede trjo möie mien määmes sustere do in dät franziskaner klaaster in oldenburg indiana geen sunt jo wieren bädden foken huusnoome steuver wilke in skäddel suster maria silveria geb dän meerte stoorf dän januar ju waas do jiere oold un jiere int klaaster hiere noome adelaide suster maria ludgeria geb dän okt as elisabeth foken stoorf dän moai un waas dan jiere oold un l jiere int klaaster suster mary gregory geb dän feb as helen foken stoorf fergeene häärst dän okt geen int klaaster dän apr ju waas jiere oold un jiere int klaaster in waas ju in do usa ienwonderd in geen ju noch moal tourääch ap besäik in skäddel un dan in geen ju int klaaster fön doo sustere fon sänt franziskus mien möie waas woarschienelk ju ooldste in dän oarden ju waas alsoo ju ooldste fon doo seelter in do fereende stoate bie hier liuend int klaaster wuuden hier ap minste ferscheedene missione apdrain in un buute cincinnati hiere foar william foken steuver wilke hied njuugen bäidene mien määme regina waas ju eensichste ju in düütsklound bleeuw do uur wonderden mäd do jiere aal ien in dit lound in stoorf steuver wilke un ju uurblieuwende familie fon fjauer ljuude koom uk ätter amerika ha assimiliation is n phonetisk protsäs dät rakt two soarten assimilation regressive un progressive assimilation regressive assimilation rakt dät ap maaste ju wirket ätter links dät hat dät n bestimd luud n uur luud beienfloudet wät eer kumt deerbie wäd n luud fon sien artikulationssteede leeken so t b dät n dät gewöönelk dentoal uutspreeken wäd biespil en gouden gong wäd tou eng goudn gong deeruut sjucht me dät ju assimilation nit altied apträt in dät biespil kumt ju kombination n g twäie foar man bloot in dän eerste fal rakt dät assimilation biespil dien määme wäd tou diem määme deerbie rakt dät two haudräägele biespil apbierge wäd tou abbierge biespil loos läite wäd tou looz läite wierbie z stoant foar stämloos wrieuweluud ju wirket ätter gjuchts dät hat dät n bestimd luud n uur luud beienfloudet wät leeter kumt biespil ap dän bierich wäd tou ap tän bierich biespil wol se wäd tou wol ze hans matuszak uut wilhälmshoawen promovierde dän februoar in bonn ap sien oarbaid die saterfriesischen mundarten von ramsloh strücklingen und scharrel inmitten des niederdeutschen sprachraumes deermäd waas hie n wichtigen unnersäiker fon ju seelter sproake dät besunnere fon ju oarbaid is dät hie in phonetiske skrift do woude fon do tjo seelter dialekte ieuwenske do fon tjo läichdüütske noaberdialekte sätte dät wieren do dialekte fon lier loorp un ait also fertreedere fon bäätnunner dät aastfräiske dät hümmlinger un dät munsterloundske plat in do jiere wuuden do woude in do tjo seelter säspeltäärpe roomelse strukelje un skäddel sammeld antoufangen mäd roomelse deerbie wuuden ljoost allere ienwoonere oufräiged uum uk ferallerde woude meetoukriegen do dan as so besunners beteekend wuuden insteede foar sukke woude bruukten do dan ju plat of hoochdüütske foatenge man oafte honnelde dät sik uk uum woude foar seeken do nit moor in gebruuk wieren foar do läichdüütske noaberdialekte wuud ap jusälge wiese foargeen wan uk ap ferallerde woude fersichted wuude uk foar besunners ap ju seelter situation sik beluukende woude roate dät oafte neen woude ap plat ap ju geslächtsbeteekenge wuude hier fersichted deer dät woudgeslächt uurs as ap seeltersk oafte nit fääststoald wäide kuude bestimd truch ju ätterkriechstied un do besunnere teekene kuud dät nit n fluch drukwierk wäide ienfierenge un uutwäidenge sunt deeruum in skrieuwmaskineskrift di grootste paat mäd do phonetiske teekene is oawers in düütelke hondskrift un ferfuulfooldiged mäd luchtdruk do woude fon do ferskeedene dialekte sunt in spalten ieuwenskenunner sät ap älkemoal two juunuurstoundene a sieden touhoope mäd ju hoochdüütske uursattengen un kuute etymologiske bemäärkengen do liesten beslo sieden mäd sowät woude in älke dialekt ju anoardnenge is alphabetisk man mäd apaate liesten foar foarallen dialektgeographiske besunnerhaide dät middelmeer lait twiske europa afrika un deele fon asien deele fon faanderasien t b die deel littik asien truch juu sträite fon gribraltar is dät middelmeer mäd n atlantisken ozean ferbuunen uur dät marmarameer uk mäd juu swotte see un truch dän kunstelk bauden suez kanoal uk mäd dät roode meer dät ja n uutlooper fon n indisken ozean is wichtige äien do deer oane fljoote sunt daach is apgruunde fon ju hooge ferdampenge die soalt oundeel mäd wät haager as in dän atlantik die bloot soalt änthoaldt uum t middelmeer tou häd sik uum t middelmeer een heele riege fon äddere hoochkultuuren äntwikkeld biespilswiese do oolde ägyptere do hethitere do minoere do oolde griechen do phöniziere do oolde roomske dät middelmeer liech in t säntrum fon t roomske riek un wuude deeruum ap latiensk al mare mediterraneum middelloundske see of eenfach mare nostrum uus see naamd däälich is dät middelmeer waareldwied deerfoar bekoand dät älk jier groote massen oun ljuude deer oane ferdrinke do in e hoopenge ap n beeter lieuwend fersäike fon afrikoa ätter europa tou kuumen do fieuw grootste ailounde fon t middelmeer sunt in düsse riegenfoulge ieuwenske düsse groote ailounde rakt dät uk noch wichtige ailound koppele in t middelmeer dät sunt fon t wääste ätter t aaste n auto af automobil fon griechisk auto särm un latien mobilis bewäägelk is n oainständich fierend foartjuuch uum ljude seeken af dierte tou fieren dät eerste automobil waas juu mäd damp bedrieuwene atillerie toachmaskiene fon juu die frantsoose nicholas cugnot erfuunen häd jiertjaande leeter wuude dät automobil oaber eerste bekoander dät roate dan fuul damp un elektroautos uum begon dan ne näie oard fon motor sik truch tou sätten motoren doo mäd produkte uut äid oulje as fjuurenge betaanked wuden foarallen mäd diesel un benzin bit däälich häd sik dät truchsät man uk elektroautos kuume nu wier ap dät roate in juu ganse tied uk motoren mäd ferskeedene gase as fjuurenge t b holt gas un äid gas dät moormerlound is ieuwenske dät reiderlound dät uurledingerlound un dät lengenerlound een fon do fjauer historiske loundskuppe fon dän loundkring lier die aastfräiske haudling uko fockena foar fon dän haudling focko ukena is woarskienelk in in oldersum bädden n grooten deel fon dät oolde moormerlound is däälich ju meente moormerlound in dän loundkring lier in aast fräislound deer woonje moanskene un ju häd ne fläche fon km dät is ju twäide meente fon dän loundkring sit fon ju meente is warsingsfehn in do täärpe fon dät moormerlound stounde ne ganse riege oolde säärken in gandersum stoant dät oamsespeerwierk ju formel is ju hoochste klasse foar auto wädfierdere deer wäd jierelk een waareldmästerskup foar do fierdere un een foar de teams uutfierd ju formel bestoant siet ju hoochste gauegaid fon n formule auto is uungefeer km in de uure deertruch is ju formel besunners gefoarelk in do eerste jiere fon de formel roate dät fuul dooden aal touhoope monljuude de lääste doode fierdere wieren ayrton senna un roland ratzenberger in dät jier in do lääste jiere is ju formel truch techniske ferbeeterengen fuul sicherer wuuden die bääste fierder is michael schumacher hie waas bit nu moal waareldmäster in waas ap dän nürburgring de e ferrari track days mäd ferrari wädfoart autos fon bit sjuch bielde gjuchts dät ounbauen fon fruchte as aapele peeren bäien nuuten säärsen un aal sowät heert tou de buuräi frucht ounbau rakt al sänt fuul duusend jiere sänt sowät säksduusend jiere kuude sik apgruund fon dät beetere klima die wüülde aapel malus sylvestris in middel europa uutspreede hie wuude uk al fon do ljuude nutsed uk wan hie fuul litjer waas as do maaste aapel soarten fon däälich do wäil fon uurs n wüülden aapel malus sieversii oustomje in middel asien is näämelk die frucht ounbau fuul aller as bie uus al foar tweelichduusend jiere roate dät deer foarmen fon malus sieversii mäd ne truchmäite fon säks zentimetere wieruut sik wäil die kultuuraapel malus domestica äntwikkelt häd die sik uurloang touhoope mäd uur oarde as ju wienranke uur griechenlound un dät roomske riek uutbreede kuude in t roomske riek wuude woarskienelk uk ju technik fon dät ääntjen ärfuunen hiede man in t foaren do fruchtboome truch säid moord wierbie die litje boom genetisk n bitje uurs waas un nit aaltiede goude fruchte hiede so hiede me fon düsse ärfiendenge oun ju muugelkhaid n boom mäd besunners goude fruchte sunner älke genetiske ferannerenge tou moorjen also tou kloonjen so hääbe wie däälich aapelboome do gans gnau genetisk gliek sunt as aapelboome fon jusälge soarte foar hunnerte fon jiere wült do roomske ljuude dät ääntjen uurigens uk eenige soarten ätter germanien wai meebroacht hääbe koarl die groote uum ä kr häd dan witte skrieuwen do dän frucht un wien ounbau unnerstutseden ne boomskoule foar fruchtboome wuude iengjucht ju sowäil dän aaden as uk junge boome an säntroalen lääwerje moaste uum rakt dät uk fuul frucht ounbau in nouddüütsklound in do foulgjende jierhunnerte hääbe sik fuul oobrighaide uum dän frucht ounbau suurged in dät achtienste jierhunnert annerde sik dät n bitje un uk ljuude do nit uut dän oadel kuume ferfoateden wierke do dät algemeene foulk in n fruchtboom ounbau unnergjuchteden wuude die düütske pomologen fereen gruunded dät is ju tied as in düütsklound moor as twoduusend aapel soarten bekoand un beskrieuwen wieren eende fon t njuugentienste jierhunnert koom et ap dät me mäd fruchtboom ounbau fuul jäild moakje wüül wilst hie in t foaren moor foar dän oaine bruuk toacht waas do pomologen reeke liesten hääruut wäkke soarten foarleeken wäide skällen un wäkke läip sunt un fernäild wäide skällen dät waas wäil die ounfang fonne fernäilenge fon ju biodiversität biologiske fuulfoold bie fruchtboomsoarten laide otto schmitz hübsch do eerste aapel un peerenplontengen mäd litje läichstomboome an do hie besunners ticht plontje kuude uum dän weerstound fon do fruchtbuuren un do bee waareldkriege kuude sik düsse boomfoarm oaber noch nit truchsätte wuude die pomologen fereen aplöösed un die düütske frucht ounbau fereen deutscher obstbau verein gruunded ounfang fon do er jiere häd otto schmitz hübsch ne näie boomfoarm tuchted ju ap düütsk schlanker spindelbusch naamd wäd dät is uk ne litje foarm ju t b deertou benutsed wäd uum do boome bolde as wien ranken ticht touhoope plonted an n träid tou luuken uk düsse foarm kuude sik noch nit fluks truchsätte do bee näi tuchtede foarmen fon otto schmitz hübsch wieren eerste in dät twäide haaldeel fon t twintichste jierhunnert oafter tou sjoon ju oolde fruchtboom mäid mäd hoochstom boome waas natüürelk naier an ju natuur as uk die uurwoold die fon natuur uut in middel europa tou fienden waas roate uk ju fruchtboom mäid boome wier t b fuugele broude kuudene wier wan do boome oold wieren ruste un uur insekten in dät doode holt lieuwje kuudene wät fodder foar spächte roate foarallen holle oolde boome wier sik gnauedierte fuugele un fläddermuuse ferstopje kuuden sunt n natüürelken lieuwendsruum die sik uk noch in ju kultuurloundskup fruchtboommäid ärheelden häd man uum roate dät beloonengen foar dät roodjen fon fruchtboome deeruum dät ju politik dän intensiven nit besunners natuurfjuuntelken ounbau fon do litje boomfoarme wüül die otto schmitz hübsch tuchted häd uut sukke plontengen oafter uk importierd uut uur waarelddeele koom fon düsse tied oun n grooten deel fon n frucht aaden n uur problem waas ju fernäilenge fon ju fuulfoold aal do oolde regionoale frucht soarten wieren nit bloot n kultuurgoud do staalden uk seeker dät dät neen groote sjukten roate deeruum dät älke soarte sowäil resistenzen häd as uk fon moonige kroankhaide befaalen wäide kon wan ap een fruchtboommäid fuul ferskeedene soarten stounde wäide do nit aal fon jusälge kroankhaid befaalen un dät rakt aaltiede resistente boome wan me ne monokultuur häd kon dät weese dät fluks aal do boome an een kroankhaid stierwe nu wuuden in düsse tied bloot min soarten ap do liesten sät do der foarleeken wäide skuulen dät fierde deertou dät fuul regionoale soarten bienaist af sogoar gans uutstuurwen sunt wuude die pomologen fereen wier näi gruunded man mäd n näien sweerpunkt ju ärhooldenge fon ju soarten fuulfoold un fon dän oolden hoochstom fruchtounbau dät ääntjen is ne technik juu foarallen benutsed wäd uum fruchtboome vegetativ tou fermoorjen also tou kloonjen so kon me ne fruchtsoarte fääretuchtje sunner dät juu sik uurloang genetisk ferannerd me äänted mongs oaber uk uur plonten uum n fruchtboom tou ääntjen bruukt me n jungen uut säid woaksenen jungen boom dän litjen ant as unnerloage fääre bruukt me ne takke juu sonaamde äänte fon juu soarte juu man fermoorje wol juu skuul oaber nit moor as tjo knoaspen hääbe uurs ferdruugje doo buppere un dan kon me se uk gliek ousniede die litje ant wäd oukapped hie skuul neen oaine spiere moor hääbe deermäd hie aal sien energie inne äänte stikked juu so ap dän ant befäästiged wäd dät doo bee touhoopewoakse konnene deertou rakt dät uunerskeedelke techniken otto schmitz hübsch februoar ap t riedergoud winnenthal bie xanten november in merten bie bonn waas n läich rhiensken fruchtboom tuchter sin bääsjebaabe johann anton schmitz sänt sien oadelenge johann anton schmitz hübsch waas n grootgruund oainer un ökonomie räid die foar interessierde sik al foar fruchtboom tucht otto schmitz hübsch säärm waas uk fon juugend oun deerfon begäisterd un wüül ätter ne uutbildenge un studienraisen mäd n rienen frucht ounbau bedrieuw ounfange wät foar düsse tied täämelk modern waas toumoal ju fruchtboomtucht fröier ja eer foar dän oaine gebruuk waas hie foont ne loundskup ju sik deertou oainde twiske kölln un bonn wäästelk fon n rhien düütsk vorgebirge in t jier laide hie ne plontenge oun wier hie systematisk swäk woaksende boome as ante foar sien boome benutsede sien läichstom fruchtboome kuude hie tichter plontje in t jier äntdäkte otto schmitz hübsch dän rooden boskoop ne mutation fon ju allere aapelsoarte boskoop schmitz hübsch moorde ju näi äntdäkte soarte truch ääntjen ounfang fon do er jiere tuchtete hie ne näie boomfoarm ju der ap düütsk schlanker spindelbusch hat dät is uk ne litje foarm ju t b deertou benutsed wäd uum do boome bolde as wien ranken ticht touhoope plonted an n träid tou luuken ätter sin dood kuuden sik do näie litje boomfoarmen algemeen truchsätte wiermäd bit däälich die traditionelle un natuurnaie hoochstam frucht ounbau tou kampjen häd njuugentich prozent fon aal do europäiske fruchtboome heere däälich tou ju foarm schlanker spindelbusch uutände düütsk utende is ne buurskup fon strukelje ju lait wäästersiede äi un noudelk fon dät uutändjer kanoal noudelk fon uutände lait klaaster in dät middeloaler waas utände dät säspeltäärp fon dät hüüdige strukelje ne uurkunde fon boalt fon beernt swartewoldt kerckheer pestoor to uthende die noome lät sik goud ärkläärje as uuteende fon seelterlound foarallen wan me do wiede uurswimmengsgebiete tjoomelge noudelk deerfon in betracht nimt foar sun oolden noome lät dät oawers n bitje tou truchsichtich fielicht kon me dan neuende bie wilhelmshoawen ferglieke dät fröier ennede innede hiet un deermäd n ithi noome uut dät eerste ätterkristelke jierhunnert deerstoalt där is al ju sproake fon ne säärke in uutände in dät jier bit tou dät jierhunndert hied dät säärkspeel noch dän noome uutände ne näie siedlenge uum ju säärke kreech dan dän noome strukelje wier die uutäntjer knoal in e äi gungt hiede twäis siks schulte hiere hällenge do hääbe bit uum hiere hällenge noch in bedrieuw häiwed die lääsde oainer waas conrad schulte un deer stuuf ieuwenske waas uk noch ne hällenge un dät waas fon lout sien wänte fon baalenje lout sin jan johann jansen dan waas där noch dumains hällenge ju liech in uutände an de häddenkebucht an e äi oaber do hääbe sik fröier moal uurdäin un do hääbe se him tou n konkurs drieuwen jo hääbe ju fersicherenge wäil nit goud genouch häiwed die baude wuddelke träimäst skuunere in do jiere dät wieren gjucht faine groote sailskiepe uum wuud in uutände ne smiede un woainmoakeräi fon hermann dannebaum gruundet ätter sien dood häd sien suun stephanus dannebaum dän bedrieuw uurnuumen dät unnerstuk fon ju uutändjer määlne stoant noch ap de bäirch aastelk fon t täärp deer liech uk dät määlnboot foar do kunden uut baalenje die lääsde oainer wier hermann müller an ju näie buurmeester schröer sträite lait n näi bedrieuwengebied dan is där noch in uutände bie strouts wai is n näie siedlenge äntsteen baalenje of baaljene düütsk bollingen roomelsk boaljene is ne buurskup fon strukelje ju lait aastersiede äi un suud aastelk fon dän uutändjer kanoal deer in de fotje skäl die fräisenköönich radbod begreeuwen lääse die noome is oold uurlääwerd as boldynck boldinghen dät lät sik ärkläärje as an en ingen ouleedenge fon n persoonenoome balde fon dän stam bald dapper ju oard ingen noomen wiesde siet dät jierhunnert in aastfräislound ne groote produktivität ap in ju tied kuud mäd dän noome dan uk ju buurskup äntsteen weese in baaljene is n gestrich dät hat hanneschite dät wuud dan fröier oafte as skeldnoome bruukend intwiske is bekoant dät dät n oold woud is un sofuul betjud as säärkhoaf där wier fröier wail n germanen säärkhoaf n stukje de seelter äi häärunner in e äkke in baalenje wier ju sträite ätter elisabethfeen un bäärsel gungt deer hieden lassen hiere hällenge do hääbe de hällenge al uum aproat bie ju uutändjer määlne liech deer uk dät määlnboot foar do kunden uut baalenje fröier so uum wier in baaljene an ju ostermoorsträite ne broodfabriek baalenje hiede fröier ne oaine katoolske skoule ju baalenjer skoule wuud baud as skoule an dän baaljener kanoal eerste wieren där sköilere in dän waareldkriech wieren dät al sköilere ju skoule wuud ap two klassen un ap tjo klassen fergratterd ju hoogere klassen keemen ätter ju skoule in strukelje ju skoule wuud dän sleeten do koastere an ju skoule wieren in do er jiere wuud dät ferienhusgebied sonnenau an ju seelter äi ieuwenske strukelje baud siede ff n glitsker is ne uut snee äntsteene groote iesmasse ju sik as ne äi bloot loangsoamer n ouhong deelbewääget dät rakt dät noch ap hooge bierige toun biespil in do alpen man juust so uk in koolde regione nai bie do pole so toun biespil in gräinlound deer rakt dät uk inloundies dät is ju grootste glitsker foarm ju ganse loundskuppe bedäkt bie ju äntstoundenge fon glitskere wäd uut ne loage fon näien snee ne loage fon glitskeries ju dan nit fuul moor as n tjaandel fon ju uursproangelke tjukte häd besunners in gebiete do gewöönelk druuch sunt wäide glitskere as swäitwoater reserven nutsed wierbie man deer däälich appaasje skuul wült in dät jungere glitsker ies dät foar eenige jiertjaande äntsteen is oolde pestizide ienfäärsen sunt in europa wuude glitsker ies toun deel sogoar as keelmiddel benutsed fon bit wuude an n unneren grindelwaldglitsker ies kommerziell oubaud un bit paris exportierd in dät noudwääste fon pakistan wäide sänt loange tied kunstelke glitskere as woaterspieker baud do oaber wietenskuppelk blouked neen ächte glitskere sunt deeruum dät t b dät ies nit uut snee äntstoant foar sun kunstelken glitsker wäide mäd fuul oarbaid iesbrokken ap n hoogen bierich m transportierd wier dät skaad rakt deermäd do brokken touhoopefjoose wäd uk floudich woater deertouroat dät wäd dan noch isolierd un dan mout man dät sowät fjauer wintere lääse läite deermäd dät noch truch natüürelken snee un ies woakst dan is sun kunstelken glitsker kloor düsse technik wäd bit däälich benutsed die wirtskuppelke nutsen fon do europäiske glitskere lait däälich foarallen deeroane dät jo dän froamdenferkier anluuke deeruum dät n glitsker truch steenstoaf un algen sieläärge nit rien wiet is an eenige steeden sogoar gries af bruun hääbe do glitskere natüürelk aaltiede sunnenlucht absorbierd un sunt deertruch aaltiede n bitje ousmolten man ju groienge in winterdai waas n uutgliek däälich rakt dät bie fuul glitskere naan uutgliek moor tou dät ousmilten deerfoar rakt dät ferskeedene gruunde aan deerfon is dät truch rout uut ougase do glitskere noch minner wiet sunt un moor sunnenlucht absorbierje eenige wietenskuplere fersäike truch wiete folien do se ap do glitskere lääse düssen effekt litjer tou moakjen man n uur wichtigeren gruund is die anthropogene glääshuus effekt truch dän et ap uus äide aaltiede woormer wäd dät problem is nit bloot dät truch ferannerenge fon ju loundskup lieuwendsruume ferlädden gunge n fuul gratter problem is dät wan aal do glitskere mäd do groote flakten fon inloundies in do polargebiete smilte wäd die woaterspeegel fonne see so fuul haager dät läige loundskuppe foarallen in groote deele fon bangladesch un do niederlounde unner woater sät wäide konnene as dät in iestiede moor glitskere roate waas ja uk die woaterspeegel fuul djapper as däälich so roate dät ne tied ju weichsel kooldtied as maas un themse bee in n rhien flooten wült n grooten deel fon n noudsee gruund lound waas n uur problem is dät truch dät ousmilten fon do glitskere oolde pestizide wier uut dät ies kuume die gebruuk fon düsse pestizide is toun deel al sänt jiertjaande ferbeeden deeruum dät se so gefoarelk sunt man nu kuume se wier in ju uumewaareld in iestiede wieren se uk in middel europa fuul gratter un wieren in regione wier et sowät däälich nit moor rakt wier me oaber an ju loundskupp noch ärkanne kon dät so moonich een doal fon n glitsker in t lound skrabbed is un dät so moonich aan höäwel fon dät materioal stamt dät n glitsker foar sik häär skäuwen häd die boars perca fluviatilis düütsk flussbarsch is ne oard fon bunkenfisk die boars is n fisk mäd moorere dunkere twäärs striepe an n körper hie häd two räächflunken wierfon ju faandere goud ärkanboare stiekelstroale häd buuk un bääterflunken sunt roodsk ju loangte fon dät diert bedrächt gewöönelk cm säilden uk gratter man sieläärge nit moor as cm die fisk wächt bit tou kg die boars lieuwet in rauelk fljootende un stoundende woatere in groote deele fon eurasien wan eenige wietenskuplere do der kweede dät hie touhoope mäd ju amerikoanske oard perca flavescens een gemeensoame oard bildet gjucht hääbe rakt dät düsse oard uk in amerikoa man dät is striedich doo bleeke oaiere fon n boars wäide in bit tou aan meeter loange beende oulaid ätter füüftien bit twintich deege sluupje doo litje boarse soloange hie jung is frät sun boars wirbelloose dierte as litje krääpse un moaden fon insekten ätter two bit tjo jiere kon die boars sik säärm moorje wan hie aller is kon hie uk fiske frätte dan frät hie toun deel sogoar litjere boarse die boars kon wan t hooch kumt tjoon jiere oold wäide dät seelter balspil of balsloon waas bit in dät jierhunnert een oard nationoalsport in dät seelterlound dät balsloon waas dät gewöönelke spil an sun un fierdeege ap n brink wuuden do siedenskeede truch strieke af teeken fäästlaid wät uur dät skeed liech heerde nit tou dän spielruum un hiet buute dät buppere eende fon dät spielfäild bestimde ju stoite dät waas n ousoageden boomstubbe uut häd holt die oungreeuwen wuude dät fäild bääte ju stoite hiet bääte in ju gjuchte ju stoite juunuur waas dät eepen sunner skeed un hiet unner in juundeel fon buppe bie de stoite poark hiet die striek twäärs uur dät spielfäild hie waas wul twintich bit trütich treede fon ju stoite oawe die bal moaste uur dän poarkstriek wäch hauen wäide wan hie foar dät spil betjuudenge hääbe skuul bie kräftige spielere kuud die poark uk wieder fon ju stoite oawe weese die bal wier mäd spield wuude waas fon wullen jäiden un fon n skouster mäd leeder glääd uurleeken af uk wul n strom wikkeld kljoun dät mäd wullen jäiden truch stopped waas die bal waas so an de träi tuume tjuk un moaste elastisk genouch weese so dät hie wan hie sunner groote ansträngenge liekdeel ap ju stoite smieten wuude licht wier hooch wippede un bekweem mäd ju eepene hounde in n winkel fon groade wächhauen wäide kuude ju antaal fon do spielere kuud ferskeeden groot af littik weese as bie dät käägelspil ju buppere paatäi waas sotoutällen ju weerende paatäi ju eerste liet gewöönelk truch swäkkere sloo er dät balspil ounfange bie dät spil moaste man appaasje dät die ouhauene bal nit uur do bee siedensloote man liekuut uur dän poark wäch muugelkst wied in ju boan flooch flooch die bal buute af keem hie nit uur dän poarkstriek wäch dan waas dät n puudel wierfoar die sloo er uutlaached wuude un hie moaste uurs aan plats moakje dan älke spieler hied bloot eenmoal in ju sälge runde dät gjucht dän bal outousloon flooch die bal oawers wät sik so heerde uur dän poark wäch in ju spielboan hääroun dan waas et apgoawe foar ju junpaatäi dän bal in t fljoogen af bie dät aphupjen fon ju gruund wier tourääch tou sloon dit wai un häärsloon fon dän bal waas tougliek die interessanteste un wichtichste deel fon dät spil un in dissen kamp die oafte loange wai un wier woogede bewäärde sik ju geskikkelkhaid un ju kittegaid fon do spielere ju oungriepende paatäi hied foarallen tou ferhinderjen dät die bal fon ju juunpaatäi bääte ju stoite tourääch sloain wuude dät waas ne groote blamoasje un kostede tjoon punkte un uursiede moasten jo deerätter trachtje dät jo dän bal muugelkst wied in ju fäindlienje foarskoowen ju ouweerende paatäi hied natüürelk in bee falle dät juundeel in oogene waas die bal nit moor an t fljoogen af huppede nit moor man rulde bloot moor uur de gruund so doarste hie nit mäd de fout af uurs apheelden wäide wier hie tou raue keem wuud n teeken moaked dät sonaamde määrk bie älke foulgjende balsloo er wierhoalde sik die sälge kamp wuud bie dät wai un wiersloon die bal uk moal nit apsichtelk uur dät eene af dät uur siedenskeed ätter buuten sloain so waas deermäd naan puudel moaked man me uurdruuch dän punkt wier die bal lääsen bleeuw in gjuchtwinkelge gjuchte ap ju spielboan un moakede deer dät määrk hieden nu ap disse wiese aal do spielere fon ju oungriepende paatäi de riege ätter dän bal ousloain un wieren somäd alle määrke tou uursjoon so wuud dät ap wiedste in de spielboane foarskäuwene määrk as kat beteekend nu wuud deeruur berät af me ju juunpaatäi noch aan kamp ounbjoode wül uk ju ouweerpaatäi uurliech fon hiere siede af jo in anbetracht fon dän twiskenruum twiske kat un stoite dän kamp ounnieme wülen dät hat af jo leeuwden dän bal fluks bie dät eerste ousloon af in dän kamp fon dät wai un wiersloon uur dissen kat wäch foarskuuwe tou konnen heelt ju oungriepende paatäi hieren kat nit wied genouch foarskäuwen so roate ju sik un konzedierde dän fäind fieuw punkte wierfoar jo dan dät gjucht hieden buppe tou blieuwen un fon näien tou fersäiken af jo foar sik n beeteren kat hääruut slo kuuden waas ju ouweerenden paatäi nit de meenenge dän kat fon ju juunpaatäi uurhoalje tou konnen so roat ju sik dät hat ju fersichtede ap dän fersäik un betoalde uk ju buuse fon fieuw punkte wieren oawers bee paatäien glieker wiese sik as sieger sicher ju eene de meenenge dät hiere kat nit uurbeeden wäide kuude ju uur de meenenge dät jo deertou wul instande wieren so wikselden bee hiere steede uume so dät ju bithäär oungriepende paatäi ju ouweerende wuude un ätter unnern do uur deerjuun ätter buppen look dät seelter balspil is fründ tou tennis un tou dät wäästfräiske in seelterlound wuud dät ätter minssen uum al fuul minner däin as eer man bröring koant dät daach noch kaaljen wäd spield fon mintwain fieuw wänte in de midde fon dät spielfäild deer is sun pot ne litje kuule fjauer fon do spielere hääbe ne fääste steede aal uum dän pot tou un ieuwenske älk fon him is n litjen pot dan rakt dät n holtenen bal fon grööte as n tennisbaal ju kuuse aal spielere hääbe n stok as n hondstok äänelk as bie golf spieljen deermäd stounde do fjauer in hieren pot wült die füüfte fersäkt de kuuse in dän groote pot tou kriegen do uur wollen him deeran mäite truch ju kuuse wächtouhauen kumt deerbie n litjen pot fräi sodät die füüfte sin stok deeroun hoolde kon dan mout die uur mäd de kuuse loope so as dät hat kuusjen wuud spield ap n wiltekompsdom fluks bie de skoule dan roat dät two paatien fon ju eene paatie wuud dan so wied as t geen ju holtene kuuse smieten dät waas n holtenen bal fon grööte as n tennisbal ju twäide paatie stuud sun füüftich treede fääre un dan hied älk sun brääd mäd n steele un deer moasten jo de kuuse mee mäite hieden do se mät dan waas t goud dan doarsten do stounden blieuwe un doarsten wieruume smiete mätten jo se nit dan moasten do so wied räägels as ju kuuse ron sofuul kuud die uur dan wieder gunge un dan geen dät so wai un wier die am wiedsten smiete kuude die hied dät dan wonnen deerbie kuud dät weese dät do n gansen eende de wiltekompsdom ätter moasten man kuud uk weese dät do uur dan wier räägels moasten dät waas dan aal twiske do skoulpausen boukelisk de bokelesch loangleeken hat dät boukeliesk unner froamdienfloud uk boukeläsk is ju noudelkste buurskup fon seelterlound uumdät dät deer een oolde johanniterkommende rakt wäd ju buurskup mongs eenfach klaaster naamd ju buurskup läit noudelk uutände wäästelk baalenje un bieuwelte un aastelk ubbehusen ju buurskup häd dän noome klaaster fon dät oolde johanniterklaaster wierfon ju kapälle noch stoant siet waas deer ne skoule in roagebierich in ju klaasterkommende boukelisk leeter hiede dan boukelisk ne oaine katoolske skoule wuude begjucht dät deer n koaster in boukelisk anstoald waas häd paachter thoben ne koomere an sien huuus anbaud un foar rieksdoaler in t jier ferhierd roat dät unnnergjucht in dät huus fon paachter hinrich ahlers do koastere an ju skoule wieren fröier stuud der suudelk boukelisk ne molkeräi ju baksteenkapälle fon ju fröiere deelläitenge fon dän johanniteroarden in boukelisk is uut dät jierhunnert un is ju eenige fon disse oard aal do uur fräiske kommenden fon dän oarden sunt in ju reformation unnergeen un do bauwierke fernäild wuuden so stoalt ju dän hl antonius wäide kapälle in klaasterbusk n kultuurhistorisk kleenood deer ju is nit bloot dät ooldste katoolske goddeshuus in ju meente man uk dät ooldste bauwierk in dät ganse seelterlound in dät jier wuude ju apweendich restaurierd die klaasterbusk in n grooten woold uut näddelboome un eeken un is mäd dän aasterhuser busk ungefäär hektoar groot truch do woolde lapt ju seelter äi die klaasterbusk waas siet fröier un aleer n träfpunkt fon fräisen un saksen deer wuude fäi un weere tuusked un kooped un ferkooped oafte blieuwen se deer moorere deege as eende fon dät jierhunndert do reede apkeemen keemen deer uk do ljude uut do täärpe uumetou dan waas deer n räädrennen twiske strukelje un potshusen uut düsse träffen is dan ju boukelisker kirmes äntsteen duusende fon junge ljuude uut seelterlound aastfräislound un dät ooldenburger munsterlound keemen mäd hiere reede motorreede mäd ounhongere un frachtwoaine tou dät fäst ap klaasterbusk deeruut wuud dät jierelkse pinksterträffen mäd ne donsferounstaltenge frühtanz bei klosterbusch fon smäidens bit ätter dän middai dät geen noch so bit in do er af er jiere bit deer immer moor diskotheken keemen un dät pinksterträffen nit moor so interessant was kroatisk is een suudslawiske sproake of beeter täld een skrift varietät fon ju serbokroatiske sproake in do boalde dialekte kon me nit nit twiske serben kroaten un bosniere unnerskeede uumdät do hauddialekte aal fon serben kroaten un bosniere boald wäide man akavisk bloot binne kroatien do eerste dokumente do as kroatisk beteekend wäide datierje uut dän eend fon dät jierhunnert dät waas dan wäil wäästsuudslawisk serbokroatisk dät fon kroaten skrieuwen wuden is man mäd ju kroatiske skrieuwsproake fon däälich häd dät niks tou dwoon in ju ooldste tied gruundede sik ju skriftsproake ap dät akaviske wilst ju sik däälich ap dät tokaviske gruundet as ju serbiske un ju bosniske skriftsproake uk ap dät akaviske gruundet sik däälich bloot noch ju skriftsproake fon do buurgenloundkroaten dät eerste kroatiske bouk dät een ap dät tokaviske gruundede skriftsproake bruukt is dät beedebouk vatikanski hrvatski molitvenik dät uum skrieuwen wude ju moderne skrieuwwiese stamt uut bartol kasic näiskäddel of näischärrel is n litje täärp in ju grootgemeende ait n bitje suudelk fon dät seelterlound näiskäddel äntstuude ätter dän grooten bround in skäddel in däälich woonje deer moanskene ap ne fläche fon qkm ap dät woapen fon näiskäddel fljoote marka un oaje tou ju seelter äi touhoope in hiede näiskäddel ienwoonere ju moorhaid fon ju befoulkenge is roomsk katholisk in kuuden noch ienwoonere seelterfräisk baale däälich is dät düütsk hoochdüütsk platdüütsk noudelk fon dät täärp sunt do b un b do wichtichste buundessträiten dät kustenkanoal lait noudelk fon näiskäddel un ferbiendet ju oamse mäd ju weser juu wilmesauriske sproake wymysiöery is ne wäästgermaniske minnerhaidesproake ju wäil deertruch äntsteen is dät in t trättienste jierhunnert uut düütsklound hollound un skotlound ljuude ätter wilmesau wymysoj wai leeken sunt dät lait an t sleesisk littikpolniske skeed so is ju sproake wäil oulat fon n middeldüütsken dialekt fon t tweelifte jierhunnert die stäärke ängelske fräiske holloundske platdüütske un polniske ienfloude uutsät waas ätter dän twäide waareldkriech wuude ju sproake fon do kommunisten ferbeeden eerste doarste me wier wilmesaurisk baale daach wuude ju sproake bie doo maaste junge ljuude truch dät polniske ärsät däälich rakt dät bloot noch soogentich toun grootsten deel oolde baalere fon t wilmesauriske n wääseläid in wilmesaurisk mäd seelter uursättenge ju kachelotplate fon frantsöösk cachalot wät so fuul hat as düütsk pottwal is n hoogen sound wäästelk fon juist die tou do aastfräiske ailounde tälld wäd al wude die noome foar een haagere steede in t wääd bruukt in keek deer bie gewöönelken hoochwoaterstound n bitje sound uut in hiede dät ailound al een grööte fon hektar un deer wieren meetere hooge gäärsbewoaksene düünen ap twiske un häd sik die sound ap dät noaberailound memmert toubewääged ätter two orkanfloude in n häärst wieren do düünen ferswuunen un dät ailound hiede bloot noch een grööte fon hektar man dät is sänt düsse tied wäil wier woaksen ap ju kachelotplate lieuwje sowäil seehuunde as uk do säildenere keegelrubben dät lound wursten is ne historiske londskup twiske bremerhoawen un cuxhoawen dät lound wursten häd sien fräiske fraiegaid in dat jier ferlädden bie dan slacht fon is ju foonedreegerske tjede peckes stuurwen sowät bit tou hääbe do wurstfräisen deer noch foar n deel wurstfräisk baald deerätter wuuden dät platdüütsk un foarallen dät hoochdüütsk do sproaken in dät lound wursten däälich heert disse historiske londskup tou ju samtgemeinde land wursten in dän loundkring cuxhoawen ju samtgemeinde land wursten wuude an n meerte bilded un bestoant uut do soogen meedglidsmeenten cappel nordseebad dorum midlum misselwarden mulsum padingbüttel un nordseebad wremen die tourismus is fon groote betjuudenge in dät lound wursten in wremen un dorum rakt et boanhoafhalten an ju boansträkke bremerhoawen cuxhoawen dät wurstfräiske uk wurtfräisk wortfräisk wurster fräisk waas n dialäkt fon de fräiske sproake ju der fermoudelk bit toun ounfang fon dät jierhunnert in dät lound wursten noudelk fon bremerhoawen boald wude dät heert mäd dät harlingerfräiske dät wangeroogiske un moor uutstuurwene dialäkte juust as dät seelterske tou ju aastfräiske sproake dät lound wursten heerde nit tou dät uursproangelke siedlengsgebiet fon do fräisen wuud oaber in dät middeloaler toulääst fon do kolonisierd un bildede ne oainständige loundgemeende in dät jierhunnert begon ju fräiske sproake allerdings uuttoustierwen uum fon dät läichsaksiske fertroangen tou wäiden in dät lound wursten uurlieuwde et oawers wät laanger as in aastfräislound ap eende fon dät jierhunnert wuud ju sproake in two woudeliesten beskrieuwen ju waas tou ju tied oawers al bolde uutstuurwen in dän eerste haldeel fon dät jierhunnert is dät fräiske in wursten dan wäil gans uutstuurwen dät wurstfräiske waas unner do germaniske sproaken wät gans besunneres in fuul ooldfräiske woude ferswoont die stamvokoal un bleeuw die oolde flexionsvokoal beheelden die wuud sogoar tou n loangen vokoal so wuud biespilswiese dät ooldfräiske sunu suun zu snuh dät rakt neen uur germaniske sproake in ju sowät foarkumt in dät läichdüütske dialäkt fon dät lound wursten fiende sik däälich noch eenige fräiske substroatwoude nils rhammar naamt do biespiele maon hand und spanndienste bau d n bremse schuur schuulschotten libelle und jill n gellend schreien wiehern die upstalsboom waas in dät middeloaler ne thingstede bie rahe suudwäästelk fon aurk fertreedere fon do fräisen träfden sik deer in dät un jierhunnert ap dän täisdai ätter pingster do fertreedere koomen ut do fräiske soogen seelounde bie dän upstalsboom koomen do fertreedere dan touhoope um gjucht tou spreeeken un besluute tou foatjen ieuwenske gjucht un besluute sunt uk täkste uurlääwerd do n militärallianz twiske do unnerskeedelke soogen seelounde beskrieuwe bie ju upstalsboomfersamlenge fon kreech appingedam sien stäädgjuchte dät monumänt wät deer däälich stoant is deer in dät jier deelsät do oolde flintsteene sunt fon ne oolde oubreekene säärke uut aurk siet organisiert dät friesisches forum älk jier ne upstalsboomfersamlenge ap n täisdai ätter pingster in dät jier fierde die fräiske räid dät jierige jubileum fon dät fräiske manifest bie dän upstalsboom dät glaanbäist hoochdüütsk glanrind glanvieh paltsersken dialekt glvieh is n regionaale rasse fon t bäist ju in t ee emaalige hertsochduum palts twobrääge tuchted wuuden is uursproangelk skäl dät in dät hertsochduum palts twobrääge roode bäiste raat hääbe roode bäiste rassen raate dät in suuddüütsklound aleer oafte toun deel rakt dät do uk bit däälich noch man do palts twobräägiske bäiste wieren nit goud tuchted dät skäl ree äl bullen raat hääbe do juust so littik wieren as een suugend koolich dät kon ünnerskeedelke uurseeken hääbe intucht läipe selektion af läipe ärneerenge fon ju politik uut fersoachte me fon t aachttienste jierhundert oun dät troch ienfierenge fon fraamde bäiste deerünner dät simmendoaler fläkfäi on dät limpurger bäist tou behieuwjen faarallen hertsoch christian iv fon palts twobrääge die grooten ienfloud uk ap ju geskichte fon hoangste rassen hiede geen juun dät probleem oun die hertsoch heelt fräiske bäiste on simmendoaler fläkfäi dät raate hie kostenloos af tou n gunstigen pries an do buuren ou faarallen dät simmendoaler fläkfäi hiede grooten ienfloud ap do heemske roode bäiste wieruut dät glaanbäist äntstuude touhoope mäd dät glaanbäist äntstuude uum dän tuunersbierich uk dät tuunersbieriger bäist do tuunersbieriger bäiste hieden oaber ieuwenske dät simmendoaler fläkfäi uk bruunfäi ünner hiere faaroolden wieruut een swot pigment resultierde dät mongs uk noch fuul leeter aptried dät tuunersbieriger bäist skäl loodiger weesen hääbe on bruukboarder as aarbaidsbäist wilst dät lichtere glanbäist in düsse tied faarallen molk reeke skuul in dän loop fon t aachttienste jierhundert kreegen do bee rassen gjucht goude aainskuppe ountuchtet in do er jiere wude ju palts frantsöösk besät on keem ju offiziell tou frankriek do frantsoosen bemäärkeden bolde dän wäid fon dät glaan on dät tuunersbieriger bäist on suurgeden deerfaar dät glaanbäiste on tuunersbieriger bäiste ätter frankriek wäi broacht wuden uum ju tucht fon eenige frantsööske rassen tou ferbeeterjen tou ju glieke tied wüül me fonsäärm uk dät glaanbäist on dät tuunersbieriger bäist ferbeeterje deertou skuul dät in dät dpartement an n tuunersbierich in älke meente aan swaitser bulle reeke on naan bulle doarste kooped wäide die nit in t faaren fon een köärkommision besierksraat fon n kanton touhoope mäd aan slaachter on aan buur köärd wuden waas ju kommision kuude dän bulle uk leeter noch iensen köärje on wan hie nit goud waas slaachtje läite ätter dän wiener kongräss wude ju palts wier bayerisk do frantsööske köärkommisione raate dät also nit moor man die ferkoop fon glaan on tuunersbieriger bäiste ätter frankriek wäi geen fääre ju regierenge ju dän ferljus fon goude tucht dierte ferhinderje wüül ferlaangede een stjuur faar dän export fon bäiste man die fersäik holp heel on aal niks deeruum dät ju stjuur faar aal do bäiste gliek waas koopeden do hondelsmonljuude nu aaltied bloot do bääste dierte do se dan in frankriek besünners juur wier ferkoopje kuudene uum dän ferljus troch dän tol wier uuttouglieken nu bleeuwen in ju palts faarallen noch minnerwäidige dierte uurich köärd wuden se uk nit moor gjucht deeruum wuden do glaan on tuunersbieriger bäiste wier läpper ju bayeriske ferwaltenge sätte also wier näie köärkommisionen ien mongs mäd aan fäidokter deerbie toumindest faar dän besirk kusel is een ferbeeterenge fon ju rasse uurlääwerd in düssen besirk raate dät faarallen roode man an ju lauter uk jeele dierte fon oun wuden do ünnerfiendengen mäd do köär kommissionen ätterfräiged wierbie hääruut koom dät do nit uunpaatäiisk nouch wierene deeruum raate ju regierenge in t jier näie witte wier toun biespil oane stuude dät doo köärkommisionen älket jier in n januaar näi köärd wäide nit fuul leeter wude dät simmendoaler bäist een gjuchte betrouenge fon do heemske glaan on tuunersbieriger bäiste in dän besirk kusel on an n tuunersbierich wuden faar ju förderenge fon do heemske bäiste tuchtstatione apgjucht man do wuden nit gjucht beaachted sodät jo wier aplöösd wuden noch aaltied wuden goude dierte ätter frankriek wäi ferkooped me tuchtede faarallen bie do tuunersbierigere shorthorn bäiste ien uum dän wäid fon ju rasse tou ärhoolden dät holp oaber nit fuul do mäd shorthorn bäiste fermiskede glaan on tuunersbieriger bäiste broachten minner molk on wieren fon hieren körperbau uk nit moor so goud so heerde me dät wier ap on begon maasttieds wier simmendoaler fläkfäi ientoukjuusjen dät gewicht fon ju rasse wude litjer wäil deeruum dät do dierte do troch düsse ienkjuusenge nu moor fodder bruukten wät do buuren nit wisden tou begin fon dät twintichste jierhunnert waas dät glaan tuunersbieriger fäi jeel ju snuute on do sliemhäide wieren ljaacht bit bruunelk on do ljaachte houdene hieden dunkere spitsen al wude begonnen frankenfäi ientoukjuusjen owwol dät eegentelk nit so toacht waas troch do uutwierkengen fon n eersten waareldkriech wier maaste tuchtere ünner t ruur koomen on do touhuusblieuwene moor aarbaid hiedene as bäistetucht also nit moor köärd wude wude die wäid fon do bäiste wier minner in do trüütiger jiere fon t twintichste jierhunnert wude ieuwenske dän verband rheinischer glanviehgenossenschaften leeter uumbenaamd in verband rheinischer glanviehzüchter uk aan grooten täkferband die reichsverband für die zucht des gelben höhenrindes gruunded wier ieuwenske dät glaan tuunersbieriger bäist uk dät frankenbäist dät lahnbäist on dät limpurger bäist oane wierene in düsse tiede wuden do rassen uk ap on tou fermisked kuuden hieren aainen charakter oaber ärhoolde fon dän verband rheinischer glanviehzüchter wude in do füüftiger jiere oumaaked dät dät roode deenske molkfäi ienkjuused wäide skäl deertroch wude die oolde jeele typ in gefoor broacht do maaste glaan bäiste fon n näien typ wieren apgruund fon do ienkjuusengen nu rood on broachten moor molk in do säkstiger jiere heerde ju tuchtaarbaid troch dän fereen ap eerste in do tachentiger jiere wude aan aarbaidskring faar ju ärhooldenge fon ju rasse nu wier ünner dän noome glanrind gruunded die aarbaidskring kuude noch jeele wieuwelke glaanbäiste fiende deerünner bloot oankelde wuddelk rienrassige dät raate neen bullen moor man fon aan besünners gouden bulle mäd noomen hannibal waas noch fäärsen sperma deer so raate dät wier koolwere uum ju intucht tou ferminnerjen wude wier frankenfäi ienkjuused wierbie uk sukke dierte nuumen wuden sunt do uk glaan bäiste ünner hiere faaroolden hieden glaanbäiste wieren je uk in allere tieden in t frankenfäi ienkjuused wuden do glaanbäiste hääbe däälich stäärke ienfloude fon uur rassen so rakt dät moor dierte mäd ünner füüftich as mäd uur füüftich prozent glaanbloudandeel troch selektive tucht wäd oaber ju oolde genetik fon t glaanbäist fääre ärheelden dät rakt däälich eenige hunnert glaanbäiste navajo uk navaho oainbeteekenge din bizaad is mäd baalere ju grootste indioanersproake in do usa man dät rakt een äntwikkelenge ju uus wiest dät düsse sproake fielicht uk bolde betroued is die andeel fon rien ängelsk sproakige bäidene fieuw bit soogentien jiere oold is twiske un fon ap woaksen unner dän twäide waareldkriech wuud ju sproake bruukt as kode in dän pazifikkriech truch navajo kodespreekere uum stilkene militäre begjuchte uur dät radio tou seenden dät hied dän foardeel dät dät n gjucht gaue methode foar ferslöätelde kommunikation waas ju kode is sieläärge nit fon do japaner breeken wuuden juust gratter as uuse interlingue nit tou ferwikseljen mäd interlingua is een kunstelke toal man ju is ful minner bekoand as esperanto ido interlingua un volapük die toacht die ju toal interlingue tou gruunde lait is dät me woude nimt do in masse fon do wäästelke toale europa amerikoa uas äänelk sunt un ju toal deeruum foar europäere un amerikoanere eenfach tou ferstounden moaket uumdät sik dät uurspröängelk foar allen ap dät wääste gruundet hiet dät uurspröängelk occidental man dät wude uumebenaamd un deer wäd nu argumentierd dät dät uk foar ljuude uut dät aaste eenfach tou leeren is uumdät stuurere woude maast an eenfache woude uut dän gruundwoudskats anliend sunt uumdät do woude do in ju wäästelke waareld aalmeen ferstoundelk sunt maast lienwoude uut dät latienske sunt sjucht interligue nit ful uurs uut as een romoanske toal die ätterdeel fon interlingue is as bie aal düsse bewisd eenfache ärfuunene toale dät me deer neen goude riemsele un aal sowät fon moakje kon uumdät dät aal eenfach tou steril is do färöer sunt ne ailoundgruppe in dän noudatlantik twiske dät fereeniged köönichriek norwegen un ieslound touhoope sunt do ailounde n autonoom gebiet fon dänemark haudstääd is trshavn do färöer bestounde uut ailounde deerfon sunt bewoond mäd n ienwoonertaal fon do faeröer sunt siet dät jierhunnert fon norwegen häär besiedeld wuuden in dät jierhunnert wuuden do ailounde besit fon dän norwegiske köönich as norwegen sälwen deel fon dänemark wuuden koomen do faeröer uk unner ju deenske kroune ätters is dät so blieuwen uk ätter dät norwgeen eerste sweedisk un leeter oainständich wuude in dät jier kreegen do ailounde wiedgungende sälwenferwaltenge do faeröer heere nit tou ju europäiske union muugelk sunt dät do färöer ailounde weesen do aal touhoope in dät un jierhunnert as een ailound mäd noome frisln oubielded wieren ap seekoarten man die ferbeend mäd fräislound is noch nit düütelk die hoochste bierich fon ju inselgruppe is slttaratindur mäd meter dät rakt ailounde wierfon bewoond sunt dät grootste ailound streymoy is uur ne brääch ferbuunen mäd dät twäidegrootste eysturoy do bewoonde ailounde sunt dät achtiende uunbewoonde ailound is ltla dmun ap aal do ailounde woonje mädnunner sun ljuude do maaste moasnskene sowät kuume fon do färöer sälwen uur gruppen sunt dänen isloundere un gräinloundere norweger un poole sunt ächte minnertaale ap do ailounde ju eerste sproake ap dät ailound is dät färöiske dät fon uungefeer moanskene boald wäd un dät fründ is tou dät iesloundske ju uurde sproake ap do färöer is dät deenske die litje prins is ju seelter uursättenge fon dät frantsööske bäidensbouk le petit prince fon antoine de saint exupry new york hier aan litjen tekst fon dän skrieuwer säks jiere waas iek oold do kreech iek moal een bouk uur dän urwald tou foatjen dät hiede ju uurskrift weere fertälster un deeroun foont iek een froaie bielde dät stoalde een riesenschlange deer wo ju een wüülddiert in t geheel ferslook un deerbie rukhoalsede iek hääbe ju bielde hier foar die oumoalt binne in düt bouk stuud boa rukhoalsed hiere fangst ap eenmoal deel ätterdäm kon sik sun boa nit moor röögje dan släpt ju säks mounde un in düsse tied wät die fangst ferknuused iek hääbe domoals ful ättertoacht uur dän dschungel un wät me deer binne nit alles belieuwje kon iek hääbe dan uk mäd n faawpänne ju allereerste bielde in mien lieuwend moalt iek moaste mien mästerwierk dan uk fluks do grooten ljude wiesje un hääbe altied fräiged of jo uk boang sunt foar mien bielde die foaks kwäd tou dän prins hier is mien stilkenhaid dät is gans eenfach man sjucht bloot mäd dät haat goud dät upperste is foar do ogene nit tou sjoon dät bouk is uursät fon margaretha grosser ju uk dät bäidensbouk tuusterpäiter ätter dät seelterske uursät häd dät bouk le petit prince is ätter uur sproaken uursät un is uk uursät ätter dät wäästfräiske fon jacobus quiryn smink die uk dät bäidensbouk tuusterpäiter ätter dät wäästfräiske uursät häd le petit prince is uk ätter two dialekte fon ju noudfräiske sproake uursät wuuden tuusterpäiter in t düütske originoal struwwelpeter naamd is n bäidensbouk fon heinrich hoffmann uut dät jier dät fon margaretha grosser in dät seelterske uursät wuuden is dät is n bouk mäd pläsierdelke dööntjene un snurrige bielden die struwwelpeter is al in sproaken uursät wuuden un is in uk ätter dät wäästfräiske as smoarge piter uursät fon jacobus quiryn smink un ätter dät noudfräiske sölring as tuusipetji fon kai klint heinrich hoffmann kuud seküür dät seelterfräiske nit ferstounde man dät is ountouniemen dät hie mäd disse uursättenge gans bliede weesen waas so as mäd ju uursättenge in uur sproaken un seküür hiede hie dän tuusterpäiter in ju internationoale struwwelpeter familje wäilkuumen heeten un ju uursätterske gretchen grosser ju dän tuusterpäiter mäd hiere oaine kompetenz un riekdom an ideen een näie seelterske identitäit roat häd foar dät flugge wierk beglukwonsked buutere dt butter wäd moaked fon room fon molk deertou kumt di room in ne säddene dät is n oard fät wieroun n stamper mäd goate die pulst ap un deel bewääged wäd buutere wuud fröier in seelterlound fon wieuwljuude so moaked ju molk ju drooget me in n roompot soloange dät me sofuul häd as me säddenje wol dan mout me ju molk soloange stounde läite dät se suur is un scheeten dan kon me se säddenje is dät suumerdai dan kon me se so koold säddenje is dät winterdai dan mout der heet woater in de säddene uurs kon man dät nit touhoope kriege häd me dan n sät säddend dan foatet dät oun tou schiffen deerbie kon me sjo of dät buuterje wol wan me dan n sätje wier säddent dan kumt der buutere ap de molk dan mout me noch ieuwkes säddenje dät ju buutere in een stuk kumt dät hat touhoope dan kriege do wieuwljuude n holtenen näp häär un n holtene lätse deer kriege se ju buutere mäd uut de säddene in dän näp dan mout ju buutere truchmoaked wäide un hiered un dan mout der soalt oun dan wäd se in n ounsjoonelk stuk moaked un dan is se kloor sies wäd hier in seelterlound nit moaked wäil wie hier nit so fuul molk hääbe vkr apnoame uum leeter wuud dät aal uurnuumen fon ju molkeräi ju molkeräi is ne fabrik tou beoarbaidenge fon molk tou produkte as buutere sies un däälich noch sofuul moor in seelterlound wuud ne molkeräi baud in skäddel heese düsse janen dät was lümke wülm dät was en gouden klouken käärl un uk n goudmööidigen käärl di hied dän binoome fon egyptische josef un di häd n masse foar t tärp schäddel däin hi häd uk n molkeräi deerwai baut dät häd hi ap sien loundstük apsät un doo hied hi deer je n maierist oane di hiet olliges un di olliges di koom fon äästerweede ses ju skäddeler molkeräi stuud stump ieuwenske ju oolde buurensteede fon egeers aan n litjen wai die däälich alter postweg naamd is leeter roate dät ju libby molkeräi midde in seelterlound ls ju stuud aastersiede sträite twiske roomelse un hollen juust ieuwen uur dän iersenboan ap noune tuun dät wier an ju hauptsträite ap ju steede wier so n jiere die combi markt stuud där wier nu ju firma heizungsbau drees is fröier stuud där uk suudelk boukeläsk ne molkeräi do seelter molkeräien sünt nu al loang oubreken där is niks moor fon tou sjoon bielde uut dät fotoarchiv fon theo deddens rhus kommune is een deenske meente in t aaste fon ju region midtjylland ju meente häd een flakte fon km un tält ienwoonere stound januoar die sit fon ju ferwaltenge is in rhus of aarhus ju grootste stääd fon ju meente rhus kommune wuude in ju ferwaltengs reform fon bielded un heerde tou dät rhus amt ju kommune bleeuw bie ju ferwaltengsreform ärheelden ju kommune äntstuude truch dän touhoopesluut fon ju stääd rhus mäd do lound meenten beder malling borum lyngby brabrand sdr rslev elev elsted harlev framlev hasle hjortshj eg holme tranbjerg mrslet ormslev kolt sabro frup tilst kasted todbjerg mejlby trige solbjerg vejlby risskov viby un by juust so as deele fon do säspele skdstrup un vitved ne universität is ne institution wier me wietenskuppelk unnergjucht foulgje kon un wier foarskenge moaked wäd universitäte kon me beskrieuwe as hoochskoulen mäd promotionsgjucht man do universitäten unnerskeede sik maast uk truch n breeden fächerkanon typisk sunt do klassiske al in dät middeloaler ienfierde fakultäten foar philosophie medizin theologie un gjuchtswietenskuppe deertou kuume do natuurwietenskuppe mathematik wirtskaftswietenskuppe sozioalwietenskuppe un uur oarbaidsgebiete fon aal do hüütige universitäte is ju universität bologna ju ooldeste universität deerätter wuude ju universität oxford uum dät jier gruunded ju universität groningen is ju ooldeste universität in do fräiske lounde un is fon ubbo emmius in dät jier gruunded ju universität heidelberg is gruunded wuuden ju universität tübingen in do jiere wieren fjauer seelterfräisen bie ju universität rostock mäldet ju gruunded wuuden waas sköäweljen dt schlittschuh laufen eng to skate fra patiner nl schaatsen nfr schure wfr reedride is sik uur dät ies foutbewäägje ap n oard gliedstukke do sköäwele fröier wieren do nieden in seelterlound in de winter unner woater un wan et dan froos dan roate et groote flächen mäd sköäwelies oold un jung un ju ganse skouljuugend wieren ap de sköäwele dät waas n fergnöigen roupen un sjungen so loange jo sjo kuuden bie mounskien wuud et leet bit älk fergnöigd un wuurich ätter huus geen so geen dät alle deege so loange dät ies noch heelt älk kuud sköäwelje litje bäidene leerden dät bääte n stoul älk moaste sköäweljen leere do nit wüülen wuuden fon do oolden twongen dan do nit sköäwelje kuuden goolten as sunnerlinge domoals roate et uk noch strommere wintere as nu do bääste sköäweler moakeden tuuren ap de seelter äi un ju leda ätter lier un hoalden deer weere häär so wäd noch fertäld fon oaltje beernd hie waas an t broodboaken un hied do broode al kloor foarmd as antje him fertälde dät jo goarneen soalt moor bie do koopljuude kriege kuuden un wüülen uutenemäiden sloachtje dan stik dät fjuur in de ougend man oun ik wol ieuwen soalt hoalje fon lier as antje dät fjuur ounstikt bint beernd do sköäwele unner un as dät fjuur ferbaadend waas do waas beernd deer in hollen al wier fon lier mäd trüütich puund soalt ap de skullere antje hied juust dät fjuur uut de ougend leeken un beernd kuud dät brood ounskuuwe so geenen in loange stromme wintere eenige artikkele tou eende do uurs mäd et skip fon de stääd hoald wuuden reede wieren noch uunbekoand so kon man sik foarstaale wo die lichte frachtferkier fon kräftige sköäweler besuurged wuude ls dät wit fon t minimum düütsk gesetz vom minimum minimumgesetz kwäd dät sik dät woaksduum fon plonten aaltied ätter dän litsten woaksduumsfaktor orientiert staale wie uus foar dät in n boudem tou min stikstof tou min woater un tou min koolestof oane is woater is minner deer as stikstof un fon n koolestof rakt dät noch uk noch tou min man fon doo tjo ap maaste nu kooped sik die buur stikstofmjuks deeruum dät je tou min stikstof in dän boudem is hie mjuksed deermäd sin fäild man die aaren blift juust so littik as in t lääste jier hiede hie deerjuun geeten dan hiede hie leeter n gratteren aaren kreegen me skuul also aaltied dät fermoorje wät ap minste in dän boudem is wan du moor stikstof hääst un juust so min woater as in t foaren brangt dät die heel un aal niks waas deerjuun moor woater as stikstof in n boudem so brangt dät die niks tou jooten dan moast du mäd stikstof mjuksje eerste wan die littste woaksduumsfaktor fergratterd is un nit moor die litste dan kon die buur fääregunge un wier dän litsten ferbeeterje do holloundsgungere dt hollandgänger nl hannekemaaiers wfr hantsjemieren wieren algemeen munsterloundere do der bit sowät in n suumer ätter do niederlounde geenen uum deer as mäddere wät jäild tou fertjoonjen oarbaider do ätter wäästfräislound of aast fräislound geenen wuuden uk fräisloundgungere naamd deer wieren uk seelterfräisen do ätter wäästfräislound geenen dän wai hääbe do holloundsgungere tou fout moaked mäd de saise ap de näkke hondstok un ransel do geenen mäd n koppel uur groningen alle jiere dän sälge wai ätter ljouwert in wäästfräislound do koanden dän wai un so hougeden sik do uur mäddere do bloot antousluuten uk do foonten oarbaid as mädder bie do buuren un fertjoonden goud jäild däälich wunnerje sik do ljuude dät do sun loangen marsk tou fout moakje kuuden domoals waas di foutmarsk eenfach moude wan die dai tou eende waas sliepen do in bekoande gaasthuuse un smäidens geen dät wier fääre in ljouwert ap dän määrkedplats waas die träfpunkt foar do mäddere in ljouwert waas ne oarbaidsfermiddeleng iengjucht deer hoalden do buuren se mäd de woain ou un älk wiste fluks wier hie wai koom do uur holloundsgungere bleeuwen deels foare also bie groningen as eedgreeuwere do uut dät hannöverske un ooldenbuurgske keemen man do seelter geenen al sieläärge ätter wäästfräislound tou gäärs mjoon wan do hiere oaine eed al greeuwen hieden ap hiere oaine foane wan do in ljouwert ankoomen steegen do mäddere eerste wier ap dän oolde skeeuwsakkede uutsichtstouden ooldehou uum de stääd tou bekiekjen bien n buur bie achlum wieren dät gjucht goude ljuude un där doarsten se uk mee in de bääste stoowe wan de oarbaid däin waas dan moasten se geskichten un putsen fertälle ut seelterlound ls dät lääste jier fon do raisen mout weesen hääbe fielicht ouhongich deerfon wan do maimaskinen ap t määrked koomen do buuren hiede uk wälke bestoald man dät geen nit so gau ju moasten al loange foaruut bestoald wäide älk wüül ne maskine hääbe deer kuud nit juun moaked wäide un wan ju maskine nit tiedich nouch skuul lääwerd wäide so moasten do seelter noch eenmoal wierkuume tou mjoon dät roate ne groote ferannerenge mäd do gäärsmaskinen do maskinen hieden do oarbaid uurnuumen uk in seelterlound hieden al eenige buuren so eene maskine bestoald uum hieden do maasten buuren in seelterlound uk ne maimaskine foulksdonse de volkstänze of folkloredonse sunt donse do der bie traditionelle foulksfäste of in traditionelle sälskuppe donsed wuuden un wäide jo kuume praktisk in aal kultuure foar un bildje touhoope mäd ju foulksmusik ne uuntränboare eenhaid in juunsats tou standoarddonse sunt do bewäägengsouloope nit so strikt fäästlaid wät nit hat dät do gans foarmloos donsed wäide uk ju bie dän dons druugene dracht unnerskat sik truch smuk ferwoande stoffe kopbedäkkengen un sieroat oafte düütelk fon do deegeskloodere as die oolde seelterbuund apgjucht waas koom sixtus schröer ätter ju koasterske leni hanekamp seeger ju in fächt al ne donsgruppe laited hiede jädden moakede ju mee un kuut deerätter gruundeden persoone ju dons un drachtegruppe seelter buund uum dän jierwiksel fängen jo oun wierbie uk wäil ap hoske donsed wuude deerbie wieren dät ap maaste wuchtere as ju leni hilkede kuud ju nit moor meemoakje un fäl ju gruppe uutnonner ju geskichte deerfon fäng oun as n poor strukeljer kolpings meegliedere gisela wallschlag un maria janssen in teisendorf ne gruppe saagen ju der foulksdonse foarfierde dan wüülen jo sälwen uk sunne gruppe gruundje do gruundere wieren dan margret und gisela wallschlag un kuute tied leeter üübeden in struukelje al sun wäänte un wuchtere iewerch foulksdonse wan dät aal beeter geen wuud dän noome annuumen fon volkstanzgruppe strücklingen ätters koomen dan uk junge ljuude uut uur täärpe bietou dan wuud besleeten ne dracht ätter ju historiske seelter dracht tou dreegen in dätsälge jier wuud ju gruppe in dän seelter buund apnuumen do fierden in hiere jierich bestounden un hääbe deertou uk n toankebouk uutroat ju gruppe häd däälich aktive meegliedere ju laiterin is elfriede deeken uut roomelse ap september hääbe do hiere jierich bestounden touhoope mäd moorere uur foulksdonsgruppen fierd uk in skäddel roat dät ne foulksdonsgruppe ju seelter dons un drachtenkoppel skäddel ju gruppe wuud truch lenchen stolle gruunded deer moakje sun wäänte un wuchtere mee do sünt uk al in dät uutlound so as in belgien ungarn un do niederlounde aptreden do hieden in hiere jierich bestounden deerbie wieren die burgumer folksdounsploech uut burgum meente tytsjerksteradiel in wäästfräislound ju fering ferian uut dät noudfräiske wyk ap föhr ju winzertanzgruppe klüsserath ju volkstanzgruppe des historischen vereins pfalz mutterstadt un ne latien amerikoanske show donsgruppe al mädnunner wieren deer donsgruppen bie dät fäst die laiter fon ju gruppe is leo schlangen ju bäidensdonsgruppe tanzalarm skäddel is die ätterfoulger fon do seelter dons stierne ju gruppe seelter dons stierne wuud truch beatrix stolle gruunded in dät foarjier wuud ju gruppe ätter jierich bestounden aplöösd wäil der neen ätterfoulge foar ju gruppenlaitenge waas ju gruppe waas in dän seelter buund apnuumen ap mai wuud ju gruppe tanzalarm truch marion hinrichs in skäddel gruunded ju gruppe häd so n meegliedere in dät aller fon jiere do donsje oolde seelterfräiske donse un uk moderne donse do hääbe do oolde seelterske drachten fon do seelter dons stierne uurnuumen ju laiterein is marion hinrichs uut skäddel madeira fon portugiesisk madeira holt is n ailound in dän atlantiske ozean uungefäär kilometer wäästelk fon afrikoa un kilometer suudwäästelk fon ju portugiesiske kuste dät häd ienwoonere ap ne fläche fon km un mät km bie km touhoope mäd porto santo un dät fääre ätter dät suude lääsende ilhas desertas un do ilhas selvagens bildet dät ju autonome region madeira fon portugal un heert also tou ju europäiske union do azore hääbe binne portugal diesälge status ju grootste stääd ap madeira un tougliek ju haudstääd fon ju autonome region is funchal dät klimoa ap madeira is gjucht mild ju temperatuur lait maasttied twiske un c un is weegen ju natuur fuul buske un bierge beljoowed bie koierder un natuurfrüünde deer ju kuste foarallen bestoant uut staile fälsenwoogen un soundstrande bolde nit foarkuumen dwo rakt dät ap madeira neen massen touristik do ailounde hääbe n vulkoanisken uursproang die hoochste bierich is die pico ruivo m ju bekoandste spezialität fon madeira is die stäärke wien die der ätter dät ailound benaamd is buute dän madeira wien is dät ailound uk bekoand truch dän espada n loangen swotten fisk die der ap fuul ferscheedene wiesen kloormoaked wäide kon gjucht charakteristisk foar dät ailound sunt aal doo eksotiske bloumen do deer wüüld woakse deeruum wäd dät uk dät bloumenailound naamd buute do kanariske ailounde is madeira ju eensichste steede wier die kanariefuugel wüüld foarkuumen däd madeira is liekteekend truch sien eensich nätwierk fon bewoaterengsknoale do levadas smälle sloote do der uur dät ganse ailound truch do bierge anlaid wuuden sunt weegen ju staile noudkuste is ju besiedlenge ounfangd an ju minner stailer suudkuuste wier uk ju haudstääd funchal lait dät woater wuud uut do bierge häär truch do levadas ätter dät soore suuden broacht loangs do levadas sunt fröier paade anlaid wuuden tou ju unnerhooldenge ap wäkke steeden sunt do paade man cm breed un ferloope nai an n stailen ougruund ap uur steeden konnen do uur m breed weese wan me goud ap do schilde oachtet un dän räid fon do hiesige befoulget sunt do paade goud tou n koierskup madeira is apdeeld in do foulgjende meenten adelheid pörschke bäddene waten is dän dezember bädden in skäddel un woont boppe an dän skäddelerdom wier die al tou ju meente ait heert ju ganse familie pörschke is aktief bie dän seelter buund hieren mon alfred pörschke is in dän foarstand fon dän fräiske räid sektion aast hieren suun heinrich pörschke is boas fon dän seelter buund un hieren suun hermann is foarsitter fon dän baier un böllerfereen skäddel adelheid pörschke roat do sproakkurse ap seeltersk foar dän seelter buund un laitet dän seelter stammtisch in dät seelterfräiske kulturhuus in skäddel ju heert tou ju projektgruppe saterfriesisch bie dän bäidenstuun unterm regenbogen in skäddel un is meeapgjuchter un foarsitter fon ju songgruppe seelter sjungere wietsound uk wietensound af witsound düütsk wittensand is ne litje buurskup fon strukelje ju lait wäästersiede uutände un noudelk fon dän uutändjer kanoal wäästelk fon wietsound lait idafeen dät heerd däälich tou ju meente aastrauderfeen noudelk fon wietsound läit ubbehusen wietsound is in dät jier äntsteen dünen al wächfierd um waas ut dät soundstich n wülde sumpplakke wuden mäd woaterwülgene ferkreepelde riesene rääsken un suurgäärs as et ätter dän kriech neen lound tou koopjen un tou paachtjen roate paachteden eenige witsountjer dät soundstichlound un moakeden ut dät wülde lound froai lik weedelound deer bi t krüs waas t fröier immer utgreeuen weesen lound un noomen siede wietsound hied fröier ne oaine katoolske skoule wuude ju schulacht wittensand gruundet und ju skoule wuud baud wieren där sköilere sköilere in two klassen där wieren uk sköilere fon idafeen ju skoule wuude sleeten un ne naie skoule baud ju häd dm kostet ju skoule wuud ap n sleeten die eerste koaster wier josef dierkes uut peheim fon ju skoule stound deer däälich noch hier alle koastere fon ju skoule in dät düütske bildengssystem sunt do skoulen ju ätter dän bäidenstuun foulgjende stappe an aal do litje skoulen grundschulen in seelterlound un bie dät skoulsäntrum seelterlound kriege do skoulkere seeltersk unnergjucht mäd dän seeltersk unnergjucht an do skoulen wuud in dät jier ounfangd dät wieren in do eerste jiere noch eerenamtelke unnergjuchtere in kriege där bäidene an do skoulen seeltersk unnergjucht an do litje skoulen gruundskoulen in seelterlound konnen do bäidene een uure seeltersk unnergjucht in ne wiek kriege die seeltersk unnergjucht is fräiwillich an ju haupt un realskoule fon ju grote skoule fon t seelterlound in roomelse is johanna evers koasterske foar dän seeltersk unnergjucht an älke skoule wäd alle two jiere n leese wädstried feranstaltet tou dissen wädstried wäd fon ju oldenburgische landschaft aproupen tou ju jury heere dan seeltersk unnergjuchtere seelterske autore un n fertreeder fon dän seelter buund do bääste fon älke skoule kriege ne underskeedenge un n fluch seeltersk bouk do bääste fon älke skoule nieme dan an n wädstried foar alle skoulen fon seelterlound deel deer wäide dan do bääste seeltersk skoulkere fon alle skoulen fon dät seelterlound fon ne jury uutfuunen tou ju jury heere uk wier seeltersk unnergjuchtere un seelterske autore as eerengaste sunt fertreeder fon dän seelter buund fon eepenbeere institute fon dän loundkring kloppenbuurich fon ju meente seelterlound un fon ju oldenburgische landschaft deerbie do winnere kriege dan ne uurkunde n jield goudskien n seeltersk bouk un n goudskien foar ne flugge feranstaltenge af n museums besäik ap ju meegliederfersamlenge fon dän seelter buund in n oktober is n näi projekt seeltersk an do skoulen in seelterlound truch ingeborg remmers foarstoald wuuden die ploan is dät alle bäidene al in ju eerste klasse fon do gruundskoulen uutsäike konnen af jo in ju seeltersk klasse af in uurs een klasse wollen in ju seeltersk klasse skäl dan alleenich seeltersk boald wäide mäd uutnoame fon do feeke düütsk un ängelsk tou ju projektgruppe heere alle seeltersk koastere fon do skoulen fon dät seelterlound foar dit projekt mouten dan noch moor koastere in seelterlound toueerst noch seeltersk leere deermäd skul an two gruundskoulen ounfangd wäide so dät dät projekt ounfanged is disse eerste stappe is n projekt fon ju ostfriesische landschaft do kosten betoalt dät niedersächsische kultusministerium dät projekt woord steund fon ju ostfriesische landschaft ju oldenburgische landschaft ju universität ooldenbuurich un dän seelter buund alle seeltersk koastere in seelterlound moakje mee bie dän oarbeidskring fon ju näie projektgruppe foar seeltersk an do skoulen in seelterlound dät ganse projekt kostet sowät euro dät jield mout noch sammeld wäide un deer wäide noch sponsore foar soacht as ferhoolden beteekend me aal dät dwoon un reagierjen fon n diert aal doo sjuchtboare bewäägengen hooldengen un aal ju kommunikation uunoardende un fielicht uunbewusden uutdruk mäd teekene un luude juust so as een gramatisk truchoardende sproake as ju bie moanskene tou ärkannen is dät ferhoolden wäd ärfoarsked fon ju ferhooldensbiologie wan me ätter do uurseeken fon n bestimd ferhoolden fräiget mout me eerste unnerskeede af me doo naierlääsende proximoate f latiensk proximum dät naiste af doo djappere ultimoate f latiensk ultimum dät lääste uurseeken wiete wol proximoate uurseeken dät sunt do uurseeken wääruume n ferhoolden bie n bestimd individuum in een bestimde situation geböärt me fräiget deer ätter dät wät juust in t foaren in t näärwensystem geböärt is befoar dät dier düt ferhoolden wiesd häd een ferhooldensphysiologiske froagestaalenge un ätter doo unnerfiendengen un leerprozesse doo bie düt individuum dät ferhoolden foaruutgeen sunt een ferhooldensontogenetiske froagestaalenge ultimoate uurseeken deer mout me djapper gunge me fräiget nit moor ätter n bestimd individuum un nit moor ätter een bestimde situation wier dät ferhoolden wiesd wäd sunnern me fräiget wääruume sun ferhoolden uurhaud foarkumt wääruume dät t b in juu evolution n foardeel broacht häd un sik deeruum algemeen truchsät häd juu froage ätter doo ultimoate uurseeken is also eer een ferhooldensökologiske froagestaalenge die fräiske räid of uk interfräiske räid düütsk friesenrat noudfräisk mooringer frasche rädj wäästfräisk fryske rie ferträt do meenskuppelke fräiske interessen fon tjo fräiske lounde frysln aast fräislound un friislon ätter buuten aal do tjo jiere organisiert die fräisenräid bit dän eend fon n räidfoarsitperiode dän fräisenkongres in een fon do tjo fräiske lounde een jier leeter wäd dät fräisenmäiten of fräisen droapen ap hälgelound organisierd wier in n truchsleek sowät ljuude kuume wichtige reguläre aktivitäten fon dän fräiske räid sunt do beroupsgruppenträffen wier unnerskeedelke gruppen so as buuren loundwieuwe studente koastere un lokoalpolitikere an deelnieme in wuude fon ju gruppe fon auerk ap hälgelound n konsept foar ne interfräiske flaage präsentierd ju flaage wuude nit fon dän interfräisken räid as offizielle flaage annuumen two jiere ätter ju gruppe fon auerk präsentierde dän interfräiske räid sien oaine interfräiske flaage in n juni ju flaage fon dän interfräiske räid is ne kompromisflaage fon do flaagen fon frysln friislon un aast fräislound disse flaage wuude oaber fon dän fryske rie foar heraldyk ouliend alfred pörschke uut skäddel is die fertreeder fon seelterlound in dän fräiske räid sektion aast jan tjittes piebenga frjentsjer april ljouwert dezember waas n wäästfräisken koaster journalist un skrieuwer piebenga waas n bakkerssuun uut ne huushollenge fon bäidene in wuud hie koaster un oarbaidede eerste as koaster in nijemardum un was dan laiter fon ju skoule in aldegea ätter waas hie aktiv juun do nazies un wuud redakteur fon dät illegale blääd de wachter hie waas siet redakteur fon dän ljouwerter kurier un ätter dän kriech haudredakteur fon ju ljouwerter krante piebenga waas n uurtjuugeden fräise die oawers uk jädden uur dät skeed fon fräislound kiekje moate so raisede hie ätter norwegen ieslound un do färöer man uk ätter do fereende stoaten fon amerikoa suriname un do niederloundske antillen noud afrikoa un de turkäi hie waas früünd fon israel hie skreeuw fuul artikkele geriemsele geskichten un wierke foar dän unnergjucht hie was redakteur fon it heiteln un de tsjerne in frjentsjer un uk in aldegea sunt do jan piebengasträiten ätter him naamd ap dän fräisenkongress in auwerk häd hie ju rääde wir friesen heelden dät waas n grooten skok foar alle fräisen as jan piebenga ap dezember truch n autouungluk stuurwen is dät gotiske is ne uutstuurwene aastgermaniske sproake ju eensichste sproake fon dissen twiech wierfon fuul bekoand is ju gotiske biebeluursättenge fon biskop wulfila uut dät fjoode jierhunnert is ju eerste uurlääwerde literariske oarbaid in ne germaniske sproake un ju is deeruum gjucht wichtich foar ju sproakwietenskup mäd fjauer of fieuw falle n dualis un ne synthetiske liedefoarm wiest dät gotiske fuul archaiske känteekene deertou häd dät besunnere woude bewoard wierfon uk wäkke ap seeltersk bekoand läite do bee lääste woude wiese ounsjoonelke betjuudengsannerengen bie taujan fon machen wirken tou drücken pressen un bie ubizwa fon halle uur vorhalle tou dachtraufe dät gotiske wuud boald fon dät foulk fon do gote un wiedede sik ätter dät trääde jierhunnert uut dät gestrich noudelk fon ju swotte see hääruute ätter italien frankriek un spanien man wuud ätter dän fal fon dät aastgotiske riek in dät säkste jierhunnert un dät wäästgotiske riek in dät oachte jierhunnert uutstierwe ap dän krim bleeuw ne sunnerfoarm fon dät gotiske dät krimgotiske in älke fal bit in dät säkstienste jierhunnert bestounden bie wieden ju wichtichste wälle foar dät gotiske is wulfila sien biebeluursättenge die grootste deel deerfon is oawers ferlädden geen bloot bewoard wuuden sunt die haaldeel fon do evangelien dät bräif fon paulus an do roomske un n paat fon nehemia dät eensichste uur wichtige gotiske dokument is die skeireins n kommentoar ap dät johannesevangelium dät wichtichste gotiske bruchstuk is dät uus foar uut dät matthäusevangelium stellingwerf stell stellingwarf uk oafte ountjut as do stellingwerve in dät oold groningiske stallinghe is n niederloundsk gestrich in dät suudaaste fon wäästfräislound suudelk fon dän litje flus dän kuunder ferwaltengsmäitich uumfoatet dät do meenten eaststellingwerf un weststellingwerf uk wäil stellingwerf aasteende un stellingwerf wäästeende in wäästfräislound steenwiekerlound in overijssel un die grootste deel fon westerveld in drenthe deeruum dät die kop fon overijssel ju meente steenwiekerlound un n deel fon ju drentske meente westerveld dätsälge dialekt un jusälge kultuur hääbe wäd die noome stellingwerf bietiede uk bruukt foar dät ganse sproake un kultuurgestrich dissen artikkel behonnelt foarallen foar ju ferwaltengsmäitige un geskichtelke loage bloot wääststellingwerf un aaststellingwerf in ju provinz fräislound loundskuppelk bildet dät mäd n antaal uumelääsende gestriche do fräiske woolde in dät skeedgestrich fon drenthe un wäästfräislound lait dät nationoal park drents friese woold in noud overijssel lait dät nationoal park de weerribben un do meere uum gieteren giethoorn tou in n kuuts moakede unnersäikenge wiesde sik dät do fluchste gestriche fon aal tjo provinze fräislound drenthe un overijssel in stellingwerf lääse in dät noude lapt die kuunder ap wäästfräisk tsjonger truch de midde fon stellingwarf lapt ju lende wier do stellingwerver uursproangelk häärkuumen dwo is nit gans sicher dät rakt ne soage dät do uum tou foar aan fon do bäidenssuune fon korl dän groote ätter dit gestrich fluchted sunt ainewaine uut dät suude fon hannover in düütsklound häar die noome stellingwarf wuud toueerst ärwäänd warf hat steede wier gjucht spreeken wäd un stelling hat ferwalter stellingwerf wuud ferwalted fon träi stellinge do der jierelk köärd wuuden fon bit waas stellingwerf eegentelk juust as seelterlound ne uunouhongige buurerepublik ju vri je naosie der stellingwarven deerfoar heerde dät tou drenthe un overijssel oversticht un deertruch unner dän biskop fon utrecht mäd dän jo räägelmäitich in n kriech wieren mäd hälpe fon do fräisen kuud die grootste deel sik fon dät juk fon dän biskop befräie toun biespil truch dän slacht bie ane in dät jier deerätter häd utrecht wäil fersoacht do stellingwerver wier unner tou kriegen man gans goud is dät nit glukked in dät jier fernäile do stellingwerver dät kastäil fon dän biskop in vollenhove un die rakt dat deermäd maast tou dät stellingwerver loundgjucht is in dät jierhunnert apskrieuwen wuuden un ärskeen in dät jier in dät loundjucht stounde juust as in dät seelter loundgjucht oolde gjuchtsräägele dät is uut dät latienske ätter dät niederloundske uursät wuuden dät loundgjucht is n bewies foar ju fräiske fraiegaid in do stellingwerve ätter dät do ljuude in do stellingwerve sik fräi moaked hieden fon dän biskop in dät freeska landriucht as drukd bouk publizierd stoant stellingwerf in dät traktoat fon do soogen seelounde bie dät fjoode seelound naamd as seelterlound bie dat soogende in dät jier wuud dät stellingwerf ärooberd fon dät härtsoch fon saksen un foarmelk iendeeld bie wääst fräislound die härtsoch roat dät aal uur an korl v in dät jier wuude stellingwarf apkleeuwd in two grietenäie meenten stellingwerf aasteende un stellingwerf wäästeende in dän twäide haaldeel fon dät jierhunnert is die grootste deel fon do foane ougreeuwen wuuden siet dät eende fon dät jierhunnert wäd wier toacht uur dät touhoopeföigjen fon do bee meenten in wääststellingwerf un aaststellingwerf touhoope woonje ljuude januoar do grootste täärpe in stellingwerf mäd uur ienwoonere je woongebiet ap n januoar sunt wälle cbs dät gestrich unnerskat sik fon fräislound deertruch dät deer fon oolds häär neen fräisk boald wuude man dät läichsaksiske dialekt stellingwerfsk wo oold die unnerskeed is kon me sjo an dän dubbelnoome kuunder tsjonger fergliek uk bie tjootern uk do dialekte fon dät noude fon dän kop fon overijssel un don n paat fon wäästelk drenthe ju meente westerveld un deer uumetou wäide sproakkundich tou dät stellingwerfske reekend dät besunnere fon dät stellingwerfske is die gebruuk fon dän ae kloang as seeltersk ää dät holloundske water is ap stellingwerfsk waeter et waeter klaetert in de glaezen wofuul stellingwerfsk noch boald wäd is nit genau bekoand buute an dät holloundske moaste dät dialekt uk an dät wäästfräiske gebiet outreede foarallen aaststellingwerf is siet dät njuugentiende jierhunnert stäärk fräisk wuuden foarallen deertruch dät sik deer fuul wäästfräisen as eedgreeuwere deelsätten un hongjen bleeuwen so paulo amtelk cidade de so paulo is mäd ienwoonere stound ju grootste stääd fon do brasilien un fon heel suudamerikoa dät lait in t suudaaste fon brasilien nit fier fon ju atlantik kuste in dän glieknoomigen buundesstoat so paulo wwude ap dän januoar dät fääst fon ju bekierenge fon dän apostel paulus fon do padres manuel da nobrega un jos de anchieta twäin jesuitiske missionoare bie hiere missionsstatsjoon piratiniga gruunded ju missionsstatsjoon hiede hieren noome fon een äi tichtebie in dät eerste jier fon ju näigruundede siedelenge lieuwden deer bloot hunnerd ljuude tou beginn waas ju wirtskup fon ju litje siedelenge ap sälwen fersuurgenge uutgjucht eerste in t jierhunnert wuude weete foar dän export ounbaud loange tied hiede so paulo heel un aal neen groote betjuudenge man in t jier kreech dät uumdät dät goadelk bie aan pass uur ju serra do mar liech dät stääd gjucht oolde taksierengen un tällengen ferräide uus dät ju stääd twiske dät jier do hiede ju ienwoonere un dät jier do hiede ju ienwoonere baldoarich gratter wuuden is in hiede ju stääd dan al ienwoonere ap dän september wuude in so paulo ju brasilioanske uunouhongegaid ferkloord in t foaren hiede dät tou portugal heerd twisketruch is ju ienwoonertoal wier toräächgeen ap in dät jier man uum dät jier koom die koafje ounbau ätter dät rebät wiertruch ju äntwikkelenge fon ju stääd in foart koom fon düsse tied oun begon ju stääd tou groien un heerde nit moor ap in t jier wieren dät in t jier al ljuude besunners twiske do jiere un wiedede sik die koafje ounbau noch insen uut sodät hunnertduusende buutloundere foar aaln uut italien man uk uut düütsklound japan un dän libanon ätter ju stääd wai leeken sunt uum junner ap do koafje plantoasjen tou oarbaidjen juun eende fon dät jierhunnert koom industrie ätter ju stääd in t jier begon me mäd dän loangjierigen bau fon ju grootste säärke ju catedral metropolitana de so paulo of catedral da s wier oachteduusend ljuude oun paasje skuulen in do er jiere waas so paulo mäd sien uumelound al dät fierende industrie rebät fon brasilien dät look fonsäärm noch moor ljuude ätter ju stääd wai in t jier wieren dät ienwoonere un in t jier kuude dan uk ju groote säärke ienwäid wäide in dät jier hiede so paulo ienwoonere ju taksierenge foar dät jier boalt fon ienwoonere däälich is ju metropol region uum ju stääd ju betjuudendste industrie baalengsruumte fon heel latien amerikoa un fon ju trääde waareld dät museumstäärp kloppenbuurich läichsaksisk fräiluchtmuseum in ju läichsaksiske kringstääd kloppenbuurich is een fon do ooldste fräiluchtmuseen düütsklounds dät museum häd ju apgoawe do loundelke bautoankmoale fon dät buundeslound läichsaksen tou ärfoarskjen un in biespiele originoalgetjou tou dokumentierjen dät läichsaksiske fräiluchtmuseum is ne non profit organisation owwol et ju iengjuchtenge nit deeruum gungt muugelkst fuul besäikere antoulokjen hied dät museumstäärp kloppenbuurich moor besäikere as älk uur museum in läichsaksen wieren unner do besäikere ca bäidene un jungfoulk do in dän roome fon dän skoulunnergjucht do anboode fon dät museum bekiekeden dät museumstäärp wuud fon dän kloppenbuurger studienräid heinrich ottenjann anlaid fierelk eepend wuud dät an n heemelfoartsdai an n april wuuden säks huuse fon dät museumstäärp truch artilleriefjuur fernäild deerunner uk die quatmannshoaf die hoaf wuud bit detailgetjou rekonstruierd ätterfoulger fon heinrich ottenjann as museumsdirektor wuud sin suun helmut ottenjann fon bit siet is uwe meiners direktor fon dät fräiluchtmuseum dät läichsaksiske fräiluchtmuseum fungiert däälich as foarskengs un bildengsiengjuchtenge tou ju kultuur un buuräigeskichte do museumspädagogiske anboode sunt altied hondlengs un produktorientierd dät museumstäärp is uk ne foarskengsiengjuchtenge sweerpunkte fon ju foarskengsoarbaid sunt deerbie foulkskunde regionoalgeskichte un huusfoarskenge n team fon träi wietenskuppere ounhooldend unnerstöänd truch volontäre un projektpartnere foarsket t b an historiske wällen beglat dän apbau fon näie huuse ploant uutstaalengen etc dokumentierd wäd disse oarbaid nit bloot in wietenskuppelke tiedskrifte un beende dät museumsdorf publiziert uk oaine bouke un skrifte unnerstutsed wäd dät wietenskuppelke personoal truch hondwierkere do dät museumstäärp instandhoolde un do besäikere traditionelle oarbaidswiesen demonstrierje foar ärhooldengsmäitnoamen an bauwierke kricht dät museumsdorf siet fon ju carola wüstefeld stiftenge euro jierelk dät läichsaksiske fräiluchtmuseum wiest ap n areoal fon uumtränt ha ju geskichte fon dän londelke ruum fon läichsaksen fon dät jierhunnert bit tou däälich in uur historiske bauwierke mäd do touheerige buurentuune un ap uur nutsflächen fon de buuräi wäd die wondel in dät ferhooldnis moanske uumwaareld thematisierd ounfangs wuud ju foarm fon dän wierapbau wääld ju do huuse as prototype in dän uur bautoustand wiesde weesentelke bautype fon dät läichdüütske hallenhuus un fon dät aastfräiske gulfhuus wäide so präsentierd siet do er jiere wäide huuse unner bewoarenge fon do spuuren fon hiere geskichte un beleeken tou do biographien fon hiere bewoonere wier häärstoald ieuwenske bauwierke do ju buuräi un dät hondwierk tjoonden un woonhuuse fon do loundoarbaidere befiende sik ap ju gruunde fon dät museumstäärp kloppenbuurich uk ne fäkwierksäärke uut klein escherde apbaud un ne buurskupsskoule uut renslage apbaud buute ju eegentelke museumstäärpsgruunde is noudelk fon ju höltinghauser sträite n grooten foanplouch apstoald wiedere informatione uur do eenpelde objekte sunt in n interaktiven loageplan tou fienden in dät jier skäl mäd dän bau fon ne näie iengongshalle mäd integrierd kultuurhistorisk sentrum ounfangd wäide ju finanzierenge skällen sik dät lound läichsaksen die loundkring un ju stääd kloppenbuurich deele in dätsälge jier skäl dät woonhuus fon ne woainmoakeräi uut dät jier kloormoaked weese dit bauwierk skäl dan dät ooldste ap ju gruunde fon dät museumstäärp weese fon aal do bauwierke do ju buuräi tjoonden sunt besunners die quatmannshoaf uut elsten apbaud un ju wehlbuurich uut wehdel apbaud töu ärwäänen unner do bauwierke fiende sik ieuwenske buuren hiere un loundoarbaiderhuuse moonige biespiele fon dät loundelke hondwierk traaleräi tinjooteräi houf un woainsmitte koopersmitte leederskoumoakeräi hoskemoakeräi skraineräi timmermonswierksteede bjouhuus kuuperäi blaufaaweräi soadeleräi potteboakeräi gould un säälwersmitte as uk techniske kultuurtoankmoale as määlnen un kraftmaskienen in dät museumstäärp kloppenbuurich wäd fersoacht ne muugelkst fulboodige riege fon do ferskeedene oarde fon dät oolde hondwierk un ju technik deerfon in dän loundelke ruum in dän oarbaidsouloop deertoustaalen siet is dät museumstäärp ne station an ju läichsaksiske määlnensträite do raisende ap disse feriensträite kon dät bjoode uut seelterlound stounde dät auks huus uut skäddel un dät eepen huus uut ju tied uum fon deddens uut hollenerfoan in dät musseumstärp in do sammelengen fon dät museum befint sik uk die berüümde meteorit ooldenbuurich fragment bissel kg die der in do täärpe bissel meente groenkneten un beverbruch meente garrel fon n heemel faalen is dät exemploar is oawers nit eepentelk uutstoald do resultoate fon ju uumfangrieke museumsoarbaid wäide dät publikum anhound fon uutwäälde biespiele in ounhooldend wikseljende sunneruutstaalengen in ju buurich arkenstede un dät münchhausenskäin museumsdidaktisk apberat präsentierd siet rakt dät älke jier twiske christi heemelfoart un dän sundai foar pingster ne tuunpaatie ap ju gruunde fon dät museumstäärp kloppenbuurich dät gruundengsjier rakt anlas tou ju froage of ju gruundenge fon dät museumstäärp kloppenbuurich uutdruk fon ju nationalsozialistiske bloud un boudem mythologie weese skuul uunbeapsichtiged wäd disse ounnoame truch ju zentrale für unterrichtsmedien im internet holpen deertruch dät ju geskichtskoastere dät museumstäärp as museumsdorf cloppenburg ns foarstoalt wierbie oawers ns foar niedersachsen läichsaksen stoant innerdoat is ju gruundenge fon dät museumstäärp kloppenbuurich in ju kontext fon ju geskichte fon ju heematbewäägenge tou betrachtjen ju äntstuud al uum as reflex fon ju ferstääderenge fon düütsklound un fon dät interesse fon fuul stääde an ne ärinnernge an hiere buurenwuttele uut ju bewäägenge hääruut wieren in dät lound ooldenbuurich al dät ammerlounder buurenhuus in bad twiskoan un ju rookkate in neuenburg as sinnelk belieuwboare ärinnerengssteeden äntsteen in kloppenbuurich sälwen wuud n heimatmuseum gruunded uut disse bewäägenge hääruut äntwikkelde heinrich ottenjann dät konzept fon dät museumstäärp kloppenbuurich dät dan fuleended wuud do nationalsozialiste befoarwoudeden ju idee fon ju foarderenge fon ju heematpleege un instrumentalisierden un ideologisierden ju in dät äntstounden begriepene foulkskundelk agroarhistoriske anloage ju oawers sieläärge nit in dän sin tou ne ns kultsteede wuud as sowät dät ieuwenso fon gaulaiter carl röver unnerstutsede projekt stedingseere in bookholzberg däälich reagiert me in dät museumstäärp kloppenbuurich eer raitsed ap ju unnerstaalenge dät skuul ne naite reeke twiske heeimatferbuundenhaid un nationalsozialistiske ideologie in dät museumstäärp rakt et nit bloot räägelmäitich feranstaltengen do der uur nationalsozialistisken uungäist apkloorje skällen man betjoonstede fon dät museumstäärp gunge uk ap anfroage apkloorerisk tougong biespielswiese kommentierje jo ju these do hoangstekoppe ap läichsaksiske buurenhuuse fäkbegriep hallenhuuse skällen ursproangelk uurblieuwsele fon hoangste offere weesen hääbe deermäd dät dät n fon do nationalsozialiste ferbratten mythos weese skäl ju der kritisken wietenskuppelken wröich nit standhoolde kon helmut ottenjann moai oktober in kloppenbuurich waas n düütsken foulkskundler un prähistorisken archäologe prof dr helmut ottenjann waas jiere loang direktor fon dät läichsaksiske fräiluchtmuseum museumstäärp kloppenbuurich hie foulgede sin foar un gruunder fon dät heematmuseum dän studienräid dr heinrich ottenjann as direktor un üübede dät amt fon bit tou sien pensionierenge in dät jier uut helmut ottenjann studierde ätter dät abituur an dät kloppenbuurger clemens august gymnasium do kultuurwietenskuppelke feeke archäologie geskichte foulkskunde un kunstgeskichte promovierde hie an ju christian albrechts universität tou kiel mäd ne dissertation uur die nordischen vollgriffschwerter während der hochblüte der älteren bronzezeit as wissenskuppelken assistent an museen in släswiek stockholm un in nürnberg sammelde hie eerste museumserfoarengen eer hie ätter dän dood fon sin foar heinrich dät amt fon museumslaiter an dät museumstäärp kloppenbuurich uurnoom helmut ottenjann moakede dät läichsaksiske fräiluchtmuseum tou ne nationoal as uk internationoal anärkoande iengjuchtenge hie laide dän fokus nit bloot ap ju skeene museale sammelengsoarbaid man uk ap ju wietenskuppelke ienoardnenge un ärfoarskenge fon do objekte wo woonden uus foarfoare wo kloodeden jo sik wäkke transportmiddele benutseden jo dit waas bloot n breekdeel fon do froagen do dän akribiske ottenjann bolde aal deege uumdreeuwen ieuwenske dät wietenskuppelke interesse foar ju geskichte fon ju region dät sin deelsleek in moonige fereepentlikengen fäkbouke un uutstaalngen foont bedreeuw ottenjann ounhooldend uk dän uutbau fon dät museumstäärp ju taal fon do historiske bauwierke noom stoadich tou hie wiedede dät museum fon ap bauwierke uut un baude dät tou ne internationoal anärkoande iengjuchtenge uut fon bit waas ottenjann eerenamtelken geskäftsfierder fon dän heematbuund foar dät ooldenbuurger munsterlound ätter sien pensionierenge initiierde hie ju stiftung kulturschatz bauernhof wierfon hie die eerste eerenamtelke geskäftsfierder waas hie broachte ju qualifizierengsmäitnoame musealog foar dän akademiske ätterwuuks in dät beräk fon do museen un bautoankmoalpleege ap dän wai un moakede foar him deertruch näie perspektive muugelk foar dän ienstiech blw wierienstiech in dät oarbaidsmäärked ottenjann foarskede wieder uur mööbele un uur skrieuwkultuur fon do buuren hie moakede ätter sien pensionierenge noch uur wietenskuppelke apsatse ottenjann hied n ounhooldend interesse an seelterlound un sien kultuur dät wiesde sik al uut ne publikation as ju fon uur dät seelter ooriersen man hie unnerstutsede uk dän druk fon seelter bouke museumsboane sunt iersenboane do der mäd historiske skienenfoartjuuge tou dän swäk fon ju bedrieuwsfäige ärhooldenge fon historiske technologie as uk as attraktion foar dän froamdenferkier fon iersenboanfrüünde bedrieuwen wäide in juunsats tou statiske museumsexponoate wäd so dät publikum ju muugelkhaid beeden ferkiersgeskichtelke objekte as damplokomotiven in dän aktive iensats tou belieuwjen die ferbeend fon düütske museums un touristikboane dän do maaste düütske museumsboanfereene anheere definiert so ne museums of touristikiersenboan is n iersenboanunnerniemen ätter aeg dät bedrieuwen wäd uum ne iersenboan infrastruktuur as in ju fergeene tied tou kriegen wierhäärtoustaalen of ättertoustaalen of historiske of spezielle foarme fon ju andrieuwstechnik of fon dät rolmaterioals tou demonstrierjen of tou bedrieuwen un alleenich of foarallen foar touristiske swäkke fräitied of bildengsswäcke nutsed wäd ap oafteste wäide ju ärhooldenge un dän bedrieuw fon disse boane fon fereensmeegliedere in hiere fräitied eerenamtelk in iersenboanfereene truchfierd dät rakt oawers uk museumsboane do der in kommunoale feroantwoudenge of in ju bedrieuwsferoantwoudenge foar dän iersenboanbedrieuw truch unnerniemen gmbh ag bedrieuwssälskuppe fierd wäide die bedrieuw truch privoatpersone of personegruppen in dän sin fon ne gbr is apgruund fon do deermäd ferbuundene haftengs un feroantwoudengsrisiken eer säilden knap originoale damploks kuume alleenich in düütsklound noch räägelmäitich toun iensats ouhongich fon do iensätte foartjuuge un ju sträkke kon me uk noch twiske museumsiersenboan un museumssträitenboan unnerskeede as waareldwied eerste museumsboan jält ju smälspuurige rheilffordd talyllyn in wales ätter ienstaalenge fon dän bedrieuw wuud ju sträkke fon ne gruppe fon iersenboanfrüünde uurnuumen un as eerste iersenboansträkke fon errenamtelke amateure an steede fon beroupsiersenboanere bedrieuwen ju eerste museumsiersenboan fon düütsklound wuud fon dän düütsken iersenboan fereen dev ap ne ige sträkke in bruchhausen vilsen iengjucht in dät jier noom ju düütske sälskup foar iersenboangeskichte ap ju in ju tied noch in räägelbedrieuw ferkierende jagsttalboan twiske möckmühl un dörzbach n dampfsuchbedrieuw ap die dän toacht fon ju museumsiersenboan uk ätter suuddüütsklound druug in ju domoalige düütske demokratiske republik ddr äntstuuden unner ju toake fon dän dmv düütsken modelliersenboan ferbeend fon ju ddr oarbaidsgemeenskuppe ags do in ne kooperation mäd ju domoalige düütske rieksboan do kienzellen fon do traditionsboane radebeul erfurt wääst wuuden as die museumsboane in ju ddr naamd wuuden ju eerste museumsboan fon ju swaits is ju sik in ju wäästswaits befiendende museumsboan blonay chamby bc ju noom an dän moai ap ju fon ju chemins de fer lectriques veveysans cev ienstoalde oawers nit oubreekene boansträkke blonay chamby dän museumsbedrieuw ap ju eerste museumsboan fon aastriek wuud ap n km loang räststuk fon ju gurktalboan in kärnten gruunded twiskentiedelk wuuden in moonige regione fon europa fereene gruunded do der iersenboanfoartjuuge as uk sträkken pleegje un somäd foar ju ätterwaareld ärhoolde so fiert truch seelterlound ju museumsiersenboan ammerlound seelterlound mas in de naite fon seelterlound fiert noch ju twiske wäidelte un loaten nit aal fereene un foartjuuchsammelengen ferföigje uur oaine sträkken oafte wäide boansträkken fon eepentelke sträkkennätte deelwiese sunner planmäitigen personenferkier of industrieboane foar sunnerfoarte nutsed in moorere sträitenboannätte wäide toun deel ätter foarplan foarte mäd historisk woainmaterioal truchfierd uut berlin un hamburg is uk geläägentelken foarbedrieuw mäd historiske unnergruundboane bekoand truch seelterlound fiert ju museumsiersenboan ammerlound bäärsel seelterlound mabs düütsk museumseisenbahn ammerland barel saterland ju boane lapt fon bad twiskenoan af ooldenbuurich bit seedelsbierich in ju eerste tied heerde uk noch dän sträkkendeel ocholt bit wäästerstede deertou man uut düssen deel fon ju sträkke hääbe se nu ne draisinensträkke foar uurloofere moaked ju museumsiersenboan sät dän siet truch seelterlound fierende such fout die ap sept dät lääste moal truch seelterlound fierd is die fereen wuud ap n september gruunded uum ju buute gebruuk keemene sträkke daach foar n toukumst tou bewoarjen ap ju gruundengsfersamlenge wieren so n moanskene wierunner uk so n uut seelterlound an n dezember wuud n oolden drieuwwoain t uut in gebruuk nuumen dät waas die ooldste düütske drieuwwoain düssen drieuwwoain wuud fon dän iersenboanfrüünd jochen ewald uut osterforde tou ferföigenge stoald ewald was bliede dät hie ne unnerstaalmuugelkhaid fuunen hied un die fereen kuud deerfoar mäd dän drieuwwoain fiere daach wuud uk fersoacht oaine drieuwwoaine tou fienden un ätter ne groote spendenaktion kuuden dan eende april träi woaine in ocholt begröited wäide die jungfernfahrt fon dän eerste oaine drieuwwoain vt waas ap n juli sietdäm fiert dan ju museumsiersenboan älke fjautien deege uk truch seelterlound un brangt uk besäikere ätter ju skäddeler määlne ätter dän seelter foonkieker in roomelse ätter dät moor und fehnmuseum in elisabethfeen af ätter dät skip ms spitzhörn in bäärsel n poor moal jierelks moakje do uk ne ietensfoart ätter carolinenhof foar n an ju jierestied oanpassed ieten kohlfahrt af spargelfahrt af wüüld un gäiseieten tou sunnerkloastied moakje do foarten mäd bäidene un n sunnerkloas ätter ju skäddeler määlne ieuwenske düsse normoale foarten moakje do uk sonderfahrten fääre wäch so waas ju museumssuch uk al in dän fiskeräihoawen fon bremerhoawen un bie ju museumsboan bremerhoawen bederkesa in aurk un norden ap ne foart truch weser ems un in wilhelmshoawen bie dät jierelkse wochenende an der jade die fereen häd die seelter foonkieker is ne litje foan iersenboan in roomelse mäd dän besäikere in dän wäästfoan fiere konnen deer wäid do ljuude fuul fertält uur dän apbau und oubou fon die foan un do plonten un do dierte do däälich in die foan tou fiende sünt deer sünt dan uk do groote eedoubaufläächen mäd do groote eedmulbülte un do renaturiereengsfläächen wier al siet jiere die wäästfoan wier renaturiierd wäid tou sjoon un n siel fon do foart is uk dät gebied mäd do touden fon dän marineseender dho die museumsiersenboan brangt uk rägelmoatig besäikere ätter roomelse foar ne foart mäd dän seelter foonkieker die seelter foankieker wäid bedrieuwen fon dät eedwierk moorkultuur roomelse die wäästfoan de westermoor is dät groote foangestrich wäästersiede fon do seelter täärpe in dän wäästfoan bie roomelse seelterlound befint sik uk die seender dho fon ju düütske marine ju marinefunksteede is dät hoochste begungbere bauwierk in west europa man bloot foar suldoate do oachte meter hooge rood wiet maäste sunt bit tou ne fierte fon moor as kilometer tou sjoon die fuchtige foanboudem häd bie ju woal uum ne steede tou waälen n wichtigen faktor weesen ju marinefunksteede bleeuw loange tied uut militariske gruunden n wieten fläk ap do koarten wieren do seelter noch bliede weesen dät jo ne deer plaande bombenousmietsteede ferhinnerje kuuden stuuns hääbe do nood uur ju stroalengsbelastenge sjuch bie dän artikel aastfoan sjuch bie dän artikel aastfoan sjuch bie dän artikel aastfoan däälich sünt in seelterlound noch n poor eedferoarbaidjende bedrieuwe foar dät eed uut dän wäästfoan do moakje uut dän eedmul bloot noch substroat eed foar tuunkere aymara is ne sproake ju der boald wäd fon do aymara uut do anden un heert tou aru sproaken aymara wäd boald fon moor as ne millione ljuude dät is een fon do eepentelke sproaken in bolivien un peru un dät wäd uk in argentinien un chile boald wäkke meene dät dät aymara häärkumt fon ju sproake ju der boald wäd in dät bolivianiske tiwanaku allere skrieuwwiese tiahuanaco dät kon nit bewiesd wäide man dät is daach bekoand dät ju sproake boald wuud in do rieke aymara köönichrieke do der leeter fon do inka ärooberd wuuden sunt dät rakt bolivianiske spreekere fon aymara peruvianiske spreekere chileniske spreekere un ungefäär argentiniske spreekere wan aymara alleweegense wier dät boald wäd tou grooten deel gliek is so rakt dät daach unnerskeede ätter dät gestrich aymara as dät in la paz bolivien boald wäd wäd betrachted as ju skeenste foarm fon ju sproake een fon do besunnere oainskuppe fon ju sproake is dät ätter aymariske apfoatenge ju fergeene tied as in bildelke sproake betrachted wäd as dät wät foar aan lait insteede fon ju maast gongelke apfoatenge dät dät wät foarbie is bääte aan lait wan ju apfoatenge toueerst foar fuul ljuude ferstat juun ne gesätsmäitegaid is dät daach in philosophiske apsicht goarnit so froamd deeruum dät wät foar aan lait je sichtboar is as ju fergeenhaid un wät bääte aan lait uunsichtboar is as ju toukumst man owwol dät n seelter wäil uurs ferstoant boalt hie daach fon foartied so as dät foar him liech ne brille uk aan bril naamd is n optisk instrument dät foar do oogene drain wäd un ju ametropie refraktionsfailer fon dät ooge kompensiert weertruch die dreeger skäärper sjucht ne brille bestoant uut ju foatenge un do gleese optiske linsen die tichtest bie lääsende punkt wier n gewöönelken moanske noch skäärp sjo kon die naitepunkt lait ap ca cm foar dät ooge bie junge bäidene sogoar noch tichterbie die wiedst wääge lääsende punkt wier dät ooge noch skäärp sjo kon lait ap uuneendelk bie moonige ljuude lääse do punkte oawers ap ouwiekende oustande buute fon dät ooge sälwen honget ju benöödigde stäärke fon n glääs uk ou fon dän oustand twiske dät ooge un ju linse die sonaamde houdenhäidoustand dissen oustand is truchwäch bit millimeter un wäd bestimd truch ju foatenge je gratter die oustand tou dät ooge je stäärker ne negative linse weese mout un je swäkker ne positive linse mäd n speziellen reekner kon dät seküür bereekend wäide so uum dät e lieuwensjier wol dät ooge loangsoam akkomodiationsfermuugen ferljoose deertruch dät ju oogenlinse minner beegsoam wäd un deertruch nit ruundelk genouch moor wäide kon uum seeken skäärp tou sjoon do der sik tichtebie befiende dät hat presbyopie oalerssichtegaid dät is ne normoale äntwikkelnge ju an dät oaler buunen is un also älkuneen träft ne leesebrille fangt dät defizit an akkomodation ap wiertruch me wier tichtebie sjo kon wan wäl deerieuwenske uk al kuutsichtich of wiedsichtich is wäd ju foar presbyopie nöödige touhoopetäld mäd ju al bestoundene myopie of hypermetropiekorrektion sjuch bie linsenstäärke ju touföigede stäärke foar ju presbyopiekorrektion wäd leeseaddition of kuut addition naamd dät kon also foarkuume dät ne leesebrille negativ is dät wäd dän fal weese wan ju myopiekorrektion stäärker is as ju leeseaddition daach is ju leesebrille dan noch immer minner negativ as ju myopiekorrektion fuul fon sukke ljuude hieden in n ounfang fon hiere presbyopie as jo noch neen leesebrille of leesedeel hieden ju gewoonhaid ju gewöönelke brille outousätten bie dät leesen ap kuute oustande wuud ju presbyopie moor of minner kompensierd truch ju myopie ju leeseaddition kon uk in ne gewöönelke brille apnuumen wäide dät lääwert dan ne bifokoalbrille of sogoar ne multifokoalbrille ju lääste rakt n räägelmäitigen uurgong twiske dän wiedwäch un dän leesedeel me akkommodiert sotoutällen also truch dän kop wät haager of läiger tou hoolden die foardeel is dät me ne nit älkemoal ju brille wikselje houget oafte is ju breekenge fon dät ooge houdenhäid un linse touhoope nit in aal gjuchten glieke stäärk dät naamt me astigmatismus dät glääs fon ju brille mout dan in ju eene gjuchte moor korrigierje as in ju uur in n praxis wäd dan kweeden dät der ne zylinderfoarm oane sleepen wäd in dät brillenrezept wäd ounroat wo stäärk die zylinder weese skäl un in wäkke gjuchte ju zylinderoakse wiese skäl wan do oogene nit goud touhoope oarbaidje mout me anduurjend moite moakje nit dubbeld tou sjoon dät hat skieljen wan dät noch mäd moite glukket do bee oogene in jusälge gjuchte kiekje tou läiten is dät skieljen latent dät kon oawers wäil kopkällen un wuuregaid reeke do kloagen konnen oafte ferminnerd wäide truch ne prismafoarm in ju brille tou sliepen dät kumt hääruut dät foar un bääterfläche fon dät brillenglääs äits juunnonner kaanted wäide die luchtbünnel wäd deertruch n bitje biesiede beeged dät skieljende ooge kon dan äntspond kiekje wült daach ju gjuchte bielde blouked wäd n brillenrezept wäd apstoald ap gruund fon ne oogenmeetenge dät kon fon n oogendokter n optometrist of n optiker moaked wäide wan die optiker noch uur oogenouwiekengen fääststoalt wol hie dän kunde ätter dän oogendokter ferwiese ne brille kon uk anwoand wäide tou beskutsenge fon do oogene so beskutset ne sunnenbrille mäd faawige gleese juun riekelk sunnenlucht un rakt ne skibrille extroa beskutsenge juun ultraviolett lucht tou fermiedenge fon sneebliedegaid ne sicherhaidsbrille beskutset do oogene juun uumetou fljoogende litje stukke t b bie metalbeoarbaidenge of juun spritsjen fon flüssichkaide bie ju oarbaid mäd chemikalien duukere ferweende n duukbrille sodät jo hiere oogene unner woater eepen hoolde konnen aal disse brillensoarten konnen uk mäd ne korrektion fersäin wäide swaisere ferweende ne swaisbrille mäd gjucht dunkere gleese juun dät fälle lucht dät bie dät swaisjen fon metalle äntstoant disse gleese konnen oafte hoochklapped wäide dät nit ju ganse brille ousät houget tou wäiden foar normoal sicht bietiede kon ju swaisbrille uur ne normoale brille häär drain wäide dät woud brille stamt fon dät mineroal beryl dät wuud fröier ferwoand uum brillengleese fon tou sliepen geskichtsskrieuwere mäldje dät kaiser nero truch n smaragd ätter do gladiatorekompe kiekede me is fermoudjen dät hie dät diede deeruum dät hie kuutsichtich waas dät is dan ju ooldste mäldenge fon wät ne brille naamd wäide kon smaragd is ne varität fon beryl siet wäide in italien linsen ärwäänd do der bruukt wäide uum dät sjofermuugen tou ferbeeterjen dät is muugelk dät in ju tied uk al n oard brillen in gebruuk wieren in ju arabiske waareld un in china man do doaten deeruur sunt täämelk uunbestimd muugelkerwiese is disse ärfiendenge in dät jierhunnert ap ne nit genau fäästtoustaalen steede moaked un häd ju sik ätters gau uur n groot gebied fersprat in n ounfang befoont ju linse sik in n stonner die der mäd de hounde fäästheelden wuude ju ap de noose klämde brille knieper of pincenez mäd two gleese koom wät leeter uk koomen brille mäd an ju eene siede ne litje stikke uum fäästtouhoolden ju sonaamde lorgnette do eerste brillen wieren foar wiedsichtige un oalerssichtige ljuude foarallen allere mönke do der moite hieden mäd dät leesen ju moderne brille mäd baile do ju brille bääte do oore fäästhoolde datiert eerste uut dät äddere jierhunnert un wäd toueerst in änglound mälded uk in äntwikloundlounde bruuke fuul ljuude ne brille man in groote deele fon do lounde sunt man min fäkkundige optikere oafte bloot aan ap ne millione ienwoonere joshua silver professor in ju physik un direktor fon dät centre for vision in the developing world an ju universität fon oxford häd ne brille mäd ferstaalboare stäärke äntwikkeld foar ne pries unner twiske two bleede klooren kunststof sit silikonenoulje wierfon die druk ätter bedarf annerd wäide kom uum do gjuchte wölbengen un deermäd ju gjuchte brillenstäärke tou kriegen joshua silver foarsjucht bit n bedarf foar ne milliarde fon sukke brillen apstuuns wäide in afrikoa un aasteuropa benutsed wierfon twäinträädel tou ferföigenge stoald is in de roome fon humanitäre programme ne gans uur löösenge foar dit problem fon äntwiklengslounde wäd beeden truch ju stiftenge focus on vision in eindhoven niederlounde ju der brillen produsiert wieroun dubbelde gleese juunonner ferskuuwe konnen uum ju effektieve stäärke ientoustaalen dät böllercomit fon is n böllerfereen in roomelse die fereen wuud truch wilhelm lanwer gruunded die gruund deertou waas dät jierige jubiläum fon paus leo xiii wät in ju ganse waareld fierd wuude un deertou wüülden uk do roomelster böllerje tou dän fereen heere meegliedere do wäide wääld foar so loang as se lieuwje do meegliedere naame sik apostel eerste wan aan meeglied stuurwen is wäd wier aan näi meeglied in dän fereen wääld do hääbe hiere stiftungsfäst älk jier ap n tjo köönichsdai ap n januoar ap n januoar hääbe do wier n näi meeglied wääld wäil die tuunker hermann janssen jr in stuurwen is die fereen häd böllerkenunnen do heete as do tjo köönige caspar melchior un balthasar do eerste kenunnen wuuden fon ju iersenjooteräi gruson in magdeburg kooped do kosteden domoals goldmark pro stuk in häd die fereeen ätter jiere tjo näie kenunnen kriegen do oolde stounde sietdäm in dät räidshuus in roomelse do apostel mouten seeltersk baale konne un wan do sik fersammelje kweede do bum bum un nit moin moin do böllerje ap hiere stiftungsfäst ap januoar un bie eepenbeere feranstaltengen in hääbe do hiere jierige bestounden die foarsitter fon dän fereen is hans meyer die baier un böllerfereen skäddel wuud gruundet do hääbe meegliedere do wäide wääld foar so loang as se lieuwje foarsitter is hermann pörschke do hääbe kenunnen tjo därfon heete peter paul un johannes aan kenunne is moor as jiere oold un heerde fröier ju säärkemeente st peter un paul in skäddel do böllerje ap paasken pinkster un wiehnoachten un uut besunnere gruunde toun biespill wan där n besunneren gebuursdäi fiert wäid uk bie dän besäik fon dän foarigen ministerprädident christian wulff bie dät seelter kultuurhus in hääbe do böllerd die fereen fersuurged uk dät baierjen dät betjuud dät säärkeklokken luude mäd do hounde ätter ferskäidene wiesen ju leda uk ledoa naamd is n bieflus fon ju oamse in aast fräislound ju seelter äi ju sik bildet uut do touflusse marka un oaje mündet uut in de leda ju leda häd ne laangte fon km wierfon km fon ju oamse bit tou lier befoarboar is foar seeskiepe bie wiltshusen fljut ju jümme in ju leda tichte bie lier wuud dät leda speerwierk as skuts juun hoochwoater in dät leda jümme gebiet in bedrieuw nuumen truch dät naie moderne oamse speerwierk bie oamde wuud dät leda speerwierk äntlasted suudelk amdorf gungt ju smälste brääch fon düütsklound uur ju leda un ferbint amdorf un neuburg mäd lier un dät uurledingerlound ju brääch is man meeter breed un foar foartjuuge mäd ne bratte fon meeter ju häd ne laangte fon meeter do normandier wieren n kriegerfoulk uut wäästelk frankriek uursproangelk wieren jo wikinger uut skandinavien do sik in dät jierhunnert in normandien deelsätten un romanisierd wuden ieuwenske kriegere wieren jo uk fäkkundige ferwaltere do härtsooge ferdeelden hiere köönichriek in stukke do der regierd wuuden fon eedelljuude fon dät normandiske foulk in dät alfte un dät tweelfte jierhunnert feruurseekeden do normandier groote annerengen in europa unner ju regierenge fon wülm i wuud slacht bie hastings änglound äroberd un deermäd hieden do normandier ju spitse fon hiere macht beloanged änglound wuud n normandisk köönichriek wier moonige kastäile säärken kathedroale un klaastere noch an de normandier ärinnerjen dwo do normandier regierden bit uur änglound deerätter geenen do angelsakse fröiere äroberer un do normandier bie litjen ap in eene nation die normandiske tiedruum koom definitiv tou n eende as normandien äroberd wuude fon dän köönich fon frankriek unner dät alfte jierhuunert hääbe do normandier uk härsked uur paate fon suud italien teppich fon bayeux dät foan un feenmuseum düütsk moor und fehnmuseum is n museum in ju feenkolonie liesbetfeen meente bäärsel dät museum lait diräkt aan dän liesbetfeenkanoal dät wuud ap n juni truch dän orts und verschönerungsverein liesbetfeen ap initiative fon dän foarsitter dr gustav schünemann gruunded un häd ne gruundflaakte fon qm deer stounde historiske un oolde maskinen foar dän oubau fon eed die geskichte fon foan un feen wäd deer uk wiesed dät museum häd tjo skiepe ju iersene tjalk jantina wuud in in dokkum in fräislound baud is meter loang boolde meter breed häd n gewicht fon tonnen un kon tonnen leede dan häd dät museum noch n holten muttskip johanna dät is n originoalen ätterbau fon ne mutte uut ju tied um un häd dät museum särm ätterbaud un is meter loang un meter breed dan hääbe se uk noch ne pogge dät museum lait an ju route der industriekultur im nordwesten in dät kanalwärterhaus fon dät museum is poater wierfon dät gymnasium in roomelse sien noome häd bädden museumsdirektor waas siet ju gruundenge bit toun okober dr gustav schünemann sied november is dät antje hoffmann siet heerd dät museum tou ne stiftenge do hääbe ap n april hiere jierich bestounden fierd tichte bie seelterlound bie burloage in ju äästerweeder douse is in dät eedoubaugebiet fon dät moorgut seedelsbierich ap n februoar truch dän eedgreeuwer heinrich breer ne foanlieke fon n jungen wänt fuunen wuuden ju lieke fon burli waas al fon in dät foan un feenmuseum uutstoald un is nu bie ju universitätsklinik hamburg eppendorf truch moderne methoden unnersoacht wuuden die wänt was twiske und jiere oold un is twiske do jiere un stuurwen ju skelett lieke wuud in in dät landesmuseum für natur und mensch in ooldenbuurich uutstoald un is in n meerte wier ätter dät foan un feenmuseum tourääch keemen wälle magazin in dän ga fon meerte sjuch hier as transactinoid beteekent me do chemiske elemente mäd oardnengstaale buppe do foulgje in dät periodesystem ap do actinoide aal transactinoide sunt uk tou jusälge tied transurane deer jo oardnengstaale gratter as ju fon uran hääbe bit tou däälich wuuden isotope fon aal transactinoide bit iensluutend oardnengstaal synthetisierd do sunt aal radioaktiv un hääbe gjucht kuute hoolichwäidstiede in dät beräk fon nanosekunden bit tou uungefeer een minute wai do noomen fon do eerste fieuw transactinoide wieren objekt fon ju elementnoomensreekengskontroverse ju bielaid wuude jo sunt ätter käädenphysikere of ätter steeden do der bie ju synthese fon elemente ne rulle spield hääbe benaamd wuuden bit nu bekoande transactinoide do transactinoide konnen truch käädenreaktione moaked wäide deertou wäide toun biespil mäd ne linear gauegaidsfergratter lichtere atomkäädene gauer moaked un so ap swarrere skeeten truch käädenfusion äntstoant deerbie mäd ne gjucht litje woarskienelkhaid n swarrer element biespilswiese kon rutherfordium element äntstounde uut suurstof element un curium element typiske massen do der moaked wäide konnen sakje fon element tou element fon sowät een atom pro minute rutherfordium bit tou een atom in moorere deege of wieke element weegboare massen sunt also nit ferföigboar uur do chemiske oaiskuppe fon do transactinoide is weegen do kuute hoolichwäidstiede un do litje massen do der moaked wäide konnen man min bekoand daach wuuden eenige chemiske experimente tou ju charakterisierenge truchfierd deerbie gungt et foarallen uum ju froage of sik do elemente in do fermoudede gruppen fon dät periodensystem ienoardenje apgruund fon dät relativistiske effekt kuud me biespilswiese toanke dät element edelgasäänelk ferhoolden wiese kuude wan uk formoal eerste element dät naiste edelgas is bit nu kuud oawers noch foar neen fon do chemisk unnersoachte elemente un ne ouwiekenge fon ju gruppentouheeregaid ätterwiesd wäide oafte wäide do transactinoide uk in ju fäkliteratuur as transactinide beteekend deer oawers in dät algemeene nit do elemente uursiede fon dät actinium oardnengstaal meend sunt man do uursiede fon do actinoide is transactinoide die präzisere begriep n ailound fon ju stabilität wäd in ju käädenphysik fon isotope bilded wierfon do neutrone un protonetaale bestimde magiske taale äntspreeke un do der deeruum stabiler as in dät periodensystem deerieuwenske lääsende elemente sunt ju idee fon dät ailound fon ju stabilität wuud fon glenn seaborg foarsloain ju theorie lut dät atomkäädene äänelk as do elektroneskeelen in foarm fon skeelen apbaud sunt bie bestimde taale sunt disse skeelen fäld un ju woarskienelkhaid fon interne kollisionen is ap litste dät wuud ju existenz fon gewisse transuraniske elemente ferlööwje do der stabiler sunt as fuul uur ju magiske neutronetaal is un do äntspreekenden protonetaale sunt un dät wuud betjuude dät do stabilste isotope in dit beräk ununquadium unbinilium un unbihexium sunt bäien sünt fruchte do an boome struuke af uur litje plonten woakse in düssen artikel sünt do bäien apliested do dät fröier al in dät seelterlound roate der sünt fuul foulksnoomen fon plonten un buske mäd bäien uurlääwerd wuuden in düssen artikel stounde düsse plonten mäd do oolde foulksnoomen do latienske noomen un do düütske noomen dät rakt oawers noch moor plonten mäd bäien do uk in seelterlound woakse un foar do neen seelterske noomen uurlääwerd sünt so as taxus un uk fielicht noch moor joodplonten mäd bäien foar älk fon do hier apliestede plonten rakt dät uk noch n uutfüürelken artikel hier ap ju seelterfräiske wikipedia deer kon me noch moor uur do plonten wies wäide bemäärkenge do plontenoomen sunt maast uurlääwerd wuuden fon minssen un botke die do wäil fon pestoor schulte hiede minssen rakt bloot beskrieuwengen deerbie botke rakt fluks uk do latienske noomen bee stimme nit immer mäd do latienske noomen kon me flugge bielden fiende in do un deermäd eepent sik ju muugelkhaid dät aal noch wät beeter foarnunner tou kriegen nu is dät so dät do foulksnoomen nit immer düütelk tou oardend sunt die eene bruukt n bestimden noome foar n uur plonte as die uur un dät rakt uk wäkke plonten do moorere noomen hääbe in düssen absatz stounde do plonten do der siet fröier un aleer in dän foon wuuksen un deer uk däälich noch tou fienden sünt in gebiede do unner natuurskuts stounde duuren do nit moor plükked wäide do bäien konnen ieten wäide man smoakje wät bitter do hääbe fuul vitamin c un sünt fröier uk as medizin bruukt wuuden do bäien konnen ieten wäide man smoakje wät bitter do hääbe fuul vitamin c deerfon kon me marmeloade tee un sap moakje un do smoakje goud tou wüüldieten dät is bekoand as jood do bäien skäl me beeter nit iete wäil do giftich weese konnen do bleede kon me fielicht sjoode un iete bemäärkenge dät rakt noch ne plonte moor mäd dän seelterske noome fuulbäie dät is n struuk huundestok frangula alnus mäd dän düütske noome sjuch hier fuulbäie frangula alnus düsse plonten wuuksen fröier in dän foan un sünt foar dän tuun kultivierd wuuden deelwiese sünt do uk däälich noch in dän foan un ju natuur tou fienden in gebiede do unner natuurskuts stounde duuren do nit moor plükked wäide do plonten woakse in dän foan un smoakje besünners goud tou wüüld ieten foar dän tuun rakt dät kultivierde oarde do plonten woakse in dän foan un smoakje besünners goud deerfon kon me marmeloade tee un sap moakje foar dän tuun rakt dät kultivierde oarde do plonten woakse fuul an sträiten un dome un dät rakt deerfon fuul ferskeedene oarden foar dän tuun rakt dät kultivierde oarde dät rakt wüülde äidbäie un kultivierde oarde for dän tuun fuul dierte so as dröiselken un uur fuugele foakse un ruste freete jädden düsse bäien dät rakt wüülde hiembäie un kultivierde oarde foar dän tuun do wüülde plonten woakse bie wooldkaanten un in fräie flächen in woolde in düssen absatz stounde do bäieplonten do däälich in dän tuun woakse do plonten sünt uut wüülde oarde kultivierd wuuden af do däälich in seelterlound noch wüüld woakse is nit bekoant fon düsse oard rakt dät uk plonten mäd wiete bäien säntjansbäie konnen uk ferwüüldere do woakse dan wüüld in ju fröie natuur fon do bäien wäd n fluggen sap moaked do plonten rakt dät uk in wüülde foarm fon düsse plonte rakt dät uk wäkke mäd roode bäien do plonten rakt dät uk in wüülde foarm düsse bäien woakse an boome un struuke kraansbäie woakse an dän moaiboom dät konnen boome af struuke weese do bäien wäide fon fuugeloarde un uure dierteoarde freeten uk do blöiten sünt foar insäkte un uur dierte wichtich fon dän moaiboom rakt dät uk kultivierde soarten kiddebäie woakse an dän kiddeboom dät sünt maast struuke oawers uk boome do bäien kon me iete sünt oawers bitje giftich deeruum mouten se seeden wäide fuugele un uurse dierte freete jädden do bäien fon do blöiten wäd uk sap moaked fon do bäien kon me marmeloade moakje do änthoolde vitamin c un konnen uk as medizin bruukt wäide fuulbäie woakse an dän struuk huundestok düsse plonte is giftich do bäien konnen oawers fon fuugele freeten wäide die struuk wäd so n meter hooch un woakst in wäite foane bemäärkenge dät rakt noch ne plonte moor mäd dän seelterske noome fuulbäie dät is n joodplonte solanum nigrum mäd dän düütske noome sjuch hier fuulbäie wacholder woakst in foane un heedeloundskuppe do bäien kon me nit iete dät is eegentelk dät säid fuugele freete do bäien fon do bäien kon me sluk un wien moakje do wäide uk as krüüderäi bruukt die wacholder waas boom fon dät jier do plonte rakt dät as struuke un boome dät rakt gräine un gräin wiete oarde eenige oarde stiekelje gans läip deeruum uk dän noome dulle huunde do bäien sünt foar moanskene giftich fuugele freete se jädden in n winter do struuke woakse an sträiten domme un in dän tuun un wäide so n m hoch in dät foarjier sünt do struuke ful fon blöiten un in n suumer sünt der fuul ietboare lakkere bäien an do struuke dan mout me gau weese mäd dät plükjen dan binnen n poor deege hääbe do dröiselken duuwen un uur fuugele aal bäien apfreeten dät sunt eegentelk neen krinten man in nouddüütsklound heete do struuke al siet fröier un aleer krinteboom ne wiendmäälne dt windmühle wfr wynmne is ne määlne ju ju bewäägengsenergie fon ju luft wiend uumesät in rotations energie fon do juuken ju der dan nutselk anwoand wäide kon toun biespiel foar dät määlnjen fon koarel dät pumpjen fon woater un däälich uk foar ju ferwondelenge tou elektriske energie in wiendkraftanloagen doaten ätter kramer dät belukt sik ap do groote määlnen fon hollen un skäddel dt holländermühle die wiend wäd fangd fon do juuken bie hädden wiend genöigje do stoarmbreede man uurs wäide do häkskeeden beleeken mäd do saile do der mäd träkskienen fäästsät wäide do häkskeeden fon two juuken sunt befäästiged ap aan rouboolke die der eerste truch dän kop fon ju oakse stat is mäd twäin rouboolken kricht me also dät ganse kjuus fon do juuken ju oakse troalt ap dän katsteen ap dän wiendboolke ap ju oakse sit dät groote kamrääd dät mäd hiere tuske dät bunkelrääd ap dän in t lood stoundende köönichsboolke meenimt die sik läiger troalt ap dät sluutholt ap dän traalende köönichsboolke sit dät stoarkenääst un dät stiernrääd dät dät spinnelrääd andrift wiertruch uur dän spinnelboolke die steen in dän moalgong meetroalt ju määlne is baud ap dät achtkant wier haager ju swichtställenge mäd dät geländer uumetou baud is ap ju swichtställenge kon me dän kop fon ju määlne traale un ap ju wiese do juuken liek in dän wiend sätte deertou winnelt me ne kätte uum ju oakse fon de kröihaspel un moaket do bee eenden fääst an dät achtkant troalt me nu dän haspel dan lukt die stäit dän ganse kop loangsoam rund deertou is die stäit mäd groote un litje sprüüte un skoaren strääwich an dän kop befäästiged wan me ju määlne gunge läite wol mout me bie dän stäit ju kätte deelluuke un fäästsätte deermäd die fangstok uk deelgungt un so ju fange aptilt ju der bit sowied fääst uum dät groote kamrääd liech ap dän köönichsboolke sit uk noch n rääd mäd noome stoarkenääst dät ju oakse andrift wiermäd do säkke mäd roage hoochleeken wäide konnen ju laieräi ätters wäide so uk doo meelsäkke deellät do der ap dän meelbeen leegerd wäide konnen moor foulget träkschiene f rouboolke m juke m häkscheeden pl sturmbrääd n kop m kappe f kamrääd n fange f sprüüt m groote sprüüt m litje sprüüt m schoaren pl fangstok m katsteen m wiendboolke m kröiring m roue f köönichsboolke m stiernrääd n spinnelrääd n spinnelboolke m moalgong m bunkelrääd n schoaren pl litje schoaren pl stoarkenääst n slutholt n kätte f moalbeen m stäit m kröihaspel f geländer n swichtställenge f köönich m steenbääd n büülkiste f meelbeen m achtkant n die morteratsch glitsker rätoromanisk glatscher dal morteratsch vadret da morteratsch is n alpen glitsker in dän bernina koppel in n kanton graubünden in ju swaits touhoope mäd dän pers glitsker is hie mäd n ruumteienhoold fon sowät kubikkilomeetere die glitsker mäd dän grootsten ruumteienhoold in do heele aast alpen sänt begin fon do systematiske beooboachtenge in t jier häd die glitsker kilomeetere fon sien loangte ferlädden hie is däälich noch sowät kilomeetere loang un deermäd die träädloangste glitsker in do aast alpen bääte pasterze un gepatschferner in do aastriekske alpen do bie t ousmilten fon glitskere in t glitskerfoarfäild bääterläte spuuren jäilde as typisk foar do alpen n glitskerleerpaad ferkloort oun twintich stationen glaziologie geomorphologie un vegetation düssen wonderwai loangs stounde buppedät skilde tou ju dokumentation fon t glitskerousmilten in t foarjier fiert n ski paad fon ju diavolezza uur dän glitsker foulks etymologisk wäd die noome morteratsch truch dät swaitser tälster dät jungwucht fon n morteratsch ferkloord ju rieke buurendochter annetta un die fäihöid aratsch ferkiekje sik as sik ap een bierichweede een groote sälskup mät man hiere oolden ferbjoode hier mäd him tou dwoon tou hääbe wan hie nit in ju foulgjende tied grooten riekduum kriege kon deeruum wäd aratsch in t buutlound suldoat foar ferträit stäärft dät jungwucht eer hie touräächkumt deerap riedet hie ätter buppe tou ju bierichweede un lät sin hoangst n ouhong in dän glitsker deeljumpje die jeest fon dät wucht spouket deerap oafter ap ju bierichweede un do bierichbuuren heere hier kloagjen mort aratsch seeltersk aratsch is stuurwen aan fon do höide bemäärket ju ärskienenge wierap do bäiste moor molk reeke un bolde neen stuk fäi moor uum hoals kumt man sin ätterfoulger wol dän spouk nit ap sin gruund häbe un smit dän jeest ruut wierap die uut n grummelskuur flouket schmaladida saja quaist alp e sia pas chüra seeltersk ferflouked wees düsse bierichweede ätters wäd die gruund uunfruchtbeer un ju weede wäd aproat leeter wiedet sik die glitsker noch fääre uut un bedäkt dän munt pers seeltersk ferläddenen bierich die morteratsch glitsker lait in n kanton graubünden in n besierk maloja un in n kring bupperengadin sin suudrant is dät italjeensk swaitserske skeed die glitsker lait in n bupperen deel fon n morteratschdoal dät fon suude ätter noude lapt un in dät val bernina gungt oun n doaluurgong stoant een station fon ju berninaboan un n hotel morteratsch un pers glitsker sunt in klokkwieser sin fon do tjoduusendere munt pers piz cambrena piz palü piz zup piz argient piz bernina piz morteratsch piz boval un piz chalchagn uumroat dät smiltwoater fon n morteratsch glitsker gungt uur ju morteratsch siepe ju berninasiepe flaz inn un donau in ju swotte see in n bupperen stailen deel is die glitsker uunwächsoam hie is fon glieuwen truchbreeken un groote iesskäiden stounde ruut die unnere läige deel foarmt een goud ärkanboare glitskertunge ju wiedste steede twiske piz bernina un dän bellavista bierichrääge bidrächt sowät kilomeetere ju grootste uutdienenge twiske dät suudeende un ju glitskertunge in dät noude bidrächt kilomeetere touhoope mäd dän pers glitsker bidruuch ju glitskerflakte quadratkilomeetere die ruumteienhoold wäd mäd kubikkilomeetere ounroat man hie kon uk nit nau uutfuunen wäide innerdoat kon die ruumteienhoold kubikkilomeetere gratter af litjer weese ju iestjukte bidrächt in n truchsleek sowät meetere ju fljootgauegaid fon n glitsker kon mäd hälpe fon ogiven ouskätsed wäide foar n deel fon n glitsker bidruuch ju meetere in t jier twiske ju isla persa un ju äi fon n munt pers fereeniget sik die morteratschglitsker mäd n persglitsker oun do honge aastelk un wäästelk fon t morteratschdoal häd die glitsker goud ärkanboare ouger moränen bääterlät die haud näärgestrich fon n glitsker lait unner n bierichrääch twiske dän piz bernina un dän piz argient dät piz zup un dän bellavista bierichrääch in t aaste die näärgestrich gungt bit tou ju gliekgewichtslienje ap sowät meetere deel in do kooldtiede fon t quartär iestied ron die morteratschglitsker in dän inn glitsker juun eende fon t leete pleistozän foar jiere wude die hoochste iesstound roaked ätters smolt die glitsker aaltied fääre ou foar jiere ron die morteratsch glitsker noch mäd een tjukte fon meetere in t berninadoal wier hie sik mäd n iesstroom fon n berninapass fereenigede tou begin fon t holozän also foar sowät jiere roakede die morteratsch glitsker pontresina un hiede noch een tjukte fon meetere dan is die glitsker bit däälich noch litjer wuden wierbie me kweede mout dät hie foar soogenduusend jiere uk al moal fuul litjer waas as däälich hie is also wier n bitje gratter wuden in ju näitied waas roakede hie sin hoochststound as hie bit ap meetere an ju steede rounkeemen waas wier däälich die boanhoaf station morteratsch fon ju rhätiske boan lait in t jier wude bigonnen ju loangte fon dän glitsker systematisk tou meeten as hie kilomeetere loang waas tou begin wude ju loangte in n oustound fon tjo jiere bit dan fon two jiere bit meeten ätter wude maasttieds älk jier meeten sänt is dät fääst so räägeld sänt begin fon doo meetengen bit smolt die glitsker uum meetere hie häd nu bloot noch een loangte fon kilomeetere dät hat dät sunt in n truchsleek älk jier soogentien meetere ousmolten do grootste stuke wieren dät un in düsse jiere smolten meetere ou smolten meetere ou un meetere bloot in fieuw jiere wude die glitsker gratter uum twäin meetere uum fieuw meetere uum aachte meetere wier uum twäin meetere un uum tjoon meetere truch ousmilten ferleegerde sik dät glitskereende bit uum hööchtenmeetere ätter buppe un liech dan ap meetere die glitskerstound fon däälich roaket uungefäär ju mäite foar ju litje iestied uum dät jier fon n begin fon do meetengen bit tou dät jier is die glitsker uum sowät quadratkilomeetere litjer wuden dät sunt sowät fon sien flakte die ruumte ienhoold wude bit uum sowät kubikkilomeetere litjer ju iestjukte in n truchsleek geen uum fieuw meetere ap soogentich meetere tourääch in winterdai und wuden unner ju glitskertunge groote truch oufljootend smiltwoater äntsteene höölen fuunen die glaziologe felix keller meent dät is wäil dät grootste fon aal sukke höölensysteme in ju heele swaits man do höölen wolle wan t woormer wäd woarskienelk ienfaale do steene an ju uurflakte sunt in hiere ferdeelenge stäärk fon do glazioale prosässe bi ienflouded uut dän doalslus stomje tjuustergräine bit bruun swotte grabbos un diorite juust so as gräine serpentite fon do kaanten fon piz palü un piz bernina fon do aastelke doalkaanten kuume roode un wiete alkaligranite blaue granodiorite un diavolezaa rhyolithe do wäästelke doalkaanten suurgje foar tjuusterchgräine bit bruunswotte grabbodiorite un diorite wiete bit gräine granodiorite sonaamde berninagranite alkaligranite un amphibolite an n doaluutgong sunt granite syenite diorite un gräin laie tou fienden truch ju binnere säntroale loage in do alpen äntstounde foar ju region uum dän morteratsch glitsker charakteristiske klimaelemente deer is eegentelk n kontinentoalklima dät sik truch heete suumere koolde wintere un täämelk min deelsleeke uutteekend wült hooge bierichkoppele in dät suude do bergamasker alpen un in t noudwääste do glarner alpen dät engadin fon do fuchtige atlantiske un mediterrane luftmassen ousniede bistoant oafte truch intensive sunnenienstroalenge een läige luftfuchtigaid as referenzstation kon ju meetstation ap n berninapass tjoonje ju lait in t aastelke paralleldoal un is soogen kilomeetere luchtlienje wääge fon bit heelt ju station in n truchsleek in temperatur fon c fääst oun ju meetstation in pontresina wude n jiersdeelsleek fon mm meeten in t doal äntstoant uum dän morteratsch glitsker n komplex wiendsystem do gewöönelke wiende sunt doalwiende an n boudem un ströömengen in ju fräie äidatmosphäre buppe do bierige man dät glitskeries mäd sien läige temperaturen ärtjuuget dät mikro wiendsystem glitskerwiend die as faalwiend ap n doalfang uumetoulapt wült doal un glitskerwiend juunnunnerloope kumt dät tou n fermoorden uuttuusk fon energie un fuchtigaid twiske glitsker un luft do apskrieuwene glitskerstounde läite ju beluukenge fon do plonten tou dät glitsker ousmilten ärkanne al in t fäärme jier ätter dät sik dät ies fon een flakte touräächleeken häd kuume deer do fäärme pionierplonten wai in düt pionierstadium blift ju vegetation foar sowät twintich jiere mäd een bedäkkenge twiske een un tjoon prosänt ap flakten do al eer iesfräi wuden sunt bidrächt die plonten bedäkkengsgroad bie n boudem die toun grootsten deel uut steene bistoant füüftien bit fieuwunsoogentich prosänt ätter hunnert jiere iesfräiegaid sunt fieuwuntachentich prosänt fon n boudem fon plonten bigroit twiske fjautich un säkstich jiere sunner ies äntwikkelje sik moor as füüftich prosänt boudembidäkkenge düütelk minner is die groad wan flakten kuutere tied iesfräi sunt ätter twintich jiere häd sik ap minner as twintich prosänt fon do flakten bigroiten boudem bilded un ätter tjoon jiere ap minner as tjoon prosänt do fäärme plonten do sik in t skut fon do moränen ounsiedelje äntwikkelje ferskeedene wiesen uum sik oun ju uumgeegend ountoupaasjen wäkke plonten as rumex scutatus früünd mäd ju suurke un thlaspi cepaeifolium truchtringe dät skut mäd loange kjoopende drieuwe uurswäkke as linaria alpina uurleegerje dät skut mäd skalferge drieuwe mäd hälpe fon apgjuchte drieuwe kuume plonten as oxyria digyna uur dät skut wutteljende douke ap dän skut bildje plonten as dryas octopetala af saxifraga oppositifolia fljootend skut wäd mäd ticht wuttelwierk af peel oardige wuttele fon ranunculus glacialis een oard fon hoonepootplonte saxifraga bryoides carex firma een alpine oard fon säächgäärs un sesleria albicans uk n gäärs apheelden in t fäärme jier ätter t ousmilten fon t ies siedelje sik ap do friske flakten toufäärme epilobium fleischeri rumex scutatus myricaria germanica trifolium pallescens een oard fon klieuwer oxyria digyna un salix daphnoides een oard fon wüülgene oun bit tou dät trääde jier bigint ju besiedelenge mäd achillea moschata nai früünd mäd ju duusendtakke hieraicum staticifolium un saxifraga bryoides in t alfte jier foulgje sempervivum arachnoideum een oard fon huuslook un lotus corniculatus in t foarfäild fon n glitsker is epilobium fleischeri ap maaste tou fienden uur äddere pionierplonten sunt poa alpina cerastium uniflorum saxifraga aizoides un geum reptans wäkke plonten häbe in t morteratsch doal n düütelk junger hoochst oaler as in n uurigen wäästelken alpenruum düt bitjuudt dät ju besiedelenge mäd düsse plonten suumder iensätte as in do ferglieksgestrige een aplätteräi fon tjoon jiere häbe bartsia alpina linaria alpina un banneetel urtica dioica mäd een äplätteräi fon trättien un säkstien jiere sät ju groienge fon achillea moschata früünd mäd ju duusendtakke un campanula scheuchzeri een oard fon klokkerke ien noch two jiere moor unnerskeed häd potentilla aurea twintich jiere suumet plantago maritima een oard fon riesenpintje af waiblääd jiere geum reptans ap maaste suumje mäd jiere silene exscapa un mäd jiere trifolium alpinum een oard fon klieuwer buute do naamde oarde rakt dät in t morteratschdoal ätter dät ousmilten fon n glitsker noch moor ferskeedene oarde uut do foulgjende plontenfoamieljen asteraceae brassicaceae campanulaceae caryophyllaceae crassulaceae leguminosae gentianaceae onagraceae polygonaceae rosaceae saxifragaceae und scrophulariaceae die iengong fon t morteratschdoal heert tou ju subalpine stappe bie ju dät wooldskeed ap meetere lait dän grootsten oundeel bie do boome häbe do näddelboome larix decidua un pinus cembra een oard fon fjuurenboom dät boomskeed lait ap meetere larix decidua siedelt sik deerbie gauer oun as die fjuurenboom al ätter tjoon jiere sunner ies groit deer larix decidua noch tjoon jiere deer ätter roaket ju al een hööchte fon twäin meetere wilst trüütich jiere ätter dät ousmilten fon t ies do larix decidua boome fieuw meetere hooch sunt bigint dan ju groienge fon pinus cembra düsse roakje in t oaler fon tjoon jiere een hööchte fon twäin meetere larix decidua in t oaler fon trüütich jiere is uur säks meetere groot ju hööchtengroienge bie düsse boome heert in t oaler fon fjautich bit säkstich jiere wan do oachte meetere groot sunt bie pinus cembra twiske twintich un fjautich jiere wan do n bitje uur fjauer meetere hooch sunt in sänt moor as hunnert jiere iesfräie berieke sunt do boome oaber uungefäär gliek hooch in t foarjier wäd die morteratschglitsker foar ski fierdere tougjuchte moaked fon ju bierichstation fon ju diavolezza bierichboan fiert aan stuuren markierden ap seekergaid pröiweden ski wai uur dän pers glitsker deel tou dät weershuus morteratsch an n doaliengong ap ju tjoon kilomeetere loange oufierd wäd n hööchtenunnerskeed fon meetere uurwuunen ju oufierd duurt twiske een un two uuren uk foar skifieren sunner tougjuchte moakede waie wäd die glitsker in winterdai bruukt toun biespil mäd ju oufierd fon n piz palü bierichstiegere bigunge dän glitsker in suumerdai bie ferskeedene wonderengen so bie t oustiegen fon ju diavolezza uur dän pers glitsker düsse wonderenge is in fierde foarm bie skoulklassen gjucht biljoowed n wai ap n piz zup fiert uur dän morteratschglitsker wan me fon noude uur dän piz bernina gungt fiert die wai uur ju marco e rosa hutte an n bupperen deel fon n morteratsch glitsker ju isla persa un dän pers glitsker tou ju diavolezza uum ju lichte roakboargaid truch dät morteratschdoal un ju tichtebie lääsende bovalhutte wäd die glitsker uk foar alpinistiske iesuutbildenge binutsed an n iengong fon t morteratschdoal lait aan foar bäidene oainden klieuwertuun mäd waie fon aal stuurhaidsgroade bit vii auch an der bovalhütte wurde ein klettergarten eingerichtet as mjoon biteekent me dät massenhoafte ousnieden plonten as gäärs ap ne mäid of koarel ap n äkker dät wude aleer mäd reewen as t b een saise däin däälich dwo dät do maaste ljuude oaber mäd maskienen fonne motorsaise bit tou dän mjotäärsker die deerbie uk noch täärske kon foar do seelter waas dät gäärsmjoon bit sowät een wichtige iennoamewälle jo sunt dan as holloundsgungere ätter wäästfräislound wai geen un häbe deer as mäddere jäild fertjoond algemeen kon me kweede dät me nit fluks ätter dän rien mjo skäl dan is dät aal tou wäit un wol nit gjucht druugje dät kon me bloot moakje wan me t gäärs nit bruukt un ferrootje lät dät rakt dät je uk mongs of wan me dät gäärs fluks ferfodderje wol dan is dät uk egoal af druuch af wäit is gäärs wäd in ju oolde buuräi mäd ju saise oumäind un ap wiersene dät sunt litje waale apsmieten do wiersene wäide dan oafter wier uumelaid un näi apsmieten deermäd älk spier moal an ju luft kuume kon un dät goud druuget wan t aal druuch is wäd dät hoo bälted un bie geläägenhaid oufierd mäd koarel waas dät fonsäärm n bitje uurs dät koarel is je al täämelk druuch wan t oumäind wäd ätters mout me dät touhoopegrappe un tou jieuwen biende do wäide dan waifläid do wäide ap een bistimde wiese touhoopestaald un wät deerbie ruutkumt dät sunt hokken dät tjoont deertou dät dät lääste bitje fuchtigaid deer ruut gungt wan die wiend truchgungt un it tjoont uk deertou dät me nit älke jieuwe oakeld iensammelje mout wan me do inne skäin fiere wol foar t waifläien rakt dät in älke region gebruuke wo dät däin wäd un dät skäl aleer foarkeemen weese dät buuren fon buute ätter seelterlound kuume un kweede dät do dät deer aal ferkierd moakeden een motorsaise düütsk freischneider säilden uk motorsense is een moderne reewe toun gäärsmjoon dät lät n bitje as een oolde saise uumdät dät sun loangen saisenboom häd un fon hounde fierd wäd wuddelk oundrieuwen wäd dät oaber nit fon moanskelke kroasje sunnern fon n motor dät rakt deer wäkke do sunt elektrisk do mouten an t koabel honged wäide un dät rakt wäkke do bruuke een fjuurenge snieden däd een sik traalend sniedewierktjuuch dät kon n nylon träid weese dät kon uk n kringsoage blääd weese deer rakt dät moorere muugelkhaide aal deer ätter of un wät foar tjukke buske deer mee oumäind wäide skällene ne hällenge moortaal hälgen is ne steede wier me skiepe bauen däd dät rakt two soarten hälgen loangshälgen un twäärshälgen aal deerätter of do skiepe in ju loangsgjuchte of twäärs tou woater lät wäide fröier waas in seelterlound nit goud jäild tou fertjoonjen industrie un so roat et nit in do er jiere man in strukelje hieden do soogen hälgen un ap düsse hälgen wuuden skiepe baud foarallen mutten un uk tjalke do transportierden dan eed un fuuren uk ätter ällerbrouk buppe wai un hoalden deer steene foar do seedieke un fon seedelsbierich un deer iersengrot un aal sowät wuud hier transportierd ap de seelter äi ap do hälgen geen dät so tou deer waas n slippe wier do skiepe apslipt wuuden oulät wuuden in t woater un deerap wuud eerste die kiel laid dät waas n tjukke loange eekene boolke die waas so fjautien füftien meeter loang of säkstien aal deerätter wo groot dät wuude wofel fout un die boolke koom in e midde eerste ap die slip un deer koomen do kruumholte an do wuuden maasttieden fon tjukke eekene boomtakken moaked do wieren dan uut een stuk so un wuuden behauen un deer wuud die boudem moaked die skipsboudem die koom an do kruumholte dät do siedstukke hoochkoomen un wan dät nu so wied waas dan wuud ju wonnerge iensät wier me buppe oun loopen däd twiske de luuke un buutenwant un dan ju luukentännenge ndl denneboom un deerap koomen do luukendäksele dät waas tou tichtmoakjen dan un wan dät aal so wied waas dan wuud die kooker iensät die wuude ap de skipsboudem fäästmoaked un buppe kiekede die so n meeter uut dät skip uut deer koom ätters die mäst oun un die mäst deer koom n tjukken iersenen bolt truch un die wuude dan unner in t skip fäästmoaked wan dät gjucht stuude un an bee sieden koomen n poor groote swidde swäide an do wuuden ut tjuk eeken holt moaked un die smid in t täärp die moakede n besleek deertou deer wuud runduum mäd iersen besloain wail die nämmelk uk oafter uur de gruund slurjen diede wan saild wuude un dät die nit kaput geen wuud die tjuk mäd iersen ienpakked un dan koom deer n lieke talje an un deer look me dät swäid mäd hooch un liet em deel aal deerätter uur wäkke wiendsiede me sailje wüül wan dät nu soowied waas dan wuud dät skip kalfaaterd twiske alle plonken do der an t skip keemen wieren wuud wäirk twiske moaked un wäirk dät waas floaks dät kaard waas eegentelk häide un ju wuud mäd n bitje taar truchmisked un dan wuud dät in loange striepen troald un mäd n drieuwiersen mäd n hoomer twiske do bee plonken ounhauen un wan dät fiks un färtich waas dan wuud dät skip eenmoal ap e gjuchter siede eenmoal ap e linker siede kipt un dan wuud dät mäd pik uutjeeten do näide so wuud dät fon buuten mäd pik uutjeeten dät et woaterticht wuude un dät pik wuud deer wier oukratsed wät uurflüssich waas un dan wuud dät ienstrieken mäd holttaar dät ganse skip un dan wuud et tou woater lät dan waas de hauptoarbaid deran däin un dan koom die sailmoaker un die noom mäite un die moakede do saile dät kuuden do hier nit maast fon t wäästerfeen koom die sailmaaker un die died dät skip fluks mäd de saile besloon dan in n winter dieden se dät holtsoagjen sälwen aal mäd de hounde un dan sun groote soage dan koomen do tjukke boomstamme mäd de heewe wuuden do anlichted un deer koom n tjukke stutte unner ju heewe dät wieren two kruume plonken un deer waas aal tjoon säntimeeter uutnonner n lok truch boord immer bitje haager bit buppen wai un deer koom hier n stütte unner un deer n fout unner dan stuud ju heewe ap e gruund uur dän tjukke boomstam deer koom n kätte uumetou un dan koom deer iersenen swängel die waas sun bitje in dät holt bee sieden un die kuud me eenfach hoochtraale dan wuud die bolte een lok haager stat dan wuude er deel drukt dan koom bääte die äkke ju hooch un dan wuud die bolt wier haager stoald un so wuud die stuk foar stuk hooch heeweld die boom bit dät ap aan meeter soogentich waas un dan wuud die soagebuk der unner stoald dät waas n fjauerbeenigen buk un dan tjuk uut eeken holt ju uur eende dan je genau so hooch mäd de heewe un deerbie dan je aape die bast waas der foartied al ou moaked un dan wuud die mäd de krabpaster dt reisszirkel in strieke rieten die krabpaster is sun ding mäd twäin punkte die kon me wied moakje un ääng moakje un die is gans skäärp un die wuud so uur n boomstam uurleeken fon foaren bit bääten so tjuk as dät brääd wäide skuul un deer wuud ätter soaged die striek die der buppe ap loangs waas do strieke deer wuuden fluks alle breede ap eenmoal uurleeken die buppe stuude die moast ju fierenge moakje deer koom n malle an loangs dät waas sun breed stuk häd holt so fon säks soogen meeter loangte un twäin träi säntimeeter tjuk un die wuud deerap laid un deer wuud mäd dän krabpaster an loangs rieten dan wuuden do so gans so uurleeken uur die ganse boom un do bleeuwen deer aape do rillen do wuuden deer gjucht ounkratsed so do sunt je gans skäärp fääre ju malle wuud immer wier bruukt aan striek wuud bloot een moal moaked un dan wuud die krabpaster je ienstoald nu wan dät fjauer säntimeeter tjuk weese skäl dan wäd uungefeer fieuw snieden soaged oawers dan wuuden do noch skoawed un dan wuud soaged dan aan mon die stuud unner un die uur uur stuud buppe die buppe stuude die hoalde bloot de soage hooch un laitede dät ju genau ap striek loangs geen un die unner die moaste luuke die lääwerde kraft die moaste kraft hääbe deer wuuden moonige boome truchsoaged in n winter deer stuuden se ganse winter an t soagjen bie winterdai dan moast min foar wät toufertjoonje un dan geen hie maastens deer ätter ooldebrääch deer hied putje luks sun litje skipshällenge un dan in n winter dan soageden do do tjukke boome do koomen ap hooge bukke do wieren wül twäin meeter hooch un dan hieden do soagen fon wül n träi meeter loang un dan stuud min foar buppe ap de boome un putje luks die siet unner die waas man sun litjen käärel hied kuute beene un dan soageden do do boome truch fon unnern ätter buppen in poste un dan bie suumerdai wuuden deer do litje mutten do skiepe fon moaked un dät waas so interesant iek moast deer immer wai un moast deer dan us foar ieten wai brange un min foar die kuud so goud sjunge di gesang die kuud iek hier bie t huus heere un dät is wül sun kilomeeter bolde deer ätter de ooldebrääch wai an de äi un dan bie suumerdai dan kuud hie ätter ju hällenge je nt wai gunge dan moast hie mäd de saise sin gäärs mjoo iek mout noch der bie kweede dät hie je bie winterdai bloot aan maak deeges fertjoonde bie putje luks foar dät soagjen dät ju foarm deeran kuumen diede moast dät holt beeged wäide foar steewen un foar häk dät wuud je mäd fjuur moaked deer waas ne iersene stange uurhäär ju der an bee sieden in e gruund stuude dan koomen do plonken deerap un dan koom deer n tjukken steen ap un dan wuud dät heet moaked un dan roat et sik un dan hieden jo malle genau as de kruumenge weese moaste un do heelten se dan immer der an un wan et sien kruumegaid hiede wuud dät mäd woater gjucht wäit moaked alleweegense un dan bleeuw dät so stounden dät fjuur koom der unner wäch un dan sunt deer twäin stokke un deer waas sun iersen stuk uurhäär un deer liegen se do flak sniedene plonken uur un dan wuuden do beeged uur n fjuur un deer koomen wäite säkke ap un do wuuden uk nit spiekerd do breede deerap man do wuuden aal ferbolted sukke loange iersene bolten wieren dät sun cm loang do koomen deer twäärs truch boord as dät bolten waas un dan wuuden do deeroun hauen un ap bee eende fertimmerd also do wuuden ap eende plat hauen dät jo der nit uut kuuden dät wuud aal ferbolted nit spiekerd deer koom naan spieker oun buute in do apbauten ju litje kajüüte un wierk un do skipsluuken dät wuud je mäd spiekere moaked oawers dät tjukke holt un die tjukke stäit un alles deroun do kruumholte dät wuud aal ferbolted ap eende siet n steewen foarndersteewen un bäätersteewen un dan die foutskiel dät kielholt deer wuuden jo gjucht oun feronkerd die steewen dät waas je sun ouskrääged stuk so cm loang un bit cm tjuk wier do soageplonken an koomen do wieren bääte un foare fon unnern ätter buppen wieren se dan sun poor meeter loang die steewen wuud je ienlät in dän kiel die kiel die waas je wul säkstien soogentien säntimeeter breed un dan so cm tjuk in strukelje baalenje un uutände wieren do hälgen foulgendermäiten ferdeeld ju eerste hällenge waas fluks in strukelje bie ooldebräächspaad ju brääch uur de seelter äi deer hieden pultjens af pootjens hiere hällenge do skrieuwe sik geesen woonje oaber ätters in roomelse dan koom louts jansen sien hällenge un do hääbe loange jiere baud noch bit hääruum oaber do hääbe dät uk touroat hääbe bloot ap buuräi sik gjucht dan in strukelje wier nu ju sträitenbrääch is midde in t täärp deer waas links deerieuwenske poolkol sien hällenge uum sunt do uutskat dan koom wier die uutändjer kanoal in e äi gungt twäis siks schulte hiere hällenge die lääsde oainer wier conrad schulte do hääbe hiere hällenge noch bit sowät uum in bedrieuw hääwed un deer stuuf ieuwenske waas uk noch ne hällenge un dät waas fon lout sien wänte fon baalenje lout sin jan johann jansen un dan n stukje de äi häärunner in e äkke in baalenje wier ju sträite ätter elisabethfeen un bäärsel gungt deer hieden lassen hiere hällenge do hääbe de hällenge al uum aproat un dan koom dumains hällenge ju liech in uutände an de häddenkebucht an e äi oaber do hääbe sik fröier moal uurdäin un do hääbe se him tou n konkurs drieuwen jo hääbe ju fersicherenge wäil nit goud genouch häiwed die baude wuddelke träimäst skuunere in do jiere dät wieren gjucht faine groote sailskiepe oaber do mäste kuuden je nit laid wäide so as bie do tjalken un wierk wan do unner ne brääch truch wüülen ju der nit hoochleeken wäide kuude dan kuuden jo de mäst klappe dät kuud nu de träimäst skuuner nit do wuuden hier baud un dan broachten se do ätter lier un in lier bääte do slüüse so tou kweeden dät se goud buute wieren deer wuuden do mäste apsät un do saile anmoaked un wierk kiek so hääbe se hier fröier in strukelje baud do hälgen liegen aal deer wier ju äi n bucht moakede deertruch kuuden jo as loangshälgen baud wäide wät eenfacher is bie dät tou woater läiten do feentjer moasten sik an do kanoale maast mäd twäärshälgen behälpe dät groothärtsochdum ooldenbuurich ätter fräistoat ooldenbuurich waas bit n düütsk lound un fon bit gliedstoat fon dät düütske riek mäd ju haudstääd ooldenbuurich as ooldenbuurger lound beteekent me in äängeren sin dän noudelke allere deel fon dät groothärtsochdum besunners dät gestrich fon ju allere groafskup ooldenbuurich do deertou keemene suuddeel fon dät lound wuud ooldenbuurger munsterlound naamd bietou koom dät aastelk fon de weeser lääsende loundwürden in naan fal iensleeten sunt unner dän begriep ooldenbuurger lound do bit tou ooldenbuurich heerende exklaven also dät siet ooldenbuurgske fürstendum lübeck die leetere kring eutin in dät aastholsteen fon däälich un dät siet ooldenbuurgske fürstendum birkenfeld in dät nahe gestrich oldenburg ein heimatkundliches nachschlagewerk is ne enzyklopädie ap hoochdüütsk uur dät lound ooldenbuurich uut dät jier ju wuud touhoopestoald fon franz hellbernd un heinz möller mäd dän oarbaidskring foar heematkunde in dän katoolske ooldenbuurgske koasterfereen katholischer oldenburgischer lehrerverein kolv ju rakt ap sieden beskrieuwengen fon aal do ooldenbuurger meenten mäd aal do täärpe un buurskuppe deertou rakt dät sunnerartikkele uur themen as oolde gjuchte iersenboane stoarke ticheläie mäd deertou bielden as fon ju oolde koarte fon seelterlound fon do artikkele uur seelterlound sunt ferfoated fon walter deeken die der truch dän seelterbuund fon ferbiendengen hiede mäd wäästfräislound as mäd prof die der skriftleeder waas fon ju fon ju enzyklopädie mai deeruum as biespil tjoond hääbe mäd de heewe dt hebelade kuud me tjukke boomstamme anlichte ju waas uut two kruum uutsoagede plonken dan waas deer aal tjoon säntimeeter n gat truch boord immer bitje haager bit buppen wai un deer koom hier n tjukke stutte unner un deer n fout unner so stuud ju heewe ap de gruund uur dän tjukke boomstam deer koom ne kätte uumetou un dan koom deer n iersenen swängel mäd two goate in ju spitse ju spitse wuud dan twiske do bee plonken stat un ap eende an ju kätte fäästmoaked dan wuud dät gjuchter gat fon ju swängelspitse fluks juunuur n gjuchter gat fon de heewe broacht un dan wuud deer n bolt truch stat truch deeldrukken fon dän swängel kuud me dan eenfach ätter dän heewelprinzip dän boomstam n aantje aplichte bit dät twäide gat links foar n haager gat in ju heewe koom dan wuud deer n twäiden bolt truch stat un die eerste wuud deeruut leeken wierätter me truch aplichten fon dän swängel dät uur gat foar n haager gat in de heewe brangt deer wier n bolt ounstat un dän uur bolt wächnimt sodät me wier deeldrukke kon un so wuud die boom stuk foar stuk hooch heeweld bit dät ap meeter soogentich m waas dan wuud die soagebuk deerunner stoald dät uur eende dan je genau so hooch mäd de heewe un dän uur buk deerunner gestoald uurs wan me dän stam ferfrachtje wüül dan wuud dät bääterkier fon dän woain der unner skäuwen un dan liech hie deer je aape un dan wuud dät uur eende hoochnuumen mäd de heewe dan koom dät foarnderkier der unner un deer koom n loangwoain twiske dät waas n eende dannenboom die waas plat moaked di paasede in ju lippe wät uurs dät bäätereende un dät foarndereende tousoamen haalt fon n buurenwoain un dan wuud die woain so fieuw meeter laanger moaked dät tjukke eende fon n boom liech foare un dät tänne eende bääte dat waas beeter foar t stjuuren un luuken fon dän boom bolt m spitse f swängel m kätte f boomstam m goate pl ap ferschot heewe f fout m munster dt münster is ne kringfräie stääd in dät noude fon noudrhien wäästfoalen dät is ju haudstääd fon dät regierengsbetsirk munster munster häd ienwoonere un ne uurfläche fon km muenster is siet ne düütske grostadt ju universität fon munster is een fon do ooldste universitäte fon düütsklound dät häd dän bienoome wäästfoalenmetropole wan uk in bochum dortmund bielefäild un loange tied uk gelsenkirchen moor moanskene woonje munster is ju grootste düütske stääd sunner n gauen stäädboan of n sträitenboan een fon do ooldste skoulen fon düütsklound stoant hier dät gymnasium paulinum fröier sunt bolde aal sköilere fon dät paulinum pastoore wuuden un noch däälich kon me ap disse skoule latien un griechisk leere n attraktion foar do tuuriste do der munster däälich besäike is die aalweederzoo n groot diertepark mäd wüülde un exotiske dierte die noome munster kumt fon dät latienske monasterium klaaster un ferwiest ap ju gründenge fon dät bisdum munster truch korl dän groote in dät jier die eerste biskup waas liudger in dät middeloaler waas munster ne blöiende hansastääd in dät jier ferjoageden dööpere dän domoalige biskup franz fon waldeck as jo dän gewalt deer in hounde hieden hiet dät dät munster dät näie jerusalem waas die näie fierder fon de stääd jan matthys ferlööwede bloot wierdööpede in munster tou woonjen do uur wuuden ferdrieuwen die ferdrieuwene biskup stoalde ne näie armee touhoope mäd hälpe fon de katoolske säärke man uk fon lutterske un beleegerde ju stääd binne munster radikalisierde sik ju bewäägenge ap eende wuud jan van leiden dän fierder un hie stoalde gemeenskup fon göidere un polygamie ien een jier leeter fäl ju stääd un hääbe do biskuppelke truppen deer grausoam huused jan van leiden wuud waigjucht un an ju lambertisäärke honget noch altied ju koowe wieroun sien lieke uutstoald wuude die free fon munster un ossenbrääch in dät jier moakede fon munster n uunouhongich bisdum un deertruch bleeuw dät ganse gestrich kattoolsk n uur wichtich paat fon dän free fon munster waas die eend fon dän tachtichjierige kriech un ju anärkannenge fon ju uunouhongichkaid fon do niederlounde truch spoanien in dät jier dieden do munsterske unner fierenge fon biskup bernhard von galen n ienfal in ju republik fon do soogen fereende niederlounde in groningen wäd noch altied jierelk dän siech betoacht ap dän biskup fon munster mäd dän bienoome bummen bernd mäd dän groninger äntsats unner dän twäide waareldkriech wuud munster toun grootsten deel ferwöisted truch allierde bombardements man ätter dän kriech wuud ju stääd in oolden stiel wier apbaud munster häd touhoope mäd ossenbrääch n oainen flugplats lufthoawen munster ossenbrääch wichtige monumente do der ju geskichte fon de stääd beskrieuwe sunt ju assibilierenge dt assibilierung siskjend moakjen is ne ärskienenge wierbie kääle ferslusluude velare plosive k g sik anpaasje an foardere vokoale deerieuwenske palatalisierenge un deerap assibilierenge geböärde in dät proto fräiske in betoonde silwen an n woudanfang foar i un e goolt deer dät teeken hat wäd tou midde in n woud foar i un j un ap eende fon n woud ätter e un so seeltersk jäärsene gestern engl yesterday jädde gerte jädden gerne jäiden garn jäild geld jiere ndl gier jauche juun gegen ferjeete vergessen ferjeeuwe vergeben un so seeltersk säärke kirche säärse kirsche säddene nd karn butterfass säspel kirchspiel seetel kessel sies käse suuken küken in dän lääste fal wäd wäil ounnuumen dät deer dät g al eer n wrieuweluud as in deege waas deer honnelt sik dät also wäil bloot uum palatalisierenge ap wäästfräisk un noudfräisk häd et aal uk roat tsjerke schörk kirche dei däi tag do ängelske biespiele yesterday cheek day wiese dät et dosälge ärskieningen deer uk roate man dät geen ap n uur wiese fgl engl church kirche nd kark wier uk dät eend k assibilierd is un fielicht nit in jusälge tied ju fräiske assibilierenge wäd uk wäil betrachted as äntsteen truch hyperkorrektuur ap wäästfräisk koom fuul leeter wier ne assibilierenge wiertruch dät woude rakt as meitsje moakje laitsje laachje lyts littek brutsen breeken usw uk in romaniske sproaken rakt n oard assibilierenge as t b bie frantsöösk chateau uut latiensk castellum seeltersk kastäil schloss ju hoogdüütske luudferskuuwenge of twäide germaniske luudferskuuwenge is ne historiske annerenge fon dät luudsystem in wäkke wäästgermaniske sproaken do annerengen sunt feroantwoudelk foar do maaste unnerskeede twiske dät hoochdüütske ap ju eene siede un dät läichfrankiske un läichsaksiske ap ju uur siede wierfon sik do fräiske sproaken dan wier truch uur annerengen unnerskeede dät häd wäil fjauer phasen fon luudferskuuwengen roat do der sik unner fon t suude ätter t noude uutruld hääbe ju eerste phase is in dät fjoode jierhunnert ounfangd bie do maast suudelk lääsende düütske sproaken dät sunt dät bairiske un dät alemanniske schwyzerdüütsk in do alpen ju lääste phase is weesen in dät oachte bit dät njuugende jierhunnert got gotisk mnl middelniederloundsk oä ooldängelsk ohd ooldhoochdüütsk os ooldsaksisk ju luudferskuuwenge häd sik nit konsequent un in jusälge mäite ätter t noude fersät deeruum rakt dät moorere sproakkundige skeede do der wiese wier dät do spezifiske luudannerengen roat häd do wichtichste sunt do lienjen sunt also isoglossen ne isoglosse is ju geografiske begränsenge fon ne sproakkundige ärskienenge as ju anweendenge fon n woud of ne luudannerenge usw dät buppedüütske is dät ganse fon do suud düütske dialekte do der ju hoochdüütske luudferskuuwenge gans un goar unnerlain sunt dät sunt also dät alemanniske dät bayriske un dät suud un aast frankiske do sproaken un dialekte wierbie do annerengen bloot toun deel aptrieden wäide touhoope middeldüütsk naamd dät middeldüütske bestoant uut moselfrankisk dät is uk ju sproake fon do belgiske aastkantone un luxembuurich dät rhienfrankiske dät hessiske un dät thüringiske dät hoochdüütske sät sik touhoope uut do buppedüütske un middeldüütske sproaken un dialekte hoochdüütsk sproakkundich näihoochdüütsk is uk die noome foar ju hoochsproake fon däälich dät limbuurgiske mäd deertou dät maas rhienloundske is n twieuwelfal deeruum dät dät nai an dät uurgongsgebiet lait twiske middeldüütsk un läichfrankisk uur ju uurseeke fon disse luudferschuuwenge wäd in ju foarskenge siet loang kontrovers diskutierd lääste tied wäd toacht an ienfloud fon substroatsproaken as keltisk of gallo romanisk fergliek deertou uk hyperkorrektuur johannes heesters dezember in amersfoort niederlounde dezember in starnberg düütsklound was n niederloundsken tjooterspieler sjunger un unnerhoolder hie häd al jiere oarbaided un dät bolde aaltied in düütsk toalige steeden in april waas hie die ooldste moanske die in dän beriek fon ju unnerhooldenge oarbaidede moonige ljuude hieden probleeme mäd him uumdät hie foar adolf hitler soangen häd heesters waas twäie hilked fon bit tou hieren dood mäd ju belgiske tjooterspielerske louise ghijs hilkede hie simone rethel heesters hiede in two dochtere uut sien fäärmen hilk fieuw bäidensbäidene alwen bäidensbäidensbäidene fieuwuntwintich bäidensbäidensbäidensbäidene un een bäidensbäidensbäidensbäidensbäiden podolsk is n wichtigen industrieseedel un dät ferwaltengssäntrum fon dän rajon podolsk in ju oblast moskau in ruslound it lait oun ju äi pachra ju in ju moskwa äi fljut it is mäd een bifoulkenge fon ljuude in ju grootste stääd in ju oblast moskau moskau säärm heert deer nämelk nit tou ätter n täämelken groi in t jierhunnert is ju bifoulkenge nu wier touräächgeen in wuden noch ljuude täld in wieren dät in un in bloot ju stääd podolsk groide uut dät täärp podol dät in t jierhunnert tou dät danilow klaaster in moskau heerde in tou düsse tied wude ju ferwaltengsiendeelenge fon ruslound näi iengjuchted kreech podolsk truch katharina ii do stäädgjuchte eer ju ruske revolution waas podolsk monken do maast industrioalisierde stääde in ruslound dät unnerniemen singer hiede junner een säimaskienen fabrik ju foamielje uljanow diede in podolsk lieuwjen wladimir lenin bisoachte ju stääd oafter un hiede deer sogoar n litjet stuk gruund un een hutte in mätte hie in podolsk do sosjoaldemokroaten uut moskau un uur stääde uum stöän foar ju saitenge iskra tou kriegen ju deer al pränted wude in kreech podolsk den oarden fon ju roode flaage fon dät wierk tou sowjet tied waas podolsk aan fon do industrie hüünen in ju oblast moskau do wieren moor as soogentich fabriken in ju stääd do maate ienwoonere wierkeden in düsse bidrieuwe in wude tichte bie podolsk een groote militärbasis iengjuchted ju hoast fon igor minin kommandierd wäd in podolsk sit dät säntroal archiv fon t ruske ferdäägenengsministerium youtube is ne wäbsteede foar dät kostenfräi hoochleeden deelleeden bekiekjen un deelen fon video filme truch bruukere die leedespruch fon ju wäbsiede is broadcast yourself seende sälwen die hoochleeder kon dän film fersjo mäd stäkwoude do der ne nit hierarchisk e klaasifikation muugelk moakje ju siede is apgjucht wuuden in n februoar fon träi eemoalige meeoarbaidere fon paypal ju is däälich oaindum fon google inc in n juli wuuden sun filme deeges ap disse steede sät un deeges skuulen uur millione filme deeges bekieked wäide ätter n artikkel in the wall street journal in n august stuuden ap ju wäbsteede domoals milione videos steen hääbe mäd ne totoalen spikerruum fon terabyte die maast bekiekede litje film is mädnunner al uur millione moale bekieked wuuden nämmelk justin bieber baby ft ludacris uk uut seelterlound rakt dät al ne masse filme hierunner stounde wäkke man wan me bekieket wäd me ap noch fuul moor waiwiesed ju seelter dracht is uum aproat siebs bröring as sik uk hääruutstoalt ap ju bielde uut wier do wäil neen seelter dracht moor dreege do wieuwljuude kloodere sunt hier ap do teekengen rekonstruierd ätter do bielden bie ho he dät ooriersen ätter ju nürnberger bielde do woude foar do deele ätter ju kappe stimt nit tou do exemplare in dät oldenburger landesmuseum un kon nit goud as ne äddere äntwikkelenge ärkläärd wäide frau dr e heinemeyer früntelke meedeelenge fielicht häd he ferkierde angoawen fon ho eenfach uurnuumen bie oolden tieden do hieden do wieuwe n gräine kappe mäd gouldene bloume dät waas n gräinen gruund un dan mäd roode bloumen un n sieden lint n kaantige striemel derfoar wätseldeeges druugen do wieuwe n mutsken fon roodskarloak mäd mäd gräin lint deruume un n striekelbeend uum e kop die waas fon wullen lint un dan mäd n sälwern ooriersen deer koom dät mutsken ap un wuud an do bee sooken mäd n knoopnäddele fääststikked wan man truurde dan koom n swotte kappe ap mäd swot lint un n sljuchten wieten striemel wan dät halge deege wieren dan koom een ap uut n goulden stuk mäd roodsieden lint un n kaantigen striemel dät binnelken dät waas holle kaante mäd rood derunner un dät apstiksel dät geen so fon t sieden uumehooch dan hieden do wieuwe n douk unner mäd rooden gruund un n bunten raant wät do wieuwe wieren do hieden n goulden of n sälwern kjuus mäd n sambeend uum n hoals un mäd hoaken of n slot ap e näkke wuchtere hieden n sälwerne kätte mäd n kjuud deroan fieuw strange uum n hoals un n slot ap e näkke dan hieden se n wams mäd kuute sleeuwen un mäd gouldträsse deruume un äärmhanske mäd gouldene of sälwerne knoope deroan un mäd n tunge ap e hounde jo hieden n hoamed oun fon wiet linnen mäd n sälwerne sponge foar e hoals un hiere noome mäd bloklättere deroan un mäd takke uum e kroage waas dät wams nu fon swot douk dan waas die rok uk so waas dät wams rood dan waas die rok uk rood mäd bunte bestämmelse deruume halge deege dan hieden jo aal wiete douke uume do skoarten do wieren swot of rood of gräin aal so as do kloodere wieren jo hieden n beend uum e siede fon sieden lint gefulde hoose fon wullen jäiden mäd roode klinken skoue mäd sälwerne spongen do monljuude druugen n grooten wullenen of hoasewullenen houd dät waas aal wät se ap e kop hieden sundeeges hieden se n siedenen hoalsdouk n hoamed fon wiet linnen un n rok fon swot of ljoacht douk deerunner waas n kammesöölken uk wäil n damasten wams mäd n riege sälwerne knoope dan hieden se n mansjästerne kuute bukse mäd sälwerne sponge an n buuterkaante been do geenen ieuwen uur die kniebel un dan wullene hoose doo geenen uur dän kniebel un wuuden buppe die kniebel buunen do skoue wieren wieren mäd sälwerne sponge ap dän fout wätseldeeges hieden se n grooten houd fon loumerwulle boomwullene hoalsdouke un n rooden rump fon wullen goud un deer wieren neen sleeuwe an jo hieden n wams fon blau of swot wullen goud sälwen weeuwen un bukse fon gries linnen un uum do fäite hieden se hosken ätter th siebs das saterland s f äärmhanske bestämmelse binnelken bukse bupperrok fikke gäddel gaspe gaspe hoalsdouk hoamd hoose hosk houd jikkel kappe kjuus klinke lampe loog ät mutsken ooriersen randdouk rok rump skoarte skou sleeuwe snabbe sokke sponge striekelbeend striemel taaske trässe unnerrok uurkamsool waanken wams as moas wäide ferskeedene gräine loundplonten biteekend do maast neen stängele häbe uumdät jo as polstere dän unnergruund uurluuke sukke plonten sunt man düsse tjo taxa sunt mädnunner wäil nit naier früünd it is also n biespil foar polyphylie wan do tou een gruppe touhoopefoated wäide ätter ju lääste iestied wuud dät lound in seelterlound eerste tou n tundra leeter uurlook ju sik mäd dannene un riesenboome in ju waarmere tied deerätter koom dät eeken miskwald ap in ju woorme tied wuud ju fuchtegaid in disse geegend immer gratter foarallen as weegen dät smilten fon dät ies ju noudsee äntstuude unner do umstande fängen do eedmoase oun tou woaksen do bildeden tjukke ploastere do do boomwuttele ferstikten do boome geenen dood un fällen uum un wuuden unner dän woaksende foan begreeuwen in uus tied wäide foarallen do wuttele as sienstubben in die foan wierfuunen immer wuks näi moas ap do hoolich ferrootede räste fon do oolde plonten it rakt luukende fuugele do in ferskeedene jierstiede ferskeedene lieuwendsruume häbe twiske do do aaltied wai un wier fljooge do sunt maasttieds sosjoal läite wuuriche fuugele bääte sik in hieren wiendskaad fljooge un wan do dan wier uutroued sunt kuume jo ätter foare un läite do uur bäätienfljooge perfektionierd is düsse seeke in een kielfoarm as me hier toun biespil bie kroaniche sjucht ju foulge deerfon is dät ju natüürelke uutköär deer uurswain oungript as bie fuugele do nit luuke n fuugel die nit lukt mout in n koolden lieuwendsruum groot weese in n woormen nit so groot n litjen fuugel in n koolden lieuwendsruum ferfjust bolde un kon deeruum sien äärwgoud nit fäärereeke af touminst nit oun fuul suukene deeruum uurlieuwje deer bloot do grattere un foar n fuugel skuul me toanke is dät aaltied goud wan hie groote juuken häd man wan die fuugel n koolden lieuwendsruum häd ferfjoose him sukke loange lide gau it uurlieuwje also in n koolden lieuwendsruum bloot do groote mäd do litje juuken wät goud tou sjoon is an do pinguine wierfon dät in ju antarktis gjucht groote piguine mäd ferhooldnismäitich litje juuken rakt wan aan fuugel groot is un litje juuken häd dan ferfjust hie nit so gau man sien problem is dät hie nit besunners bewäägelk is besunners äärfoulchriek konnen also sukke fuugele hier äärwgoud fäärereeke do dät klimoatiske problem uumgunge konnene un dät konnen do luukende fuugele do konnen groot af littik weese ju haudseeke is dät jo sosjoal sunt uutduur häbe un sik dän wai goud määrkje konnene bourtange is n fäästenge täärp in do niederlounde in ju meente vlagtwedde provinz groningen dät täärp lait tichte an dän skeed twiske dät oamselound un do niederlounde n poar kilomeeter wäästelk fon dörpen in dät grattste foangebied fon europa dät bourtanger foan bourtange häd ienwoonere bourtange häd ne loange geskichte um wuud ju fäästenge baud un ju wuud in dät jier deel fon ju skeedferdedenge fon do tjo noudelke provinzen groningen fräislound un drenthe ätter hiede ju fäästenge naan militärieske betjuudenge moar un wuud sleeten un ferkooped ju meente vlagtwedde baude ju fäästenge ätter wier ap in dän originoal toustand fon ju fäästenge is däälich ne bekoande touristieske attraktion ieuwenske ju fäästenge sünt deer die määrketplats jierhunnerte oolde lindeboomen fjieuw musea winkels un restaurants n historiesk hotel un n trouwsoal in n oold huus deer sünt ne bockwiendmäälne un ne rosmäälne wier apbaud in ju säärke fon bourtange sünt noch ferskäidene uurbliefsel fon ju uurspronkelke fäästenge säärke do as eerste protestantske säärke in ju provinz groningen in baud is ju synagoge uut is däälich dät joods synagogaal museum in de suumertied sünt deer histoorieske ferounstaltenge wierunner älke jier in n moai ju schlacht uum bourtange uut un fon meerte bit tou oktober exerzierje älke suundai ju pikeniere un musketiere un dan wäid deer mäd ju kenunen skjoote in august is deer dät groote fäästenge spektaculum uut ju tied fon dät middeloaler un in dät jier is deer moarmoals n määrket die bourtanger foan waas fröier mäd ne flääche fon km die grattste foan fon europa die foan lait ap dät gebied fon düütsklound in do loundkringe oamselound un dän loundkring grafskup bentheim un in do niederlounde in dät aaste fon do provinzen groningen un drenthe in düütsklound gungt die foan fon rhede in dät noude bit tou twist un wietmarschen in ju grafskup bentheim in dät suude in do niederlounde gungt dät foan fon naiskans in dät noude bit tou ju stääd emmen in dät suude die bourtanger foan hiede fröier uut militärieske sicht ne funktion as skutsende barriere juun ounfallen uut dät aaste in täärpe mäd truchgoange truch un loangs die foan wuuden ätter fäästengen baud so as naiskans ooldeskans un bourtange fon ju fäästenge bourtange häd die foan uk dän noomen kriegen in do lääsden jierhunnerte is in die bourtanger foan juust as in uure foane uk fuul foankultivierenge un eedoubau bedrieuwen wuuden där truch häd die foan däälich blood noch ne flääche fon km do maasten fläächen fon die fröiere foan wäide däälich loundwirtskaftelk nutsed af wäide renaturied un stounde unner natuurskuts in bargerveeen bie emmen is n hektoar grooten natuurpark wierfon dän grattsten deel ap düütsk gebiet lait bie sellingen meente vlagtwedde is noch ne litje flääche in dän uurtoustand äärhoolden blieuwen die uk unner natuurskuts stound in dät gebied fon wietmarschen wäd däälich noch eed industriääl oubaud un tou eedmull un eedsubstroat feroarbeitet truch dät gebied fon die bourtanger foan fiert ju oamsloundautoboan a un ju iersenboansträkke fon oamde ätter munster in die bourtanger foan sünt bie dän eedoubau moarere foanlieken funnen wuuden wierunner die as roter franz bekoande ju un do ju seelter dööntjene un fertälstere sünt moorere riegen geskichten do in ju münsterländische tageszeitung dän general anzeiger un ju nordwest zeitung ferskeenen sünt fon bit in publizierde theo deddens dööntjene ut seelterlound in ju münsterländische tageszeitung mädnunner juun stukke oafte wieren dät uursättengen fon spoasige stukke uut de platdüütske noaberskup man uk geböärnisse uut seelterlound fon fröier un nuu do stukke sünt noch nit ap internet archiwiert däälich skrift theo deddens af un tou noch litje dööntjene uut skäddel in dän general anzeiger ätter hiere pensionierenge fäng gretchen grosser oun mäd seelter stukke in dän general anzeiger deerieuwenske häd ju uk fuul stukke in tjo bouke hääruutroat hiere stukke honnelje sik uum spoasige un iedenste geböärnisse in dät deegeslieuwend do sunt maast uut n persöönelken standpunkt skrieuwen wuuden do stukke ferskiene däälich noch in dän general anzeiger un in ju nordwest zeitung do geskichten siet dät jier mädnunner juun stuk sunt uk ap internet tou fienden där ieuwenske häd theo griep n bouk mäd dööntjene un uure seeken heruutbroacht mäd dän titel twiske ticheläi un baarenbierich dät ooldenhuus is n bouk fon hermann janssen un pyt kramer mäd dööntjene un fertästere dät lesebouk foar seelterlound in dän general anzeiger was fon ne riege fon hermann janssen mäd touhoope sieden wier uk fuul dööntjene un fertälstere in tou fiende sünt was hie ieuwenske pyt kramer die wichtichste meeoarbaider fon ju näie tiedschrift seelter trjoue hier geen hie fäare mäd foarallen historieske stukke man uk oolde fertälster där wieren also moan n poar skrieuwer do mäd hiere fertälster fuul kostboare begjuchte uut oolde tieden un dät lieuwend fon fröier ätterleeten hääbe in juunsats tou do geskichten fon do skrieuwere uut de naitied änthoolde do geskichten fon strackerjan bröring un minssen uut ju tied uum fuul uurgloowe un soagen dr gustav schünemann november bredenbeck bie hannover is apteeker un waas museumsdirektor fon dät foan un feenmuseum elisabethfeen in elisabethfeen meente bäärsel hie waas in gruunder und loangjierige foarsitter fon dän orts und verschönerungsverein elisabethfeen ap n juni wuude ap initiative fon gustav schünemann dät foan un feenmuseum elisabethfeen truch dän orts und verschönerungsverein elisabethfeen gruundet hie waas direktor fon dät museum siet ju gruundenge bit oktober truch groote persoanelke aansträngege un fuul oarbeit häd hie dät museum tou ne internationoal bekoande institution moaked siet heerd dät museum tou ne stiftenge do hääbe ap n april hiere jierich bestounden fierd schünemann promovierde an ju universität in ooldenbuurich ap n aller fon jiere toun n dr rer nat spezioalgebiet mykologie lehre fon do poagenstoule napoleon bonaparte august moai waas n frantsöösk generoal stoatsmon un kaiser in ju frantsööske revolution waas napoleon generoal fon bit tou waas hie eerste konsul premier consul fon ju frantsööske republik deerätter waas hie kaiser fon do fransoosen bit tou fon bit tou n waas hie köönich fon italien as napoleon i un fon bit tou waas hie protektor fon dät rhienbuund truch napoleon wuude ju aplöösenge fon dät hillige roomske riek initiiert do ju slach bie waterloo ferlädden waas betjutte et dät eende foar him as stoatsmon bie dät kongräs fon wien wuude dät eende fon dät hillige roomske riek definitiv in do lounde do fon napoleon besät wuuden wuuden näie räägele un gesätse ienfierd eenige fon disse reformen jäilde deels noch däälich in disse lounde in do niederlounde sogoar ju ganse stoatsstruktuur the wikimedia foundation at the direction of the board of trustees will be holding a vote to determine whether members of the community support the creation and usage of an opt in personal image filter which would allow readers to voluntarily screen particular types of images strictly for their own account further details and educational materials will be available shortly the referendum is scheduled for august and will be conducted on servers hosted by a neutral third party referendum details officials voting requirements and supporting materials will be posted at shortly sorry for delivering you a message in english please help translate the pages on the referendum on meta and join the for the coordinating committee 
